۲-۲۵-۴ تقویت مهارت تصمیم گیری: تصمیم گیری فرآیندی است که در آن نقش اصلی را اطلاعات بازی می کند، یعنی اول بایستی اطلاعات موردنیاز تصمیم گیری فراهم شود تا بتوان اطلاعات را ترکیب و تصمیم گیری کرد(فرهودی،۱۳۷۹). تکنولوژی اطلاعات موجب می شود که افراد سازمان از بین اطلاعات تولید شده اطلاعات مربوط به تصمیم مورد نیاز را انتخاب و پردازش و مورد استفاده قرار دهند. در فرایند تصمیمگیری، کارکنان نحوه استفاده از اطلاعات را یاد می گیرند. عادت کرده ایم با هر اطلاعاتی که به دستمان می رسد، تصمیم گیری کنیم که این کار حرفه ای نیست .تکیه به عقاید افراد ناوارد و غیرمتخصص نه تنها دردی را دوا نمیکند بلکه آدمی را به ورطه گمراهی می کشاند. همین مشورت و کسب اطلاعات از افراد غیرمتخصص سبب میگردد که انسان در تصمیم گیری به خطا رود. از شاخصهای انسان توسعه یافته این است که در تصمیم گیری فرایند کسب اطلاعات از منابع غیرموثق و در دسترس را جایگزین کسب اطلاعات از منابع موثق کند که این امر نیازمند وجود ساختار اطلاعاتی است. یعنی زمانی که تکنولوژی اطلاعاتی وجود داشته و قابل دسترس باشد.
افراد براساس اطلاعات دقیق تصمیم گیری کرده و درواقع سیستمهای اطلاعات مدیریت مانند سیستمهای پشتیبان مدیریت و سیستمهای پشتیبان تصمیم گیری میتوانند اطلاعات به هنگام، مناسب و سریعی را در اختیار قرار دهند تا با حداقل اشتباه تصمیم گیری کرد(گیوریان،۱۳۸۰). براین اساس، افراد از مهارت تصمیم گیری علمی بهره مند می شوند و از ا ین بابت به مهارت تصمیم گیری در عمل منجر می گردد. به طور کلی IT در ابعاد زیر به تقویت مهارت تصمیم گیری کمک می کند:

مسئله یابی و فرصتیابی که سنگ بنای تصمیمگیری استراتژیک است، سریعتر و دقیقتر انجام میشود؛
برنامه ریزی جامع بهتر تدوین میگردد؛
کیفیت تصمیمات افزای مییابد؛
زمان تصمیمگیری به حداقل میرسد؛
خطای انسانی در شبکه پردازش اطلاعات سازمانی کاهش مییابد؛
گرای به سمت فرضهای تصمیم گیری عقلایی به وجود می آید. [۹]
از طریق بازخوردهای سریع مهارت تصمیم گیری اصلاح می شود. (وارث،۱۳۷۷)
ایجاد روحیه پژوهشی در کارکنان: یکی از کیفیتهایی که بیانگر انسان پرورش یافته است، این است که آنان روحیه پژوهشگری داشته باشند. به وجود آوردن چنین کیفیتی را با کلاس و آموزش رسمی نمیتوان ایجاد کرد. ولی از طریق پیاده سازی ساختار تکنولوژی اطلاعات کارکنان به راحتی به آن مجهزمیشوند. اطلاعات خمیرمایه و اساس تحقیقات است و زمانی که تکنولوژی اطلاعات به راحتی اطلاعات را در اختیار کارکنان قرار دهد و یا تکنولوژی اطلاعات افراد را احاطه کرده باشد، کارکنان به شکل ساختار ی و خودجوش به تحقیق روی آورده و روحیه پژوهشگری تقویت می شود. به طور کلی تکنولوژی اطلاعات در ابعاد زیر به تقویت روحیه پژوهشی کمک میکند:
توانمندی به کارگیری اطلاعات در افراد تقویت می شود؛
توانایی انتخاب اطلاعات بالا می رود؛
قدرت شناخت افراد افزای می یابد؛
افراد نسبت به اطلاعات حساس می گردند؛.
پژوه گروهی شکل میگیرد.
زمانی که تکنولوژی اطلاعات ضعیف و انگیزه به کارگیری آن نیز کم باشد، روحیه تکرار مطالب قبلی حاکم و در حالتی که تکنولوژی اطلاعات قوی و در دسترس و انگیزه به کارگیری کم باشد، روحیه پژوهش به لحاظ هجوم اطلاعاتی شکل می گیرد و زمانی که انگیزه به کارگیری اطلاعات زیاد ولی تکنولوژی اطلاعات ضعیف باشد، روحیه پژوهش عقیم میماند. در حالت مطلوب تکنولوژی اطلاعات قوی و انگیزه زیاد روحیه پژوهشی را در کارکنان کاربردی میکند. (سلطانی،۱۳۷۸)
۲-۲۵-۶ تقویت خود نظارتی: خود نظارتی یکی از ابعاد توسعه منابع انسانی است و هرفردی که بدان مجهزشود، دائماً به بالندگی و کامل ساختن خود فکر میکند. خودنظارتی، نوعی رهبری بر خود است که از آن طریق می توان بر مجموعه دانش و اطلاعات و استعدادها مدیریت کرد. خودنظارتی زمانی کاربردی می شود که فرد به اطلاعات مناسب و مفیدی دسترسی داشته باشد، در این حالت می تواند وضعیت خود را با اطلاعات تولید شده، مقایسه و خود را به روز نگه دارد. باضعیف بودن تکنولوژی اطلاعات بازخورد اطلاعاتی و حرف های لازم به افراد داده نمی شود و در این حالت افراد منتظر نظارت و هدایت مدیران هستند و این امر مطلوبی در نظارت نیست . زیرا معمولاً مدیران سازمان هیچ موقع خود مستقیماً نیاز به داشتن اطلاعات و تخصص در مورد جزئیات تکنولتوژی اطلاعات ندارند و همواره برای آنها اطلاعات کلی کافی است. در این حالت است که نقش اطلاعات دهندگی رابه خوبی ایفا نمی کنند و در نتیجه فرایند نظارت ناقص و ناکافی می شود . بر این اساس، فعال بودن تکنولتوژ ی اطلاعات می تواند خود نظارتی را تقویت سازد.
نکته آخر این است که از آنجایی که منابع انسانی مهم ترین عامل در کسب مزیت رقابتی منسوب شده و از مهمترین عوامل اساسی در توسعه منابع انسانی در سبز فایل توجه مستمر و روز افزون به نقت و جایگاه فناوری اطلاعات در این زمینه می باشد، سازمانها باید توجه خود را در جهت حفظ و توسعه فناوری اطلاعات در سازمان خود و در رابطه با کارکنان خود داشته باشند و اگر در زمینه ای نقصانی در آن مشاهده نمودند نباید ناامید شده بلکه باید به مزایای بلند مدت آن هم بر سازمان و هم بر کارکنان توجه داشته باشند(میرفخرایی،۱۳۸۰).
۲-۲۶ مدیریت منابع انسانی الکترونیک
امروزه فن آوری اطلاعات در همه بخشهای سازمان رسوخ کرده است و حتی مهمترین منبع سازمان یعنی منابع انسانی از این تاثیر بی نصیب نمانده است . فن آوری اطلاعات باعث شده است تا سازمانها نسبت به منابع خود مخصوصا منابع انسانی دید جامع و کاملی داشته باشند. با استفاده ازاین سیستم می توان برمیزان اختیارات کارکنان افزود و اطلاعات کامل و مورد نیاز به آنها داد تا بتوانند وظیفه یا کار سازما ن ر ا به بهترین نحو انجام دهند. از سوی دیگر گسترش فعالیتها و وظایف مدیران در قلمرو مدیریت منابع انسانی و تعامل مستمر بین این فعالیت ها و لزوم طرح ریزیهای هماهنگ در جذب، بهسازی، نگهداری و کاربرد موثر منابع انسانی به عنوان مهمترین منبع استراتژیک هر سازمان، ایجاد سیستم اطلاعا ت متنا سب با آ ن و به روز نگه داشتن اطلاعات این سیستم را در سازمانهای بزرگ ضروری ساخته است . سازمانهای بسیاری در کشورهای آمریکای شمالی و اروپایی از جدیدترین یافته های خود د ر این زمینه سود برده اند و سیستم منابع انسانی الکترونیک را وارد بازار نموده اند. ویژگی این سیستم در انعطاف پذیری آن در سازمانهای مختلف است . بسیاری از سازمانها به تحقیقات مختلفی در این زمینه پردا خته اند و با ارتقاء سیستمهای منابع انسانی به اثربخشی فعالیت مدیریت منابع انسانی کمک نموده ا ند.
