رضایت از زندگی از شاخص‌های مهم اجتماعی است که نسبتاً دیر به حوزه علوم اجتماعی راه یافت، با وجود آنکه این شاخص ذیل مفهوم کلی‌تر کیفیت زندگی و در واکنش به سنجش‌های اقتصادی طرح شد. اما به زودی به حوزه‌ای مستقل و مهم تبدیل گشت اهمیت این شاخص- برخلاف آنچه غالباً تصور می‌شود- به واسطه تأثیر فوری سیاسی آن نیست. رضایت از زندگی را نمی‌توان و نباید مساوی رضایت سیاسی پنداشت. رضایت از زندگی مفهوم فراگیر و در عین‌حال پایدارتری است که منعکس‌کننده احساس و نظر کلی مردم یک جامعه نسبت به جهانی است که در آن زندگی می‌کنند. اهمیت آن نیز از حیث دلالت‌هایی است که بر ویژگی‌های پایدار نظام اجتماعی دارد. در حالی که رضایت سیاسی جنبه گذرا و موقتی دارد و بیشتر نگرش افراد را نسبت به شرایط جاری روز می‌سنجد. همین مفهوم رضایت از زندگی است که به هنگام طرح کیفیت زندگی، مورد توجه قرار می‌گیرد (گودرزی، ۱۳۸۸: ۱۹۳).
رضایت از زندگی اگر چه تا حد زیادی بستگی به شرایط فردی دارد، اما تاثیر عوامل اجتماعی در افزایش یا کاهش آن بسیار موثر است.جامعه از سوئی بوجود آورنده شرایطی است که می تواند فرد را به سوی تحقق اهداف و آرزوهای فردی سوق دهد واز سوی دیگر زمینه ساز تحقق فضایی است که فرد می تواند به کنش متقابل وارتباط با همنوعانی که باعث ایجاد آرامش، امنیت واطمینان خاطر وی برای یک زندگانی مناسب باشند، مبادرت ورزد (هزارجریبی وصفری شالی،۱۳۸۸ :۸).

رضایت کلی از زندگی، ترکیبی از شرایط فردی واجتماعی است ودر واقع خود نشانه ای از نگرش های مثبت نسبت به جهان ومحیطی که وی را فرا گرفته ودر آن زندگی می کند می باشد. رضایت از زندگی، همبستگی بالائی با احساس خوشبختی، اعتماد متقابل واحساس تعهد با جامعه داردو نشانه نگرش فرد به خود وجهان پیرامونی است. سطح پایین رضایت از زندگی به گرایش های منفی نسبت به کل جامعه مربوط می شود
با وجود رویکردهای نظری متنوعی که نسبت به مفهوم «رضایت از زندگی» وجود دارد، به نظر دو رویکرد عمده وجود دارد:
الف: رویکرد سازهای: در این نگاه «رضایت از زندگی» سازه‌ای است که دارای ابعادی چند است مانند رضایت از خود، رضایت از خانواده، و رضایت از شغل…(قهرمان، ۱۳۸۴).
ب: رویکرد کل گرایانه: در این نگاه «رضایت از زندگی» فاقد بُعد است وبه صورت یک سوال کلی مطرح می شود و اگر در تحقیقات از گویه‌های متعددی برای سنجش آن استفاده شد، قصد محقق ارتقاء سطح سنجش آن از ترتیبی به فاصله‌ای بوده است، هرچند در بسیاری از تحقیقات برای سنجش آن از یک گویه استفاده شده است(همان،۱۳۸۴). به نظر می‌رسد کلی بودن مفهوم رضایت از زندگی و انتزاعی بودن آن، رضایت از زندگی را دارای ویژگی‌های منحصربه فردی نموده است، به نظر می‌رسد زندگی مساوی مجموع حیطه‌هایی مانند شغل، تحصیلات، اوقات فراغت، سلامتی و … نیست، حتی اگر حیطه‌های مذکور افزایش یابد، گرچه حیطه‌های مذکور بخش زیادی از زندگی را تشکیل می‌دهند، اما زندگی چیزی فراتر از این حوزه‌ها نیز در خود دارد. البته مساوی نبودن کل با مجموعه‌ی اجزای آن نه‌تنها در علوم طبیعی، بلکه در علوم انسانی امری غریب نیست (سروش، ۱۳۷۴: ۹۹-۲۴ با تلخیص).
شواهد تجربی زیادی نیز این ادعا را ثابت می‌کند، مثلاً خودکشی که خود حکایت از سطح نازل زندگی دارد در مواردی شکل می‌دهد که گاه مجموع رضایت فرد از حوزه‌های رایج پایین نمی‌باشد. مثلاً اندیشمندی که به بن‌بست فکری می‌رسد و احساس پوچی و سرانجام خودکشی می‌کند یا کسی که در یک رابطه عاشقانه ناکام مانده و به زندگی خود پایان می‌دهد، شواهدی هستند که اگر از آنان میزان رضایت‌شان را از حوزه‌هایی مانند خانواده، شغل، تحصیلات، محیط زندگی و … جویا می‌شدیم شاید نارضایتی جدی از هیچ یک وجود نداشته است و مجموع نمرات رضایت از زندگی‌شان خیلی پایین هم نباشد.

۱-۲- بیان مسئله

آیا دستاوردهای اقتصادی همچون افزایش درآمد ملی، افزایش تعداد و تنوع کالاها و … رضایت مردم را از زندگی افزایش داده است؟ امروزه ما با تراکم ترافیک و آلودگی هوای شهری مواجهیم در حالی که صد سال پیش تنها با جاده‌های خاکی و کوچه‌های کثیف برخورد می‌کردیم، امروزه با زندگی‌های نابسامان و نرخ‌های بالای طلاق مواجهیم، اما «در گذشته، از مراقبت‌های بهداشتی ناچیز و نرخ مرگ‌ومیر بالا در اثر بیماریها برخوردار بودیم. کدامیک از این دو موقعیت موجد رضامندی و خشنودی بیشتری هستند؟
در جوامع صنعتی پدیده‌های جدید به مرور زمان و به طور تدریجی در همان جوامع به اقتضای مسائل و مشکلات و نیازهای آنجا ابداع شدند و موجب یک رشد تدریجی در طول تقریباً ۲۰۰ سال در همه زمینه‌ها از صنعت و کشاورزی و پزشکی گرفته تا فیزیک و نجوم و بیولوژی و … شده به تدریج به اقتضای رشد هر بخش تقسیم کار و انواع مشاغل بوجود آمد، تولیدات داخلی متناسب با ساختار فرهنگی و نیازهای موجود جامعه افزایش یافت، ابزار بهتر ارضاء نیاز ارائه شد و در عین‌حال به علت رشد اقتصادی همسو با نیازها و تعادل تدریجی در همه زمینه‌های و افزایش درآمدها، به مردم امکان تهیه جدید ارضای نیاز را می‌داد.
در چنین جوامعی نیز فرایند مقایسه‌ای اجتماعی، احساس محرومیت نسبی و لذا فرایند پیدایش نیاز نیز وجود داشت و دارد، اما از آنجا که دست‌یابی به ابزار جدید ارضای نیاز در حد نیاز احساس شده در هر قشر و گروهی به طور ذهنی امکان‌پذیر به نظر می‌رسد احساس نارضایتی از وضع موجود کم است و اگر اینجا و آنجا احساس نارضایتی بوجود آید، عموما در حد قابل کنترل است و عنان جامعه از دست اداره‌کنندگان آن خارج نمی‌شود (رفیع‌پور،۱۳۸۷ (ب): ۳۵-۳۴ با اندکی تلخیص)
اما در جوامع در حال توسعه از جمله کشور ما ایران، امکان رشد اقتصادی مستمر عملاً وجود ندارد و اگر وجود دارد به علت شدت نابرابریهای اجتماعی- اقتصادی عموماً در دست درصد کوچکی از اعضای جامعه است که خود باعث بروز نارضایتی است علاوه‌بر آن، قرار گرفتن در مسیر مدرنیته در کشورهای توسعه نیافته به کاهش باورهای تقدیرگرایانه می‌ انجامد؛ که آن نیز سبب نارضایتی می‌گردد (رفیع‌پور، ۱۳۷۷: ۷۴-۷۳).هنگامی که نظام فرهنگی جامعه الگوهایی را ارائه می کند که نظام اقتصادی امکان برآورده شدن مطلوب اهداف در چهارچوب آن الگوها را ندارد. پیامد آن، ارضا نشدن نیازهاست که باعث نارضایتی می‌گردد.
به عقیده کونیگ در کشورهای توسعه نیافته یک شکل سنتی و پذیرفته شده از فقر وجود دارد که انسان به آن عادت کرده است. اما شرایط وقتی تغییر می کند، که از طریق گسترش وسائل ارتباط جمعی، یک نوع زندگی دیگر و مرفه تر ( مثلاً با برنامه های تلویزیونی،ماهواره ای؛اینترنتی … ) تا اقصی نقاط جوامع تکامل نیافته رخنه می کند. در پی تضاد این دو عامل، نیازهای بی حد و حصر رشد می کنند و پس از آن، حرکتهای ناگهانی رشد اقتصادی، بسیاری از مواقع یک وضعیت آنومی به شکل یک گم گشتگی فرهنگی جهشی ( و از دست دادن هویت فرهنگی ) را در پی دارد که نه فقط یک نارضایتی عمیق، بلکه علاوه بر آن ناآرامیهای سیاسی گسترده ای را بوجود می آورد.» ( رفیع پور، ۱۳۷۸ (ب): ۲۷-۲۶ ). جامعه ما بخصوص شهر ایلام از تحولات جهانی در عصر ارتباطات مصون نیست و به نظر می رسد به علت شکل گیری نیازهای جدید در عصر ارتباطات باعث بالارفتن نارضایتی اجتماعی شده است.

