ای قارچ(۱،۱)
مدل ای قارچ با طبیعت نمایی واریانس شرطی خود به ذخیره سازی تاثیرات شوک‌های غیر منتظره خارجی‌ بر نوسانات پیش بینی‌ شده می‌پردازد. مدل ای قارچ بصورت زیر تشکیل میشود :
همانگونه که در مدل تی قارچ وجود نشانگر تاثیرات نامتقارن شوک‌ها بر نوسانات بوده و مقادیر مثبت این پارامتر نشان­دهنده وجوداثر اهرمی می‌باشد(احمدوسولیمن (۲۰۱۱)).
کارایی الگو
برای پیش بینی‌ کارایی مدل ما از سه روش اندازه‌گیری خطا استفاد می‌کنیم. این روش‌ها عبارتند از حداقل مربعات خطا (MSE)، ریشه‌ی حداقل مربعات خطا (RMSE) و حداقل مطلق درصد خطا (MAPE).

حداقل مربعات خطا (MSE)
MSE معمولا برای مقایسه توانایی پیش بینی‌ مدل استفاده میشود. بطور معمول MSE تمایل دارد که با شدت بیشتری از سایر اندازه­گیر‌های صحت مدل به جریمه خطاهای پیش بینی‌ بپردازد و بهمین علت مناسب‌ترین روش اندازه‌گیری برای خاطرنشان کردن اینکه کدام شیوه از خطا‌های بزرگ دوری می‌کند می‌باشد. MSE به صورت زیر تعریف شده است :
بطوری که ، آنجا که مقدار واقعی ارزش بدست آمده در زمان t می‌باشد و همچنین ارزش t براورد شده در زمان t است .
ریشه حداقل مربعات خطا (RMSE)
RMSE پرطرفدار‌ترین معیار اندازه‌گیری درمیان افراد متخصص می‌باشد حتی با آنکه مستقل از مقدار نمی‌باشد و به صورت زیر محاسبه میشود :
بصورتی که بوده، مقدار دقیق مشاهده شده در لحظه و مقدار براورد شده در زمان t می‌باشد. همانند MSE، RMSE نیز مقادیر وزنی برابری به تمامی‌ خطاها میدهد که مستقل از دوره‌های زمانی‌ می‌باشد .
حداقل مطلق درصد خطا (MAPE)
MAPE به صورت زیر تعریف شده است :
هرگاه nنشان دهنده نقاط موثر داده باشد و به عنوان مقدار مطلق خطای محاسبه شده در مقادیر براورد شده برای یک شیوه پیش بینی‌خاص تعریف شده باشد .
پیشینه تحقیق
قلی زاده و همکاران( ۱۳۸۷) در تحقیقی به بررسی اثر سیاست پولی بر حباب قیمت مسکن در دوره های رونق و رکود در ایران پرداختند.در این مقاله اثر سیاست پولی بر حباب قیمت مسکن در دوره های رونق و رکود مورد مطالعه قرار گرفته است بر این اساس از روش نسبت قیمت به اجاره برای محاسبه ی حباب و از تکنیک ARDL به منظور برآورد مدل بر اساس داده های فصلی ایران طی سالهای ۸۵-۱۳۷۰ استفاده شده است . در این مقاله نتیجه گرفته شد که در هر دو دوره سیاست پولی انبساطی موجب شکل گیری حباب شده است . در دوره های رکود ، متغیرهای قیمت دارایی ، تاثیر بیشتری نسبت به دوره های رونق داشته است . در دوره های رونق ، متغیر نرخ بهره مهمترین متغیر اثر گذار بر حباب قیمت مسکن بوده است و اثر رشد نقدینگی در دوره رکود قوی تر از دوره رونق بوده است .
یگانگی(۱۳۸۹) در تحقیقی به مرور برخی مسائل مهم در تامین مالی مسکن پرداختند. در این مقاله به
راه حل­های مختلف در تامین مالی بخش مسکن در ایران و سایر کشورها به اجمال پرداخته است و متذکر شده است که نتیجه ی بازارهای ناکارآمد تامین مالی مسکن ، موجودی مسکن ناکافی است . کمبود موجود ی مسکن در جامعه ای که رشد جمعیت و شهر نشینی در آن به صورت رو به افزایش است ، به افزایش سریع و مداوم قیمت و اجاره بهای مسکن می انجامد این امر به حبابهای قیمت مسکن منجر می شود یعنی سرمایه گذاری هایی که باید در بخشهای دیگر اقتصاد برای توسعه صنعت به کار برده شود . به خرید مسکن و زمین اختصاص می یابد چرا که سرمایه گذاران به این نتیجه می رسند که سرمایه گذاری در مسکن یک شرط بندی همیشه برد بوده ، و به بازگشت بهتر سرمایه می انجامد .
قلی زاده و همکاران(۱۳۹۰) به بررسی عوامل موثر بر تعیین سهم حباب قیمت در بازار مسکن پرداختند. در این مقاله قیمت به عنوان اساسی ترین متغیر بخش مسکن که وظایف تخصیص منابع اقتصادی ، اطلاع رسانی و ارائه علامتهای لازم به سرمایه گذاران را بر عهده دارد ، معرفی شده و انحراف قیمت به واسطه بیماری بازار سرمایه و سایر بازارها و یا به دلیل اجرای سیاستهای اقتصادی نادرست ، بورس بازی در بازار زمین و مسکن را به وجود می آورد و تاثیر شوک بازار مسکن ، در شکل گیری حباب و دوره های چهارگانه از سالهای ۷۱ تا ۸۶ بررسی شده و روش Var برای بررسی تکانه های متغیرهای سیاست پولی و سایر متغیرها بر حباب قیمت مسکن با داده های فصلی سالهای مذکور مورد استفاده قرار گرفته است . نتیجه حاصله نوسات حباب شکل قیمت مسکن را ناشی از اجرای سیاستهای پولی از قبیل افزایش نقدینگی و کاهش نرخ بهره و همچنین نقل و انتقلات بازار سرمایه و دارایی و تغییرات طرف عرضه مسکن از قبیل افزایش هزینه ساخت مسکن داشته است .
شریفی و همکاران( ۱۳۸۹) به بررسی تاثیر کانال قیمت دارایی ها در اثر گذاری سیاست پولی در ایران (مطالعه موردی شاخص قیمت مسکن ) پرداختند. هدف این مقاله بررسی اثرات سیاست پولی بر تولید و سطح عمومی قیمتها از راه کانال قیمت داراییها ( شاخص قیمت مسکن ) در ایران طی دوره های ۱۳۸۷-۱۳۶۸ است . بدین منظور ، با بهره گرفتن از الگوی VECتصحیح خطابرداری اثرات سیاست پولی از راه این کانال بررسی می گردد . به طورکلی نتایج نشان می دهد که شوک بدهی بانکها به بانک مرکزی به عنوان ابزار سیاست پو.لی از راه شاخص قیمت مسکن دست کم در کوتاه مدت می تواند سطح تولید را افزایش و سطح عمومی قیمتها را کاهش دهد . بنابراین بانک مرکزی می تواند با دادن تسهیلات به بانکها دست کم در کوتاه مدت هم به طور مستقیم و هم از راه شاخص قیمت مسکن سطح تولید را تقویت و سطح عمومی قیمتها را کنترل کند .
از مقالات خارجی مورد مطالعه موارد زیر جهت نمونه ارائه گردیده است .
پدرسن( ۲۰۱۵) به پیش بینی بازدهی و نرخ رشد در بازار مسکن با بهره گرفتن از نسبت بهای اجاره پرداخت. در این مقاله پیش بینی بازار مسکن بر حسب نسبت بهای اجاره به عنوان یک متغیر قابل پیش بینی از داده ها ۱۸ کشور OECD در دستور کار بوده و مشکل اساسی تغییر پذیری بالا در نرخ اجاره این کشورها و اینکه الگوهای قابل پیش بینی در حد بالایی وابستگی به میزان بازدهی بازار مسکن دارد .
شی و همکاران( ۲۰۱۴) در مقاله ی خود شواهدی از حباب قیمت مسکن که به بخش مسکن درون استانی در کشور چین اشاره داشته است و مطالعه این مقاله به افزایش قیمت مسکن دراستانهای چین بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۴ پرداخته و به دلایل و ریشه های تشکیل آن اشاره می کند و از مدل همبستگی خطای برداری استفاده کرده و علت سرایت آن به نقاط دیگر را ارزیابی نموده است .
ون و همکاران(۲۰۱۵) به تقاضای مسکن و عرضه پول پرداختند . در این مقاله مدل جدید کینزی تصادفی پویا برای برقراری تعادل عمومی در نوسانات بازار مسکن چین مورد بررسی قرار گرفته است و در آن به نوسانات قیمت مسکن در چین به ویژه با تمرکز بر نقش تقاضای مسکن و شوک آن با عرضه پول پرداخته شده است و از یک مدل جدید کینزی تصادفی پویا برای برقراری تعادل عمومی استفاده شده است .
فصل سوم
روش شناسی تحقیق

