اهم روش­های جمع­آوری اطلاعات برای یک پژوهش به شرح ذیل می­باشد (خلیلی شورینی، ۱۳۹۲):

الف) مشاهده. ب) پرسشنامه. ج) مصاحبه. د) آماری. ه) تاریخی. و) کتابخانه­ای.
بنابراین برای جمع­آوری اطلاعات روش­های متعددی وجود دارد. در یک پژوهش ممکن است از چند روش جمع­آوری اطلاعات استفاده گردد. در این پژوهش به منظور بررسی ادبیات موضوعی و همچنین تحقیقات انجام شده از روش کتابخانه­ای استفاده شده است. در این روش مقالات و کتب مختلف مطالعه گردیده و با ذکر منبع، در پژوهش از بررسی‌های آنان استفاده شده است. همچنین به منظور بررسی نظرات اعضای نمونه از پرسشنامه استفاده شده است. پرسشنامه و مقیاس­های بررسی، احتمالاً پر­کاربردترین ابزار تحقیق در علوم اجتماعی است. هزینه پایین، عدم نیاز به منابع زیاد و قابلیت ­های بالقوه زیاد برای جمع­آوری نمونه، آن را به عنوان یک ابزار تحقیقی موثر و جذاب برای محققان و متخصصان تبدیل کرده است (اعرابی و آقازاده، ۱۳۸۵: ۱۶۲).
به هر حال یکی از متداول­ترین طرق جمع­آوری اطلاعات، استفاده از پرسشنامه است. ابزار اندازه ­گیری این پژوهش نیز پرسشنامه است که نمونه ­ای از آن در بخش پیوست‌ها ارائه گردیده است. در این پژوهش از دو پرسشنامه استفاده شده است که یکی از آن­ها پرسشنامه بکارگیری فناوری اطلاعات است و دیگری پرسشنامه هزینه­ های کیفیت می­باشد که هر دو پس از مطالعه پرسشنامه­ پژوهش­های مشابه در داخل و خارج از کشور و متناسب­سازی آنها با قلمرو مکانی پژوهش یعنی بانک مسکن تدوین شده است و سوالات آن­ها به صورت طیف پنج­گزینه­ای لیکرت می­باشد. اطلاعات لازم برای آزمون فرضیه ­های پژوهش از طریق این پرسشنامه‌ها جمع­آوری شده است. از آنجایی که احتمال برگشت پرسشنامه ­ها از طریق پست بعید بنظر می­رسید بنابراین پژوهشگر خود به توزیع و جمع­آوری پرسشنامه ­ها اقدام کرده است. طرح سوال‌ها از طریق پرسشنامه علاوه بر اینکه باعث می شود تا پاسخ ­دهندگان وقت بیشتری را برای فکر­کردن داشته باشند، بسیار عملی­تر و آسان­تر نیز بوده و به پژوهشگر اجازه می­دهد تا نمونه­های بیشتری را بررسی و مطالعه کند و در نتیجه تعمیم­پذیری نتایج، بهبود یابد.
همچنین به منظور اطمینان بیشتر و رفع اثرات پرسشنامه ­های ناقص تعداد ۲۱۰ پرسشنامه بین اعضای نمونه توزیع شد که در نهایت ۲۰۱ پرسشنامه صحیح جمع­آوری شد. بنابراین تحلیل داده ­ها در این پژوهش بر اساس این تعداد یعنی ۲۰۱ نفر انجام می­گردد.
۳-۷- اعتبار پرسشنامه
اعتبار ابزار اندازه ­گیری به معنی آن است که این ابزار تا چه اندازه خصوصیات مورد نظر را اندازه ­گیری می­ کند. اعتبار ابزار اندازه ­گیری شامل اعتبار محتوایی و ساختاری است که به پایایی و روایی تعبیر می­ شود و در ادامه به تشریح هر یک پرداخته می­ شود:
۳-۷-۱- روایی و پایایی
یک آزمون خوب باید از تعدادی ویژگی مطلوب مانند عینیت، سهولت اجرا، عملی بودن، سهولت تعبیر و تفسیر، روایی و پایایی برخوردار باشد. مهم­ترین موارد ذکر شده در این ویژگی­ها، روایی و پایایی است.
تعریف روایی: روایی آزمون عبارت است از توانایی ابزار مورد نظر در اندازه ­گیری صفتی که آزمون برای اندازه گیری آن ساخته شده است و شامل روایی صوری، روایی پیش ­بینی، روایی محتوا و … است.
تعریف پایایی: پایایی یک وسیله اندازه ­گیری عمدتا به دقت نتایج حاصل از آن اشاره می­ کند. پایایی به دقت، اعتمادپذیری، ثبات، یا تکرارپذیری نتایج آزمون اشاره می­ کند (مومنی و فعال قیومی، ۱۳۹۱).
از میان روش‌های متعددی که برای تعیین اعتبار اندازه‌گیری وجود دارد، روایی صوری برای این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته است. بدین صورت که از تعدادی از صاحب‌نظران و محققان در زمینه پژوهش، در رابطه با میزان درستی و شفافیت سؤالات پرسشنامه نظرخواهی به عمل می‌آید، که بدین ترتیب از متخصصان صاحب‌نظر در این رشته از جمله اساتید راهنما و مشاور و دیگر اساتید مرتبط، نظرخواهی به عمل آمد که آن‌ها اعتبار پرسشنامه را تأیید کردند.
در این پژوهش برای افزایش روایی، ابزارهای زیر مورد استفاده قرار گرفته است:
۱- استفاده از نظرات اساتید راهنما و مشاور و سایر اساتید مرتبط با موضوع.
۲- مطالعه مقالات، کتب و مجلاتی که از این پرسشنامه یا پرسشنامه‌های مشابه استفاده کرده‌اند.
پایایی یک وسیله اندازه‌گیری، عمدتاً به دقت نتایج حاصل از آن اشاره می‌کند. پایایی به: دقت، اعتمادپذیری، ثبات یا تکرار­پذیری نتایج آزمون اشاره می‌کند. پایایی ابزار، عبارت است از این که اگر یک وسیله اندازه‌گیری که برای سنجش متغیر و صفتی ساخته شده در شرایط مشابه در زمان یا مکان دیگر مورد استفاده قرار گیرد، نتایج مشابهی از آن حاصل شود. قابلیت اعتماد نشانگر آن است که تا چه اندازه ابزار اندازه‌گیری، ویژگی‌های باثبات آزمودنی یا ویژگی‌های موقتی و متغیر وی را می‌سنجد.
برای تعیین پایایی پرسشنامه مورد استفاده در این پژوهش از روش آلفای کرونباخ استفاده شده است. این روش برای محاسبه هماهنگی‌های درونی ابزارهای اندازه‌گیری از جمله پرسشنامه‌ها یا آزمون‌هایی که خصیصه‌های مختلفی را اندازه‌گیری می‌کنند به کار می‌رود. ضریب آلفای کرونباخ توسط کرونباخ^[۶۱] ابداع شده و یکی از متداول‌ترین روش‌های اندازه‌گیری اعتمادپذیری یا پایایی پرسشنامه‌ها است (دانایی فرد و دیگران، ۱۳۹۱).
برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره‌های هر زیرمجموعه سوال‌های پرسشنامه یا زیر آزمون و واریانس کل را محاسبه کرد. سپس با بهره گرفتن از رابطه زیر مقدار ضریب آلفای کرونباخ را محاسبه کرد (سرمد و همکاران، ۱۳۸۵).

: ضریب پایایی کل آزمون
J : تعداد زیر مجموعه‌های سوال‌های پرسشنامه یا آزمون
S_j² : واریانس زیر آزمون J ام
S² : واریانس کل پرسشنامه یا آزمون
هر چه این معیار به مقدار یک نزدیک‌تر باشد نشان‌دهنده پایایی بالا و هر چه این مقدار به صفر نزدیک‌تر باشد نشان‌دهنده عدم پایایی پرسشنامه می‌باشد. کرونباخ، ضریب پایایی حدود ۴۵% را کم، بالاتر از ۷۰% را متوسط و قابل قبول و ضریب پایایی بیشتر از ۹۵% را زیاد پیشنهاد کرده است. در این پژوهش با بهره گرفتن از نرم افزار SPSS، آلفای کرونباخ مربوط به پرسشنامه ­ها محاسبه شده است که به شرح جدول ۳-۲، می­باشد:
جدول ۳-۳- میزان آلفای کرونباخ پرسشنامه ­ها و ابعاد آنها

 

متغیر	آلفای کرونباخ	ابعاد	آلفای کرونباخ
بکارگیری فناوری اطلاعات	۷۹۵/۰	سخت افزار	۷۱۲/۰
		نرم افزار	۷۶۳/۰
		شبکه­ ها	۷۱۸/۰
		فناوری­های ارتباطی	۷۶۵/۰
هزینه­ های کیفیت

O₂

 

N₂

 

CO₂

 

CH₄

 

 

 

حداکثر تراوایی در مدل فوجیتا(Barrer)

 

۵۶۲٫۵۱

 

۱۷۱٫۵۶

 

۴۴٫۹۰

 

۷۴۰٫۵۳

 

۴۳٫۳۴

 

 

 

ضریب تصحیح

 

۳۵٫۱۶

 

۳۵٫۱۶

 

۳۵٫۱۶

 

۳۵٫۱۶

 

۳۵٫۱۶

 

 

 

حداکثر تراوایی با اعمال ضریب تصحیح(Barrer)

 

۱۹۷۷۷

 

۶۰۳۲

 

۱۵۷۸

 

۲۶۰۳۷

 

۱۵۲۴

 

 

 

در سطر اول جدول(۸-۴) حداکثر تراوایی محاسبه توسط مدل فوجیتا بر طبق ضرایب ثابت محاسبه شده توسط پارک و پائول نشان داده شده است . با مقایسه این مقادیر با جدول (۳-۲) درمیابیم که در بعضی از پلیمرها مقادیر پیش بینی شده ی حداکثر تراوایی کمتر از داده های آزمایشگاهی در پلیمر خالص است . به طور مثال در سیستم(۱) تراوایی هر ۵ گاز آزمایش شده بیشتر از پیش بینی حداکثر مدل فوجیتا است . بنابراین ما برای محاسبه ی تراوایی در پلیمرها با بهره گرفتن از مدل فوجیتا از ضریب تصحیح استفاده کردیم .بدین منظور ما با بهره گرفتن از FFV و تراوایی چند گاز مختلف ضریب تصحیحی را برای A پیشنهاد کردیم. در واقع بر طبق تئوری فوجیتا و با فرض ثابت بودن B و داشتن FFV پلیمر و تراوایی گازهای مختلف بر طبق رابطه(۱۷-۳) ضریب تصحیح A را برابر با ۳۵٫۱۶ بدست آوردیم.