۱-۳- اهمیت وضرورت پژوهش

انسان موجودی هدفمند و همیشه در پی ارزیابی از وضعیت زندگی می‌باشد و تا زمانی که به آنچه می‌خواهد دست نیابد احساس رضایت نمی‌کند شاید به جرأت بتوان گفت نهایت آمال هر انسانی، تحقق اهداف و آرزوهایش است. البته سطح اهداف و آرزو ریشه در شرایطی دارد که فرد در کنش متقابل، دیگران و وضعیت موجود به دست می‌آورد. از این رو، امروزه هرچه جامعه توسعه یافته به فکر رضایت شهروندان خود می‌باشد، زیرا رضایت از زندگی با توسعه اجتماعی و اقتصادی همخوانی و همبستگی بالایی دارد. (اینگلهارت به نقل از هزارجریبی و شالی، ۱۳۸۸: ۹). عنصر رضایت یکی از عناصر اساسی نظم، وفاق و همبستگی اجتماعی است. توجه به آن از این جهت حائز اهمیت است که می‌توان ضمن شناخت شرایط روانی جامعه، عناصر اجتماعی بسیاری را مورد بررسی و ارزیابی قرار داد از سوی دیگر باید توجه داست که وجود و تداوم گسترش آن باعث کمرنگ شدن تعهد افراد به نظام ارزشی و اعتماد آنان نسبت به سایر اعضای جامعه شده و چه بسا منشأ بسیاری از تحولات اجتماعی شود. عواطف مثبت فرد از شرایط خود اگرچه عنصری ذهنی است اما ریشه در شرایط عینی دارد. می‌توان این حقیقت را نادیده انگاشت که مؤلفه‌های اصلی در ارزیابی مثبت و منفی هر فرد، تحلیل و ارزیابی ذهنی است که نسبت به شرایط خود جامعه در تطبیق با دیگران است. چنانچه ارزیابی فرد از اوضاع شخصی یا زندگی خود به نتایج منفی بینجامد. این عاطفه منفی در همان بخش محدوده نمانده و بسیاری از رفتارها و گرایش‌های فرد نسبت به وضعیت فردی و شرایط اجتماعی را تحت تأثیر قرار داده و متحول می‌کند (همان) .یافته‌های پژوهشی حکایت از آن دارند که رضایت افراد از یک حوزه خاص از زندگی (مثلاً اشتغال یا خانواده) تنها متأثر از شرایط موجود در آن حوزه نیست یا بلکه متأثر از رضایت کلی فرد از زندگی نیز می‌باشد. (مکینتاش به نقل از قهرمان، ۱۳۸۴: ۹). به تعبیری دیگر چنانچه ارتقاء رضایت فرد در هر حوزه‌ای از حوزه‌های زندگی هدف باشد، نباید صرفاً درصدد رفع نیازهای فرد همان حوزه بود بلکه باید به رضایت کلی فرد از زندگی نیز توجه نماییم. چنانچه اشخاص در یک زمینه‌ی عام مطلوب، آرام و رضایت‌بخش به سر ببرند؛ سپس اگر حادثه‌ای ناگوار در حیطه خاصی از زندگی برای آنان رخ دهد (مثلاً به لحاظ شغلی شخص شغلش را از دست بدهد، با آسیب روانی کمتری مواجه می‌گردد. بنابراین شناخت رضایت از زندگی و عواملی که سبب پیدایش یا کاهش آن می‌شود حائز اهمیت است. نکته دیگری که قابل ذکر است «تأثیر رضایت از زندگی در مشارکت اجتماعی و نقش پیشگیری‌کننده آن در جلوگیری از بی‌تفاوتی و اعتیاد، خودکشی و … است (غفاری، ۱۳۸۱: ۲۳- ۲۲).
این پژوهش از دو جنبه توصیفی و تبیینی دارای اهمیت است جنبه نخست بدست آوردن آگاهی از میزان رضایت از زندگی مردم شهر ایلام در حال حاضر و جنبه دوم شناخت و تبیین عوامل رضایت مندی یا نارضایتی از زندگی دربین جامعه آماری به منظور ارائه راهکارهای کارشناسی است.

۱-۴- اهداف تحقیق

۱-۴-۱-اهداف کلی

۱-سنجش میزان رضایت از زندگی در بین شهروندان ایلام .
۲-سنجس عوامل موثر بر رضایت از زندگی در بین شهروندان ایلامی

۱-۴-۲-اهداف جزئی

۱-سنجش عواملی که بیشترین تاثیر بر رضایت از زندگی در بین جامعه آماری دارند.
۲-سنجش عواملی که بیشترین تاثیر در کاهش نارضایتی از زندگی در بین جامعه آماری دارند.
۳-ارائه راهکارهای مناسب جهت کاهش نارضایتی از زندگی در بین جامعه آماری.

۱-۵- سؤالات تحقیق

۱-میزان رضایت از زندگی در جامعه آماری مورد مطالعه چقدر است؟
۲-کدام عوامل منبع بیشترین رضایت مندی در بین جامعه آماری هستند؟
۳-کدام عوامل منبع بیشترین نارضایتی از زندگی در بین جامعه آماری هستند؟

فصل دوم

پیشینه تجربی و مبانی نظری

۲-۱-مقدمه

هر بررسی علمی و تجربی از عوامل مرتبط با موضوع «رضایت از زندگی» بدون توجه به اصول نظریه‌های مرتبط در حوزه‌های جامعه‌شناسی، روان‌شناسی اجتماعی و روان‌شناسی، ناتمام و نارسا خواهد بود. از طرفی تبیین عوامل مؤثر بر رضایت از زندگی به عنوان یک مجموعه به هم پیوسته نیازمند بررسی کلیه عوامل و متغیرهای اجتماعی، روانی، فرهنگی، اقتصادی و فرامادی، در ارتباط متقابل با یکدیگر است. بنابراین با توجه به این که نظریات مختلف مناظر بسیاری را پیش روی ما قرار می‌دهند، در حالی که هر یک از این دیدگاه‌ها با یکدیگر اختلاف‌هایی دارند، بررسی عوامل مؤثر بر رضایت از زندگی از دیدگاه‌های مختلف به ما این امکان را می‌دهد، تا ابعادی از موضوع را که هرگز مورد توجه قرار نگرفته است پیدا کنیم.
به طورکلی، سه نوع رضایت از زندگی از یکدیگر قابل تفکیک‌اند.
الف-رضایت ناشی ازبرخورداری^[۱]،
ب- رضایت ناشی از ارتباط^[۲]
ج-رضایت ناشی از بودن^[۳]
و به طبع آن می‌توانیم تئوری‌هایی که عوامل مؤثر بر رضایت را تبیین می‌کنند به سه دسته طبقه‌بندی کنیم (گودرزی، ۱۳۸۸، ۲۰۳ با تلخیص).
رضایت ناشی از برخورداری بیشتر به امکانات و میزان برخورداری از امکانات بستگی دارد و تئوری‌هایی که عوامل اقتصادی مؤثر بر رضایت از زندگی را تبیین می‌کند به نوع اول رضایت از زندگی مرتبط‌اند. رضایت ناشی از ارتباط به رضایت اجتماعی ارتباط دارد، رابطه اجتماعی از حیث نوع، شدت و درگیری عاطفی، و رضایت از زندگی اثر می‌گذارد و تئوری‌هایی که عوامل اجتماعی مؤثر بر رضایت از زندگی را تبیین می‌کنند مربوط به نوع دوم رضایت از زندگی هستند. رضایت ناشی از بودن، در قضاوت ما از کیفیت زندگی مؤثر است. این رضایت، بیشتربا احساس کنترل بر زندگی خود، در مقابل این احساس که، زندگی ما توسط نیروهای بیرون از ما کنترل می‌شود، مرتبط است. این مسئله که جامعه‌شناسان اصطلاحاً آن را از خودبیگانگی می‌خوانند و بالاخره تئوری‌هایی که عوامل روان‌شناختی و فرامادی مؤثر بر رضایت از زندگی را تبیین می‌کنند در این دسته قرار می‌گیرند.

۲-۲-بخش اول: پیشینه تحقیقات تجربی

۲-۲-۱- پیشینه تحقیقات داخلی

۲-۲-۱-۱- رضایت از زندگی یا احساس ذهنی بهزیستی (عسکری وهمکاران۱۳۹۰)

رضایت از زندگی یا احساس ذهنی بهزیستی نیز، حوزه ای از روان شناسی مثبت نگر است که تلاش می کند ارزیابی شناختی (قضاوت کلی درمورد رضایت از زندگی) وعاطفی (تجربه‌ی هیجانات خوشایند و ناخوشایند) مردم از زندگی شان را مورد بررسی قرار دهد.در این زمینه معلوم شده است که رضایت از زندگی، از اهداف اصلی افراد است (آناس،۱۹۹۳ نقل از عسکری و همکاران،۱۳۹۰ :۵۴).
شاملو عقیده دارد اگرچه زندگی سعادتمندانه تنها تا اندازه ای به روابط لذت بخش جنسی بستگی دارد ولی این روابط، یکی از مهمترین علل خوشبختی یا عدم خوشبختی زندگی زناشوئی است واهمیت آن می تواند با تاثیر بر افکار واحساسات زوجین، به طور مستقیم یا غیر مستقیم روابط میان آنها رادر ابعاد وسیعی تحت تاثیر قرار دهد(شاملو به نقل از عسکری،۱۳۹۰: ۵۴ ).

۲-۲-۱-۲-بررسی رضایت از زندگی وجایگاه احساس امنیت در آن در بین شهروندان تهرانی(هزار جریبی وصفری شالی ۱۳۸۸ )

در این تحقیق هدف بررسی رضایت از زندگی وجایگاه احساس امنیت در آن در بین شهروندان تهرانی بوده است که نتایج حاصل از درصد فراوانی هر یک از شاخص‌های تحقیق از نگاه پاسخگویان در جدول شماره دو آمده است. در مجموع مقایسه داده‌ها نشان می‌دهد که میزان رضایت فردی بیشتر از رضایت در حوزه اجتماعی است، البته نتایج سایر تحقیقات و پیمایش‌های ملی که به بررسی میزان رضایت در دو بُعد فردی و اجتماعی^[۴] پرداخته‌اند، نیز همین نتیجه را تأیید می‌کنند. در مجموع نتایج نشان می‌دهد که میزان رضایت اجتماعی در حال کاهش است و از طرف دیگر افراد سعی می‌کنند، که برای آینده شخصی خود برنامه‌ریزی کرده و با توجه به بالا بردن میزان تحصیلات، رسیدگی به وضعیت سلامتی، میزان رضایت فردی خود را بالا ببرند. البته تئوری جبران نیز همین موضوع را مورد تأیید قرار می‌دهد، زیرا براساس این تئوری اگر در یک حوزه احساس نارضایتی یا محرومیت کنند، سعی می‌کنند که با تلاش در حوزه دیگر به وضعیت بهتری برسند، از این رو، معمولاً افرادی که از حوزه اجتماعی ناامید باشند، اما از لحاظ فردی انگیزه بالایی برای پیشرفت داشته باشند، سعی می‌کنند که به حوزه‌ی فردی خود توجه بیشتری داشته و میزان رضایت یا نقطه امید خود را در این حوزه بالاتر ببرند، تا جبرانی در مقایسه با حوزه عمومی و اجتماعی باشد(هزارجریبی وصفری شالی،۱۳۸۸ :۱۸).