مقدمه:

برخی را عقیده بر این است که علم همان روش است. در هر حال می توان به خوبی پذیرفت که هیچ علمی فاقد روش نیست و دستاوردهای هر تحقیق علمی ، به همان نسبت حایز ارزش اند که با روش های درست اخذ شده باشند. دکارت در اثر خود «‌گفتار در روش» را راهی می داند که برای دستیابی به حقیقت در علوم، باید پیمود.در عرف دانش ، روش را مجموعه شیوه ها و تدابیری دانسته اند که برای شناخت حقیقت و بر کناری از لغزش بکار می رود.(دلاور، ۱۳۹۲، ص۷)
دستیابی به هدفهای علم یا شناخت علمی میسر نخواهد بود مگر زمانیکه با روش شناسی درست صورت گیرد. بعبارت دیگر ، تحقیق از حیث روش است که اعتبار می یابد نه موضوع تحقیق. پژوهشگر باید توجه داشته باشد که تعبیر دستاوردهای تحقیق بشدت تحت تاثیر روشی است که برای تحقیق خود برگزیده است(خاکی ،۱۳۸۲، ص ۱۵۵).
از اصطلاح روش تحقیق معانی خاص و متمایزی در متون علمی استباط می شود. بهترین تعریفی که با آنچه مورد نظر ماست مطابقت می کند چنین است: «روش تحقیق مجموعه ای از قواعد، ابزار و راه های معتبر ، قابل اطمینان و نظام یافته برای بررسی واقعیتها، کشف مجهولات و دستیابی به راه حل مشکلات است.»(خاکی ، ۱۳۸۲،۲۰۱)
بصورت کاملتر روش علمی تحقیق نیز به این صورت تعریف می شود: کلیه وسایل و مراحل جمع آوری سیستماتیک اطلاعات و نحوه تجزیه و تحلیل منطقی آنها برای دستیابی به یک هدف معین که این هدف بطور کلی کشف واقعیت است.
بطور کلی مراحل اصلی روش تحقیق علمی به قرار زیر است:
طرح مساله.
تهیه و تنظیم فرضیات.
جمع آوری اطلاعات
طبقه بندی و تحلیل اطلاعات حاصله
تعیین اعتبار و نقد فرضیه ها
تهیه گزارش تحقیق
در این فصل به توضیح روش تحقیق می‌پردازیم و جامعه آماری و نمونه تحقیق را تعیین می‌کنیم. همچنین به طرح روش‌ها و ابزار گردآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل داده‌ها خواهیم پرداخت.