هرچند ممکن است با بهره گرفتن از ضریب تصحیح نتوانیم تراوایی کاملا دقیق را گازهای مختلف را در پلیمر بدست آورم اما میتوانیم با تخمین مناسبی تراوایی را در لایه میانی محاسبه کنیم. در قسمت های قبل نیز ما نشان دادیم که افزایش و کاهش تراوایی همه ی گازهای نافذ بایک نسبت ثابت تاثیر چندانی بر عملکر مدل فلسک ندارد ؛ چون در نهایت ضخامت لایه میانی تغییر کرده و اثر افزایش و کاهش این ضریب را خنثی میکند. ستون سوم جدول(۸-۴) نشان دهنده ی حداکثر تراوایی با بهره گرفتن از مدل فوجیتا و با اعمال ضرایب تصحیح میباشد. این مقادیر نشان میدهد که حداکثر تراوایی با اعمال ضرایب تصحیح در گازهای مختلف بشتر از مقادیر تراوایی در پلیمر خالص است .بنابراین میتواند پیش بینی مناسب بهتری از تراوایی در صورت تغییر FFV پلیمر ارائه کند . از سوی دیگر نیز نتایج بدست آمده ی تراوایی محاسبه شده توسط مدل فلسک با بهره گرفتن از تئوری فوجیتا نشان دهنده ی این موضوع است که استفاده از ضریب تصحیح میتواند راه مناسبی برای محاسبه تراوایی باشد.
تاثیر تراوایی لایه میانی بر عملکرد مدل فوجیتا
نشان دادیم که استفاده از مدل فوجیتا به به جای ضریب ثابت میتواند موجب افزایش عملکرد مدل فلسک در پیش بینی تراوایی در MMMs پر شده با نانوMOFs شود . با این حال در سیستم های مختلف AARD% بین مدل فوجیتا و ضریب ثابت به طور قابل ملاحظه ای با هم فرق میکند .در سیستم (۱) AARD% هنگام استفاده از مدل فوجیتا و ضریب ثابت به ترتیب ۱۲٫۹۷% و ۱۸٫۳۸% میباشد. در واقع درصد خطا ۵٫۴۱% کاهش یافته است. اما در سیستم های (۲) ، (۳) و (۴) AARD% به ترتیب ۱٫۰۱% ، ۰٫۵۶% و ۱٫۱۹% کاهش میابد.این تفاوت میتواند به علت متفاوت غشاها باشد.
ستون آخر جدول (۷-۴) نشان دهنده ی میانگین نسبت گازهای نافذ میباشد. سیستم (۱) دارای بیشترین مقدار و در سیستم (۳) کمترین مقدار میباشد . نکته ی قابل توجه این است که تفاوت بین AARD% هنگام استفاده از مدل فوجیتا و ضریب ثابت در مدل فلسک در سیستم های (۱) و (۳) دارای بیشترین مقدار و کمترین مقدار در بین ۴ سیستم مورد آزمایش میباشد. از طرفی چه از مدل فوجیتا و جه از ضریب ثابت برای محاسبه تراوایی لایه میانی MMMs استفاده کنیم ؛ تراوایی لایه میانی تابعی از تراوایی پلیمر میباشد و طبق مدل فلسک هر چه نسبت تراوایی لایه میانی به تراوایی پرکننده بیشتر باشد تاثیر این لایه بر عملکرد مدل نیز بیشتر است. بنابراین هر چه بیشتر باشد نسبت نیز افزایش میابد و تاثیر لایه میانی بر عملکرد مدل فلسک نیز بیشتر میشود و در نتیجه استفاده از مدل فوجیتا به جای ضریب ثابت تاثیر بیشتری بر عملکرد مدل فلسک میگذارد. در واقع با افزایش بهبود حاصل از مدل فوجیتا به جای ضریب ثابت نیز افزایش میابد . به همین علت در سیستم(۱) بین استفاده از مدل فوجیا و ضریب ثابت تفاوت زیادی وجود دارد ، اما در سیستم های (۲) و (۳) و (۴) این مقدار کمتر میشود .
با توجه به مطالب بالا میتوان نتیجه گرفت زمانی که نسبت کم است (به ویژه مقادیر کمتر از ۰٫۱) برای محاسبه تراوایی لایه میانی بهتر است از ضریب ثابت استفاده کنیم ، با توجه به این موضوع که استفاده از مدل فوجیتا به جای ضریب ثابت موجب افزایش محاسبات ما میشود .اما زمانی که نسبت زیاد باشد (به ویژه مقادیر بیشتر از ۰٫۵) بهتر است از مدل فوجیتا برای محاسبه تراوایی لایه میانی استفاده کنیم چون استفاده از ضریب ثابت موجب به وجود آمدن تفاوت زیادی بین تراوایی پیش بینی شده و داده های آزمایشگاهی میشود.با این وجود با توجه به پیشرفت روز افزون تکنولوژی ساخت غشاهای جدید و همچنین معرفی پلیمرهای جدید با تراوایی بالا به نظر میرسد استفاده از این نوع پلیمر بالاتربودن در نمودار کران رابسون و خواص مطلوب جداسازی رشد چشمگیری داشته باشد.
بررسی علل خطاهای به جود آمده در پیش بینی تراوایی
جدول(۹-۴) میانگین انحراف از معیار ۴ سیستم را در مدل های مورد استفاده در این پژوهش نشان میدهد.در بین این مدل ها ، مدل فلسک و استفاده از مدل فوجیتا دارای بهترین عملکرد میباشد.این جدول نشان میدهد که استفاده از مدل فوجیتا به جای ضریب ثابت ۲٫۷۷% عملکرد مدل فلسک را بهبود بخشیده است. با وجود اینکه استفاده از مدل فوجیتا باعث بهبود عملکرد مدل فلسک شده است هنوز هم به طور میانگین بین داده های آزمایشگاهی و پیش بینی انجام شده تفاوت حدود۹٫۵ درصدی وجود دارد.
جدول (۹-۴) مقایسه میانگین انحراف از معیار(AARD%) مدل های مختلف

 

 

AARD%

 

مدل

 

 

 

۱۶,۸۷

 

مکسول

* روش ساعتی^[۳۹] عبارت است از:

* روش نرم درجه دوم یا اقلیدسی^[۴۰] که عبارت است از:

در روش نرم خطی علاوه بر بی‌مقیاس‌سازی شاخص‌ها به هم جهت‌سازی نیز اتفاق می‌افتد، در حالی که در روش ساعتی و روش نرم غیرخطی جهت شاخص‌ها تغییر نمی‌کند، یعنی صرفاً بی‌مقیاس‌سازی انجام می‌شود.
تنوع نرم‌های بی‌مقیاس‌سازی برگرفته از جایگاه کاربردی آن‌هاست، به طوری که اگر تکنیک MADM بر رابطه‌ای خطی بنا باشد، برای مقیاس سازی داده‌ها از نرم خطی استفاده می‌شود و اگر تکنیک تحلیل داده‌ها بر رابطه‌های غیرخطی بنا باشد، از نرم اقلیدس استفاده می‌شود که ماتریس تصمیم به ماهیت احتمالی تبدیل شود.

* محاسبه ضریب اهمیت شاخص‌ها
بخش عمده‌ای از داده‌های مربوط به فنون تصمیم‌گیری به ضریب اهمیت شاخص‌هاست. واضح است که شاخص‌ها در یک مساله‌ی تصمیم‌گیری هم‌وزن نیستند. روش‌های مختلفی برای تعیین وزن شاخص‌ها پیشنهاد شده است:
* استفاده از نظر خبرگان
در این روش از خبرگان تحقیق برای تعیین وزن شاخص‌ها نظر سنجی به عمل می‌آید.
فرض کنید بردار حاصل از نظر خبرگان عبارت است از:

* استفاده از فنون ریاضی
اساس روش‌های ریاضی بر مشاهدات ماتریس تصمیم است، یعنی بر اساس یک منطق قابل قبول بتوان مقادیر ماتریس تصمیم‌ را مبنای تولید وزن شاخص‌ها قرار داد که مهم‌ترین آن‌ها به روش آنتروپی شانن معروف است.
شانون ثابت می‌کند که میزان اطلاعات حاصل از یک پیام ارسال شده بین سیستم i و j عبارت است از: log_iF_ij ، بنابراین می‌توان نشان داد که امید ریاضی اطلاعات حاصل از پیام‌ها عبارت است از:

از آن‌جایی که در جدول توافقی ممکن است F_ij نداشته باشیم، می‌توان بر اساس منطق فوق ،تعریف شانون را از شاخص اطیمنان با بهره گرفتن از نرم ساعتی برای محاسبه‌ی وزن شاخص‌ها تعمیم داد، به این صورت که:
الف) ماتریس تعمیم را بر اساس نرم ساعتی به ماتریس تصمیم نرمالایزه تبدیل کنید.
ب) شاخص E_j را محاسبه کنید.