جدول ۲-۱ بررسی درصد فراوانی هر یک از شاخص‌های تحقیق در بین پاسخگویان

۵-۱-۱-۱ نظر جناب صدرالمتألهین در مسأله ترس از مرگ
جناب صدرالحکماء و المتألهین به مسأله ترس از مرگ پرداخته است لیکن شوق به مرگ را به آن صورت که در مقام مقایسه با خوف باشد، مورد عنایت قرار نداده است. ایشان علت ترس از مرگ را در جایی (جلد هفتم اسفار) به سه مورد و در جای دیگر (مبدأ و معاد و جلد نهم اسفار) به دو مورد تقسیم می نمایند.
۵-۱-۱-۱-۱ بیان علل سه گانه خوف از مرگ
ایشان در جلد هفتم اسفار مطلب با طرح سوالی آغاز می نمایند، به این صورت که علت میل به بقا و کراهت از موت در حیوانات چیست؟ در ادامه برای پاسخ به این سوال سه علت را ذکر می نمایند:

یکم: باقی ابدی بودن علت العلل
حیات شبیه به جاودانگی و بقاست و مرگ شبیه نابودی و فناست، به جهت دیگر، بقا محبوب و در مقابل فنا مورد کراهت و ناپسند است. و این به این دلیل است که بقا قرین وجود و فنا قرین و همراه عدم است و البته وجود و عدم با یکدیگر رابطه تقابل دارند.
حال چون خداوند عز و جل علت موجودات است و خود باقی ابدی است، بنابراین، تمامی موجودات که معالیل خداوند هستند نیز علاقه مند به بقا می شوند، چون بقا صفت علت آن هاست و معلول، علت و صفاتش را دوست دارد و مشتاق اوست و خود را شبیه او می نماید.
به همین دلیل فلاسفه و حکماء گفته اند که ذات واجب الوجود، همان معشوق اول است که سائر مخلوقات و موجودات به او اشتیاق دارند.
دوم: درد و رنج ناشی از مرگ
ایشان به اختصار دلیل دوم ترس از مرگ را، کراهت از درد، رنج، تألم ناشی از مفارقت نفس از بدن می دانند. (البته در یک تقسیم بندی دیگر در علت غایی ترس از مرگ مفصلا این مورد را توضیح می دهند که مانیز بدان اشاره خواهیم کرد)^[۵۶۶]
سوم: جهل به تجرد نفس
به عقیده صدرالمتألهین اکثر نفوس به اینکه وجوداتی غیر از جسم هستند، جاهل اند.^[۵۶۷]
۵-۱-۱-۱-۲ تقسیم بندی دیگری بر علل ترس از مرگ
در یک تقسیم بندی دیگر جناب صدرالحکماء، به طور کلی علل ترس از مرگ را به دو دسته علت فاعلی و علت غایی تقسیم می کند. ایشان در کتاب مبدأ و معاد و همینطور در جلد نهم کتاب شریف اسفار این مطلب را توضیح می دهند.
ایشان می فرماید خداوند موجودات را بر حب بقا خلق کرد و این امر را در فطرت ایشان قرار داد، چرا که طبیعت وجود خیر محض و نور صرف است و بقاء آن هم خیر و نور است؛ از طرفی هرآنچه در این عالم موجود است غایتی دارد و به سوی امری در حرکت است.
پس بدان که حب به بقا و کراهت از مرگ برای نفوس ناشی از همین خلقت فطرت اوست، چراکه چطور ممکن است همه عالم و ماسوی الله به سوی خیر محض و بقاء ابد حرکت کنند، اما وجود نفس که اکمل و اعظم واشرف مخلوقات است، چنین نباشد.
و اما اینکه چطور ممکن است درحالیکه نفس به طور جبلی و فطری رو به سوی عالم بالا داشته و حب بقا دارد، از مرگ بهراسد و آن را امری کراهت آور بپندارد. علت این امر را جناب صدرا اینگونه بیان می کنند:
۵-۱-۱-۱-۲-۱ علت فاعلی:
«اولین نشئه از نشئات وجودی انسان، نشئه طبیعی است، و تا زمانی که به بدن تعلق دارد، نشئه دنیایی در نفس اثر دارد و احکام طبیعی بدن بر او جاری می شود. به همین دلیل هر آنچه بدن مادی و طبی اش را متألم کند مورد آزار و اذیت او نیز هست؛ و هر آنچه موجبات راحتی بدن را فراهم کند، برای نفس نیز مایه تلذذ است.
بنابراین، ترس انسان از مرگ بجهت نابودی بدن مادی اوست و به همبن دلیل شدت کراهت از مرگ در نفوس متفاوت از یکدیگر می باشد و این امر به میزان وابستگی نفس به بدن طبیعی بسته است، به طوری که به هر میزان که نفس تعلقات دنیویه اش کم شده باشد به همان میان کراهتش از موت کم می شود. همچنان که کسی که عمر خویش را کرده و به مرگ طبیعی از دنیا می رود دیگر کراهتی از مرگ ندارد.
۵-۱-۱-۱-۲-۲ علت غایی:
صدرالمتألهین مسأله ترس و کراهت نسبت به مرگ را امری ضروری برای محافظت از حیات بدن مادی و طبیعی می داند و متذکر می شود که بدن برای نفس به منزله مرکب است و او را برای سفر به سوی امر آخرتش یاری می رساند، به همین جهت، برای اینکه نفس بتواند به حد کمال خود برسد و همه مراتب علمی و عملی را به سوی استکمالش طی نماید، باید از این بدن طبیعی، صیانت کند. بنابراین خدای تعالی به وسیله ایجاد حالت درد و ألم و رنج در نفوس و همچنین کراهت نسبت به هرآنچه حیات بدن را خطر می اندازد، بدن طبیعی را از هرگونه بلا و آفات وارده محافظت نموده است. چراکه ابدان مادی از خود شعور و درک و البته قدرتی نیز بر دفع ضرر ندارند.
پس اگر این ألم و درد و رنج و حالت کراهت از مرگ و نابودی در نفوس نسبت به ابدان نباشد، نفوس بی هیچ توجهی مرکب خویش را به دست نابودی می سپردند؛ قبل از اینکه أجلشان برسد و کمال برزخیه خود را کسب کرده باشند. و این با مصلحت و حکمت خدای متعال منافات دارد.» ^[۵۶۸]
۵-۱-۱-۲ نظر حضرت امام (رحمه الله علیه) در مسأله علل خوف از مرگ
ایشان با بیان اینکه مردم در کراهت داشتن از مرگ و ترس از آن بسیار مختلف هستند و مبادی کراهت آن ها مختلف است، به بیان این مسأله می پردازند.
۵-۱-۱-۲-۱ علاقه و وابستگی به دنیا
«مَثَل ما در این دنیا، مثل درختى است که ریشه به زمین بند نموده؛ هر چه نورس باشد، زودتر و سهل تر ریشه آن بیرون آید. و فى المثل اگر درخت احساس درد و سختى مى‏کرد، هر چه ریشه آن کمتر و سست‏تر بود، درد و سختى کمتر بود. نونهالى را که تازه پنجه به زمین بند کرده، با زور کمى تمام ریشه‏اش بى‏زحمت و فشار بیرون آید، ولى چون سالها بر آن گذشت، و ریشه‏هاى آن در اعماق زمین فرو رفت، و ریشه‏هاى اصلى و فرعى آن در باطن ارض پنجه افکند و محکم شد، در بیرون آوردن آن محتاج به تیشه و تبر شوند تا ریشه‏هاى او را قطع کنند و درهم شکنند. اکنون اگر درخت، احساس درد مى‏کرد در این کندن، بین این دو چقدر فرق بود!
ریشه حبّ دنیا و نفس- که به منزله ریشه اصلى است- و فروع آنها از حرص و طمع و حبّ زن و فرزند و مال و جاه و امثال آن تا در نفس، نورس و نو نهال است، اگر انسان را بخواهند از آنها جدا کنند و ببرند، زحمتى ندارد؛ نه فشار عمّال موت و ملائکه اللَّه را لازم دارد و نه فشار بر روح و روان انسانى واقع شود.
و اگر خداى نخواسته ریشه‏هاى آن در عالم طبیعت و دنیا محکم شد و پهن گردید و بسط پیدا کرد، بسط آن چون بسط ریشه درخت نیست، بلکه در تمام عالم طبیعت ریشه مى‏دواند.
درخت هر چه بزرگ شود، چند مترى بیشتر از زمین را فرا نگیرد و ریشه‏ ندواند، ولى درخت حبّ دنیا به تمام پهنا در عالم طبیعت- در ظاهر و باطن- ریشه افکند و تمام عالم را در تحت حیازت بیرون آورده، و لهذا از بُن کندن این درخت را، به سلامت ممکن نیست‏.^[۵۶۹]
بدان که انسان چون ولیده همین عالم طبیعت است و مادر او همین دنیاست و اولاد این آب و خاک است، حب این دنیا در قلبش از اول نشو و نما مغروس است، و هر چه بزرگتر شود، این محبت در دل او نمو مى‏کند. و به واسطه این قواى شهویه و آلات التذاذیه که خداوند به او مرحمت فرموده براى حفظ شخص و نوع، محبت او روز افزون شود و دلبستگى او رو به ازدیاد گذارد.
و چون این عالم را محل التذاذات و تعیشات خود مى‏پندارد و مردن را اسباب انقطاع از آنها مى‏داند، و اگر به حسب برهان حکما یا اخبار انبیا، صلوات اللّه علیهم، عقیده‏مند به عالم آخرت شده باشد و به کیفیات و حیات و کمالات آن، قلبش باز از آن بیخبر است و قبول ننموده، چه رسد به آنکه به مقام اطمینان رسیده باشد، لهذا حبش به این عالم خیلى زیاد مى‏شود. و به همین میزان، انقطاع از این محبوب، سبب ألم و دلکندن از این مادر موجب اندوه خواهد بود.» ^[۵۷۰]
۵-۱-۱-۲-۲ حب بقا و تنفر از فنا
«کراهت ما از مردن و خوف ما ناقصان از آن، براى این است که انسان به حسب فطرت خدا داد و جبلّت اصلى، حبّ بقا و حیات دارد [و] متنفر است از فنا و ممات. و این متعلق است به بقاى مطلق و حیات دائمى سرمدى، یعنى، بقایى که در آن فنا نباشد و حیاتى که در آن زوال نباشد. و چون در فطرت انسان این حبّ است و آن تنفر، آنچه را که تشخیص بقادر آن داد و آن عالمى را که عالم حیات دانست، حبّ و عشق به آن پیدا مى‏کند، و از عالم مقابل آن متنفر مى‏شود.
به عبارت دیگر چون فطرتا انسان حب بقاء دارد و از فنا و زوال متنفر و گریزان است، و مردن را فنا گمان مى‏کند، گر چه عقلش هم تصدیق کند که این عالم دار فنا و گذرگاه است و آن عالم باقى و سرمدى است، ولى عمده ورود در قلب است، بلکه مرتبه کمال آن اطمینان است، چنانچه حضرت إبراهیم خلیل الرحمن، علیه السلام، از حق تعالى مرتبه اطمینان را طلب کرد و به او مرحمت گردید.^[۵۷۱]
چون ما ایمان به عالم آخرت نداریم و قلوب ما مطمئن به حیات ازلى و بقاى سرمدى آن عالم نمى‏باشد، از این جهت علاقمند به این عالم و گریزان از موت هستیم به حسب آن فطرت و جبلّت. و البته ادراک و تصدیق عقلى غیر از ایمان و طمأنینه قلبى است. ماها ادراک عقلى یا تصدیق تعبدى داریم به اینکه موت- که عبارت از انتقال از نشئه نازله مظلمه ملکیه است به عالم دیگر که عالم حیات دایمى نورانى و نشئه باقیه عالیه ملکوتیه است- حقّ است، اما قلوب ما از این معرفت حظى ندارد و دلهاى ما از آن بیخبر است.
بلکه قلوب ما اخلاد به ارض طبیعت و نشئه ملکیه دارد و حیات را عبارت از همین حیات نازل حیوانى ملکى مى‏داند، و براى عالم دیگر که عالم آخرت و دار حیوان است حیات و بقایى قائل نیست. از این جهت، رکون و اعتماد به این عالم داریم و از آن عالم فرارى و خائف و متنفر هستیم. این همه بدبختی هاى ما براى نقص ایمان و عدم اطمینان است. اگر آن طورى که به زندگانى دنیا و عیش آن اطمینان داریم و مؤمن به حیات و بقاى این عالم هستیم، به قدر عشر آن به عالم آخرت و حیات جاویدان ابدى ایمان داشتیم، بیشتر دل ما متعلق به آن بود و علاقمند به آن بودیم و قدرى در صدد اصلاح راه آن و تعمیر آن بر مى‏آمدیم، ولى افسوس که سرچشمه ایمان ما آب ندارد و بنیان یقین ما بر آب است، ناچار خوف ما از مرگ از فنا و زوال است. و علاج قطعى منحصر آن وارد کردن ایمان است در قلب به فکر و ذکر نافع و علم و عمل صالح.
پس چون قلوب یا ایمان به آخرت ندارند، مثل قلوب ما گر چه تصدیق عقلى داریم، یا اطمینان ندارند، حب بقاء در این عالم را دارند و از مرگ و خروج از این نشئه گریزان‏اند. و اگر قلوب مطلع شوند که این عالم دنیا پست‏ترین عوالم است و دار فنا و زوال و تصرم و تغیر است و عالم هلاک و نقص است، و عوالم دیگر که بعد از موت است هر یک باقى و ابدى و دار کمال و ثبات و حیات و بهجت و سرور است، فطرتا حب آن عالم را پیدا مى‏کنند و از این عالم گریزان گردند.»^[۵۷۲]
۵-۱-۱-۲-۳ عدم اعتقاد به معاد و حیات برتر
«آنها که اعتقاد به معاد ندارد تنها به فکر آبادی دنیای خویشند، از این جهت میل ندارند از محل آبادان معمور به جاى خراب منتقل شوند، و این نیز از نقص ایمان و نقصان اطمینان است، و الا با ایمان کامل ممکن نیست اشتغال به امور دنیّه دنیویه و غفلت از تعمیر آخرت.
این وحشتها و کراهت و خوفها براى نادرستى اعمال و کج رفتارى و مخالفت با مولاست، و الا اگر مثلا حساب ما درست بود و خود ما قیام به محاسبه خود کرده [بودیم‏] وحشت از حساب نداشتیم، زیرا که آنجا حساب عادلانه و محاسب عادل است، پس ترس ما از حساب از بدحسابى خود ما است و از دغل بودن و دزدى، [نه‏] از محاسبه است.»^[۵۷۳]
«ایشان در این رابطه با اشاره به روایتی می فرمایند اگر یک راهى راه حق شد، انسان نباید از شهادت (مرگ) بترسد. حضرت على بن الحسین به پدر بزرگوارشان عرض مى‏کنند که ما به حق نیستیم؟ مى‏فرماید چرا، ما به حقیم. مى‏فرماید پس، از مردن نمى‏ترسیم: «لا نُبَالِى بِالمَوتِ»؛ کسى باید از مردن بترسد که خیال کند که بعد از مردن خبرى نیست، همه‏اش همین است.
اینکه عقیده‏اش این است که زندگى همین زندگانى حیوانى است و دیگر چیز دیگرى نیست، خوب، باید این چند روزى که هستش حفظش کند، و بترسد از اینکه از این دنیا برود؛ اما مسلمین، کسانى که اعتقاد به قرآن دارند، اعتقاد به اسلام دارند و براى عالم دیگرى موجودیت بالاترى قائل هستند و این زندگى اینجا را یک زندگى حیوانى مى‏دانند، زندگى انسانى در یک عالم دیگرى، بالاتر از اینجاست، این دیگر ترسى ندارد، خوفى ندارد. انسان از این محل به یک محل دیگرى منتقل مى‏شود که بهتر از اینجاست؛ بنابراین، این معنایى که در صدر اسلام هم بوده است، که اصحاب پیغمبر … استقبال شهادت مى‏کردند، براى شهادت از هم پیشى مى‏گرفتند، اصحاب حضرت امیر، حضرت سید الشهداء از شهادت استقبال مى‏کردند، پیشى مى‏گرفتند، این روى همین ایمان راسخ به این بوده است‏.^[۵۷۴]
«منطق ما این است که از خدا هستیم و به سوى خدا مى‏رویم. ما که از خدا هستیم و همه چیز ما از خداست، در راه خدا داریم [عمرمان را] صرف مى‏کنیم و باکى نداریم و این طور نیست که گمان کنیم که از اینجا که رفتیم، دیگر خبرى نیست. آنها باید بترسند که قیامت را هم در همین جا خیال مى‏کنند که هست، بعثت را هم در همین جا خیال مى‏کنند و آن را بعثت امت مى‏دانند، نه بعثت انبیا و قیامت را هم منکر هستند. آنها باید بترسند که مرگ‏ حیوانى را بر مرگ انسانى ترجیح مى‏دهند.»^[۵۷۵]
۵-۱-۱-۳ ترس از مرگ در قرآن