۲-۲۶-۱ نقشه مفهومی مدیریت الکترونیکی منابع انسانی
۲-۲۷ مدیریت منابع انسانی و ارتباط با فن آوری اطلاعات
بسیاری از نظریه پردازا ن تغییر رویکرد سازمانها به مدیریت منابع انسانی و همراستایی آن با اهداف استراتژیک سازما ن ر ا نفوذ فن آوری اطلاعات در مدیریت منابع انسانی می دانند. زیرا محور توسعه منابع انسانی وجود اطلاعات کاربردی و جدید است ، اما اطلاعات در یک فرایند منطقی به نام فن آوری اطلاعا ت میتواند به ایجاد و توسعه توانمندیهای جدید در منابع انسانی کمک کند (سلطانی،۱۳۸۲) برای اینکه نفوذ تکنولوژی و میزان پذیرش زیاد باشد و حاصل آن خلاقیت و تغییر شود، فن آوری اطلاعات بوسیله سیستمهای ا طلاعاتی در سازمان به مدیریت من ابع انسانی کمک می نماید و آنرا با استراتژی سازمان منطبق می نما ید . با حضور فن آوری اطلاعات، سازمانها دیگر مدیریت منابع انسانی را بخشی کوچک و مجزا در درون سازمان در نظر نمی گیرند، بلکه آنرا در راستای اهداف خود میبینند و معتقدند که از طریق سیستمهای اطلاعاتی منشعب از فنآوری اطلاعات می توان این امر را محقق ساخت. یکی از این سیستمهای اطلاعاتی که بسیار نیز نوپا و تازه می باشد و به علت نفوذ چشمگیر فناوری اطلاعات مور د توجه قرار گرفته ا ست ، سیستم مدیریت منابع انسانی الکترونیک است که در قالب سیستم هم افزایی الکترونیک به سازمان عرضه میشود ،که درادامه توضیح دا د ه خواهد شد (حسینی،۱۳۸۸).
شکل ( ۲- ۵) تاثیر متقابل مدیریت منابع انسانی و فناوری اطلاعات
۲-۲۸ هم افزایی الکترونیک و مدیریت منابع انسانی الکترونیک
هم افزایی الکترونیکی متفاو ت وتوسعه یافته تر از دیگرسیستمهای اطلاعاتی است . درحالیکه دیگرسیستمها متناسب با نوع، وضعیت وماهیت سازمان استفاده وبا توجه به وظیفه ای که دارند د ر سازما ن نصب و راه اندازی می شو ند ، همانند سیستم حسابداری ، مدیریت منابع انسانی و برنامه ریزی منابع سازمانی ، مدیریت ارتباط با مشتری و مدیریت زنجیره تامین، اما هم افزایی الکترونیک یک سیستم اداری پیش رو جامع مبتنی برشبکه وب و در واقع گسترش یافته سیستم برنامه ریزی منابع سازمانی است که همه سیستمهای فوق را بصورت زیرسیستم درخود جای داده است و بوسیله آن همه اطلاعات بین افراد توزیع می شود. این سیستم سازمان را قاد ر می سازد تا همه فرایندها و عملیاتش را از قبیل: مدیریت روابط مشتری، سرویس خدمات مشتری، جریان الکترونیکی کار، مدیریت دانش واسناد و مدارک، بازاریابی و برنامه های فروش، استخدام، برنامه ریزی منابع، پورتالها ی وب ، گزارش دهی به هنگام مدیریت کند.
در واقع هم افزایی الکترونیک یک راه حل مدیریت کسب وکار مبتنی بر وب است که افراد ، فرایندها و دانشی که برای سازمان مهمتراست را فراهم می کند. مزایایی که این نحوه اندیشیدن و نگاه به مسایل بدنبال دارد عبارتند از:
بازگشت سریعتر سرمایه و کاهش هزینه
دسترسی بهتر به اطلاعات
بهبود تصمیم گیری
تعامل شخص با مشتری و عرضه کنندگان مواد اولیه
روابط تجاری قویتر
جهت دهی درست ومناسب به فرایند کسب وکار
از مزایای مهم هم افزایی الکترونیک آنست که هم کاربر داخلی و هم خارجی این امکان را دارند تا با ورود به این وب گاه و بصورت بهنگام به هر نوع اطلاعات در هرساعتی از شبانه روز که نیاز دارند دست یافته و تصمیم مناسب ر ا اتخاذ نمایند. بخشهای مختلف این سیستم همانطور که در شکل (۲-۵) آمده است بهم مرتبط بوده و کاربر سیستم هر زمانی که اراده نماید می تواند وارد بخشهای دیگرشده و ازاطلاعات موجود استفاده نماید.
شکل (۲-۶) مدل مفهومی هم افزایی الکترونیک
البته با وجود کنترلهای امنیتی موجود بر روی این سیستم تنها آنهایی که اجازه دارند، می توانند به اطلاعات دسترسی داشته باشند. براین اساس یک سازمان از طریق این سیستم می تواند کل زنجیره ارزش خود را بوسیله یک پایگاه اطلاعاتی مبتنی بروب مدیریت کند. سیستم هم افزایی الکترونیکی شامل اجزای زیر می شود:
مدیریت منابع انسانی الکترونیک ·
سیستم پشتیبانی الکترونیک ·
مدیریت ارتباط الکترونیک با مشتری .
جریان کارالکترونیک·
مستندات الکترونیک·
پروژه الکترونیک ·
سیستم مالی الکترونیک ·
همانطور که اشاره شد ، مدیریت منابع انسانی الکترونیک یکی از اجزاء هم افزایی الکترونیک و در واقع مهمترین جزء آن می باشد که در ادامه بررسی خواهد شد.
مدیریت منابع انسانی الکترونیک تکامل یافته سیستم اطلاعات مدیریت منابع انسانی است که علاوه بر انجام و اجرای وظایف سنتی مدیریت منابع انسانی، وظایف استراتژیک آنرا نیز برعهده د ارد . در واقع قبل از ظهور سیستم هم افزایی الکترونیک، وظایف زیربوسیله سیستم اطلاعات منابع انسانی انجام می شد و ظهور مبا حثی باعث تغییر رویکرد سازمانها در استفاده از سیستمهای E-HRM چون جدیدتراطلاعات گردید، چراکه بسیاری از سازمانها معتقدند که باید با تغییر وتحولات سریع دنیای امروز حرکت و ازجدیدترین نوآوریها در زمینه فناوری اطلاعات استفاده نمود . از اینر و بکارگیری سیستم جدید مدیریت منابع انسان ی الکترونیک باعث میشود تا وظایف مربوط به بخش منابع انسانی بشکل مطلوبتری انجام شو د (به جدول ۱ نگاه کنید).
و علاوه بر آ ن اهداف دیگری نیز برای مدیریت منابع انسانی تحقق یابدکه توضیح داده خواهد شد.

بسیاری از شرکت­های یادگیرنده همانند ویرل­پول، کاترپیلار، نشنال سمیکانداکتور و اندرسن فایننشیال^[۸۳]، الگوبرداری را به عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای خود برای کسب دانش با کیفیت و روایی بالا استفاده می­ کنند. نتیجه تحقیقات نشان می دهد که الگوبرداری (مثلاً در بعد رفتاری) می تواند بسیار اثربخش باشد و نسبت به سایر روش ها برتری چشمگیری دارد و از نظر مهارت آموزی نتایج درخشان تری دارد. این کار در ۴ مرحله اصلی شامل الگو سازی، ایفای نقش، تقویت اجتماعی و انتقال آموزش انجام می پذیرد.