E_j بر اساس n_ij بیانگر مقدار عدم اطمینان خواهد بود، پس داریم:

ج) با بهره گرفتن از رابطه‌ی زیر، ضریب اهمیت شاخص‌ها را محاسبه کنید:

منطبق آنتروپی شانون، میزان اطلاعات حاصل از شاخص (d_i) برای تولید وزن است. واضح است شاخصی مهمتر است که اطلاعات بیشتری برای تصمیم‌گیرنده جهت ارزیابی گزینه‌ها ارائه دهد.
D_i (درجه انحراف) بیان می‌کند که شاخص مربوطه (j) چه میزان اطلاعات مفید برای تصمیم‌‌گیری در اختیار تصمیم‌گیرنده قرار می‌دهد. هر چه مقادیر اندازه‌گیری شده شاخصی به هم نزدیکتر باشد، نشان دهنده‌ی آن است که گزینه‌ها از نظر آن شاخص تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند، لذا نقش آن شاخص در تصمیم‌گیری باید به همان اندازه کاهش یابد.
* روش ترکیبی: در این روش از ترکیب بردار (نظر خبرگان و بردار روش ریاضی به ضرایب نهایی دست یافت. یعنی:

۲-۳۲- انواع روش‌های حل فنون تصمیم‌گیری چند شاخصه
انواع روش‌های تصمیم‌گیری MADM از نظر نحوه‌ی کاربرد در نمایه شماره ۲-۱ مشخص شده‌اند. (چن و هوانگ، ۱۹۹۱) .
نمودار۲-۱نواع روش‌های تصمیم‌گیری MADM از نظر نحوه‌ کاربرد
مطابق این شکل اگر هیچ گونه اطلاعاتی در مورد شاخص در دسترس نباشد، بهتر است از روش تسلط^[۴۱] استفاده شود. اگر اطلاعات موجود در محیط باشد، یعنی درباره‌ی شاخص‌ها اطلاعاتی موجود نباشد، بلکه فضای تصمیم‌گیری مشخص شده باشد، استفاده از روش ماکسی‌مین و مینی ماکسی (به ترتیب برای اطلاعات به دست آمده بر اساس دیدگاه بدبینانه و خوش‌بینانه) پیشنهاد می‌شود. اگر اطلاعات در مورد شاخص ارائه شده باشد، آن‌گاه اطلاعات یا در سطح استاندارد است، یعنی میزان قابل قبول شاخص مربوط را بیان می‌کند و یا وزن شاخص‌ها را بیان می‌کند که ممکن است یا داده‌های برخوردار از مقیاس ترتیبی یا اصلی اندازه‌گیری شده باشد.
مدل‌های MADM از دیدگاه دیگر نیز قابل بررسی هستند و آن رویکرد فنون مختلف MADM در پردازش اطلاعات بر مبنای شاخص‌های ارائه شده توسط تصمیم‌گیرنده است. در این ارتباط داده‌های MADM به دو بخش کلی تقسیم می‌شوند. مدل‌های جبرانی^[۴۲] و مدل‌های غیرجبرانی^[۴۳].
مدل‌های جبرانی آن دسته از مدل‌های MADM را شامل می‌شوند که در آن‌ها تبادل بین شاخص‌ها صورت می‌گیرد، بدین معنی که تغییر در شاخص توسط تغییری مخالف (در جهت عکس) در شاخص یا شاخص‌های دیگر جبران می‌شود. روش‌های جبرانی روش‌هایی مانند میانگین وزنی ساده، TOPSIS و ELECTRE تخصیص خطی، AHP و غیره است. روش‌های غیرجبرانی مدل‌هایی از MADM را شامل می‌شوند که در آن‌ها تبادل بین شاخص‌ها صورت نمی‌گیرد. بدین معنی که نقطه‌ی ضعف موجود در یک شاخص توسط مزیت موجود در شاخص دیگر جبران نمی‌شود، بلکه هر شاخص جدا از دیگر شاخص‌ها مبنای ارزیابی گزینه‌های رقیب قرار می‌گیرد. روش‌های غیرجبرانی در کل روش‌هایی مانند تسلط ،کلسیکوگراف، حذف، ماکسی مین، مینی ماکس و رضایت بخش عام و خاص است. مدل‌های MADM را با توجه به طبقه‌بندی جبرانی و غیرجبرانی می‌توان به صورت نمودار شماره ۲-۲ نمایش داد.
مدلهای ارزیابی برای MADM
مدلهای غیرجبرانی
مدلهای جبرانی
زیرگروه همخوانی
زیرگروه نمره گذاری
متد تسلط
زیرگروه سازشی
لکسیکوگراف
تخصیص خطی
TOPSIS
SAWمجموع میانگین وزین
متد حذف
ELECTRE
MRS

تشابه کشور

سوداگری

 

چرخه عمر محصول

مزیت مطلق

 

رقابت استراتژیک جهانی

مزیت نسبی

 

مزیت رقابتی مدل پورتر

هکشر- اوهلین

 

 

جدول ۲- ۱ تقسیم بندی تئوری‌های تجارت[۲]
۲-۲-۱ نظریه سوداگری^[۴]
این تئوری در قرن شانزدهم ایجاد شد و یکی از اولین تلاش‌ها برای ایجاد و گسترش تئوری‌های اقتصادی بود. این تئوری بیان می‌کند که ثروت یک کشور به وسیله میزان دارایی‌های طلا و نقره تعیین می‌شود و به معنای ساده سوداگران اعتقاد دارند که یک کشور باید میزان دارایی‌های طلا و نقره خود را از طریق افزایش صادرات و کاهش واردات افزایش دهد. [۲]