جمع به تفکیک مقطع

۳۸

۲۴۰

۲

۵۹

-

منبع: واحد آماری دانشگاه علوم پزشکی همدان
. تعداد کل ۳۶۹ N=
. نفر مرد ۲۳۷ = ۱N
نفرزن ۱۳۲ = ۲N
۴-۳٫ حجم نمونه و روش نمونه گیری
با توجه به اینکه دست­یابی به کلیه افراد جامعه آماری برای انجام پژوهش تقریباً قدری مشکل، وقت­گیر و زمان زیادی را می­طلبد، لذا از شیوه نمونه گیری استفاده گردید (دانایی­فر و همکاران، ۳۲:۱۳۹۲). نمونه گیری، انتخاب تعدادی از افراد، حوادث و اشیای از یک جامعه به عنوان نماینده آن، تعریف شده است.

برای برآورد حجم نمونه کارکنان از فرمول کوکران استفاده گردیده است. با در نظر گرفتن پیش برآورد واریانس بر اساس پرسش­نامه­ های پژوهش حجم نمونه ۱۹۰ نفر محاسبه و برای انتخاب نمونه بین اعضای هیآت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان از روش تصادفی طبقه­ای نسبی استفاده شده است. زیرا در این پژوهش جامعه آماری شامل چندین دانشکده است. این نمونه گیری وقتی به کار می­رود که جامعه آماری دارای ساخت متجانس باشد. در چنین مواردی باید جامعه به طبقاتی تقسیم شود که هریک از آن­ها دارای ساخت متجانس باشند. و سپس از هر طبقه به طور تصادفی یک نمونه انتخاب شود. تعداد نمونه در هر طبقه به اندازه نسبت آن طبقه در کل جامعه آماری انتخاب می­ شود(دلاور، ۱۲۰:۱۳۸۸). جدول (۲-۳) تعداد نمونه آماری پژوهش را به تفکیک دانشکده و برحسب جنسیت نشان می­دهد.
برآورد حجم نمونه در دانشگاه علوم پزشکی همدان براساس فرمول کوکران
فرمول کوکران 
N= حجم جامعه آماری
n = حجم نمونه آماری
Tیا z = درصد خطای معیار ضریب اطمینان قابل‌قبول
P = نسبتی از جمعیت فاقد صفت معین (مثلاً جمعیت مردان)
q = (1-p) نسبتی از جمعیت فاقد صفت معین (مثلاً جمعیت زنان)
d= درجه اطمینان یا دقت احتمالی مطلوب (مقدار خطای مجاز)
= N 369 کل جامعه آماری
=n 188کل نمونه آماری
n
برای برآورد تعداد نمونه از واحدهای دانشگاه علوم پزشکی همدان از فرمول اختصاصی متناسب استفاده شد. برای این مننظور جامعه برحسب طبقات تقسیم شده است و سپس به‌طور متناسب برحسب نسبت افراد هر طبقه به‌کل جامعه، تعداد نمونه هر طبقه مشخص ­گردید (سرمد و همکاران،۳۸۹:۱۳۸۳). تعداد و نمونه آماری از هر دانشکده در جدول (۳-۳) نشان داده شده است.
فرمول اختصاصی متناسب
N= کل جامعه آماری
n= تعداد کل نمونه
۱N= توزیع فراوانی جامعه آماری به تفکیک هر طبقه
حجم نمونه در دانشکده پزشکی
حجم نمونه در دانشکده پیرا پزشکی
حجم نمونه در دانشکده پرستاری و مامایی   حجم نمونه در دندان پزشکی
حجم نمونه در دانشکده بهداشت  حجم نمونه در دانشکده دارو سازی .  حجم نمونه در دانشکده توانبخشی

جدول (۲- ۳) توزیع حجم نمونه پژوهش به تفکیک دانشکده ها و جنسیت اعضای هیأت علمی در دانشگاه علوم پزشکی همدان در سال تحصیلی ۹۴-۹۳

زن

مرد

تعداد اعضای هیآت علمی

متغیرها
دانشکده

آهنگ پراکندگی  از ناخالصی­ها، حداقل برای ناخالصی­های غیر مغناطیسی مستقل از دما است. آهنگ پراکندگی  الکترون – الکترون متناسب با T² است که در آن T دما می­باشد. این در حالی است که در دماهای پایین (خیلی پایین­تر از دمای دبای)، آهنگ پراکندگی  الکترون – فونون متناسب با  است. بنابراین انتظار داریم که در دماهای خیلی پایین، مقاومت یک فلز به صورت:

(۲-۵)
باشد. مقاومت باقیمانده­ی  در دمای صفر فقط به غلظت ناخالصی­ها بستگی دارد.
اما برای یک ابررسانا اتفاقی عجیب روی می­دهد. مقاومت ویژه آن در اثر سرد کردن ابتدا از معادله­ (۲-۵) پیروی می­ کند، اما همان طوری که درنمودار (۲-۱) نشان داده شده است، ناگهان به طور کامل صفر می­ شود. دمایی که در آن مقاومت صفر می­ شود، دمای بحرانی T_c نامیده می­ شود. پایین­تر از این دما، مقاومت عدد کوچکی نیست بلکه تا آن­جایی که می­توان اندازه ­گیری کرد دقیقاً صفر است. برمبنای مدل درود این امر کاملاً دور از انتظار بود و در حقیقت کشف جدیدی از حالت ماده بود: یعنی ابررسانایی.