۲-۶-۳٫ دسته ‏بندی دانش
یکی از مهمترین مراحل چرخه مدیریت دانش دسته‌بندی دانش است. هنگامی دانش‌های مورد نیاز گرداوری می‌شوند لازم است آنها با توجه به اهداف تعیین شده و کاربردهای آنها در مراحل بعدی توسط دانشکارانی که در حوزه‌های مختلف مشغول به کار هستند دسته‌بندی گردند. دسته‌بندی دانش‌ها توسط افراد خبره و متخصص موجب می‌گردد که کاربران و یا استفاده‌ کنندگان از دانش از نظر هزینه و زمان صرفه‌جویی داشته باشند؛ زیرا با دسته‌بندی و طبقه‌بندی دانش سرعت دسترسی به آنها افزایش یافته و کاربران در کوتاهترین زمان به دانش‌های مورد نیاز خود دست می‌یابند.
۲-۶-۴٫ ذخیره دانش
سازمان­ها پیش از آنکه به منظور بازیابی بعدی، اقدام به ذخیره­ دانش کنند، باید اطلاعات مهم را شناسایی کرده، بهترین روش حفظ آن را تعیین نمایند. سازمان­ها از طریق ارزیابی، تحقیق و آزمایش به اطلاعات معنی می­بخشند. ذخیره دانش، سیستم­های فنی را از قبیل رکوردها و بانک اطلاعاتی و فرایندهای انسانی را مانند حافظه جمعی و فردی و اجماع نظرات، به کار می­گیرد.
سیستم ذخیره دانش باید دارای موارد ذیل باشد:
ساختاری که اجازه می­دهد سیستم، اطلاعات را به طور سریع و صحیح یافته­کرده و ارائه کند.
طبقه ­بندی (اطلاعات) از قبیل رویدادها، سیاست­ها یا رویه­ ها که بر پایه نیازهای یادگیری انجام می‌شود.
توانایی ارائه­ اطلاعات مورد نیاز به صورت روشن و دقیق
محتوایی که دقیق و به­موقع بوده و همواره در دسترس است.
سیستم­های ذخیره دانش، جدید نیستند. در واقع این مفهوم برای اولین بار در دهه­ ۱۹۸۰ مطرح شد. تفکر بر این بود که پس از اینکه داده ­ها ایجاد و مرتب شدند، مدیران خودشان می­توانند در هر لحظه هر نوع داده­هایی را که نیاز دارند، طبقه ­بندی کنند. در طول چند سال گذشته، مفهوم انباره داده ­ها^[۸۴] به­ طور مجدد مطرح شده و امروزه به سرعت در سراسر دنیا پراکنده شده­است. چرا؟ جواب در رقابت و نیز کاهش شدید هزینه و افزایش قدرت رایانه­های امروزی نهفته است. از این رو، انبارهای جامع آن‌لاین و تخصصی مبتنی بر رایانه، اطلاعات، تجربیات و مستندسازی که دانش جمع­آوری شده در آنها، خلاصه شده و با همه منابع یکپارچه می­ شود. در سازمان­های سراسر دنیا ظاهر می­شوند. امروزه سیستم­های ارزان­تر یونیکس^[۸۵] جایگزین مین فریم­های (کامپیوترهای غول پیکر) انحصاری نسل اول انباره داده ­ها می­شوند. همچنین فناوری­های وب از قبیل اکتیوایکس, سی جی آی، جاوا و جاوا اسکریپت^[۸۶] و همچنین بانک اطلاعاتی جی بی اوراکل ^[۸۷]ظاهر شده ­اند.
سازمان به کمک سیستم ذخیره­ی دانش، قادر به حفظ و نگهداری دانش می­ شود؛ در این صورت دانش، دارایی شرکت می­ شود. بدین ترتیب دانش شب­ها به خانه نمی­رود و یا هنگامی که کارمندی ترک خدمت می­ کند، سازمان آن را از دست نمی­دهد. متأسفانه، گرچه دانش (که به عنوان سرمایه فکری نیز نامیده می‌شود)، بسیار مهم­تر از منابع فیزیکی است، اما اگر ذخیره نشود شاید پراکنده شده، به سختی یافت شود و بدون ردیابی از بین برود. ذخیره دانش اهمیت آشکاری دارد اما چه نوع دانشی باید ذخیره شود؟
استیوارت (۱۹۹۷) پنج گروه عمومی را برای ذخیره دانش مطرح کرده­است:
کتاب زرد سازمان: شامل قابلیت ­های کارکنان، مشاوران و راهنمایان سازمان است.
درس­های آموخته شده: چک لیست موفقیت­ها، خطاها یا ناکامی­هایی که ممکن است برای سایر پروژه­ ها مفید باشد.
هوشمندی­های رقبا و عرضه­کنندگان: سوابق و اخبار و روزآمد شده سازمان از منابع عمومی و تجاری، خدمات تلگرافی، گزارشات تلفنی فروشندگان، یادداشت­های حضوری از کنفرانس­ها و گردهمایی­ها، پرونده­ی سازمانی متخصصین و اخبار مربوط به قوانین و مقررات
خط­مشی­ها و تجربیات سازمان: نقشه­های فرایندی جریان کارها برنامه­ ها، رویه­ ها، اصول و خطوط راهنما، استانداردها، خط­مشی­ها، معیارهای عملکردی، سوابق مشتریان و صاحبان منافع، محصولات و خدمات (شامل ویژگی­ها، کارکرد، قیمت­ گذاری، فروش­ها و تعمیرها)
محصولات و فرایندهای سازمان: فناوری­ها، ابتکارات، داده ­ها، فرایندها، استراتژی­ها و فرهنگ، ساختارها و سیستم­ها، رویه­ ها و امور یکنواخت اثربخش سازمانی.
۲-۶-۵٫ انتشار دانش
انتقال و توزیع دانش، انتقال سازمانی و فناورانه داده ­ها، اطلاعات و دانش را در بر می­گیرد. ظرفیت سازمان برای جابجایی دانش، بیانگر قابلیت انتقال و به ­اشتراک گذاشتن قدرت است که لازمه­ موفقیت سازمان می­باشد؛ دانش باید به دقت و به سرعت در سراسر سازمان یا حوزه های سازمان توزیع شود(ادل و گری سون, ^[۸۸]۱۹۹۹).
بازیابی دانش ممکن است کنترل شده یا اتوماتیک باشد. بازیابی کنترل شده از رکوردها و حافظه­های فردی و گروهی استفاده می­ کند؛ بازیابی اتوماتیک، به­وسیله حوادث یا موقعیت­های متفاوت آغاز می­ شود. ویک (۱۹۹۳) مطرح می­ کند که اطلاعاتی که از حافظه­ سازمانی بازیابی شده­است، شاید شباهت کمتری با منابع اصلی داشته­باشد. این امر ناشی از ماهیت تحولی فرایندهای بازیابی و ذخیره، تلفیق طبیعی حافظه انسانی، تاثیر فیلترهای ادراکی و فقدان توجیه­های پشتیبانی است. بنابراین توجه به این موارد برای توسعه حافظه سازمان و فرایندهای طراحی که به منظور کسب اطمینان از دقت و به ­موقع بودن بازیابی دانش انجام می­گیرد، مهم است.
دستیابی به­موقع به اطلاعات مورد نیاز، حافظه بلند­مدت فرد را توسعه داده بار اضافی حافظه را کاهش می­دهد. پایه دانش سازمان، اطلاعات را در یک مکان مرکزی یکپارچه می­ کند. از این رو رهایی حافظه­ کاری فرد از داده ­های بی­ارزش، فضای اشغال شده را کاهش می­دهد. این امر، شرایط مناسبی را برای به اشتراک گذاشتن سریع دانش و حفظ و رشد دانش در سراسر سازمان، کوتاه می­ شود. همچنین، سرمایه­ انسانی، از طریق فرایندهای کاری هوشمند، سهل­الوصول و ساختار یافته، مولدتر خواهد شد.