به عبارت دیگر اگر مردم کشورهای دیگر، خرید بیشتری (صادرات) نسبت به آن چیزی که به کشور شما می‌فروشند (واردات) انجام دهند در واقع آنها مجبور هستند ما به تفاوت این مقدار را از طریق طلا و نقره پرداخت نمایند. از نظر این تئوری هدف هر کشور باید در مازاد تجاری خود باشد یا باید در موقعیتی که ارزش صادرات نسبت به ارزش واردات بیشتر باشد و از کسری تجاری خود جلوگیری نماید. از اینرو سوداگران از این عقیده حمایت می‌کردند که دولت باید صادرات را تشویق و واردات را محدود کند. از این استراتژی به عنوان حمایت از تولید داخلی نام برده می‌شود که هنوز هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. [۲]
۲-۲-۲ نظریه مزیت مطلق^[۵]
آدام اسمیت^[۶] در سال ۱۷۷۶ در کتاب “ثروت ملل"، نظریه جدیدی را تحت عنوان مزیت مطلق در تجارت بین‌الملل مطرح نمود. بر اساس این نظریه؛ چنانچه کشوری بتواند کالایی را ارزان تر از کشور دیگری تولید کند و کشور مقابل نیز کالای دیگری را ارزان‌تر از کشور نخست تولید کند، هریک از کشورها در تولید کالایی که ارزان‌تر تولید کرده‌اند، مزیت مطلق دارند.[۳]
بنابراین چنانچه هر کشور به صدور کالایی که در آن مزیت دارد و به ورود کالایی که در آن مزیت ندارد، مبادرت ورزد، هر دو کشور از این مبادله نفع خواهند برد. [۲]
در واقع نظریه اسمیت بر روی توانایی یک کشور به تولید کالا با کارایی بیشتر نسبت به یک کشور دیگر متمرکز شده است. اسمیت استدلال کرد که تجارت بین کشورها نباید به وسیله مداخله سیاست‌های دولت‌ها محدود شود. او همچنان عقیده داشت که تجارت باید بر اساس نیروهای بازار و به صورت طبیعی در جریان باشد. تئوری اسمیت استدلال می‌کند که با افزایش کارایی، مردم در هر دو کشور سود خواهند برد و به تجارت تشویق می‌شوند. او از طریق این تئوری بیان می‌کند که دارایی و ثروت یک کشور نباید به وسیله میزان طلا و نقره مورد ارزیابی واقع شود اما به وسیله استانداردهای زندگی مردم می‌تواند مورد قضاوت قرار بگیرد. [۲]
۲-۲-۳ نظریه مزیت نسبی^[۷]
نظریه مزیت نسبی ریکاردو^[۸] اکنون به‌عنوان یکی از مهمترین قوانین بلامنازع اقتصادی، با کاربردهای وسیع عملی، پایدار مانده است.[۴]
نظریه ریکاردو که به نظریه هزینه نسبی یا مزیت نسبی معروف است بر نظریه ارزش کار مبتنی است این نظریه کار را تنها عامل تولید ارزش می‌داند.[۳]
طبق قانون مزیت نسبی، حتی اگر یک کشور در تولید هردو کالا نسبت به کشور دیگر کارآیی کمتری داشته باشد(یعنی در تولید هیچ کالایی مزیت مطلق نداشته باشد)، هنوز هم پایه‌ای برای تجارت دوجانبه سودآور وجود دارد. کشور اول باید در تولید و صدور کالایی تخصص پیدا کند، که دارای عدم مزیت مطلق کوچکتری است(کالایی که دارای مزیت نسبی است) و کالایی را وارد کند، که عدم مزیت مطلق بزرگتری دارد(کالایی که دارای عدم مزیت نسبی است).[۴]
مثال: دو کشور تایلند و کره جنوبی را در نظر بگیرید که هر دو امکان تولید گندم و برنج را دارا هستند؛ اما شرایط آن‌ها در تولید این دو کالا متفاوت است. تایلند در تولید هردو کالا از مزیت مطلق برخوردار است. در تایلند با ۱۰ واحد منابع تولیدی، ۱ تن گندم و با ۵/۱۳ واحد منابع، ۱ تن برنج تولید می‌شود. بنابراین هرگاه این کشور ۲۰۰ واحد منابع تولیدی در اختیار داشته باشد، می‌تواند ۲۰ تن گندم یا ۱۵ تن برنج تولید کند. در کشور کره جنوبی هم شرایط بدین‌گونه است؛ که برای تولید هر تن گندم ۴۰ واحد منابع و برای هر تن برنج ۲۰ واحد منابع باید به‌کار برده شود. اگر فرض کنیم این کشور هم ۲۰۰ واحد منابع تولید در اختیار دارد، می‌تواند با به‌کارگیری آن به ۵ تن گندم یا ۱۰ تن برنج دست یابد. اکنون تصوّر کنید، این دو کشور، تمایلی برای انجام مبادله با یکدیگر نداشته و قصد دارند از هر دو کالا تولید کنند.
در راستای این هدف، نیمی از منابع خود را صرف تولید گندم و نیمی دیگر را به تولید برنج اختصاص می‌دهند. در این حالت، تایلند می‌تواند به ۱۰ تن گندم و ۵/۷ تن برنج؛ یعنی جمعا به ۵/۱۷ تن از دو محصول دست یابد و کشور کره جنوبی هم می‌تواند موفق به تولید ۵/۲ تن گندم و ۵ تن برنج، یعنی جمعا به ۵/۷ تن کالا گردد. با توجه به این شرایط، ممکن است چنین برداشت کنیم که چون کشور تایلند در تولید هر دو کالا نسبت به کره جنوبی برتری مطلق دارد، بنابراین دلیلی برای انجام مبادله با این کشور نخواهد داشت.
اما واقعیت این است که تایلند در زمینه تولید گندم نسبت به کره مزیت نسبی دارد؛ یعنی این‌که توان تولیدش در گندم ۴ برابر کره جنوبی است؛ اما در تولید برنج فقط ۵/۱ برابر. پس می‌توان گفت که تایلند به‌صورت مقایسه‌ای یا نسبی در تولید گندم، کارآمدتر از تولید برنج است و اگر همه منابع خود را در تولید گندم به‌کار گیرد و آن‌گاه بخشی از محصول خود را با کره جنوبی مبادله نماید، منافع بیشتری به‌دست می‌آورد. همچنین اگر کره هم در تولید برنج تمرکز نماید و بخشی از تولیدش را با تایلند مبادله کند، به منابع بیشتری دست می‌یابد.[۵]
مدل ریکاردو(مزیت نسبی) در اقتصاد بین‌الملل دارای چندین فرض است:[۶]
۱) کلیه متغیرهای مورد توجه مدل، در سیستم اقتصادی، مستقل از متغیرهای پولی هستند. این فرض، که گاه تحت عنوان خنثی، پول، خوانده می‌شود، به این معنی است، که ابعاد پولی متغیرها را در نظر نمی‌گیریم و حتی هنگامی که از قیمت‌ها صحبت می‌شود، آن‌ها را به‌صورت قیمت‌های نسبی مطرح می‌کنیم.
۲) همه عوامل تولید، در جامعه، دارای مقدار ثابت هستند؛ به این معنی که تغییر قیمت این عوامل، هیچ تغییری در مقدار مؤثر دسترسی به این عوامل نمی‌دهد. به این ترتیب، با افزایش قیمت زمین، مردم به قابل استفاده کردن زمین‌های موات، رغبت زیادتری نشان نمی‌دهند. به زبان تحلیلی، معنای این فرض، چنین است که منحنی عرضه عوامل تولید، خطی عمودی است؛ که کاملا کشش‌ناپذیر است.
۳) عوامل تولید در سطح بین‌المللی غیر متحرّکند، در حالی‌که در داخل کشور تحرّک کامل دارند.
۴) سطح تکنولوژی وآگاهی‌های فنّی تولیدکنندگان محصولات مشابه در یک کشور، در یک سطح است. به‌عبارت دیگر توابع تولید کلیه تولیدکنندگان محصولات مشابه، همسان است.
۵) سلیقه افراد جامعه برای تقاضای محصولات تغییری نمی‌کند. به‌عبارت دیگر مجموعه منحنی‌های بی‌تفاوتی افراد ثابت است.
۶) هیچ‌گونه محدودیتی از نظر حمل‌و‌نقل کالا و کسب اطلاعات تجاری در بین کشورها وجود ندارد؛ به‌عبارت دیگر، هیچ بازرگانی، به‌خاطر هزینه حمل‌و‌نقل یا ناآگاهی از بازارهای فروش و یا عوارض وارداتی، مسیر تجاری خود را منحرف یا قطع نمی‌کند. ارزش‌ها مبتنی بر میزان مشارکت عامل کار در تولید هر کالا است.
اولین و جدی‌ترین نقدی که بر نظریه مزیت نسبی وارد شده، این است که طبق نظریه ارزش کار، ارزش یا قیمت کالا، فقط به‌مقدار نیروی کار استفاده‌شده در تولید آن کالا بستگی دارد. به‌عبارت دیگر، نیروی کار، تنها عامل تولید و همگن است(یعنی فقط یک نوع نیروی کار داریم) و از آن‌جا که هیچ‌یک از فرضیات فوق صحّت ندارد، مجبوریم نظریه ارزش کار ریکاردو را مردود اعلام کنیم. چراکه نیروی کار، نه فقط تنها عامل تولید نیست، بلکه همگن نیز نمی‌باشد. با کنار گذاشتن نظریه ارزش کار، می‌‌توانیم تفسیر ریکاردو از مزیت نسبی را زیر سؤال ببریم. چراکه یکی از پیش‌فرض‌های نظریه مزیت نسبی وی، همان نظریه ارزش کار وی بوده است.[۴]
۲-۲-۴ نظریه هزینه فرصت
پس از ریکاردو نظریات اقتصادی در این زمینه عمدتا معطوف به اثبات این نکته بوده است که پاره‌ای از فرضیات نظریه مزیت نسبی ضروری نیستند. هابرلر درباره هر یک از فرضیات نظریه ریکاردو به روشنی بحث می‌کند و به خصوص نشان می‌دهد که استفاده از نظریه ارزش کار برای ارائه نظریه هزینه نسبی ضروری نیستند. اقتصاد دانان قبل از هابرلر مانند باستبل و آلفرد مارشال برای جایگزین کردن هزینه کارگر با هزینه واقعی تلاش کردند، اما تلاش آنان با ارائه نظریه هابرلر بی ثمر گردید.[۳]
مفهوم مزیت نسبی تاکنون دچار دگرگونی‌های زیادی گردیده است.  ریکاردو مزیت نسبی را بر مبنای ارزش واقعی کار مصرف شده در تولید کالا قرار داد. به تدریج مفهوم مزیت نسبی ریکاردو بر مبنای ارزش کار واقعی، با نظریه ”مزیت نسبی هزینه فرصت‌های از دست رفته“ جایگزین گردید. هابرلر^[۹] با ارائه نظریه هزینه فرصت های از دست رفته در سال ۱۹۳۶ نظریه ارزش کار ریکاردو را از بن بست خارج نمود. طبق نظریه هزینه فرصت هابرلر، هزینه تولید یک کالا عبارت است از مقدار کالای دیگری که باید از تولید آن صرفنظر کرد تا منابع کافی برای تولید یک واحد اضافی از کالای اول فراهم شود.  بر این اساس کشوری که دارای هزینه فرصت کمتری در تولید یک کالا است در تولید آن کالا مزیت نسبی دارد و کشوری که در آن هزینه فرصت از دست رفته یک کالا پائین‌تر باشد دارای مزیت نسبی در تولید آن نسبت به کالاهای دیگر است. بدین ترتیب نظریه هزینه فرصت‌های از دست رفته بصورتی قابل قبول قانون مزیت نسبی را بیان نمود.[۷]
۲-۲-۵ نظریه مزیت نسبی هکشر و اوهلین
هر کشور کالاهایی را صادر خواهد کرد که برای تولید آنها از منابع پر وفورش به مقدار زیاد استفاده کرده است و کالاهایی را وارد خواهد کرد که عوامل تولید آنها در کشور نادر هستند به عبارت دیگر اختلاف در موجودی اولیه عوامل تولید باعث وجود اختلاف در هزینه‌های نسبی می‌شود که خود باعث افزایش مبادله بین المللی می‌گردد. فرضیاتی که اساس آنها نظریه هکشر و اوهلین می‌باشند و عبارتند از: ۱- نظریه اساسا با دو کشور، دو کالا و دو عامل تولید سرو کار دارد ۲- توابع تولید در تمام کشورها مشابه هستند ۳- توابع تولید همگن خطی می‌باشند .۴- عوامل تولید در داخل قدرت تحرک داشته اما فاقد قدرت تحرک بین المللی هستند ۵- رقابت کامل در تمام بازارها وجود دارد ۶- جایگزینی عوامل تولید امکان پذیر نبوده و هیچ کشوری قبل از مبادله بین المللی یا بعد از آن در تولید تنها یک کالا تخصص پیدا نمی‌کند ۷-هکشر و اوهلین فرض کرده‌اند که الگوی مصرف در دو کشور مشابه است.[۳]
این نظریه به عنوان یک نتیجه‌گیری مهم اضافه می‌‌کند که تحت شرایط شدیداً محدود کننده، تجارت موجب خواهد شد که اختلاف مطلق در قیمت عوامل تولید همه کشورها که قبل از تجارت مشاهده می‌شود از بین برود. با این حال تحت محدودیت‌های کمتر و شرایط عادی‌تر، تجارت تفاوت قیمت مطلق عوامل تولید را که قبل از مبادله بوده کاهش می‌دهد ولی به طور کلی از بین نمی‌برد. به هر صورت نظریه هکشر- اوهلین در مورد اینکه چگونه تجارت روی قیمت عوامل تولید و توزیع درآمد هر کشور اثر می‌گذارد مطالب سودمندی ارائه می‌دهد. بدین ترتیب تفاوت در الگوی تجارت و نسبت قیمت کالا‌ها قبل از مبادله ناشی از تفاوت در وفور عوامل در طرف عرضه و تفاوت در شرایط تقاضا و نه ناشی از تفاوت در تکنولوژی می‌باشد.[۳]
۲-۲-۶ آزمون تجربی لئونتیف^[۱۰]
پیشنهاد اصلی در تئوری هکشر و اوهلین این بود که کشوری کالایی را صادر کند که عامل تولید نسبتاً فراوانش را در تولید آن کالا بکار برد و محصولی را وارد کند که عامل تولید نسبتاً کمیابش را در تولید آن محصول بکار گیرد. لئونتیف به کمک جدول داده - ستانده این نظریه را در کشور آمریکا به آزمون گذاشت و به این نتیجه رسید که کشور آمریکا که می‌بایست صادر‌کننده کالاهای سرمایه‌بر باشد صادر کننده کالاهای کاربر است.
این نتیجه معمای لئونتیف شهرت یافت. لئونتیف علت این نتیجه‌گیری را سطح بالای آموزش نیروی کار و کارفرمایی برتر آمریکائیان می‌دانست. او اقتصاد آمریکا را نه با وفور سرمایه بلکه باوفور کار پرکیفیت (سرمایه انسانی) تعریف و مشخص نمود. البته بعدها اقتصاد‌دانان گوناگونی از جمله پیتر کنن در صدد رفع این معما بر آمدند. علت این تناقض را بیشتر در مورد سرمایه انسانی یا نیروی کار متخصص در آمریکا می‌دانند.[۳]
۲-۳ پیدایش نظریه‏های جدید
طی چند دهه اخیر، صحنه تجارت بین‏الملل دستخوش تغییرات قابل توجهی شده است. تغییرات به وجود آمده، زمینه‏های پیدایش نظریه‏های جدید تجارت بین‏الملل را شکل داده است. [۲]
 ۲-۳-۱ نظریه تشابه کشورها^[۱۱]