نمودار ۲-۱- مقاومت ویژه یک فلز نوعی بر حسب دما. اگر یک فلز غیر ابررسانا (مثل طلا یا مس) باشد، مقاومت آن با کاهش دما به یک مقدار ثابت میل می­ کند، در حالی­که برای یک ابررسانا (مانندسرب یا جیوه) پایین­تر از دمای معین T_c تمامی علائم مقاومت از بین می­روند.
همان­طور که در نمودار (۲-۱) نشان داده شده است، تغییر از مقاومت متناهی به مقاومت صفر بسیار جهشی می­باشد. این مبین گذار فاز ترمودینامیکی از یک فاز به فاز دیگر است. همانند گذار فازهای دیگر، از قبیل گذار مایع به گاز، خواص طرفین گذار می­توانند کاملاً متفاوت از هم باشند. تغییر از یک فاز به دیگری به جای عبور از یک رفتار به رفتار دیگر، در یک دمای کاملاً مشخص و به صورت کاملاً تیز اتفاق می­افتد. در این­جا به این دو فاز، حالت عادی و حالت ابررسانا گفته می­ شود. در حالت عادی مقاومت و خواص دیگر رفتاری همانند یک فلز معمولی دارند، در حالی­که در حالت ابررسانا بسیاری از خواص فیزیکی از جمله مقاومت کاملاً متفاوت هستند]۴۴[.
۲-۲- معرفی ابررسانایی
در سال ۱۹۰۸ هایک کامرلینگ اونس^[۸۴] هلندی در دانشگاه لیدن^[۸۵] موفق به تولید هلیوم مایع گردید و بااستفاده از آن توانست به درجه حرارت حدود یک درجه کلوین برسد. یکی از اولین بررسی هایی که اونس با دسترسی به این درجه حرارت پایین انجام داد، مطالعه تغییرات مقاومت الکتریکی فلزات برحسب درجه حرارت بود. چندین سال قبل از آن معلوم شده بود که مقاومت فلزات وقتی دمای آنها به کمتر از دمای اتاق برسد کاهش پیدا می کند، اما معلوم نبود که اگر درجه حرارت تا حدود کلوین تنزل یابد، مقاومت تا چه حد کاهش می یابد. اونس که با پلاتینیوم کار می کرد متوجه شد که سرد شدن نمونه با اندکی کاهش در مقاومت الکتریکی آن همراه است که متناسب با خلوص نمونه متغیر بود. در آن زمان خالص ترین فلز قابل دسترس جیوه بود و اونس در تلاش برای بدست آوردن رفتار فلز خیلی خالص، مقاومت جیوه خالص را در دماهای مختلف اندازه گرفت. در سال ۱۹۱۱ وی دریافت که در درجه حرارت خیلی پایین، مقاوت جیوه تا حد غیرقابل اندازه گیری کاهش می یابد که البته موضوع شگفت انگیزی نبود اما نحوه از بین رفتن مقاومت غیر منتظره به نظر می رسید. او مشاهده نمود هنگامی که درجه حرارت جیوه به سمت صفر مطلق تنزل داده می شود، کاهش آرام مقاومت ناگهان در حدود ۴ درجه کلوین با افت بسیار بزرگی مواجه شده و پایین تر از این درجه، جیوه هیچ مقاومتی از خود نشان نمی داد. همچنین این گذار ناگهانی به حالت بی مقاومتی فقط مربوط به خواص فلزات نمی شد و حتی در جیوه ناخالص نیز اتفاق می افتاد. اونس به این نتیجه رسید پایین تر از ۴ درجه کلوین، جیوه به حالت دیگری از خواص الکتریکی که کاملا به حالتهای شناخته شده قبلی متفاوت بود رسیده است، این حالت تازه ابررسانایی^[۸۶] نام گرفت]۹[.
اونس در ادامه آزمایشهای خود نتیجه گرفت با افزایش دما می توان خاصیت ابررسانایی را از بین برد و جسم را از حالت ابررسانایی به حالت عادی انتقال داد. خاصیت ابررسانایی به سه فاکتور دما، شدت جریان عبوری و میدان مغناطیسی وابسته است، پس عامل دیگری که در تغییر خصوصیت ابرسانایی فلزات تاثیر دارد چگالی جریان عبوری است ]۴۵[.این چگالی را چگالی جریان بحرانی^[۸۷] (J_c) می نامند که شامل دو جریان است. یکی جریانی که از چشمه ای خارجی وارد نمونه می شود و دیگری جریانهای استتار است که نمونه را در مقابل میدان مغناطیسی اعمال شده حفاظت می کند. بدلیل همین چگالی جریان بحرانی است که وقتی ابررسانا تحت تاثیر میدان مغناطیسی بزرگی قرار گیرد به حالت عادی بازمی گردد. نابودی ابررسانایی با افزایش میدان مغناطیسی یکی از مهمترین خواص ابررساناهاست. چگالی شاری که در صورت افزایش بیشتر، فلز خصوصیت ابررسانایی را از دست می دهد، چگالی شار مغناطیسی بحرانی (B_c) می نامند و غالبا بجای آن از شدت میدان مغناطیسی^[۸۸] (H_c) استفاده می شود. میدان مغناطیسی بحرانی به دما بستگی دارد و از مقداری مانند H₀ در دمای نزدیک صفر مطلق به مقدار صفر در دمای بحرانی کاهش می یابد. به سبب پژوهش هایی که اونس در مطالعه خواص ماده در دماهای پایین، مایع کردن هلیوم و کشف ابررسانایی انجام داد، جایزه نوبل ۱۹۱۳ به او تعلق گرفت]۴۶[.
۲-۳- تاریخچه ابررسانایی
در سال ۱۹۰۸، یعنی ۱۳ سال پس از کشف گاز هلیوم، اونس توانست گاز مذکور را به مایع تبدیل نماید. با توجه به اینکه نقطه جوش هلیوم مایع K˚۲/۴ است، او قادر بود هدایت الکتریکی فلزات را تا دمای مزبور اندازه گیری نماید و همین امر سبب گردید که در این باره آزمایشاتی انجام دهد. از سال ۱۹۱۰ به بعد با توجه به امکانات محدود اونس، آزمایشهایی به منظور اندازه گیری مقاومت الکتریکی فلزات در دماهای پایین آغاز کرد و در سال ۱۹۱۱ مشاهده نمود حلقه جیوه داخل ظرف محتوی هلیوم – مایع، در دمای K˚۲/۴ بطور ناگهانی تا صفر کاهش می یابد]۴۷[.
در سال ۱۹۳۳ دمای بحرانی تا K˚۱۰ افزایش یافت، در همین زمان مایسنر^[۸۹] و اوکسنفلد^[۹۰] نشان دادند که ابررساناها بشدت دیامغناطیس هستند و در حالت ابررسانایی با وجودیکه خطوط میدان مغناطیسی به داخل یک ابررسانا نفوذ نمی کنند و بوسیله آن کاملا دفع نمی شوند، ولی در واقع میدان مزبور تا عمق بسیار کمی بداخل ابررسانا نفوذ می کند و جریان های پوششی را بوجود می آورد که میدان مغناطیسی حاصل از آنها، در مقابله با میدان خارجی بوده و باعث می گردد که ابررسانا خاصیت دیامغناطیسی پیدا کند ]۴۸[.
در سال ۱۹۳۴ اولین مدل برای توجیه علمی پدیده ابررسانایی توسط گورتر^[۹۱] و کاسمیر^[۹۲] پیشنهاد گردید در این نظریه که به مدل دو سیال^[۹۳] شهرت یافت، الکترونها به دو گروه عادی ابرالکترونها تقسیم می شوند که ابرالکترونها عامل اصلی ابررسانایی بشمار می روند و در دماهای کمتر از دمای گذار، عمل هدایت الکتریکی را بعهده دارند]۴۹[.
در همان سال با معرفی دو معادله در رابطه با شتابدار شدن الکترونها در یک ابررسانا در میدان خارجی، بوسیله برادران لندن گامی دیگر در جهت توجیه پدیده ابررسانایی برداشته شد]۵۰[.
در سال ۱۹۳۵ مندلسن^[۹۴] و همکارانش پدیده ناکامل مایسنر را در آلیاژهایی که به ابررسانا تبدیل می شوند، مشاهده نمودند. در این نوع ابررساناها با افزایش دما میدان مغناطیسی به داخل بخشهایی از جسم نفوذ کرده و سبب می شود که این بخشها به حالت عادی برگردند و حال آنکه بخشهای دیگر جسم در حالت ابررسانایی باقی می مانند]۵۱[.
در سال ۱۹۵۰ فریتزلندن پیش بینی کرد که شار مغناطیسی عبوری از یک حلقه ابررسانا نظیر بار الکتریکی، اسپین و … کوانتیده است و این اولین گامی بود که در جهت استفاده از مفاهیم مکانیک کوانتومی در ابررسانایی برداشته می شد]۵۲[.
در ادامه کوشش برای شناخت ماهیت ابررسانایی، در همان سال توسط گینزبرگ و لاندائو نظریه ای مدون گردید که بعدها به نظریه گینزبرگ – لاندائو معروف گردید ]۵۳[.
در سال ۱۹۵۴ آلیاژی از قلع – نایوبیوم (Nb₃Sn) که در دمای K˚ ۱۸ ابررساناست، کشف شد]۵۴[.
هرچند نظریه کلاسیکی لندن و نظریه های کوانتومی گینزبرگ – لاندائو کمک بسیار زیادی در جهت درک و شناخت هرچه بیشتر ابررسانا نمود ولیکن اولین نظریه مبتنی بر خواص میکروسکوپی ابررسانا در سال ۱۹۵۷ بوسیله باردین، کوپر و شریفر عنوان گردید و به نظریه BCS شهرت یافت. براساس این نظریه برهم کنش بین الکترونها و فونونها (کوانتای انرژی ارتعاشی شبکه) سبب جذب دوبدوی الکترونهایی می شود که در حالت عادی یکدیگر را دفع می کنند، زوجهای مذکور که به زوج کوپر^[۹۵] مشهورند، در دمای کمتر از T_c بدون مقاومت، در عمل هدایت الکتریکی شرکت می کنند و در دماهای بیشتر از T_c پیوند بین دو الکترون زوج کوپر شکسته می شود و این الکترونها به الکترونهای عادی تبدیل می شوند]۵۵[.
گایور در سال ۱۹۶۰ به منظور اثبات وجود شکاف انرژی در نمودار انرژی ابررسانا، پدیده تونل زنی الکترونهای عادی بین دو ابررسانا را مورد مطالعه قرار داد. در آزمایشی که به این منظور طراحی گردید، گایور از پیوند دو قطعه ابررسانا که بوسیله یک لایه عایق با ضخامت حدود ^۹-۱۰ متر از هم جدا شده اند استفاده نمود. از بررسی منحنی مشخصه ولت – آمپر پیوند مزبور، او توانست وجود گاف انرژی را به اثبات رساند]۵۶[.
موفقیت گایور، جوزفسون را بر آن داشت که در سال ۱۹۶۲ پدیده تونل زنی را به زوج های کوپر تعمیم دهد. او بر اساس مطالعات نظری ثابت نمود که زوج های کوپر نظیر الکترونهای عادی در پدیده تونل زنی شرکت می کنند و پیش بینی نمود که دو لایه ابررسانا بین آنها یک لایه نازک عایق وجود دارد دارای یک اتصال الکتریکی شوند، خاصیت الکترومغناطیسی برجسته ای بروز می دهند. این ویژگی که به اثر جوزفسون مشهور است در پیوندگاه جوزفسون مورد استفاده قرار می گیرد]۵۷[.
پیش بینی جوزفسون در سال ۱۹۶۳ با آزمایشی که آندرسون^[۹۶] و راول^[۹۷] انجام دادند به تحقق پیوست ]۵۸[.
در سال ۱۹۶۸ آلیاژی از نایوبیوم - آلومینیوم - ژرمانیوم ساخته شد که در دمای K˚۲۱ ابررساناست. در سال ۱۹۷۲ باردین و همکاران جایزه نوبل فیزیک را برای ارائه نظریه BCS دریافت نمودند. در سال ۱۹۷۳ آلیاژ جدیدی از نایوبیوم – ژرمانیوم (Nb₃Ge) با دمای بحرانی K˚ ۳/۲۳ تهیه شد]۵۹ و ۶۰[.
گایور و جوزفسون در سال ۱۹۷۴ جایزه نوبل را به خود اختصاص دادند، پیش بینی جوزفسون که بعدها به پدیده تونل زنی جوزفسون و یا پیوند جوزفسون معروف شد در بسیاری از کاربردهای ابررسانایی مورد استفاده واقع شده است.
۷۵ سال بعد از کشف اونس، در سال ۱۹۸۶ مولر و بدنورز برای رسیدن به دمای گذار بالاتر، مواد سرامیکی اکسیدهای فلزی^[۹۸] را مورد بررسی قرار دادند و با کشف یک ترکیب سرامیکی با ساختار La – Ba – Cu – O در دمای بسیار بالاتر از نقطه جوش هلیوم، یعنی در دمای K˚ ۳۵، همان پدیده را در اجسامی به نام ابررساناهای سرامیکی مشاهده نمودند]۶۱[.
یک سال بعد، پل چو^[۹۹] پدیده مزبور را در نوع تغیر یافته ای از همان سرامیک (Y₁Ba₂Cu₃O₇) اما در دمایK˚ ۹۳ مشاهده نمود. دمای مزبور بیشتر از دمای نقطه جوش ازت مایع یعنی K˚ ۷۷ است. در سال ۱۹۸۷ نیز جایزه نوبل فیزیک به آنها بخاطر کشف خانواده جدید مواد ابررسانا تعلق گرفت]۶۲[.
در سالهای ۱۹۸۸ و ۱۹۹۳ و ۱۹۹۴ ترکیبات جدید ابررسانایی با دماهای بحرانی جدید کشف شدند. در سال ۱۹۹۸ با اضافه کردن نقره به ابررساناهای سرامیکی با دمای بحرانی بالا، تهیه سیمهای انعطاف پذیر با پوشش نقره امکان پذیر و بزودی جایگزین کابلهای مسی، به منظور انتقال برق خواهند شد.
نینگ لو^[۱۰۰] و الکسی بذریادین^[۱۰۱] از دانشگاه هاروارد، در سال ۱۹۹۹ سیمی بسیار ظریف از مواد ابررسانا ساختند. ضخامت این سیم که باریکترین سیم موجود در جهان می باشد کمتر از ۱۰ نانومتر (ضخامت حدود ۲۰ اتم) است. پیش بینی می شود که تولید چنین سیم هایی، سرآغازی برای جایگزین شدن صنعت نانوالکتریک به جای میکروالکترونیک خواهد بود. علاوه بر این موارد، مرور تاریخی جالبی از پدیده ابررسانایی توسط کازیمیر^[۱۰۲] ارائه شده است]۶۳[.
با شروع سال ۲۰۰۰ تلاش پژوهشگران و نیز سرمایه گذاری دولتها و شرکتهای خصوصی برای اجرای طرحهای ابررسانایی بازهم افزایش یافته است، بویژه در ارتباط با ساخت کابل های ابررسانایی، مبدل های برق و موتورهای الکتریکی ابررسانایی فعالیت های زیادی در حال انجام است.
۲-۴- ابررساناها و خواص آنها
هنگامی که برخی فلزات و آلیاژها را تا دمای بسیار پایینی که غالبا در گستره دمای هلیوم مایع است سرد کنیم، مقاومت ویژه الکتریکی آنها در دمای بحرانی بطور ناگهانی صفر می شود، دمای گذار تا حدودی به درجه خلوص شیمیایی و نیز کامل بودن متالوژیکی نمونه بستگی دارد. در واقع ناهمگنی های شبکه بلوری و ناخالصی آن، باعث افزایش پهنای گذار بین حالت عادی و ابررسانایی می شود]۸[.
بیش از ۲۰ عنصر فلزی از عناصر جدول تناوبی (جدول۲-۱) می توانند خاصیت ابررسانایی از خود نشان دهن. نیمرساناهایی نیز وجود دارند که در شرایط مناسب ابررسانا می شوند.
جدول ۲-۱- عناصر ابررسانای جدول مندلیف
تعدادی از عناصر خالص نظیر Eu، Si، Cr وLi فقط وقتی بصورت لایه نازک تهیه می شوند ابررسانا بوده و حال آنکه بعضی از لایه های نازک وقتی با ذرات پر انرژی نظیر α بمباران می شوند تبدیل به ابررسانامی گردند، نظیر Pb ]۶۴[.محلول رقیق شده بعضی از عناصر مانند Au، Ag، Cu، In، Al و Gd نیز خاصیت ابررسانایی دارند]۶۵[.تعداد زیادی از عناصر مانند As، Ge، P و Si و تعدادی از فلزات مانند Ba، Cs و Y تحت فشار تبدیل به ابررسانا می شوند. عناصر فلزی واسطه نظیر Ga، Ni، Fe و Co که دارای اربیتال ناکامل d یا f هستند، تبدیل به ابررسانا نمی شوند. بیشتر فلزات خالص در دماهای بسیار پایین تبدیل به ابررسانا می شوند و دمای گذار برای آنها کمتر از K˚ ۱۰ است. با ناخالص کردن بعضی از فلزات خالص نظیر مولیبدنیم و ایریدیم می توان از گذار آنها به فاز ابررسانایی در دماهای پایین جلوگیری نمود، از طرف دیگر وارد کردن ناخالصی در یک عنصر سبب پهن شدن گستره دامیی شود که جسم در آن دما از حالت عادی به حالت ابررسانایی می رسد.
یک ماده ابررسانا خواص بسیاری داردکه در این قسمت به سه موارد مهم آنها اشاره می کنیم:
۱- یک جسم ابررسانا بگونه ای عمل می کند که گویی هیچ مقاومت الکتریکی DC ندارد. اونس آزمایشهایی ترتیب داد که بعضی از این آزمایشها دو سال ونیم طول کشید و افتی در جریان مشاهده نشد. لذا در غیاب میدان خارجی در جریان هایی که در یک ابررسانا برقرار می شوند هیچ گونه افتی مشاهده نمی شوند. مقاومت صفر و توانایی عبور چگالی جریان بالا در زمینه تولید و انتقال انرژی تاثیر بسزایی دارد]۴۷[.
۲- یک ابررسانا مانند یک دیامغناطیس^[۱۰۳] کامل عمل می کند. در نمونه ای که در تعادل گرمایی است، به شرط آنکه شدت میدان مغناطیسی خارجی کم باشد مطابق شکل (۲-۱) جریانهای سطحی بوجود می آیند که این جریانها از نفوذ میدان مغناطیسی به داخل نمونه جلوگیری می کنند]۶۶[. پدیده رانش میدان مغناطیسی توسط ابررسانا را اثر مایسنر - اوکسنفلد^[۱۰۴] گویند. این اثر دلیل دیگری است که می توان بر اساس آن، پدیده ابررسانایی را یک گذار فاز در نظر گرفت . باید توجه داشت که پدیده طرد کامل شار، یک مفهوم ایده آل است. زیرا شار مغناطیسی در لایه نازکی در سطح ابررسانا و تا عمقی به نام عمق نفوذ^[۱۰۵] پیش می رود. عمق نفوذ (λ) فاصله ایست که در آن میدان به e̸ ۱ مقدار اولیه اش در سطح جسم کاهش می یابد و تابع دما بوده و با افزایش مقدار آن افزایش می یابد.در دمای T=T_c عمق نفوذ برابر ∞ است و ابررسانا تبدیل به یک جسم عادی می شود و میدان مغناطیسی کاملا به داخل آن نفوذ می کند]۶۷[. یکی از توضیحاتی که در مورد دلیل وقوع پدیده مایسنر داده می شود، معادله لندن () است که پیش گویی می کند جدا از میدان موجود در سطح، میدان مغناطیسی در داخل ابررسانا بصورت تابع نمایی کاهش می یابد و در فاصله حدود ۲۰ تا ۴۰ نانومتری (λ) به صفر می رسد. اثر مایسنر در میدان های مغناطیسی بزرگ دیده نمی شود]۴۸[.