هنگام ساختاردهی دانش، توجه به این نکته مهم است که اطلاعات چگونه و چرا به وسیله گروه ­های مختلف افراد بازیابی خواهد شد. سیستم­های ذخیره مؤثر و کارکردی دانش با عناصر زیر طبقه ­بندی می‌شوند:
نیازهای یادگیری
اهداف کاری
تخصص کاربر
کارکرد یا کاربرد اطلاعات
مکان و روش ذخیره اطلاعات
انتقال ارادی دانش در داخل سازمان:
دانش ممکن است آگاهانه به طرق مختلف منتقل شود. روش­های مکتوب شامل ارتباطات فردی از قبیل یادداشت­ها، گزارش­ها، تابلو اعلانات و همچنین انواع نشریات داخلی با بهره گرفتن از امکانات ویدئویی، صوتی و چاپ است. کنفرانس­های ملی، خلاصه مقالات، آموزش استاد­–­شاگردی و آموزش از طریق مشاوران خارجی با مشارکت در دوره­ های رسمی، فرصت­های اضافی برای تبادل اطلاعات ارائه می­ کنند. چرخش شغلی یا جابجایی نیروی انسانی می ­تواند برای گسترش دانش در سایر حوزه ­های سازمان برنامه‌ریزی شود، گرچه در مقایسه با سازمان­های بزرگ، بسیاری از بخش­ها ممکن است دوره­ های کوتاه‌مدت برای متقاضیان و نیازهای خاص، ارائه کنند.
انتقال غیر­ارادی دانش در داخل سازمان:
همچنین سازمان ممکن است غیر­ارادی به شیوه ­های متعدد به انتقال دانش مبادرت کند. چرخش در مشاغل یکنواخت، داستان­ها و اسطوره­ها، نیروی کار موقتی و شبکه ­های غیر­رسمی، دانش را به حوزه ­های مختلف سازمان منتقل می­ کنند. بسیاری از یادگیری­های غیر­رسمی در قالب وظایف روزمره و اغلب در تعاملات اجتماعی برنامه­ ریزی نشده میان افراد رخ می­دهد. هر قدر فرایند انتقال ارادی یا برنامه­ ریزی شده­ دانش کمتر باشد، دانش بالقوه بیشتر از دست می­رود.
موانع اشتراک و انتقال دانش:
از آنجا که کاهش اطلاعات به­منزله تقلیل قدرت است، انتقال دانش برای سازمان­های یادگیرنده، اساسی است. دانش باید به­ طور مناسب و سریع توزیع شود. به هر حال، شرایط سه­گانه اصلی زیر انتقال اثربخش و به موقع دانش را دچار مشکل می­ کنند:
فرایندهای حیاتی کسب و کار تنها برای افراد معدودی قابل دسترس باشند.
دانش در مکان یا زمان مناسب در دسترس نباشد.
انتقال و ساختاردهی مجدد ضریب امنیت دانش را افزایش دهد.
به هر حال، چندین سازمان و شرکت در توسعه سیستم­های اشتراک دانش خود گام­های مهمی را برداشته­اند. برای مثال، شرکت مشاوره­ای اندرسن، سیستم تبادل دانش ^[۸۹]را به کار می­گیرد که اجازه می­دهد بیش از ۱۷۰۰۰ متخصص حرفه­ای از ۴۷ کشور جهان از سیستم مذکور برای دستیابی به پایه­ های دانش و دانش مشترک، بهره برداری کنند. شرکت شورن^[۹۰]، اینترانت‌ها، انباره داده ­ها، گروه­افزارها، شبکه­ ها، تابلو اعلانات و کنفرانس­های ویدئویی را برای توزیع دانش ذخیره شده، به کار می­گیرد. علاوه بر این، شرکت مذکور پایه­ های دانش، فهرست اسامی متخصصین، نقشه­های اطلاعاتی، کتاب­های زرد شرکت­ها، برنامه ­های کاربردی سفارشی و سایر سیستم­ها را استفاده می­ کند. شرکت جی تی ایی^[۹۱] از سیستم سیلینا^[۹۲] استفاده می‌کند که دانش را از طریق تعامل با تعداد زیادی از کاربران کسب می­ کند. شرکت مزبور، این رویکرد را با سیستم آتو – اف ای کیو^[۹۳] اجرا می­ کند, سیستمی که به کاربران برای بازیابی دانش از سیلینا در پاسخ به سئوالاتشان کمک می­ کند.
موانع بازیابی و انتقال دانش:
عوامل چهارگانه زیر ممکن است انتقال دانش را در داخل سازمان را محدود کنند و در نتیجه بر قابلیت دستیابی، شکل، صحت و معنای آن تاثیر بگذارد: هزینه، ظرفیت­شناختی دریافت­کننده، تأخیر پیام به دلیل ارسال آن بر اساس اولویت، تعدیل و اصلاح ارادی یا غیر ارادی یا تخریب معنای دانش.
یکی از شرکت­های یادگیرنده، شرکت آموزش و توسعه بلانچارد^[۹۴] است که تبدیل به یک پیشرو در انتقال دانش شده­است. هر سال، شرکت، کنفرانسی را برای ارائه گواهی­های بین ­المللی خود برگزار می­ کند. یکی از بزرگترین مزایای این کار، توجه به ارزش تبادل دانش و اشتراک فنون برای افزایش توسعه اثربخشی مدیران است. دیل توکس، مدیر فعالیت­های بین ­المللی این شرکت بیان می­دارد « برگزاری این کنفرانس، در واقع تجربه­ توسعه­ ذهنی است (مارکوارت، ۱۹۹۶).
همچنین شرکت مزبور از تبادلات کارکنان حمایت می­ کند. بر اساس این برنامه، هر کارمندی از سازمان‌های گواهی­دهنده^[۹۵]، می ­تواند برای ۶ماه در شرکت آموزش و توسعه بلانچارد کار کند. این امر شناخت بهتر از رویکردها، محصولات و کارکنان بلانچارد را فراهم می­سازد. به همین ترتیب، این شرکت به کارکنانش اجازه می­دهد در دوره­ های کارآموزی مختلفی که سایر سازمان­های گواهی دهنده برگزار می‌کنند، مشارکت نمایند؛ آنها در چنین موقعیتی می­توانند درباره این شرکت­ها، برنامه­ ها و محصولات، فرهنگ سازمانی و محلی­شان بیاموزند.
نمونه­های دیگری از انتقال دانش در شرکت­ها مربوط به استفاده از سیستم تابلو اعلانات الکترونیکی^[۹۶] در شرکت دیجیتال اکیوپمنت^[۹۷] و سیستم جلسات تعاملی منظم در شرکت کداک ایستمن^[۹۸] است که در آن بیش از ۱۰۰۰ کارمند ارشد دانش خود را درباره مسائلی مانند شاخص ­ها و نتایج انتقال دانش به اشتراک می­گذارند.
مایکل دارلینگ^[۹۹]معاون اجرایی منابع انسانی در بانک امپریال تجارت کانادا بیان می­دارد که دانش سازمانی بسیاری سازمان­ها جمع­آوری نشده­است:"آن تنها در مغز افراد است". این دانش­ها، بیش از وقایع هستند؛ آنها شامل تجربیات، استعدادها، سبک مدیریت و فرهنگ سازمانی هستند. سازماندهی، چارچوب­دهی، قرار دادن دانش در دسترس دیگران، جستجوی راه­های افزایش مفید بودن، این دانش با مشارکت همه­ سیستم­های سازمان، آغاز می­ شود که هدف بسیاری از آنها از نظر منطقی ریشه در مدیریت و توسعه منابع انسانی دارند.
سبک­های فناوری انتقال دانش:
انتقال جامع و گستره­ دانش، به طور اثربخش از طریق به­ کارگیری هوشمندانه فناوری که دسترسی به دانش را در هر کجا، در هر زمان و به هر شکلی میسر می­سازد، انجام می­گیرد. نرم­افزارها و ارتباطات اطلاعاتی شامل پست الکترونیکی، تابلو اعلانات الکترونیکی و کنفرانس­های ویدئویی، تعاملات شخصی و میان گروه‌های پراکنده را تقویت می­ کنند. همچنین این نرم­افزارها محیط یادگیری الکترونیکی را ارائه می‌کنند که در آن همه اعضا دسترسی عادلانه­ای به اطلاعات دارند و می­توانند به طور آزادانه ارتباط برقرار نمایند.