روش تحقیق

این تحقیق براساس هدف، تحقیقی کاربردی است. تحقیق کاربردی برای بررسی ساخت‌های عملی در موقعیت علمی است.تحقیقات کاربردی غالباً به ارائه متدولوژی و یا مدل می‌انجامند. این نوع تحقیقات بستر کار تحقیقات بنیادین هستند اما زمان کمتری را نسبت به این تحقیقات به خود اختصاص می‌دهند. داده‌های تحقیق با بهره گرفتن از رویکرد پس رویدادی (ازطریق اطلاعات گذشته) جمع‌ آوری می‌شوند، متغیرهای تحقیق در زمان گذشته اتفاق افتاده‌اند و قابلیت کنترل و دستکاری برای محقق وجود ندارد. این تحقیق به توصیف عینی و منظم رویدادها به دور از استنتاج ذهنی می‌پردازد، بنابراین تحقیق حاضر، توصیفی محسوب می‌شود. تحقیق توصیفی به دنبال ارزیابی شرایط، روش و موقعیت پدیده و یا ارزیابی عقاید و اطلاعات و شناسایی و بررسی روابط میان متغیرها
( از طریق استقراء) است. به علاوه در این تحقیق هدف بررسی تغییر یک یا چند عامل بر اثر تغییر یک یا چند عامل دیگر است و تحقیق از نوع همبستگی نیز خواهد بود. در تحقیق همبستگی مانند روش تجربی امکان دستکاری متغیرها وجود ندارد؛ این نوع تحقیق الزاماً به دنبال شناخت روابط علت و معلولی نیست اما نتایج آن می‌تواند برای پیش بینی استفاده شود. در نتیجه از لحاظ روش اجرا، تحقیق حاضر ازنوع تحقیقات توصیفی- همبستگی بوده و هدف اصلی آن تعیین وجود، میزان و نوع رابطه بین متغیرهای موردآزمون است.
این تحقیق ذاتاً از نوع کمی است و به منظور بررسی نوسانات قیمت مسکن، از مدل های ریاضی نیز استفاده خواهد شد. در این تحقیق داده ها به کار گرفته می شوند و فرض بر این است که تغییرات قیمت مسکن در طول زمان و مشاهدات مختلف متغیر خواهد بود. بنابراین استفاده از مدل اقتصاد سنجی نوسان پذیری مناسب به نظر می رسد.
این تحقیق براساس هدف از نوع کاربردی و داده های آن بااستفاده ازرویکرد پس رویدادی (ازطریق اطلاعات گذشته) جمع آوری می شود، متغیرهای تحقیق در زمان گذشته اتفاق افتاده اند و قابلیت کنترل و دستکاری برای محقق وجود ندارد.و از لحاظ روش اجرا ازنوع تحقیقات توصیفی- همبستگی بوده و هدف اصلی آن تعیین وجود، میزان و نوع رابطه بین متغیرهای موردآزمون است .بنابراین مناسبترین ابزار تحلیل آماری، استفاده از رگرسیون می باشد.

جامعه آماری

منظور از جامعه آماری ، همان جامعه اصلی است که مورد مطالعه قرار می گیرد. در واقع جامعه عبارت است از همه اعضای واقعی یا فرضی که علاقمند هستیم تا نتایج تحقیق و یافته های پژوهش را به آنها تعمیم دهیم.(دلاور، ۱۳۷۴،۱۴۷)

• • تشخیص نیازهای آموزشی؛

• • تعیین هدف آموزشی؛

• • طراحی برنامه های آموزشی؛

• • طراحی روش های آموزشی؛

• • طراحی روش های ارزشیابی؛

• • روش اندازه گیری نتایج برنامه اجرا شده؛ و

• • چگونگی هدایت و رهبری آموزشی.

مدل پارکر نقشه ای را برای تعقیب مسیر طراحی و ارزشیابی آموزشی در سازمان ها فراهم می کند. همان طوری که ملاحظه می شود شناسایی و تحلیل نیازها، به تدوین هد ف های آموزشی، طر احی برنامه های آموزشی و انتخاب روش های آموزشی مناسب جهت می دهد. این مدل یک فرایند مرحله به مرحله و ماهیت آن چرخه ای است (عسکری محسنی آکردی، ۱۳۸۷) .