شکل -۲-۱- ابررسانا در میدان خارجی، جریانهای پوششی و میدان مغناطیسی حاصل از آنها
۳- رفتار الکترونهای فلزی بگونه ای است که یک گاف انرژی با پهنای Δ۲ حول انرژی فرمی بوجود می آورند. یک الکترون با انرژی ε از یک ابررسانا می تواند برانگیخته شود. گاف انرژی با کاهش دما تا مقدار بیشینه اش در دمای صفر افزایش می یابد]۷[.
علاوه بر موارد اشاره شده، هدایت گرمایی فلزات نیز در شرایط عادی و ابررسانایی متفاوت است. در حالت ابررسانایی الکترونها هیچ برخوردی با شبکه بصورت تبادل انرژی نخواهند داشت ونمی توانند گرما را بسوی دیگر منتقل کنند در نتیجه اگر فلزی به حالت ابررسانایی برود هدایت گرمایی کاهش پیدا می کند. خاصیت تونل زنی نیز از خواص ابررساناهاست که به انتقال جریان الکتریکی از یک ابررسانا به ابررسانای دیگر درصورتیکه نزدیک هم باشند گفته می شود، این انتقال انرژی درصورتی است که ولتاژِ وجود ندارد ولی به میدان مغناطیسی وابسته است.
شروط لازم برای تحقیق یک ابررسانا عبارتند از: مقاومت الکتریکی صفر و ایجاد خاصیت دیا مغناطیسی در ماده.حال آنکه در مورد یک رسانای کامل، نفوذ خطوط مغناطیسی به نحوه گذار جسم از حالت عادی به حالت رسانش کامل بستگی دارد.
امروزه از مواد ابررسانا به وفور در صنعت و تکنولوژی استفاده می شود. مهمترین مشخصه و عامل استفاده از این مواد داشتن چگالی جریانهای زیاد در دماهای کمتر از دمای بحرانی آنهاست. تحقیقات برروی مواد ابررسانا عمدتا حول سه محور: ۱- افزایش دمای بحرانی^[۱۰۶] ۲- بالا بردن چگالی جریانهای بحرانی^[۱۰۷] ۳- بررسی و استفاده از خواص مغناطیسی، آنها استوار است.
۲-۴-۱- گاف انرژی