امروزه موتورهای جستجو، امکان جستجو در همه­ فایل­های موجود در شبکه محلی یا شبکه گسترده را با بهره گرفتن از معیارهایی که در بسیاری از مرورگرهای وب یافت می­شوند، فراهم ساخته­اند. گروه­افزارهای فعلی، تلفیق سیستم­های خبره و پشتیبان تصمیم ­گیری را با میانجی کاربر گرافیکی استاندارد میسر و افراد را قادر می­سازند که به دانش مهم دسترسی یابند و دانش ذاتی یا تجربی در درون سازمان را نیز کسب نمایند.
۲-۶-۶٫ بکارگیری دانش
پس از مرحله انتشار دانش همانگونه که در شکل چرخه حیات مدیریت دانش نشان داده شده است، مرحله بکارگیری دانش است. پس از اینکه دانش دسته‌بندی گردید و در سیستم‌های سازمان ذخیره شد و توسط انواع تجهیزات و امکانات ارتباطی در سطوح تعیین شده و قابل دسترسی انتقال داده شد (یا در سطوح مختلف سازمان انتشار یافت)؛ چگونگی بکارگیری از دانش‌های موجود توسط کاربران و استفاده‌ کنندگان اهمیت زیادی می‌یابد. می توان بکارگیری دانش را این گونه بیان نمود که چه کاربری در چه زمانی باید از چه نوع دانشی استفاده نماید. این موضوع یکی از مهمترین قسمت‌هایی است که در چرخه مدیریت دانش باید با نگاهی عمیق به آن نگریست؛ زیرا کلیه مراحل صورت گرفته در چرخه مدیریت دانش بر این محور قرار دارند که در نهایت دانش حاصل شده باید توسط کاربران مورد استفاده قرار گیرد و با فرض بکارگیری مناسب دانش، سازمان می توان د با روش‌ها و فرایندهایی کاراتر و اثربخش‌تر به اهداف سازمانی تعیین شده خود دست یابد.
۲-۶-۷٫ یکپارچگی دانش
منظور از یکپارچگی دانش در این مرحله از چرخه حیات مدیریت دانش، استفاده مناسب و به هنگام از کلیه دانش‌هایی است که می توان د کاربران و یا تصمیم‌گیران نهایی را در یکی حوزه خاص دانشی یاری نماید. یکپارچگی دانش، در سطوح مختلف سازمانی با توجه به دانشکاران آن حوزه بدان معنی است که آنها با توجه به دانش مورد نیاز خود، مجموعه‌ای از دانش‌ها را چگونه تفسیر می‌کنند. برای مشخص نمودن این موضوع می توان اینگونه بیان نمود که مجموعه‌ای از یکسری از دانش‌ها در سطوح مختلف سازمانی و حوزه‌های مختلف دانشی تعابیر و تفاسیر خاصی را در بر می‌گیرند که این مربوط به چگونگی بکارگیری آن مجموعه از دانش‌ها توسط دانشکاران و کاربران نهایی آن حوزه می شود.

۵-۴) محدودیت های تحقیق ۱۲۱
فهرست جداول
عنوان صفحه
 ۵۷
 ۶۳
 ۷۷
 ۸۲
 ۱۰۰
 ۱۰۱
 ۱۰۲
 ۱۰۴
 ۱۰۵
 ۱۰۷
 ۱۱۰
 ۱۱۱
 ۱۱۲
 ۱۱۳
 ۱۱۵
فهرست اشکال
عنوان صفحه
 ۲۳
۳۳
۴۸
۵۰
 ۵۱
 ۵۴
شکل ۲-۹- مدل پاین وفرو (سیدجوادین، ۱۳۸۶،ص ۱۳) ۸۱
 ۱۰۰
 ۱۰۱
 ۱۰۳
 ۱۰۴
 ۱۰۶
چکیده
مدیریت ارتباط با مشتری یا همان CRM،راهبردی تجاری است که به جذب، حفظ و ارتقای مشتری می پردازد. با اجرای صحیح مدیریت ارتباط با مشتری، سازمان ها قادر خواهند بود با هزینه کمتر به سه وظیفه فوق بپردازند و در نتیجه مزیت رقابتی اصلی خود را که همان مشتری است، حفظ نمایند. عوامل کلیدی موفقیت مدیریت ارتباط با مشتری، در بانک عبارتند از زمینه هایی که بانک­ها را به سمت دستیابی به اهداف و موفقیت شرکت هدایت می کند، بدیهی است بانک­ها با شناخت این عوامل و درک آنها می­توانند مدیریت ارتباط با مشتری را هر چه موفق تر در شرکت پیاده­سازی کنند. در این تحقیق محقق می کوشد تا با شناسایی عوامل اثرگذار در موفقیت طراحی و استقرار نظام مدیریت ارتباط با مشتری مسیر راه مناسبی برای مدیران بانک سپه در این خصوص را طراحی نماید. هدف از این کار ارائه پیشنهاد مؤثر به مدیریت ارشد بانک جهت استقرار مدیریت ارتباط با مشتری بوده که باعث افزایش وفاداری مشتریان این بانک می گردد.پژوهش حاضر از نظر هدف کابردی، و از لحاظ روش در دسته پژوهش­های توصیفی-پیمایشی قرار می­گیرد. جامعه آماری تحقیق حاضرمدیران ومعاونان شعب شرق تهران بانک سپه بوده ­اند که تعداد آنها بالغ بر ۱۱۱ نفر بوده است.باتوجه به محدود بودن و امکان برقراری ارتباط آسان با شعب، پرسشنامه بین تمام اعضای جامعه آماری توزیع گردید. پایایی پرسشنامه از روش آلفای کرونباخ، مقدار ۸۲۱/۰ بدست آمد. همچنین برای بررسی توزیع نرمال متغیرهای پرسشنامه از آزمون کلوموگروف-اسمیرنوف و برای آزمون فرضیه ­ها، از آزمون­های فرض آماری و آزمون t-test استفاده شده است. نتایج پژوهش بوضوح اشاره به صحت و تایید هر هفت فرضیه انتخابی دارد که سه فرضیه، اولعوامل مرتبط با طراحی، شناخت وضع موجود، کیفیت فرایندها و برنامه های تدوین شده و تدوین جدول زمانی دقیق برای اجرا، و چهار فرضیه بعدی ویژگی های ساختاری بانک، فرایندهای موجود در بانک، توانایی و مهارت مجریان و انگیزه ی آنها در استقرار موفقیت آمیز این نظام، می­باشد. در نهایت راهکارها و پیشنهادهایی از طرف محقق به مدیران بانک سپه، در راستای موفقیت نظام مدیریت ارتباط با مشتری ارائه شده است.

واژگان کلیدی : استقرار CRM، جذب مشتری، حفظ مشتری،طراحی CRM، مدیریت ارتباط با مشتری، موفقیت CRM
۱-۱-مقدمه
در طی قرن گذشته در آمریکا قبل از پیدایش سوپرمارکت، مراکز خرید و اتومبیل، مردم برای خرید کالا به مغازههای کوچک در همسایگی خود میرفتند. صاحبان و کارکنان این مغازه­های کوچک مشتریان را به اسم میشناختند و حتی خواسته ها و ترجیحات آنها را نیز میدانستند. مشتریان نیز نسبت به آن مغازه ها وفادار مانده و مرتباً خریدهایشان را تکرار میکردند. این ارتباط با صفا وصمیمانه با مشتری به تدریج با رشد جمعیت و زیاد شدن اقوام مختلف و با مهاجرت مردم از مزرعه­ها به نواحی شهری بزرگ از بین رفت و مشتریان متحرک شدند و سوپرمارکتها و فروشگاه های بزرگ برای صرفه جوئی در وقت و هزینه از طریق بازاریابی انبوه، دائر شدند. اگرچه قیمتها پائینتر بوده و کالاها از نظر کیفیت بسیار یکدست بودند، اما رابطه بین مشتری و فروشنده بسیار گمنام و بی نام و نشان شد و تنها به صورت چیزی در خاطرات گذشته باقی ماند. در نتیجه مشتریان، بی ثبات شده و به سوی تامین کنندگانی که کالاهای مطلوب با هزینه کمتر و اشکال مختلف و متنوع ارائه میدادند کشیده شدند.به عنوان یک رویکرد تجاری مهم بدین ترتیب بود که در چند سال اخیر، مدیریت ارتباط با مشتری مطرح گردید، و هدف اصلی آن بازگشت به دنیای بازاریابی فردی بود که مفهوم ساده آن بازاریابی و فروش کالا برای هر مشتری به طور خاص و منحصر به فرد به جای بازاریابی و فروش انبوه برای همه مردم یا شرکتها میباشد. در این دیدگاه فرد به فرد، اطلاعات درباره یک مشتری از قبیل خریدهای قبلی، نیازها و احتیاجات، خواسته ها و ترجیحات برای عملکرد آینده سازمان، مورد استفاده قرار میگیرد. این رویکرد با پیشرفت­هایی در تکنولوژی اطلاعات، امکان پذیر خواهد شد.