۴- مدل مبتنی بر تحول پذیر بودن سازمان
مدل مبتنی بر تحول پذیر بودن سازمان، بر خلاف مدل های قبلی، به طور مستقیم راهنمای برنامه ریزان برای طراحی و اجرای برنامه نیست. این مدل برنامه بهسازی سازمانی را بر سه اصل استوار می سازد:

1. 1. سازمان ها باید پویا و متحول باشند؛ آموزش مسئول حفظ و تقویت این پویایی است؛

1. 1. هر شغل ماهیتی دارد و تمام مشاغل به تناسب از زمینه های ارتباطی خاص خود برخوردارند؛ و

1. 1. توانایی های مورد نیاز برای هریک از مشاغل در زمان های مختلف تغییر می کنند (شبلی، ۱۳۷۶)

۵- مدل رویکرد سیستمی به آموزش
این مدل بر تعیین اهداف آموزشی و تجارب یادگیری کنترل شده برای رسیدن به این اهداف تأکید دارد. معیارهای عملکرد و ارزشیابی اطلاعات در این مدل عبارتند از:
۱) برای اصلاح مداوم فرایند آموزش، باز خورد را به کار می گیرد. از این دیدگاه برنامه های آموزشی هیچ گاه محصولات تمام شده نیستند.
۲) این مدل پیچیدگی های تعامل بین اجزا را شناسایی می کند.
۳) این مدل یک چارچوب اجرایی برای برنامه ریزی، استمرار، و تداوم فعالیت در مسیر اهداف آرمانی را فراهم می آورد. در این چارچوب تعیین اینکه کدام برنامه آموزشی در رسیدن به اهداف موفق بوده ضروری است.
۴) مدل رویکرد سیستمی دیدگاه کل گرایانه دارد و مجموعه کلی از تعامل بین خرده سیستم ها را در بر می گیرد ( عسکری محسنی آکردی ، ۱۳۸۷) .
بر اساس ارزیابی به عمل آمده در این پروژه، با توجه به مدل های گوناگون ارائه شده برای برنامه ریزی و اجرای برنامه های آموزشی در سازمان ها، مدلی که در سازمان های مختلف تقریبا ًهمه گیر است و جامعیت دارد را می توان به شرح زیر پیشنهاد کرد:
الف : تشخیص نیاز آموزشی؛
ب: تدوین اهداف برنامه آموزشی؛
ج: تعیین محتوای مورد نیاز برنامه آموزشی؛
د: انتخاب روش های آموزش؛
ه: اجرای برنامه آموزشی و رهبری آن؛ و
و: ارزشیابی برنامه آموزشی.
۲-۹-۶- مسؤلیت اجرای طرح
مسؤلیت طراحی و اجرای برنامه های آموزشی در سازمان های کوچک به عهده مسئول یا سرپرست مستقیم آنها است. این دوره ها معمولا ًبه شکل آموزش ضمن خدمت برگزار می گردد ولی در سازمان های بزرگ به ویژه دانشگاه ها، غالبا یکی از واحدهای اداره امور انسانی به آموزش و تربیت منابع انسانی اختصاص می یابد. در این سازمان ها وظایفی که معمولا به عهده واحد آموزش گذاشته می شود، می تواند مانند سایر سازمان های بزرگ دولتی باشد. برخی از مهم ترین این وظایف عبارتند از:

• • تعیین نیازهای آموزشی منابع انسانی؛

• • تعیین اهداف و سیاست های آموزشی؛

• • تهیه کتاب، مجلات، مقالات و ابزار و وسایل سمعی بصر ی ای که در دوره های آموزشی مورد استفاده قرار می گیرند؛

• • انتخاب مدرسان، مربیان و سخنرانان مناسب و حائز شرایط برای ارائه مطالب؛

• • کنترل و هماهنگ کردن فعالیت های مختلف آموزشی و نظارت بر آن ها؛ و

• • ارزیابی دوره های آموزشی (سعادت، ۱۳۷۶)

در مجموع، مهم ترین وظیفه واحد آموزش در دانشگاه ها، توجیه اهمیت برنامه آموزش برای مدیران ارشد دانشگاه به نحوی است که همکاری آنان برای پشتیبانی از آموزش را جلب نماید.
۲-۱۰- مراحل مختلف فرایند آموزش
آموزش فرایندی است که از پنج مرحله تشکیل شده است:
۱٫تشخیص نیازهای آموزشی
معمولاً با بررسی سازمان، شغل و شاغل نیازهای آموزشی شناسایی و تعیین می شوند. با بررسی سازمان مشخص می شود که آیا دانش و مهارت هایی که برای رسیدن به اهداف استراتژیک و بلند مدت ضروری است در وضع فعلی وجود دارد یا باید ایجاد شود؟

چنین انسانی را خداوند به عذاب خود دچار نموده بر دل‌ها و گوش آنان مهر می‌زند و در برابر دیدگانشان پرده‌ای حائل می‌کند که حقایق را نبینند و برای آنان عذابی بزرگ است.