آیا گذشت زمان تاثیر معناداری بر میزان پرداختن روزنامه­ها به ارز­ش­های مورد نظر گذاشته است؟
نتیجه قابل توجهی که در این تحقیق به دست آمد و فرضیه دوم تحقیق آن را اثبات کرد اینست که بین سال انتشار روزنامه­ها و میزان توجه آنها به ارزش­های پنجگانه ارتباط معنادار وجود دارد. به عبارتی دیگر، افزایش توجه روزنامه ها به این ارزش­ها در سال ۱۳۸۹ نسبت به سال ۱۳۸۷ تصادفی نبوده است. همانطور که در بخش مرور توصیفی ذکر گردید؛ ۱۳٫۶ درصد مطالب روزنامه ها در سال ۱۳۸۷ دارای موضع گیری مثبت ـ صریح یا ضمنی ـ در قبال ارزش­های پنجگانه بوده است در حالی که این رقم برای سال ۱۳۸۹ برابر ۱۵٫۹ درصد می­باشد. این رشد معنادار نشان می دهد که علت یا عواملی در طی این دو سال وجود داشته که باعث افزایش توجه به این ارزش­ها شده است. اما سوالی که پیش می ­آید اینست که اولا آیا توجه به هر پنج ارزش افزایش پیدا کرده است؟ و ثانیا اگر برخی ارزش­ها رشد بیشتری داشته اند؛ علت چه بوده است؟ برای پاسخ به سوال اول باید توجه داشته باشیم همانگونه که جدول ۱۲ نشان می دهد؛ فراوانی کل مطالب مرتبط با ارزش­ها در سال ۱۳۸۹ نسبت به سال ۱۳۸۷ به میزان ۷۴ مطلب افزایش پیدا کرده است که در این میان ارزش های «خودکفایی علمی و توجه به علم» و «استقلال طلبی، استکبار ستیزی و ظلم ستیزی » سهم عمده ای در افزایش توجه به ارزش­ها داشته اند و به ترتیب ۴۷ درصد(۳۵ مورد) و ۳۴ درصد (۲۵ مورد) از این افزایش را به خود اختصاص داده اند و سه ارزش دیگر در مجموع فقط ۱۹ درصد(۱۴ مورد) از این رشد را به خود اختصاص داده اند. بنابراین می توان نتیجه گرفت که وقتی از افزایش معنادار توجه به ارزش­های پنجگانه در سال ۱۳۸۹ نسبت به سال ۱۳۸۷ بحث می کنیم؛ لازم است توجه اصلی خود را به دو ارزش «خودکفایی علمی و توجه به علم» و «استقلال طلبی، استکبار ستیزی و ظلم ستیزی » معطوف نموده و تحلیلمان را بر این دو ارزش متمرکز کنیم.

افزایش معنادار توجه به ارزش «خودکفایی علمی و توجه به علم» در فاصله سال­های ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۹ را می توان نشان دهنده افزایش اهمیت علم و رشد علمی در نزد افکار عمومی جامعه و از آن جمله، روزنامه نگاران طی این دو سال دانست. این نتیجه گیری البته با سایر نشانه های افزایش توجه به علم هم سازگاری دارد چرا که توجه به علم و نهضت نرم افزاری یکی از گفتمان­های رایج در نزد مسئولین کشور، دانشگاهیان و عموم مردم بوده که طی این سال­ها افزایش پیدا کرده است.
اما افزایش معنادار توجه به ارزش «استقلال طلبی، ظلم­ستیزی و استکبارستیزی» را چگونه می­توان تحلیل کرد؟ برای تحلیل این پدیده، لازم است به این نکته توجه داشته باشیم همانگونه که نمودار شماره ۶ نشان می دهد؛ ۸۳٫۲ درصد از مطالبی که با این ارزش مرتبط بوده اند، در زیرمقوله «استکبارستیزی» جای گرفته اند. به عبارتی دیگر استکبارستیزی یا دشمن ستیزی، بیشترین سهم را در میان وجوه مختلف توجه به این ارزش به خود اختصاص داده است و می­توان گفت افزایش توجه به ارزش «استقلال طلبی، ظلم ستیزی و استکبارستیزی» در واقع به معنای افزایش «استکبارستیزی» یا دشمن ستیزی است. پس از روشن شدن این نکته، سوالی که پیش می آید اینست که چرا در فاصله سال­ ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۹، استکبارستیزی در این سه روزنامه افزایش پیدا کرده است؟
برای پاسخ به این سوال، باید توجه خود را به اتفاقات رخ داده طی این دوسال، جلب کنیم. مهمترین اتفاق در این مدت ـ که اتفاقا علت اصلی انتخاب این بازه زمانی برای تحقیق نیز بوده است ـ حوادث پیش آمده پیرامون انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ بود که با گذشت زمان ابعاد آن روشن­تر شد و معلوم شد که دشمنان کشور و قدرت­های استکباری در پشت صحنه این اتفاقات بودند و اگر خودشان علت و بانی اصلی وقوع اعتراضات و التهابات رخ داده نبودند؛ دست کم از آنها پشتیبانی کرده و با هدف ضربه زدن به جمهوری اسلامی ایران و یا حتی سرنگونی نظام سیاسی کشورمان، تمام امکانات سیاسی، اقتصادی، رسانه­ای و تشکیلاتی خود را برای دامن زدن به التهابات پیش آمده و جهت دهی آن در راستای اهداف خود، به میدان آوردند. این افزایش آگاهی و هوشیاری در برابر دشمن و نقش او در ضربه زدن به حقوق ملت و استقلال کشور، باعث رشد دیدگاه­ های استکبارستیزانه در میان عموم مردم به ویژه نخبگان و اهالی رسانه ها شد و به همین خاطر شاهد هستیم که استکبارستیزی در سه روزنامه مورد بررسی، در سال ۱۳۸۹(بعد از انتخابات) نسبت به سال ۱۳۸۷ (قبل از انتخابات)، به صورت معناداری افزایش پیدا کرده است.
فصل پنجم؛ جمع ­بندی و نتیجه گیری
مقدمه
تحقیق پیش رو، به دنبال بررسی نقش مطبوعات در تقویت یا تضعیف ارزش های ملت ایران و انقلاب اسلامی است. به همین خاطر، پس از اینکه ارزش­های مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی را به عنوان محور کار خود قرار دادیم؛ با توجه به محدویت های پژوهش، سه روزنامه«کیهان»، «ایران» و «آفتاب یزد» را که تا حدودی نمایندگی دو جریان عمده فکری و سیاسی (اصولگرایی و اصلاح طلبی) را در کشور به عهده دارند؛ انتخاب کرده و عملکرد آن­ها را در قبال پنج ارزش «ایثارگری و شهادت طلبی»، «استقلال طلبی، ظلم ستیزی و استکبارستیزی»، «ساده زیستی و نفی تجمل گرایی»، «حفظ کیان خانواده» و «خودکفایی علمی و توجه به علم» بررسی کردیم. همچنین، سعی کردیم ارتباط متغیر زمان با این عملکرد را بسنجیم.
طرح تحقیق از نوع توصیفی(اکتشافی) و حجم نمونه ۷۲ نسخه روزنامه بود که به صورت یک ماه آماری تصادفی انتخاب شده بودند. در این تحقیق، مجموعا ۹۰۲۲ عنوان مطلب با بهره گرفتن از روش تحلیل محتوا و پس از مقوله بندی مناسب و سپس کدگذاری؛ مورد بررسی قرار گرفت؛ بنابراین ابزار گردآوری اطلاعات، پرسش نامه معکوس بود و مطالب بر اساس عنوان روزنامه، سال، ماه، روز انتشار، صفحه و شماره مطلب در صفحه مورد نظر در پایگاه اینترنتی بانک اطلاعات نشریات کشور^[۲۸] آدرس­دهی شدند.
پس از گردآوری اطلاعات و تکمیل پرسشنامه ­های معکوس، داده های خام با نرم افزار EXCEL و نیز نرم­افزار آماریSPSS 17 تجزیه و تحلیل شدند.
پاسخ به پرسش­ها و بررسی فرضیه ­های مطرح شده
لازم به ذکر است که این تحقیق، پژوهشی توصیفی بوده که هدف آن کشف فراوانی و چگونگی پرداختن این سه روزنامه به ارزش­های اساسی نظام بوده است و پاسخ دادن به اینکه آیا این میزان از توجه مطبوعات به ارزش های اساسی کافی است یا خیر و اینکه علل این توجه چه می­باشد؛ از اهداف تحقیق نبود هرچند که در این فصل چهارم سعی شد تا آنجا که فرصت تحقیق و وسع محقق اجازه می­داد؛ علل و ابعاد نتایج حاصل شده را واکاوی کرده و با نگاهی تحلیلی، آنچه را باعث وقوع این نتایج شده بود و نیز آنچه را که از این نتایج قابل استنتاج بود، مورد بررسی و تدقیق قرار بدهیم. در این بخش به مرور و جمع بندی نتایج تحقیق می­پردازیم.