با گذر از اقتصاد سنتی و شدت یافتن رقابت در ابعاد نوین، مشتری به صورت رکن اصلی و محور تمام فعالیت‏های سازمان درآمده است؛ به نحوی که از دیدگاه رقابتی، بقا و تداوم سودآوری سازمانها در گرو شناسایی و جذب مشتریان جدید و حفظ مشتریان موجود بیان می شود. از طرفی پیشرفت ارتباطات، سازمان ها را با انبوهی از مشتریان متفاوت و آنها را با گزینه های انتخابی بسیاری مواجه ساخته است که نتیجه آن اختیار بیشتر مشتریان و بی ثباتی بازار است. در دهه های اخیر، چالشهای زیادی در جهت بهینه کردن فرایندهای تولید جهت پاسخگویی به رشد سریع تقاضا و استفاده از تکنیک های بازاریابی برای بدست آوردن مشتریان بیشتر بوجودآمده است. در محیط سخت رقابتی کنونی استفاده از روش های بازاریابی سنتی، نارسایی زیادی را برای تولید کنندگان و شرکت ها ایجاد می کند. در نتیجه، مدیریت ارتباط با مشتری برای ایجاد یک رابطه خاص با مشتری و ایجاد ارزش بیشتر برای کالاها و خدمات ارائه شده، توصیه می شود. وفاداری مشتری و بازاریابی رابطه ای پایه های این نگرش را می سازند و مدیریت ارتباط با مشتری(CRM)^[1]1را به دیدگاه و استراتژی برای شرکتها تبدیل می کنند. بر اساس تعریف گرن روس^[۲]۲ مدیریت ارتباط با مشتری عبارت است از"مدیریت بازاریابی رابطه ای که برای مشتریان(یا کسب و کار) بکارگرفته شده باشد".رابطه قوی با مشتریان مهمترین رمز مؤفقیت هر کسب وکار است. اصل و ریشه مفهوم «مدیریت ارتباط با مشتری»این اصل قدیمی است که «همیشه حق با مشتری است». در چند سال اخیر، افراد دانشگاهی، فروشندگان نرم افزار، مشاوران کسب و کارها در این زمینه در گیر شده اند و مفهوم مدیریت ارتباط با مشتری که به معنی تلاش های سازمان جهت ایجاد و ارائه ارزش بالاتر به مشتری است را توسعه داده‌اند (Stone & Foss, 2001 و فرزانه، ۱۳۸۵، ص۱).
سازمان ها تشخیص داده اند که مشتریان مهم ترین داراییشان هستند و به روابط با مشتریان به عنوان مبادلاتی سودمند و متقابل ونیز فرصت هایی که نیاز به مدیریت دارد، می نگرند (Plakoyi annaki, 2005 و فرزانه، ۱۳۸۵، ص۱).

۴-۴-۲) انگیزه ی استفاده از حسگرهای بی سیم خودرویی:
برای نظارت بر آلودگی هوا، یک راه استفاده از حسگرهای استاتیک است اما این حسگرها بنا بر خاصیت عدم حرکتشان و همچنین برد حسی محدودشان، نمی توانند تمام محیط مورد نظر ما را پوشش دهند و حتی شبکه دارای حفره ی پوششی می شود. همان طور که در شکل ۴-۱۶ مشاهده می کنید، برای یک جاده با طول ۴۰۰ متر و عرض ۱۰۰ متر، چهار حسگر استاتیک با شعاع حسی ۵۰ متر نیاز است.

شکل ۴-۱۶: نحوه ی پوشش دهی جاده توسط حسگر استاتیک ]۴۷[
شکل ۴-۱۷: نحوه ی پوشش دهی جاده توسط حسگر دینامیک]۴۷[
با توجه به شکل ۴-۱۶ می توان به راحتی حفره های پوششی را در سطح جاده مشاهده کرد. حال همین جاده ی فوق الذکر را می توانیم توسط دو حسگر خودرویی با شعاع حسی ۵۰ متر پوشش دهیم. نحوه ی پوشش دهی سطح جاده در شکل ۴-۱۷ قابل مشاهده است. طبق شکل ۴-۱۷ حفره های پوششی که در شکل ۴-۱۶ وجود داشتند، از بین رفتند و ما توانستیم به جای چهار حسگر استاتیک از دو حسگر دینامیک استفاده کنیم و تعداد گره های شبکه در جاده ی مورد نظر را کاهش دهیم. البته قابل ذکر است که تنها کافی است به صورت Ad Hoc به مشاهده ی حسی محیط بپردازیم و تبادل اطلاعات را با کمک گرفتن از شبکه های ساختارمند مانند وایمکس یا GPRS انجام دهیم. به این نکته توجه شود که برای سنجش کیفیت آلودگی هوا لازم نیست گره حسگر هر ۲۴ ساعت به رصد هوا بپردازد بلکه می توان گره های حسگر را بر روی اتوبوس های شهری که در مناطق مورد نظر رفت و آمد می کنند، نصب کرد و اتوبوس های مورد نظر در بازه ی زمانی معین که خیابان ها را طی می کنند، به سنجش و پوشش منطقه مورد نظر بپردازند.
شکل ۴-۱۸: گره حسگر توسعه یافته برای نظارت بر کیفیت هوا]۴۷[
گره های حسگر باید دارای قطعات زیر باشند:
میکروکنترلر برای کنترل ارتباطات بی سیم بین گره ها، مودم GPRS، ماژول های ۸۰۲٫۱۱b برای ارتباطات فرصت طلبانه با محل کشف شده، ماژول GPS برای ردیابی خودروها و همبستگی داده های حسگر با محل و حسگرهای تشخیص ذرات گرد و غبار و مونوکسید کربن و تمام آلاینده هایی که در تعیین شاخص های آلودگی هوا نقش دارند. در شکل ۴-۱۸ نمونه ای از این نوع گره ی حسگر را مشاهده می کنیم.
۴-۴-۳) آزمایش و به کارگیری:
برای آزمایش موارد ذکر شده، دو گره حسگر ذکر شده بر روی دو وسیله نقلیه سوار می شوند و به سطح خیابان ها گسیل داده می شوند. حال جاده ها می توانند به صورت بزرگراه در نظر گرفته شوند و یا خیابان های با عرض کمی که توسط ساختمان های بلند احاطه شده اند. موقعیت جغرافیایی گره های متحرک در هر لحظه توسط GPS ثبت می شود و به شبکه اطلاع داده می شود و با بهره گرفتن از این اطلاعات می توان دریافت که گره حسگر در هر لحظه از زمان کدام مناطق را پوشش داده اند و میزان آلودگی منطقه ی مورد نظر چه شاخصی را اعلام می کند. این موضوع به خوبی در چهار شکل زیر قابل رویت است.
شکل ۴-۱۹: خوانش گرد و غبار در امتداد جاده ها ]۴۷[
شکل ۴-۲۰: خوانش مونوکسید کربن ]۴۷[
شکل ۴-۲۱: اندازه گیری گازهای دیزل کامپوزیت ]۴۷[
شکل ۴-۲۲: اندازه گیری گازهای بنزین کامپوزیت ]۴۷[
همان طور که در چهار شکل فوق ملاحظه می فرمایید، تنها با داشتن دو حسگر متحرک تعیین شاخص آلودگی هوا می توان به پوشش سطح جاده های مورد نظر پرداخت و نیازی به داشتن تعداد زیادی حسگر استاتیک وجود ندارد.