﴿خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَهٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِیمٌ﴾^[۱۸۳].
خداوند در قرآن مجید، در آیات متعددی ۹ صفت برای قلب کفّار بیان نموده است. که هر یک از این صفات سبب آن می‌شود که مجاری ادراکی آنان درست عمل نکرده و حقایق عالم را نیابند.
الف) انکار ﴿قُلُوبُهُمْ مُنْکِرَهٌ﴾ نحل/۲۲.
ب) تعصّب ﴿فِی قُلُوبِهِمُ الْحَمِیَّهَ﴾ فتح/۲۶.
ج) انحراف ﴿صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ﴾ توبه/۱۲۷.
د) قساوت ﴿فَوَیْلٌ لِلْقاسِیَهِ قُلُوبُهُمْ﴾ زمر/۲۲.
ه‍‌) موت ﴿لا تُسْمِعُ الْمَوْتى﴾ روم/۵۲.
و) زنگار ﴿بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ﴾ مطففین/۱۴.
ز) مرض ﴿فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ﴾ بقره/۱۴.
ح) ضیق ﴿یَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَیِّقاً﴾ انعام/۱۲۵.
ط) طبع ﴿طَبَعَ اللَّهُ عَلَیْها بِکُفْرِهِمْ﴾ نساء/۱۵۵.
خداوند به خاطر این کفرورزی‌شان آنها را از نور خارج نموده و در ظلمات داخل می کند.
﴿وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَوْلِیاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ یُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ…﴾^[۱۸۴].

۲- تکبّر حجاب نفس

تکبّر که از رذایل اخلاقی بسیار مهم به شمار می‌آید انسان را از دیدن نقایص و عیوب خودش محجوب می‌کند. به طوری که علاوه بر این که عیوب خود را نمی‌بیند بلکه گاهی بدی‌های خودش را به عنوان فضائل و خصلت‌های خوب می‌پندارد. به همین نسبت، خوبی‌های دیگران را ندیده بلکه نقص‌های آنان را مضاعف می‌نگرد.
چنین شخصی که دچار کبر و خودبزرگ‌بینی شده است به خاطر حفظ شخصیت دروغین خود که زائیده صفت، کبر اوست ناچار است که هر صفت بدی را که در رابطه با شخصیت اوست حفظ نماید و از هر صفت خوبی که مزاحم با کبر اوست دوری جوید، از این جهت است که پیامبر اسلام۶ فرمودند: هر کس که ذرّه‌ای کبر در دل او باشد به بهشت داخل نمی‌شود.
بدترین نوع کبر هم آن است که آدمی را از استفاده علم و قبول حق مانع شود و بیشتر آیات ذمّ مستکبرین در این نوع از کبر است. مانند آیه: ﴿وَ الْمَلائِکَهُ باسِطُوا أَیْدِیهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَکُمُ الْیَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ بِما کُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَیْرَ الْحَقِّ وَ کُنْتُمْ عَنْ آیاتِهِ تَسْتَکْبِرُونَ﴾^[۱۸۵].
در تفسیر آیه شریفه ﴿سَأَصْرِفُ عَنْ آیاتِیَ الَّذِینَ یَتَکَبَّرُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ﴾^[۱۸۶] گفته شده است که: «سأرفع فهم القرآن عن قلوبهم» یعنی فهم قرآن را از دل متکبرین برمی‌دارم و در بعضی از تفاسیر است: «ساحجب قلوبهم عن الملکوت» دل آنها را از ملکوت عالم محجوب می‌کنم.^[۱۸۷]
از این جهت است که حضرت امام کاظم۷ فرمود:
«إنَّ الزّرعَ ینبت فی السَّهل و لا ینبت فی الصَّفا فکذلک الحکمه تعمر فی قلب المتواضع و لا تعمر فی قلب المتکبّر الجبّار لأنَّ الله جعل التّواضُعَ آلهَ العقل و جَعَلَ التَّکَبُّرَ من آلهِ الجهل.»^[۱۸۸]
به این آیات بنگرید:
﴿سَأَصْرِفُ عَنْ آیاتِیَ الَّذِینَ یَتَکَبَّرُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ إِنْ یَرَوْا کُلَّ آیَهٍ لا یُؤْمِنُوا بِها وَ إِنْ یَرَوْا سَبِیلَ الرُّشْدِ لا یَتَّخِذُوهُ سَبِیلاً وَ إِنْ یَرَوْا سَبِیلَ الغَیِّ یَتَّخِذُوهُ سَبِیلاً﴾^[۱۸۹].
﴿إِنَّ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا وَ اسْتَکْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ…﴾^[۱۹۰].
یکی از آثار شوم استکبار محروم شدن از علم و دانش است. آیه اشاره به بسته شدن راه‌های آسمان بر قلب انسان متکبّر دارد. و او را از رزق سماوی و الهامات آسمانی محروم می‌دارد.
صفت تکبّر نمی‌گذارد انسان متکبّر برای آموختن علم و معرفت به نزد افراد هم‌ردیف خود و یا زیردست خود برود و از آنها کسب علم نماید و این خود نوعی محرومیّت از علم است.
معمولاً انسان‌های متکبّر علوم و دانش‌هایی را قبول دارند که از فکر خودشان بجوشد در حالی که صفت کبر اجازه نمی‌دهد مطلب مهمی از کبر آنان بجوشد.