فصل اول
مقدمه

پیشگفتار
میهن ما ایران از لحاظ موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی جزء مناطق خشک و نیمه خشک محسوب می گردد و همچون بسیاری از نقاط جهان تنها راه بهره برداری مفید ومطلوبتر از این اراضی پهناور که اکثرا فاقد سیستم زهکشی هستند، با تقویت و احداث سیستم های زهکشی سطحی و زیرزمینی میسر می باشد.
مدل های کامپیوتری بدلیل کاهش هزینه ها و کوتاه کردن مدت زمان دستیابی به نتایج اجرای یک سناریو بر روی یک سیستم، بصورت گسترده ای در علوم مختلف بکار می روند. سیستم های زهکشی معمولا در اراضی نیمه خشک تحت آبیاری برای کنترل شوری و ماندابی شدن خاک نصب می شوند .بدلیل وجود پیچیدگی حرکت آب و انتقال املاح در خاک، مدل های شبیه سازی برای تشریح عملکرد سیستم های مدیریت آب که ممکن است شامل زهکش زیرزمینی، سطحی و آبیاری باشند، به کار می روند .در مناطق مرطوب نیز چون کنترل سطح ایستابی به صورت یک بحران در می آید، داشتن سیستم زهکشی یک ضرورت است. در صورتی که در سایر مناطق اهمیت زهکشی از این نقطه نظر کاهش می یابد. با توجه به این واقعیت که منابع آب زیرزمینی ایران در حدود ۸/٧٧ درصد مصارف شرب، صنعت و کشاورزی را تامین می کند (فضل اولی و همکاران، ۱۳۸۵)، برنامه ریزی و ارائه طرح هایی که موجب استفاده بهینه از منابع آبی موجود و تغذیه آبخوان ها شود، از اولویت ویژه ای برخوردار است. بر این اساس و با توجه به قابلیت زیاد مدل های پیشرفته شبیه سازی آب زیرزمینی با سیستم هیدروژئولوژی آبخوان و امکان استفاده از این مدل ها برای پیش بینی وضعیت آینده، مدل های مذکور شرایط مناسبی را به منظور مدیریت و استفاده بهینه از منابع آب زیرزمینی فراهم آورده اند. بنابراین لازم است که استراتژی های لازم جهت استفاده از آب های سطحی و زیرزمینی جهت رسیدن به کشاورزی پایدار صورت پذیرد. به منظور تهیه استراتژی های موثر در این زمینه در ابتدا لازم است خواص کمی و کیفی منابع آب های سطحی و زیرزمینی موجود درهر منطقه به خوبی شناخته شوند و با توجه به پتانسیل های موجود در منطقه، برنامه ریزی های آینده صورت پذیرد. از دیگر موارد مورد نیاز جهت برنامه ریزی آینده، بررسی اثرات احداث شبکه آبیاری و زهکشی بر رفتار آب های زیر زمینی می باشد. مدل های کامپیوتری امروزه به خوبی می توانند رفتار آب های زیرزمینی را شبیه سازی نمایند (رزاق منش و همکاران، ۱۳۸۵). به دلیل پیچیدگی سیستم های مدیریت آب، مدل های شبیه سازی برای طراحی و تشریح عملکرد این سیستم ها ضروری می باشند.

برای تبدیل موفق یک مدل مفهومی به یک مدل فیزیکی ، قیاسی یا ریاضی ، وجود داده های پایه ضروریست. این داده ها، اطلاعات مورد نیاز برای حل معادله اساسی را تأمین می کنند. برای تهیه و آماده سازی این داده ها در شبیه سازی آب زیرزمینی، لازم است که از مشخصات فیزیکی آبخوان اطلاعات حتی الامکان دقیق و کافی وجود داشته باشد. در واقع هرچه شناخت ما از آبخوان بیشتر باشد، نتیجه شبیه سازی به واقعیت نزدیکتر خواهد بود (کتیبه و حافظی، ۱۳۸۳).
مدل کیفی آب های زیرزمینی در واقع فرم ریاضی معادلات بیلان و حرکت و انتقال مواد محلول در محیط آب زیر زمینی را نشان می دهد که از تطبیق آن ها با فرض پیوستگی محیط معادلاتی به صورت معادلات دیفرانسیل جزئی نتیجه می شود. این معادلات درنقاط مختلف یک آبخوان نوشته شده و از طریق روش های مختلف، برای مکان ها و زمان های گوناگون، حل می شود (خلقی. ۱۳۸۵).
مدل سازی رایانه ای آب های زیرزمینی از اواخر دهه ۱۹۶۰، بعد از اینکه رایانه ها امکان حل معادلات سنگین و پیچیده عددی را فراهم آوردند، گسترش یافت. از آن زمان تاکنون، مدل سازی رایانه ای آب های زیرزمینی به تبع پیشرفت سریع فناوری رایانه ای، فوق العاده توسعه یافته است (Fetter, 1994 ). استفاده از مدل های رایانه ای آب زیرزمینی در دهه های اخیر به عنوان روشی ارزان و سریع در بررسی چگونگی حرکت، بیلان و مدیریت بهره برداری از آب های زیرزمینی پیشرفت قابل توجهی داشته است. از جمله مدل هایی که دارای قابلیت خوب در مطالعه آب های زیرزمینی می باشد مدل سه بعدی تفاضل محدود مکدونالد و هارباگ به نام Modflow است که در سال ۱۹۹۸ ارائه شده و قابلیت کاربرد در شرایط غیر همگام را دارد. همچنین مدل دیگر برای ارزیابی و طراحی سیستم های مدیریت آب، مدل جامع Drainmod می باشد که توسط اسکگز(۱۹۷۸) ارائه شده است. این مدل در شرایط همگام موقعیت سطح ایستابی را شبیه سازی می کند. سه سال بعد K.D.Konyha و J.E.Parsons این مدل را توسط زبان برنامه نویسی FORTRAN در قالب یک برنامه جمع بندی کرده و تحت عنوان Drainmod ویرایش ۴ ارائه نمودند. مدل اولیه دارای محدودیت هایی بود که از جمله آنها می توان به عدم توانایی مدل در تحلیل میزان محصول تولید شده تحت شرایط مختلف مدیریتی، رعایت حداکثر شیب ۵ درصد و عدم توجه به نشت های افقی و عمودی (عمیق) اشاره کرد. با تکمیل مدل توسط کاندیل (۱۹۹۲) تحت عنوان Drainmod-s مدل علاوه بر شبیه سازی اجزای هیدرولوژیکی توانست نحوه توزیع نمک در خاک، غلظت نمک در آب زهکشی و تاثیر تنش شوری بر عملکرد محصول را پیش بینی کند (رحیمی و کشکولی، ۱۳۸۵). به تدریج این اشکالات توسط افراد مختلف رفع شده و ویرایش های بعدی Drainmod به صورتی کاربرپسند و با قابلیت های بالاتری ارائه شد. لذا در این تحقیق ارزیابی مدل های مذکور در شرایط مزرعه و مقایسه نتایج آن ها با یکدیگر مد نظر قرار گرفت. آزمایش های مزرعه ای به منظور تعیین و بررسی سناریوهای مختلف زهکشی مفید هستند، اما محدودیت های قابل توجهی نیز دارند، مهمترین محدودیت آزمایش های مزرعه ای عبارت است از محدودیت در مکان، زمان و تکرار. کاربرد مدل های شبیه سازی از جمله روش هایی است که محدودیت های عنوان شده را تا حدود زیادی مرتفع می سازد و در صورت دسترسی به داده های اولیه مورد نیاز و مطمئن برای اجرای این مدل ها، می توان به برآوردهای کم و بیش مستند و معتبر دست یافت. اما قبل از کاربرد چنین مدل هایی، درستی نتایج به دست آمده از آن ها باید با بهره گرفتن از نتایج آزمایش های مزرعه ای مورد ارزیابی قرار گیرد. دقت مدل های شبیه سازی تا حد زیادی به دقت داده های مورد نیاز به عنوان ورودی مدل بستگی دارد .در صورتی که این مدل ها به درستی واسنجی گردند، بدون محدودیت های زمانی و مکانی موجود در آزمایش های مزرعه ای می توانند برای ارزیابی سناریوهای مختلف به کار گرفته شوند(منصوری و مصطفی زاده، ۱۳۸۵).