هدف اصلی این بررسی بر روی حرکت گره های حسی و مقایسه ای با گره های حسی استاتیک می باشد. با اینکه تمرکز اصلی بر تشخیص شاخص آلودگی هوا بوده است اما می توان این امر را به سنجش موارد دیگر مانند حرارت، رطوبت و شاخص های اینچنین تعمیم داد]۴۷[.
۴-۵) توپولوژی خیابان:
اگر هر خودرو را یک گره ی حسی شبکه در نظر بگیریم، هدفی که در این بخش از مطالعه دنبال می کنیم این است که تعداد K خودرو را به نحوی تعیین کنیم که پوشش مناسب را از محیط اخذ کنیم. همان طور که می دانیم شبکه های حسگر خودرویی دارای اتصال زود گذر، توپولوژی در حال تغییر، ترافیک بسیار پویا و جنبش گره محدود هستند. حال می خواهیم بهترین استراتژی برای به حداکثر رساندن سنجش محیط را بررسی کنیم. به عنوان اولین گام تقاطع جاده ها برای بدست آوردن پوشش مناسب برای ما مهم است. در این سناریو، جاده های شهری را با مساحت یکسان A، تعداد تقاطع ها را N، شعاع سنجش را R، و تعداد خوروها را K در نظر می گیریم.
شکل ۴-۲۳: توپولوژی خیابان ]۲۲[
آگاهی از توپولوژی خیابان و دانستن هویت خودروهایی که از تقاطع ها عبور می کنند، ما را در بدست آوردن پوشش مطلوب یاری می کند]۲۲[.
۴-۶) اندازه گیری های پوشش:
منطقه ی تحت پوشش، ناحیه ی پوشش شبکه حسگر در بازه ی زمانی و زمان تشخیص هدف مورد نظر از عواملی می باشد که به اندازه گیری پوشش کمک می کند و با اندازه گیره ی موارد ذکر شده است که می توان تعریف دقیقی از پوشش بدست آورد.
۴-۶-۱) زمان تشخیص هدف:
ابتدا لازم به ذکر است که سرعت گره در زمان تشخیص هدف مورد نظر سهم بسزایی دارد. با توجه به این امر به یک تفاوت عمده ی شبکه های حسگر موبایل و شبکه های حسگر خودرویی پی می بریم.
شکل ۴-۲۴: حرکت گره ها در بازه ی زمانی ۰ تا T و تغییر نواحی پوشش داده شده ] ۴۸[
شکل ۴-۲۵: سرعت نسبی حسگر برای تشخیص هدف مورد نظر ]۴۸[
با توجه به شکل ۴-۲۵ سرعت نسبی گره ی شبکه با توجه به هدف ثابت و یا سرعت هدف متحرک برای شناسایی و تشخیص هدف مورد نظر امری است که باید در مطالعات این شبکه مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد.
اهمیت بررسی این موضوع از آن جهت است که که اولا پارامترهای لازم برای اندازه گیری پوشش دینامیکی را معرفی می کند یعنی ابتدا مشخص می کند که از چه نوع تعریف سنجشی می خواهد استفاده کند (از سنجش Boolean استفاده کرده است) سپس مناطقی را که می خواهد در بازه ی زمانی پوشش دهد مشخص می کند البته این امر با نوع تحرک حسگرها باید هماهنگی داشته باشد به آن معنی که اگر در شبکه حسگر خودرویی بخواهیم پوشش دینامیکی را مدل کنیم باید بدانیم که در بازه ی زمانی مورد نظر، حسگرهای ما با توجه به مدل حرکتشان چه مسیری را طی می کنند و مقصدشان به کدام سو می باشد و در حین حرکت کدام مسیرها را پوشش می دهند و مشارکت خودروها برای پوشش سطح جاده به چه نحوی است. و در آخر با توجه به سرعت نسبی خودروها و مواجه ی آن ها با هدف برای سنجش آن، زمان تشخیص و آشکار سازی هدف را مورد مطالعه و بررسی قرار داده است]۴۸[. با این توضیحات لازم به ذکر است که با توجه به این که موضوع فوق در رابطه با شبکه حسگر موبایل است اما با توجه به این که خصوصیات شبکه حسگر موبایل و شبکه حسگر خودرویی شباهت های زیادی با هم دارند و تفاوت این دو در سرعت و نوع جنبش گره ها در مناطق تعریف شده برای حرکت شبکه است، نتیجه گیری های انجام شده ی فوق بر اساس مطالعات بنده بر روی این دو شبکه و استنباط های خودم بر اساس شبکه های حسگر خودرویی می باشد.
در مقابل شبکه های استاتیک اقتضایی، شبکه های دینامیک اقتضایی قرار دارند که این گروه شامل موبایل ها و خودروها می باشند که توپولوژی این شبکه های به صورت مداوم در حال تغییر است. در شبکه های استاتیک نیز به علت برخی تغییرات در شبکه اعم از جایگزینی گره های فرسوده و یا ورود یکسری گره ها به شبکه برای بهبود عملکرد شبکه، توپولوژی این شبکه ها هم نیز دستخوش تغییر می شوند. حال لازمه ی این تغییر توپولوژی، بررسی پوشش دینامیکی به جای پوشش استاتیکی است.
۴-۷) بررسی پوشش دینامیکی:
دو سوال اصلی برای بهبود پوشش دینامیکی در شبکه های حسگر را مورد نقد و بررسی قرار داده است که این دو سوال عبارتند از:
۱-بهترین حالت برای پوشش دینامیکی
۲-بدترین فاصله گره ها برای پوشش دینامیکی
در این بررسی سعی شده است بهترین مسیر و عملکرد برای پوشش دینامیکی مطلوب ارائه شود. و همچنین می توان از این مدل پوشش یرای شناسایی مزاحمانی که قصد ورود به شبکه را دارند استفاده کرد به صورتی که اگر دو نقطه ی T و S داشته باشیم باید بیشترین تعداد نقض پوشش در این دو مسیر را بیابیم تا شبکه را در مقابل مزاحمانی که قصد ورود به شبکه ی ما را دارند، ایمن کنیم.
اگر بدترین فاصله های گره های حسگر برای پوشش دینامیکی شبکه شناسایی نشوند، پوشش شبکه ی ما منجر به شکست می شود و ما ناچاریم دوباره الگوریتم مورد نظر خودمان برای پوشش را ارائه دهیم. بهترین راه برای مطالعه بر روی این موضوع استفاده از شبکه ی حسگر یکنواخت است زیرا شبکه ی حسگر یکنواخت دارای گره های با شعاع حسی یکسان هستند و مسئله را می توان اینگونه بیان کرد که فاصله ی گره های حسگر نباید بیشتر از دو برابر شعاع های حسی گره ها باشد و اگر این امر اتفاق بیافتد، پوشش دینامیکی شبکه در آن مسیر منجر به شکست شده است. لازم به ذکر است تمام این وقایع زمانی به وقوع می پیوندند که ما در هر لحظه اطلاعات کافی از توپولوژی شبکه داشته باشیم.
اگر این بحث را بخواهیم به شبکه حسگر خودرویی تعمیم دهیم، باید در هر لحظه اطلاعت کافی از نوع مدل حرکت و مکان شناسی محل مورد نظر داشته باشیم. برای درک بهتر این موضوعات بحث شده کافی است به دو شکل زیر نگاه کنیم و آنها را بررسی کنیم.
شکل ۴-۲۶: چیدمان مطلوب برای مسیر بین دو نقطه T و S ]49[
شکل ۴-۲۷: چیدمان نامطلوب برای مسیر بین دو نقطه T و S ]49[
همان طور که در شکل ۴-۲۶ ملاحظه می کنید، مسیر بین دو نقطه ی T و S دارای چیدمانی است که فاصله ی گره ها از یکدیگر از دو برابر شعاع حسی گره ها کمتر است و در این مسیر مورد نظر دارای پوشش مناسبی می باشیم و حفره ی پوششی در مسیر مورد نظر اتفاق نیافتاده است.