۳- گناه «اعمال سیئه» زنگار دل

واژه گناه، معادل کلمه عربی «معصیّت» به معنای سرپیچی و خلاف اطاعت است و الفاظی نظیر سیئه، اثم، ذنب، خطاء، فسق و… از مرادف‌های آن محسوب می‌شوند.
در بسیاری از آیات از تأثیر گناه در تاریک ساختن دل سخن به میان آمده و این مطلب را به صراحت مورد توجّه قرار داده‌اند.
﴿کَذلِکَ یَطْبَعُ اللَّهُ عَلى کُلِّ قَلْبِ مُتَکَبِّرٍ جَبَّارٍ﴾^[۱۹۲].
گناهان و اعمال سیّئه باعث حبس برکات و بسته شدن خزانه خیرات می‌شود.
حضرت علی۷ می‌فرماید:
«إنَّ الله یبتلی عباده عند الاعمال السّیئه بنقص الثّمرات و حبس البرکات و إغلاق خزائن الخیرات لیتوب تائب و یتذکّر متذکّر».^[۱۹۳]
گناه باعث بسته شدن درِ خزانه خیرات می‌گردد و خیرات هم شامل نعمت‌های مادی مثل سرمایه‌های ظاهری و نعمت‌های معنوی مثل علوم و معارف می‌باشد.

تیره شدن روح به وسیله گناه

آری بدترین اثر گناه و ادامه آن، تاریک ساختن قلب، و از میان بردن نور علم و حسِّ تشخیص است، گناهان از اعضاء و جوارح سرازیر قلب می‌شود و قلب را به ظلمتکده‌ای تبدیل می‌کند که دیگر نور معرفت در آن رسوخی ندارد.
«گناه باعث ایجاد حجاب بین بنده و خالق می‌شود. کسانی که با تهذیب روح، انجام واجبات و ترک حرام، این حجاب را برطرف نکنند نه تنها در این دنیا به لقای حق، مؤفق نیستند بلکه در آخرت نیز که ذات اقدس إله، ظهور بیشتری دارد محجوبند، چنان که می‌فرماید: ﴿إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ یَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ﴾^[۱۹۴].».^[۱۹۵]
گناه در قلب انسان زنگاری ایجاد می‌کند که این زنگار همانند غبار و چرکی صفحه شفاف دل را می‌پوشاند ﴿کَلاَّ بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما کانُوا یَکْسِبُونَ﴾^[۱۹۶].
«ما باید این حقیقت را دریابیم که گناه واقعاً چرک و «رین» است و روح را تیره می‌کند.
انسان بر اثر گناه، نه خواب خوبی دارد تا در رؤیا معرفتی نصیب وی شود و نه بیداری خوبی دارد تا بتواند علم درستی را کشف و تعلیم صحیحی را نصیب دیگران کند. بنابراین، اگر روح تیره شود، بسیاری از اسرار از او نهفته است».^[۱۹۷]
گناهان و رذایل اخلاقی انسان را دُچار تأویل و تفسیر به رأی در قرآن می‌کند. که باطل و حرام است. و از تصرّف شیطان و نفس نشأت می‌گیرد.
﴿فَأَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَهِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِیلِهِ﴾^[۱۹۸].
قلوب معوّجه منحرفه که مختلط با هواهای نفسانیّه و حبّ نفس و دنیا شده است، تأویل کتاب شریف الهی و تأویل آیات تدوینیّه، بلکه تکوینیّه را بر طبق هواهای نفسانیه خود انجام می‌دهند و این همان تفسیر به رأی است.
و امّا تأویل کتاب الهی که عبارت است از برگرداندن صورت به معنی و قشر به لبّ، به طور کامل میسّر نمی‌شود مگر برای کسانی که از انحراف و اعوجاج دوری جسته‌اند و نور حق – تعالی شأنه – در قلب آنها جای گرفته است. و به مقام مشیّت مطلقه و فنای مطلق که مقام تأویل است، رسیده‌اند. و این مقام فقط برای رسول مکرّم۶ و خلفای مقدّس: است که آنان، راسخان علم و معرفتند. ﴿وَ ما یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ﴾^[۱۹۹] و تأویل آن را جز خدا و استواران در علم نمی‌دانند. و از حضرت صادق۷ منقول است که فرموده‌اند: «نحن الرّاسخون فی العلم و نحن نعلم تأویله»^[۲۰۰]. یعنی ما راسخان در علم هستیم و ما تأویل قرآن را می‌دانیم.^[۲۰۱]
در حقیقت اعمال بد بندگان حجاب بین خدا و خلق است. امام زین العابدین۷ این مهم را به زیبایی بیان می‌دارد:
«أَن الرّاحل الیک قریب المسافه، و أنّک لا تحتجِبُ عن خلقکَ، إلاّ أن تحجبُهم الأعمال (الآمال) السّیِّئهُ دونَکَ».^[۲۰۲]
مسافر کوی تو راهش نزدیک است و این تو نیستی که از آفریدگانت در پرده‌ای، بلکه کارهای زشت آنان است که حجاب بین آنها و تو شده است.