اهداف پژوهش
شبیه سازی نوسانات سطح ایستابی منطقه دهکده سلامی در شیراز و منطقه کوشکک استان فارس با بهره گرفتن از مدل های Drainmod وModflow
مقایسه دو مدل Drainmod و Modflow در شبیه سازی و برآورد نوسانات سطح ایستابی منطقه دهکده سلامی در شیراز و منطقه کوشکک استان فارس
فصل دوم
مروری بر تحقیقات پیشین
۲-۱- پژوهش های انجام شده با مدل Drainmod
رضایی (۱۳۷۲) نوسانات سطح آب زیرزمینی در منطقه کوشکک را با مدل Drainmod ارزیابی کرد. نتایج نشان داد که نتایج مدل با اندازه گیری های دبی زهکشی از هماهنگی خوبی برخوردار بوده و نشانگر دقت زیاد مدل در پیش بینی زه آب خروجی می باشد اما نتایج مدل با اندازه گیری های سطح ایستابی در فصل آبیاری تطابق خوبی ندارد. از جمله علل این قضیه می توان به فرضیات مدل در مورد توزیع رطوبت در نیمرخ خاک، عدم دقت در اندازه گیری آب آبیاری، وجود جریانات افقی در مزرعه و… اشاره نمود.
بورین و همکاران (۲۰۰۰) در ایتالیا عمق سطح ایستابی و حجم آب زهکشی را در مدت ۵ سال اندازه گیری کردند و سپس توسط مدل Drainmod موقعیت سطح ایستابی و حجم آب زهکشی را با بهره گرفتن از سه سری مختلف از داده ها شبیه سازی کردند. این سه سری داده عبارت بودند از :
داده های اندازه گیری شده تخلخل و بافت خاک (در ۳۰ سانتی متر اول خاک) : بر اساس این داده ها منحنی مشخصه از روش بروکس و کوری بدست آمد و هدایت هیدرولیکی اشباع خاک تخمین زده شد.
داده های اندازه گیری شده بافت و تخلخل خاک تا عمق ۲۰۰ سانتی متری با لایه های ۴۰ سانتی متری : با بهره گرفتن از این داده ها منحنی مشخصه از روش بروکس و کوری بدست آمد و هدایت هیدرولیکی اشباع خاک تخمین زده شد.
داده های اندازه گیری شده هدایت هیدرولیکی اشباع و منحنی نگهداشت آب برای لایه های مختلف و همچنین محاسبه تخلخل و حجم زهکشی.
نتایج نشان داد که بیشترین ناهماهنگی بین داده های اندازه گیری شده و شبیه سازی شده منحنی مشخصه در تنش های ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ سانتی متری و حداکثر در ۳۰۰ سانتی متری رخ داده و بهترین سازگاری در تنش های زیر ۱۰۰ سانتی متر بوده است. نقطه پژمردگی تخمینی در همه لایه ها به جز در لایه های۸۰ تا ۱۲۰ سانتی متری با مشاهدات همبستگی دارد. حجم زهکشی و سطح ایستابی تخمینی در ۹۰ سانتی متر اول خاک با داده های اندازه گیری شده به هم خیلی نزدیک است و این مربوط به تنش های زیر ۱۰۰ سانتی متر است. در فصل بهار بخاطر ناچیز شمردن تبخیر تعرق بین داده های مشاهده شده و پیش بینی شده ناهماهنگی مشاهده شده و در نهایت چنین نتیجه گیری گردید که اگر مدل برای خاک ناهمگن به کار رود نتایج بهتری بدست خواهد آمد.
ابراهیمیان و لیاقت (۱۳۸۶) مدل Drainmod را در شبیه سازی سطح ایستابی و شدت تخلیه زهکش زیرزمینی در منطقه بهشهر ارزیابی کردند. اعتبار مدل از طریق مقایسه مقادیر واقعی و شبیه سازی شده سطح ایستابی و شدت تخلیه زهکش مورد ارزیابی قرار گرفت . نتایج نشان داد که دقت مدل برای تخمین سطح ایستابی بیشتر از شدت تخلیه زهکش بوده است. مقادیر میانگین انحراف مطلق، خطای استاندارد و ضریب تعیین برای سطح ایستابی به ترتیب برابر ۴/۱۴ سانتی متر، ۷/۱۶ سانتی متر و ۸۹/۰ و برای شدت تخلیه به ترتیب برابر ۴۲/۰ میلی متر در روز، ۶۵/۰ میلی متر در روز و ۷۸/۰ به دست آمد. دقت مدل برای تخمین سطح ایستابی بیشتر از شدت تخلیه بوده است که این مقادیر برای دو پارامتر سطح ایستابی و شدت تخلیه زهکش در محدوده نتایج دیگران بوده است(تحقیقات Skaggs (1980) مقدار RMSE برای سطح ایستابی را بین ۵/۷ تا ۵/۱۴ سانتی متر نشان می دهد). در نهایت مشخص شد که مدل برای شبیه سازی طولانی مدت و برنامه ریزی مدیریت سطح ایستابی تحت شرایط معتدل منطقه بهشهر می تواند مفید می باشد.
آذر نوش (۱۳۸۳) نوسانات سطح ایستابی در منطقه طرح توسعه نیشکر واحد میرزا کوچک خان خوزستان را به کمک مدل Drainmod و شبکه عصبی مصنوعی شبیه سازی کرد. وی متوسط قدرمطلق خطا و ریشه مجذور خطا به ترتیب ۱۴/۱۳ و ۱۴/۱۸ سانتی متر برای مدل Drainmod و ۶۱/۸ و ۶۲/۱۰ سانتی متر برای مدل شبکه عصبی مصنوعی را به دست آورد. مقایسه نتایج به دست آمده نشان داد که مدل شبکه عصبی مصنوعی با تعداد داده کمتر و سرعت بیشتر، همان نتایج را با کمی دقت بهتر ارائه می دهد.
رحیمی و کشکولی (۱۳۸۵) اثر منطقه غیر اشباع خاک بر نوسانات سطح ایستابی در شرایط نیمه خشک خوزستان را با مدل Drainmodبررسی و مدل را ارزیابی کردند. با تجزیه و تحلیل آماری مقادیر مشاهداتی و پیش بینی شده توسط مدل، معلوم شد که این مدل علاوه بر طراحی برای ارزیابی شبکه های زهکشی ساخته شده هم می تواند بکار رود. ارزیابی مدل با محاسبه میانگین انحرافات مطلق (A.D.)^[1] و خطاهای استاندارد (S.E.)^[2] برای مقادیر مشاهداتی و پیش بینی شده نوسانات سطح ایستابی در بین زهکش ها و شدت خروجی زهکش ها صورت پذیرفت. روند تغییرات سطح ایستابی در فواصل بین زهکش های موجود خوب شبیه سازی شده و ناهماهنگی ناچیز در اثر خطاهای اندازه گیری وجود داشته است.
سانایی و همکاران (۲۰۰۶) مدل Drainmod را برای پیش بینی سطح ایستابی در مزارع تحت آبیاری دره جردن فلسطین اشغالی به کار بردند. در این منطقه میوه موز کاشته شده بود و از آبیاری قطره ای برای آبیاری مزارع استفاده گردید. زهکش های زیرزمینی با عمق ۵/۲متر و فواصل ۱۶۰ متر از هم قرار داشتند . عمق سطح ایستابی با نصب ۱۰۰ پیزومتر قرائت گردید. از بین ۵ منطقه تنها در یک منطقه هماهنگی بین مشاهدات و پیش بینی وجود داشت. این عدم هماهنگی با سه دلیل بیان شد:
شیب ۶/۴ درصد زمین به سمت رودخانه .
شنی بودن لایه نفوذ پذیر زیر عمق زهکش ها .
نفوذ عمقی و جانبی زیاد که بیش از ۵۰ درصد آبیاری سالانه بود.
در نهایت به این نتیجه رسیدند که مدل برای شبیه سازی سطح ایستابی این منطقه مناسب نبوده و این به دلیل موقعیت مزرعه، نیمرخ خاک و هیدرولوژی دره جردن می باشد و مناطق یکنواخت مسطح جهت ارزیابی توسط مدل پیشنهاد می گردد.
نبی سیچانی و سپاسخواه (۲۰۱۱) مدل Drainmodرا برای تخمین سطح ایستابی و دبی زهکشی با بهره گرفتن از مقادیر مختلف هدایت هیدرولیکی اشباع خاک (Ks) به کار بردند. این مقادیر شامل : Ks بدست آمده از داده های سیستم زهکشی ، Ks بدست آمده از روش پورشه معمولی ، Ks بدست آمده از روش پورشه اشباع و Ks از معادله تجربی توسط سپاسخواه و رضایی (۱۹۹۸) می باشد. نتایج نشان داد که اگر در مدل از روش پورشه اشباع بجای پورشه معمولی استفاده شود ، مقادیر تخمینی سطح ایستابی و دبی زهکشی به واقعیت نزدیک تر است.