پاسخ به پرسش اصلی تحقیق
در پاسخ به پرسش اصلی تحقیق یعنی «ارزش‌های اساسی نظام جمهوری اسلامی ایران(مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی) به چه میزان در این سه روزنامه مورد توجه قرار گرفته است؟» باید گفت که پس از بررسی ۹۰۲۲ عنوان از مطالب این سه روزنامه در دو نیم سال ذکر شده، . نتایج تحقیق نشان داد که ۱۳٫۶ درصد مطالب این سه روزنامه در سال ۱۳۸۷، حداقل نسبت به یکی از ارزش­های پنج­گانه، به صورت صریح یا ضمنی، موضع­گیری مثبت داشته اند. این رقم برای سال ۱۳۸۹ برابر ۱۵٫۹ درصد می­باشد. در مجموع ۷۲ نسخه روزنامه­ی بررسی شده در این دو نیم­سال، روزنامه های مورد بررسی در ۲٫۲ درصد از مطالبشان به ارزش «ایثارگری و شهادت طلبی»، در ۱۱٫۴ درصد به ارزش «استقلال طلبی، ظلم ستیزی و استکبارستیزی»، در ۰٫۱ درصد به ارزش «ساده زیستی و نفی تجمل گرایی»، در ۰٫۸ درصد به ارزش «حفظ کیان خانواده» و بالاخره در ۱٫۱ درصد از مطالبشان به ارزش «خودکفایی علمی و توجه به علم» پرداخته اند.
همانگونه که مشاهده می‌شود، ارزش «استقلال طلبی، ظلم ستیزی و استکبارستیزی» بیش از سایر ارزش‌ها مورد توجه قرار گرفته است به طوری که ۷۳٫۷ درصد از کل مطالب مرتبط با ارزش ها، به این ارزش خاص پرداخته اند. به عبارت دیگر ارزش «استقلال طلبی، ظلم ستیزی و استکبارستیزی» به تنهایی ۷۳٫۷ درصد از مطالب مرتبط با ارزش های تحقیق را به خود اختصاص داده و چهار ارزش دیگر، مجموعا ۲۶٫۳ درصد از مطالب را به خود اختصاص داده‌اند(جدول ۱۳). بنابراین اگر ارزش «استقلال طلبی، ظلم ستیزی و استکبارستیزی» را به کنار نهیم، مشاهده می‌کنیم که چهار ارزش باقی مانده فقط در ۴٫۲ درصد از مطالب روزنامه ها مورد توجه قرار گرفته اند و این مسئله‌ایست که جای تامل دارد.

فرضیه رابطه معنادار نام روزنامه و فراوانی پرداختن به ارزش‌ها
آزمون‌های آماری این فرضیه را تایید کرده و معلوم شد که بین نام روزنامه‌ها و میزان پرداختن به ارزش‌های پنجگانه تحقیق رابطه معنادار وجود دارد. آمار فراوانی ها هم نشان داد که در مجموع، روزنامه کیهان(اصولگرا) بیشترین توجه را به ارزش‌ها داشته است و پس از آن روزنامه های ایران (اصولگرا) و آفتاب یزد(اصلاح طلب) قرار گرفته اند. تایید این فرضیه، باعث ایجاد فرضیه بسیار مهم دیگری مبنی بر «وجود رابطه معنادار میان جناح سیاسی روزنامه‌ها (اصلاح طلب و اصولگرا) و میزان پرداختن به ارزش های اساسی نظام جمهوری اسلامی ایران» شد که لازم است در تحقیقی مستقل و مفصل بدان پرداخته شود.

میزان و چگونگی پرداختن روزنامه­ها به ارزش«ایثارگری و شهادت طلبی»
نتایج تحقیق نشان داد که بین عنوان روزنامه­ها و میزان پرداختن به این ارزش رابطه معنادار وجود داشت و می­توان گفت که روزنامه­های اصولگرا توجه بیشتری به این ارزش کرده بودند. ضمنا بیشتر مطالب مرتبط با این ارزش در قالب اخبار یا نقل قول بوده و مطالب کمی به صورت تحلیلی و نظری بود.

میزان و چگونگی پرداختن روزنامه­ها به ارزش«استقلال طلبی، ظلم ستیزی و استکبارستیزی» و ارتباط آن با عنوان روزنامه­ها و زمان انتشار
درباره این ارزش هم نتایج تحقیق نشان داد که اولا این ارزش بسیار بیشتر از سایر ارزش­های مورد بررسی، برجسته شده بود. همچنین نتایج این فرضیه را قوت بخشید که «روزنامه­های اصول ­گرا توجه بیشتری به این ارزش داشته اند». ضمنا بازنمایی این ارزش غالبا از طریق ضدیت با استکبار بوده و مطالب کمی به تحلیل و تبیین نظری این ارزش پرداخته بودند. کم بودن فروانی مطالب تبیینی و تحلیلی نشان دهنده فاصله روزنامه­ها با مخاطبان خود، به ویژه جوانان است؛ چرا که نسل جوان سوالات و شبهات فراوانی را درباره چیستی استکبار و چرایی و چگونگی برخورد با آن در ذهن دارد ولی با این وجود، مطالب کمی به تقویت نظری این ارزش و رفع سوالات و شبهات پیرامون آن مبادرت کرده اند.

میزان و چگونگی پرداختن روزنامه­ها به ارزش«ساده زیستی و نفی تجمل گرایی» و ارتباط آن با عنوان روزنامه­ها و زمان انتشار
فراوانی بسیار پایین مطالب مرتبط با این ارزش نشان می‌دهد علی رغم آنکه ساده زیستی و دوری از تجمل، یکی از شاخص های مهم در گستره فکری انقلاب اسلامی، به ویژه درباره مسولین نظام است؛ این سه روزنامه ـ اعم از اصولگرا و اصلاح طلب ـ، تلاش چندانی را برای گسترش فرهنگ «ساده زیستی و نفی تجمل گرایی» نکرده اند در حالی که با توجه به داعیه­هایی که جریان اصول گرایی دارد و خودش را عمل کننده به اصول انقلاب و اسلام می­داند؛ انتظار می­رفت دست کم روزنامه‌های منتسب به این جریان (کیهان و ایران)، توجه بیشتری به این ارزش داشته باشند ولی مشاهده شد که چنین نبوده است.

میزان و چگونگی پرداختن روزنامه­ها به ارزش«حفظ کیان خانواده» و ارتباط آن با عنوان روزنامه­ها و زمان انتشار
با توجه به نتایج به دست آمده، هم در سال ۱۳۸۷ و هم در سال ۱۳۸۹ روزنامه اصولگرای «ایران» بیشترین و دیگر روزنامه اصولگرا یعنی «کیهان»، کمترین موضع­گیری مثبت را نسبت به ارزش «حفظ کیان خانواده» داشته اند. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که به احتمال فراوان، تفاوت معناداری میان دیدگاه جناح‌های سیاسی مختلف درباره لزوم حفظ کیان خانواده وجود ندارد. ضمنا درصد مطالب تحلیلی مرتبط با این ارزش در مقایسه با دیگر ارزش‌های مورد بررسی، بیشتر بوده که نشان دهنده اهتمام بیشتر مطبوعات به ارتقای سطح کیفی خانواده های جامعه ایرانی است در حالی که سایر ارزش‌ها بیشتر به صورت خبری مورد توجه قرار گرفته اند.

میزان و چگونگی پرداختن روزنامه­ها به ارزش«خودکفایی علمی و توجه به علم» و ارتباط آن با عنوان روزنامه­ها و زمان انتشار
با توجه به نتایج به دست آمده، هم در سال ۱۳۸۷ و هم در سال ۱۳۸۹، روزنامه­های اصول­گرای «ایران» و «کیهان» بیشترین و روزنامه اصلاح طلب «آفتاب یزد»، کمترین موضع­گیری مثبت را نسبت به ارزش «خودکفایی علمی و توجه به علم» داشته اند بنابراین می­توان این فرضیه را مطرح کرد که «اصول گرایان بیش از اصلاح­طلبان به مسئله تولید علم و پبشرفت علمی اهمیت می دهند». همچنین در مقایسه با ارزش‌های «ایثارگری و شهادت طلبی» و «استقلال طلبی، ظلم ستیزی و استکبارستیزی»، در این ارزش شاهد بودیم که توجه بیشتری به تبیین چیستی، لزوم و ابعاد و آثار این ارزش شده بود که نشان می‌دهد روزنامه‌ها، ضرورت بسط گفتمان تولید علم و نهضت نرم افزاری را درک کرده اند. ضمنا بیشترین توجه روزنامه ها در ذیل این ارزش، به دستاوردهای علمی بود که درباره این دستاوردها هم بیشتر به دستاوردهای بخش خاصی از علوم یعنی علوم پایه، پزشکی و مهندسی پرداخته شده بود و توجهی به دستاوردهای علوم انسانی و اجتماعی نشده بود. البته این رویکرد مظلومانه نسبت به علوم انسانی و اجتماعی، محدود به روزنامه ها نیست و حتی در گفتمان مسئولین علمی کشور هم مشهود است. مسلما تببین چرایی این کم توجهی به علوم انسانی و اجتماعی، بحثی مفصل و تحقیقی مستقل را طلب می‌کند که خارج از وقت و امکان این تحقیق است.

فرضیه ارتباط معنادار سال انتشار و فراوانی مطالب مرتبط با ارزش‌های پنجگانه
آزمون های آماری، این فرضیه را نیز تایید کردند و مشخص شد که بین سال انتشار روزنامه‌ها و میزان پرداختن آنها ارتباط معنادار وجود دارد. از آنجایی که فراوانی مطالب مرتبط با ارزش‌های پنجگانه در سال ۱۳۸۹ بیش از سال ۱۳۸۷ بوده است؛ میتوان نتیجه گرفت که در فاصله این دو سال، توجه روزنامه‌ها به ارزش های پنجگانه به صورت معناداری افزایش یافته است. این افزایش بیشتر از ناحیه دو ارزش «استقلال طلبی، ظلم ستیزی و استکبارستیزی» و ارزش «نهضت علم و توجه به علم» بوده است که «حوادث رخ داده پیرامون انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸» و «افزایش توجه به رشد علمی کشور» به ترتیب عوامل افزایش توجه به این دو ارزش بوده اند.
نتیجه گیری