همان طور که در شکل ۴-۲۷ ملاحظه می کنید بر خلاف شکل ۴-۲۶، مسیر بین دو نقطه ی T و S دارای چیدمانی است که فاصله ی گره ها از یکدیگر از دو برابر شعاع حسی گره ها بیشتر است و در این مسیر مورد نظر دارای پوشش مناسبی نمی باشیم و حفره ی پوششی در مسیر اتفاق افتاده است. برای پیدا کردن بهترین و بدترین نحوه ی چیدمان می توان از نمودار وارونی نیز کمک گرفت. به صورتی که اگر چند ضلعی های وارونی حوالی مسیر مورد نظر متراکم تر و همچنین دارای ضلع ها و لبه های بیشتری باشد، به آن مسیر برای یک پوشش دینامیکی مطلوب می توان اعتماد بیشتری کرد و عکس این موضوع به صورتی که اگر چند ضلعی های وارونی حوالی مسیر مورد نظر غیر متراکم و همچنین دارای ضلع ها و لبه های کمتری باشد، به آن مسیر برای یک پوشش دینامیکی مطلوب کمتر می توان اعتماد کرد. در کل با توجه به طول اقلیدسی مسیر و فاصله های گره ها نسبت به یکدیگر و شعاع های حسی گره ها می توان بررسی های مورد نظر را انجام داد تا انفصال و حفره ای در پوشش دینامیکی مسیر نداشته باشیم و پوشش ما دارای پیوستگی باشد. برای مقاوم تر کردن پوشش در مسیرهای پیش رو می توان به جای پوشش یک تایی از پوشش K تایی ( K بزرگتر مساوی ۲ ) استفاده کرد. که هرچه K بزرگتر باشد، کیفیت سرویس شبکه بیشتر می شود.]۴۹[.
حال استراتژی کنترل پوشش دینامیکی بر اساس الگوریتم ژنتیک و بهینه سازی ترکیبی با بهره گرفتن از گره های با چگالی بالا برای شبکه های حسگر بی سیم متحرک را بررسی می کنیم. استراتژی بر اساس طراحی مکانیزم جمعیت اولیه برای بهینه سازی و بهبود جمعیت ثانویه که شامل اعضای نخبه می باشد صورت می گیرد. از این رو چگونگی رسیدن به حداکثر پوشش با توجه به گره های کمتر که آهنگسازی پوشش شبکه را موجب می شود، امریست که مورد توجه الگوریتم ژنتیک می باشد.
۴-۸) مدل سازی:
N گره ی حسگر در یک محیط دو بعدی (مانند خیابان) مستقر می شوند که این گره ها دارای شعاع های حسی و مخابراتی همه جهته می باشند (مانند دیسک دایروی). در این محیط یک گره ی سینک برای پردازش اطلاعات نیز وجود دارد.
۴-۸-۱) استراتژی کنترل دینامیکی پوشش بر اساس بهینه سازی دو گانه ی الگوریتم های ژنتیک و Taboo:
مکانیزم به کار رفته در این بهینه سازی دو گانه الگوریتم های ژنتیک و Taboo موجب تشخیص بهینه سازی تشخیص تراکم گره ها با بهره گرفتن از شناسایی جمعیت ابتدایی گره ها و طرح دادن برای جمعیت ثانویه (اصلاح جمعیت به سوی پیشرفت)، اتخاذ عملیات نخبه گرا به منظور بهبود سرعت بهینه سازی، جستجوی محل های مناسب برای قرار گیری گره ها برای پوشش مناسب، استراتژی چرخش گره ها برای پوشش چرخشی شبکه، کنترل شکست پوشش گره، تعادل مصرف انرژی و حفظ طول عمر شبکه از مواردی است که در این استراتژی دو گانه به کار می رود.

ماتریس ویژگی چندگانه – مقیاس چندگانه
که با عنایت به روش تایید خبرگان وصاحب نظران، از ۸ نفر اساتید مدیریت دانشگاه جهت اظهار نظر در خصوص روایی پرسشنامه درخواست کمک و همکاری شد و پرسشنامه پس از اصلاح و اعمال نظر خبرگان مورد تایید قرار گرفت. “مزیت روش مزبور آن است که می توان با استفاده فنون آماری مناسب، مانند آزمون دو جمله ای، آزمون میانگین و نیز آمار توصیفی
(فراوانی و درصد، میانگین، میانه و انحراف معیار) به تجزیه و تحلیل کمّی روایی ظاهری و محتوایی ابزار اندازه گیری اقدام نمود و در نتیجه به طور دقیق نشان داد که آیا ابزار مورد
استفاده، از دیدگا ه صاحبنظران دارای روایی منطقی می باشد یا نه (مهرگان و زالی،۱۳۸۵،۱۲).
۳-۵-۲ بررسی پایایی پرسشنامه
روش آلفای کرونباخ
ضریب آلفای کرونباخ توسط کرونباخ ابداع شده و یکی ازمتداولترین روش های اندازه گیری اعتماد پذیری و یا پایائی پرسش نامه هاست. منظور از اعتبار یا پایایی پرسش نامه این است که اگر صفت های مورد سنجش با همان وسیله و تحت شرایط مشابه و در زمان های مختلف مجددا اندازه گیری شوند، نتایج تقریبا یکسان حاصله شود.
ضریب آلفای کرونباخ، برای سنجش میزان تک بعدی بودن نگرشها، عقاید و… بکار می رود. درواقع می­خواهیم ببینیم تا چه حد برداشت پاسخگویان از سوالات یکسان بوده است. اساس این ضریب بر پایه مقیاسها است. مقیاس عبارتند از دسته ای از اعداد که بر روی یک پیوستار به افراد، اشیا یا رفتارها در جهت به کمیت کشاندن کیفیت ها اختصاص داده می شود. رایج ترین مقیاس که در تحقیقات اجتماعی بکار می رود مقیاس لیکرت است. در مقیاس لیکرت اساس کار بر فرض هم وزن بودن گویه ها استوار است. بدین ترتیب به هر گویه نمراتی (مثلا از۱ تا ۵ برای مقیاس لیکرت ۵ گویه ای) داده می شود که مجموع نمراتی که هر فرد از گویه ها می گیرد نمایانگر گرایش او خواهد بود (آلن و ین^[۴۵]، ۲۰۰۲).

بدیهی است هرقدر شاخص آلفای کرونباخ به ۱ نزدیکتر باشد، همبستگی درونی بین سوالات بیشتر و در نتیجه پرسشها همگن ترخواهند بود. کرونباخ ضریب پایایی ۴۵% را کم، ۷۵% را متوسط و قابل قبول، و ضریب ۹۵% را زیاد پیشنهاد کرده (کرونباخ، ۱۹۵۱). برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره های هر زیر مجموعه سوال های پرسشنامه (یا زیر آزمون) و واریانس کل را محاسبه کرد. سپس با بهره گرفتن از فرمول زیر مقدار ضریب آلفا را محاسبه کرد.
تعداد زیر مجموعه سوال های پرسشنامه یا آزمون.
واریانس زیر آزمون  ام.
واریانس کل آزمون.
مقدار صفر این ضریب نشان دهنده عدم قابلیت اعتماد و ۱+ نشان دهنده قابلیت اعتماد کامل است (سرمد وهمکاران، ۱۳۷۶).
معمولا آلفای کمتر از ۶/۰پایایی ضعیف و۶/۰ تا ۸/۰پایایی قابل قبول و بالاتر از ۸/۰ نشان دهنده پایایی بالا میباشد. بدیهی است هرچه این عدد به ۱ نزدیکتر باشد بهتر است (سکاران، ۱۳۸۴، ۳۷۵). با توجه به اینکه مقدار آلفا در این تحقیق در اغلب گویه ها و کل پرسشنامه بالاتر از ۸/۰ میباشد لذا از پایایی مطلوب برخوردار است.
جدول مربوط به محاسبه پایایی بشرح ذیل ارائه میگردد و حاکی از ضریب ۹۳۸/۰ برای کل پرسشنامه و میزان پایایی آن است و ضرایب هر گروه از گویه های پرسشنامه میباشد.
جدول۳-۱ گزارش آلفای کرونباخ