حسن پور و همکاران (۱۳۸۹) در مطالعه ای در اراضی شالیزار با زهکش های سطحی مدل Drainmod را برای شبیه سازی نوسانات سطح ایستابی مورد استفاده قرار دادند. این تحقیق در اراضی شالیزار با زهکش های سطحی به فاصله ۲ متر و عمق ۱۵ سانتی متر و بدون زهکش در قالب کرت هایی به اندازه ۴ در ۱۰ متر با کشت کلزا و در طول یک فصل رویش در موسسه تحقیقات برنج گیلان انجام شد. نتایج نشان داد که مدل روند نوسانات سطح ایستابی را به خوبی برآورد کرده و ارزیابی های انجام شده در برآورد روزانه سطح ایستابی حکایت از آن داشت که ریشه متوسط مربع خطا در حدود ۸ سانتی متر است.
سمیع پور و همکاران (۱۳۸۹) مدل های SWAP و Drainmod را به منظور تعیین عمق و فاصله بهینه زهکش ها بر اساس بیشترین عملکرد محصول و کمترین مقدار خروجی زه آب ارزیابی کردند. نتایج نشان داد که هر دو مدل نتایج نسبتا رضایت بخشی را ارائه داده و با بهره گرفتن از آن ها و با هدف حداکثر کردن تولید محصول و کاهش آب زهکشی، فاصله و عمق زهکش ها طراحی گردید. همچنین مشخص شد که مدل SWAP نوسانات سطح ایستابی را بهتر شبیه سازی کرده است که این امر احتمالا به دلیل انعطاف پذیری بیشتر این مدل در انتخاب شرایط مرزی مختلف بوده است. شرایط مرزی بالا برای هر دو مدل یکسان فرض شده است (بارندگی، آبیاری و تبخیر تعرق محاسبه شده با روش پنمن –مانتیث). اما شرط مرزی پایین برای دو مدل یکسان فرض نشده است و این امر به دلیل نقص مدل در لحاظ کردن شرط مرزی پایین می باشد (در مدل Drainmodفرض می شود که تمام آب در نیمرخ خاک باقی می ماند و نشتی از لایه مرزی پایین صورت نمی گیرد و تنها در صورتی نشت عمودی محسوس فرض می شود که یک سفره آب محصور در لایه مرزی پایین وجود داشته باشد).
Yang (2008) مدل Drainmodرا برای بر آورد نوسانات سطح ایستابی در مزارع نیشکر کشور استرالیا استفاده نمود و مطابقت خوبی بین مقادیر مشاهده شده و پیش بینی شده طی بررسی ۲ ساله با خطای حدود ۰۷/۰ متر مشاهده نمود. طبق این ارزیابی داده های ورودی خاک و تبخیر تعرق بر عملکرد مدل بیشترین تاثیر را دارد.
Foussو همکاران (۱۹۸۷) با بهره گرفتن از مدل Drainmodاقدام به شبیه سازی زهکشی زیر زمینی منطقه می‌سی‌سی‌پی کردند. مقایسه ارقام واقعی و محاسبه شده از مدل نشان داد که برای متغیرهایی نظیر عمق آب زیر زمینی (و نه ارتفاع سطح ایستابی)، حجم رواناب‌ها و کمیت زه آب، همبستگی مناسب‌تری طی سال‌های مرطوب نسبت به سال‌های خشک دارند. در سال‌های خشک، به دلیل کمتر برآورد کردن میزان تبخیر و تعرق، مقادیر رواناب سطحی و حجم آب زهکشی، بیشتر از آنچه که باید، برآورد می‌گردد.
Singh و همکاران (۲۰۰۶) به ضریب همبستگی ۸۹/۰ بین مقادیر مشاهده شده و پیش بینی شده زهکشی زیرزمینی سالانه توسط مدل Drainmod در منطقه آیوا رسیدند. مقادیر تجمعی زهکشی زیر زمینی پیش بینی شده توسط مدل طی سال های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۳ به میزان ۲ درصد بیشتر از مقادیر مشاهده شده برآورد شد. همچنینSingh و همکاران(۲۰۰۷) در یک دوره ۶۰ ساله به مقایسه زهکشی آزاد و کنترل شده در منطقه مذکور پرداختند و نتایج این تحقیق نشان داد که هنگامی که از زهکشی کنترل شده و کم عمق استفاده می شود، میزان رواناب افزایش یافته و میزان زهکشی زیرزمینی کاهش می یابد. استفاده از زهکش کم عمق و کنترل شده موجب تنش ماندابی بر گیاه شده و عملکرد محصول را کاهش می دهد.
نظری و همکاران (۱۳۸۷) در مطالعه ای به کمک قابلیت های مدل Drainmod-s در شبیه سازی عملکرد سیستم زهکشی، عملکرد محصول نیشکر و بار نمک زهاب، اثر عمق زهکش بر کار آیی اقتصادی و زیست محیطی سیستم زهکشی امیر کبیر را مورد بررسی قرار دادند. در این مطالعه ملاحظات زیست محیطی حاصل از اعماق نصب مختلف در زهکش ها، در قالب بار نمک زهاب خروجی از زهکش های زیرزمینی تعریف شده است زیرا این پارامتر مهمترین فاکتور تعیین کننده میزان آلودگی و تخریب محیط زیست توسط زهاب می باشد. تلفیق پیامد اقتصادی عمق زهکش (عملکرد نیشکر) و پیامد زیست محیطی آن (بار نمک زهاب) در قالب مفهوم بهره وری هزینه زیست محیطی (بهره وری آبی که برای رقیق سازی زهاب تا حد کیفی قابل قبول لازم است) انجام گرفته است. مفهوم بهره وری ارائه شده در این مطالعه (بهره وری هزینه ز یست محیطی) صرفا برای تلفیق اثرات اقتصادی و ز یست محیطی عمق نصب زهکش ها ارائه شده است. پس از محاسبه بهره وری آب در هر عمق، رابطه عمق زهکش و بهره وری آب بر اساس نتایج مدل استخراج شده است. در ادامه به کمک نرم افزار بهینه سازی LINGO عمق بهینه زهکش ها با هدف بیشینه سازی بهره وری آب تعیین شده است. در این مطالعه عمق آب زیرزمینی مربوط به وسط بین دو زهکش می باشد. مقایسه مقادیر عمق آب زیرزمینی اندازه گیری شده و پیش بینی شده نشان داد که میانگین انحراف مطلق و خطای استاندارد به ترتیب برابر ۵/۲۲ و ۵/۲۹ سانتی متر بدست آمده است. در این مطالعه از مدل Drainmod در شبیه سازی سیستم زهکشی در عمق ها ی مختلف زهکش (از عمق ۱۰۰ سانتی متر تا عمق ۲۵۰ سانتی متر) استفاده شده است .نتیجه این شبیه سازی ها استخراج روابط عمق زهکش - عملکرد گیاه نیشکر و عمق زهکش – بار نمک زهاب بوده است. این روابط برای تعیین عمق بهینه زهکش ها مورد استفاده قرار گرفته اند. از عمق ۱۰۰ سانتی متری تا عمق ۱۵۰ سانتی متری با افزایش عمق زهکش ها عملکرد نیشکر تغییر چندانی نداشته است. همچنین از عمق ۱۸۰سانتی متری تا عمق ۲۱۰ سانتی متری با افزا یش عمق نصب زهکش ها عملکرد نیشکر افزایش یافته است. نتایج نشان می دهد که همواره افزایش عمق نصب زهکش موجب افزایش یکنواخت عملکرد گیاه نخواهد شد .همچنین مشخص شد که عمق نصب زهکش در منطقه مورد مطالعه بایستی از حد کنونی آن (۲متر) به ۵/۱ متر کاهش داده شود و با افزایش عمق زهکش، نمک خروجی از زهکش ها افز ایش می یابد ولی روند افزا یش خطی نیست و با توجه به اهمیت موضوع، انجام مطالعات مزرعه ای جامع در این خصوص ضروری است.
Wang و همکاران (۲۰۰۶) از مدل Drainmod برای پیش بینی عملکرد گیاه در زمین های با فواصل مختلف زهکشی استفاده کردند. در این مطالعه دو گیاه ذرت و سویا و چهار فاصله زهکشی (۵ و۱۰و ۲۰و۴۰ متر) در یک دوره ۱۵ ساله مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج نشان داده است که مدل کارآیی خوبی در پیش بینی محصول هر دو گیاه داشته است. محققین در این مطالعه برای طراحی فواصل زهکش ها درجهت دستیابی به عملکرد مطلوب گیاه، برتری مطالعات و شبیه سازی بلند مدت و چندساله را به مطالعات کوتاه مدت اعلام داشته اند. همچنین محققین در این مطالعه به این مسئله اشاره کرده اند که هرچند سیستم زهکشی مصنوعی برای دفع آب اضافی و ایجاد محیط مناسب برای رشد گیاه طراحی و اجرا می شود، اما زهکشی بیش از حد، به ویژه در دوره های حساس رشد گیاه، منجر به کاهش عملکرد گیاه و افزایش میزان تخلیه نیترات خواهد شد.