گناه باعث محرومیّت آدمی از رزق

فصل پنجم
نتیجه گیری کلی و پیشنهادات
بحث
رازیانه، نوعی گیاه دارویی است که مصارف مختلفی دارد. رازیانه با خواص فراوان دارویی، التیام بخش بسیاری از بیماری‌ها از جمله سرفه و سرماخوردگی است. مصرف رازیانه باعث افزایش شیرمادر و نیز کاهش وزن می‌شود همچنین دارای مقدار فراوانی پتاسیم است که باعث کاهش فشارخون می‌شود و به این ترتیب برای افرادی که دچار حمله قلبی می‌شوند، مفید است. این گیاه دارویی، سموم بدن را پاک می‌کند و بیماری‌ التهاب دهان را از بین می‌‌برد. با توجه به اهمیت دارویی رازیانه، مطالعه نقش سیستم کشت سلولی بر ترکیبات موثره رازیانه برای بررسی خصوصیات کمی و کیفی متابولیت ثانویه آن با اهمیت است. از آنجا که کشت بافت گیاهی یکی از مهم‎ترین تکنیک‎ها در راستای تولید صنعتی متابولیت‎های ثانویه در گیاهان دارویی است، ابتدا لازم است بهینه سازی شرایط درون شیشه ای این گیاه با توجه به عوامل مختلفی از جمله ترکیبات مختلف هورمونی، ریزنمونه های متفاوت، نوع رقم و غیره انجام بگیرد.