Hornbuckle و همکاران(۲۰۰۷) سیستم زهکشی چند عمقی را برای بهسازی کیفیت آب زهکشی ارزیابی کردند. در این مطالعه سیستم زهکشی سنتی تک عمقی با سیستم زهکشی چند عمقی مقایسه شده است . نتایج این مطالعات نشان داده است که سیستم زهکشی چند عمقی، ماندابی را بهتر کنترل کرده و بدون اینکه افزایشی در تخلیه نمک ایجاد نماید، آبشویی بهتری نسبت به سیستم تک عمقی داشته است. از طرف دیگر شوری زهاب در زهکش های کم عمق نسبت به زهکش های عمیق بسیار کمتر بوده است ( ۷/۴ در مقابل ۷/۳۱ دسی زیمنس بر متر) و ترکیب زهکش های کم عمق و عمیق می تواند گزینه بسیار مناسبی برای مدیریت دفع زهاب باشد. به عبارتی در سیستم های زهکشی چند عمقی می توان در فصولی از سال که شوری زهاب مسئله ساز است، زهکشی را محدود به زهکش های کم عمق کرد و در خاک از شستشوی زیادی نمک جلوگیری کرد. در فصول دیگر که شوری زهاب کمتر مسئله ساز است از ترکیب زهکش های عمیق و کم عمق استفاده کرد .
یاری و همکاران (۱۳۸۷) در یک تحقیق کاربرد مدل Drainmod را در طراحی و پایش سیستم های زهکشی اراضی فاریاب کشت و صنعت غزالی خوزستان بررسی کردند. مدل جهت شبیه سازی اعماق سطح ایستابی در نقطه میانی بین زهکش ها، رواناب سطحی، تلفات آب، تعداد روزهای خشک و مرطوب و میزان زهکشی تحت فواصل زهکشی و خصوصیات خاک مختلف استفاده شد.در شبیه سازی ها، داده های اقلیمی که برای طراحی سیستم زهکشی در حالت ماندگار استفاده شده بود، لحاظ گردید. در مناطق مختلف، شبیه سازی بر اساس خصوصیات خاک و فواصل زهکشی آن منطقه انجام شد. فواصل زهکشی شبیه سازی شده با فواصل زهکشی اجرا شده در منطقه تطابق خوبی داشته است به گونه ای که مدل می تواند برای پایش سیستم های زهکشی زیرزمینی یا تکمیل طراحی ماندگار در منطقه خوزستان که سطح ایستابی به صورت مصنوعی و به واسطه آبیاری صعود نموده و در عمق نسبتا کمی قرار دارد، به کار رود.
لذا تنها مسیر انتقال و عبور آب درمنطقه می باشند که باعث ایجاد سفره های گسلی گردیده اند. همچنین به این نتیجه رسیدند که عملکرد مدل در مراحل واسنجی دارای ۹۸ درصد
۲-۲- پژوهش های انجام شده با مدل Modflow
کتیبه و حافظی (۱۳۸۳) سطح آب های زیرزمینی دشت آب باریک بم را با مدل Modflow شبیه سازی و عملکرد طرح تغذیه مصنوعی این دشت را بررسی کردند و نتیجه گرفتند که تغذیه مصنوعی آبخوان به روش پخش سیلاب موجب افزوده شدن سالیانه ۶/۱۲ میلیون متر مکعب آب به ذخیره آبخوان شده است. علی رغم تغذیه مصنوعی، به واسطه برداشت بی رویه، روند افت کماکان ادامه داشته به گونه ای که تا اسفند ماه ۱۳۸۳ میزان افت نسبت به سال مبنا تا ۱۸ متر خواهد بود. روند کاهش ذخیره و افت سطح ایستابی آبخوان آب باریک بم خصوصا طی سال های دهه ۱۳۶۰ و پس از آن چشمگیر می باشد به طوری که در سال ۱۳۷۸ نسبت به سال ۱۳۵۲ سطح ایستابی آبخوان در بعضی از نقاط تا ۱۶ متر افت نشان می دهد. آن ها همچنین پیشنهاد کردند که با بهره گرفتن از روش های آبیاری قطره ای و تحت فشار مصرف آب کشاورزی را هدفمند کرده و از میزان برداشت از ذخایر آبخوان بکاهند.
محمد خانی و کتیبه (۱۳۸۳) جریان آب زیرزمینی در محدوده معدن سنگ آهن سه چاهون واقع در شرق استان یزد را به کمک نرم افزار Modflow مدل سازی کردند. با توجه به اطلاعات اولیه موجود در مورد زمین شناسی و تکتونیک منطقه مشخص کردند که عامل مهم حضور آب در معدن سنگ آهن سه چاهون وجود زون های خرد شده با ضخامت زیاد می باشد چرا که این زون ها با شیب تقریبی قائم تقریبا تمام پیت معدن را پوشش می دهند. اعتبار است. مطالعات آن ها نشان داد که استفاده از چاه های آبکشی، می تواند گزینه ی مناسبی جهت خشک اندازی معدن باشد، هر چند که مطالعات تکمیلی تر در این ارتباط نیاز است.
رهنما و کاظمی آذر(۱۳۸۵) سطح سفره آب زیرزمینی دشت رفسنجان را با بهره گرفتن از مدل Modflow شبیه سازی نمودند و اثرات افت سطح آب زیرزمینی بر نشست زمین را در این دشت مورد بررسی قرار دادند.
Todd و همکاران) ۲۰۰۱) برای مشخص کردن محدوده تغذیه کننده چاه های آب شرب شهر استروگن بای در ویسکانسین آمریکا، آب های زیرزمینی این منطقه را با نرم افزار Modflow شبیه سازی کردند. ایشان مدل را در دو حالت ماندگار و غیرماندگار اجرا کردند و نهایتا با توجه به نتایج به دست آمده از مدل و مقایسه آن ها با داده های مشاهداتی به این نتیجه رسیدند که برای منطقه مذکور اجرای این مدل در حالت غیر ماندگار، بازتاب بهتری از رفتار آبخوان ارائه می دهد. همچنین از نتایج اجرای مدل مشخص شد که ناحیه تغذیه کننده چاه ها، در فاصله ۱۰ کیلومتری شمال شهر تا ۷ کیلومتری جنوب شهر قرار دارد و زمان پیمایش از نواحی تغذیه تا همه چاه ها عموما کمتر از یک سال است.
میرعباسی و رهنما (۱۳۸۶) سطح آبخوان دشت سیرجان را با مدل Modflow شبیه سازی کردند و اثرات آن را بر سد تنگوئیه مورد ارزیابی قرار دادند. پارامترهای هدایت هیدرولیکی، ضریب ذخیره و میزان تغذیه با نرم افزار pest تخمین زده شد و سپس سطح ایستابی اندازه گیری شده و شبیه سازی شده مقایسه گردید. واسنجی مدل در یک دوره نه ساله و صحت یابی آن در یک دوره ۱۲ ماهه بوده و نتایج نشان داد که مقادیر سطح آب پیش بینی توسط مدل با مقادیر مشاهداتی از توافق خوبی برخوردارند و جذر میانگین خطا حدود ۹/۰ است. بر اساس نتایج حاصل از مدل، بیلان آب زیرزمینی دشت سیرجان قبل از احداث سد ۲/۱۲۷- میلیون مترمکعب در سال بوده که با احداث سد تنگوئیه و کاهش تغذیه آبخوان سیرجان از یک سو و همچنین افزایش برداشت آب زیرزمینی از سوی دیگر باعث شده که بیلان آب زیرزمینی در سال ۱۳۸۱ به ۹/۱۶۰- میلیون مترمکعب در سال برسد. چنانچه برداشت آب زیرزمینی به همین میزان ادامه یابد، علاوه بر کاسته شدن از ذخایر آب زیرزمینی، پیشروی جبهه آب شور خصوصا در مناطق مجاور کفه نمک سیرجان، افزایش خواهد یافت. برای مقابله با این بحران باید میزان برداشت سفره کاهش یابد تا بین تغذیه و تخلیه آبخوان تعادل برقرار شود. همچنین بیان شده است که از آنجایی که برداشت از این آبخوان بیشتر برای مقاصد آبیاری باغات صورت می گیرد می توان با توسعه روش های نوین آبیاری و افزایش راندمان مصرف آب، میزان برداشت از سفره را تا حد زیادی کاهش داد.