بدین منظور در این مطالعه اثر غلظت های مختلف ترکیبات هورمونی ۲,۴-D به همراه BAP و NAA به همراه کینتین و ریزنمونه های برگ، ساقه و ریشه بر میزان کالوس زایی و باززایی آن انجام گرفت. نتایج تجزیه واریانس حاصل از بررسی تاثیر این ترکیبات و ریزنمونه ها و اثر متقابل آنها بر درصد کالوس دهی و باززایی نشان داد که همگی در سطح یک درصد معنی دار بودند. بر اساس نتایج مقایسه میانگین بهترین ترکیب هورمونی در میزان کالوس زایی، محیط کشت MS2 که حاوی ۲ میلی گرم بر لیتر هورمون ۲,۴-D و ۵/۰ میلی گرم بر لیتر BAP بود، با ۲/۷۲ درصد شناخته شد. بر اساس این نتایج هورمون ۲,۴-D تاثیر بیشتری بر میزان کالوس زایی نسبت به NAA داشت.
با توجه به این نتایج می‌توان گفت حضور منابع اکسین مانند ۲,۴-D و NAA جهت القای کالوس در محیط کشت ضروری می‌باشند و غلظت بالای هورمون ۲,۴-D بر روی درصد کالوس‌زایی تأثیر منفی نشان داد (قاسمی یزدی، ۱۳۹۰؛ بائوهانگ^[۷۱] و همکاران، ۲۰۰۸). همچنین تایلر^[۷۲] و همکاران (۱۹۹۱) بیان داشتند غلظت کمتر سیتوکینین به اکسین سبب کال زایی بیشتر می شود. در نتایج امیدی و همکاران (۱۳۸۸) نیز بیشترین محیط کشت تولید کننده کالوس، ۲,۴-D با غلظت ۲ میلی گرم بر لیتر که کمترین غلظت اکسین بود با غلظت های ۲۵/۰ و ۵/۰ BAP که با نتایج این آزمایش کاملا مطابقت دارد.
همچنین مناسب ترین ریزنمونه از جهت ایجاد بیشترین کالوس زایی ریزنمونه های ریشه و ساقه بودند که به ترتیب ۸/۵۲ و ۵۰ درصد کالوس دهی داشتند. نتایج اثر متقابل این ترکیبات هورمونی و ریزنمونه بر میزان کالوس زایی نشان داد که بهترین ریزنمونه و ترکیب هورمونی ریشه در محیط کشت MS2 با ۱۰۰ درصد بود. و کمترین کالوس زایی در برگ مشاهده شد. این نتایج با نتایج امیدی و همکاران (۱۳۸۸) مبنی بر اینکه بهترین ریزنمونه در تولید بیشترین کالوس زایی محور زیر لپه است و برگ کمتر از سایر ریزنمونه ها کالوس زایی ایجاد می کند، تطبیق دارد. این نتایج حاکی از آن است که میزان کالوس ایجاد شده در ریزنمونه های مختلف متفاوت است که با نتایج بهروز (۱۳۸۸) و مرادزاده (۱۳۸۸) مبنی بر اینکه نوع ریزنمونه در میزان کالوس بدست آمده متفاوت است مطابقت می کند.
به‎طور کلی می‎توان نتیجه گرفت که حضور منابع اکسین مانند هورمون ۲,۴-D و NAA جهت القای کالوس در محیط کشت ضروری می‌باشند، گرچه غلظت بالاتر اکسین اثر بازدارنده‎ای در تولید کالوس نشان داد. از این نتایج می توان بیان داشت که تنظیم کننده های رشد گیاهی تاثیر مستقیمی بر میزان کالوس زایی گیاه رازیانه دارد و بهترین محیط کشت برای کالوس زایی بیشتر این گیاه تعیین شد. همچنین غلظت‌های بالای تنظیم کننده های رشد گیاهی سبب تشکیل ساقه‌ی غیرطبیعی و القای کالوس‌زایی می‌شود. درحالیکه غلظت بالاتر اکسین و غلظت کم سیتوکینین منجر به القای کالوس می گردد.
از لحاظ باززایی نیز بهترین محیط کشت، MS2 بود که حاوی ترکیب هورمونی ۲ میلی گرم بر لیتر هورمون ۲,۴-D و ۵/۰ میلی گرم بر لیتر BAP می باشد و ۲/۷۲ درصد باززایی ایجاد کرد. از میان ریزنمونه ها، ریشه و ساقه به ترتیب با ایجاد ۶/۵۵ و ۲/۴۷ درصد بیشترین میزان باززایی را داشتند. اثر متقابل ترکیبات هورمونی و ریزنمونه ها بر میزان باززایی نیز نشان داد که ریزنمونه ریشه در محیط کشت MS2 با ۷/۹۱ درصد بالاترین باززایی را دارد.
نتایج رائو^[۷۳] و همکاران (۲۰۰۶) اعلام داشتند احتمالا استفاده از غلظت‌های بالای هورمون اکسین اثر بازدارنده بر کالوس‌زایی و باززایی دارد. همچنین در نتایج امیدی و همکاران (۱۳۸۸) بیشترین باززایی در محیط کشت بدون هورمون بود و با افزایش غلظت اکسین بر میزان باززایی کاسته می شد. بنابراین می توان نتیجه گرفت که اکسین اثر منفی بر باززایی دارد. همچنین اسلام^[۷۴] و همکاران (۲۰۱۰) نیز بیان داشتند غلظت پایین هورمون‌های گیاهی برای باززایی گیاه مناسب بودند و غلظت‌های بالای آنها سبب تشکیل ساقه‌ی غیرطبیعی و القای کالوس‌زایی می‌شود. درحالیکه غلظت بالاتر اکسین و غلظت کم سیتوکینین منجر به القای کالوس می گردد (قاسمی یزدی، ۲۰۱۱).
این نتایج نشان می دهد با افزایش هورمون NAA میزان باززایی افزایش یافته است اما با افزایش غلظت ۲,۴-D تا ۲ میلی گرم بر لیتر میزان باززایی افزایش یافته است اما در ادامه غلظت میزان باززایی کاهش یافت. احتمالا استفاده از غلظت‌های بالای هورمون اکسین اثر بازدارنده بر کالوس‌زایی و باززایی دارد. بنابراین می توان نتیجه گرفت که اکسین اثر منفی بر باززایی دارد. غلظت پایین هورمون‌های گیاهی برای باززایی گیاه مناسب بودند.
به طور کلی نتایج نشان دادند که ترکیب هورمونی ۲,۴-D به همراه BAP، کالوس زایی و باززایی بهتری را نسبت به ترکیب هورمونی NAA به همراه کینتین داشت و غلظت ۲ میلی گرم بر لیتر ۲,۴-D نسبت به سایر غلظت های ۲,۴-D از لحاظ تولید کالوس بیشتر و برای باززایی مناسب تر بود.
این نتایج نشان می دهد با افزایش هورمون NAA میزان باززایی افزایش یافته است اما با افزایش غلظت ۲,۴-D تا ۲ میلی گرم بر لیتر میزان باززایی افزایش یافته است اما در ادامه غلظت میزان باززایی کاهش یافت. نتایج رائو^[۷۵] و همکاران (۲۰۰۶) اعلام داشتند احتمالا استفاده از غلظت‌های بالای هورمون اکسین اثر بازدارنده بر کالوس‌زایی و باززایی دارد. همچنین در نتایج امیدی و همکاران (۱۳۸۸) بیشترین باززایی در محیط کشت بدون هورمون بود و با افزایش غلظت اکسین بر میزان باززایی کاسته می شد. بنابراین می توان نتیجه گرفت که اکسین اثر منفی بر باززایی دارد. همچنین اسلام و همکاران (۲۰۱۰) نیز بیان داشتند غلظت پایین هورمون‌های گیاهی برای باززایی گیاه مناسب بودند و غلظت‌های بالای آنها سبب تشکیل ساقه‌ی غیرطبیعی و القای کالوس‌زایی می‌شود. درحالیکه غلظت بالاتر اکسین و غلظت کم سیتوکینین منجر به القای کالوس می گردد (قاسمی یزدی، ۲۰۱۱).
در آزمایش بررسی اثر غلظت های مختلف هورمون BAP (25/0، ۵/۰ و ۱ میلی گرم بر لیتر) بر اندازه ساقه، اندازه ریشه و تعداد برگ در گیاه رازیانه، نتایج آنالیز واریانس اختلاف معنی داری را تنها در میان غلظت های مختلف هورمون بر اندازه ساقه نشان داد که بهترین غلظت ها، ۵/۰ و ۱ میلی گرم بر لیتر هورمون BAP بودند که به ترتیب با ۷/۵ و ۲/۵ سانتیمتر ساقه زایی داشتند. این نتایج نشان داد که با بیشتر شدن میزان سیتوکینین بر میزان رشد ساقه اثر منفی دارد.
با توجه به نتایج آنالیز واریانس اثر غلظت های مختلف هورمون BAP بر اندازه ریشه و تعداد برگ اختلاف معنی داری را نشان نداد. در هر سه غلظت، گیاه ۱۲ عدد برگ ایجاد کرد. با وجود اینکه نتایج میزان اندازه ریشه اختلافی را نشان ندادند اما می توان بیان کرد بهترین غلظت برای اندازه ریشه، ۵/۰ میلی گرم بر لیتر BAP بود که ۷/۲ سانتیمتر ریشه دهی را ایجاد کرد. این نتایج نشان داد که میزان غلظت هورمونی بر میزان ریشه زایی تاثیری هرچند اندک داشته است و افزایش غلظت سیتوکینین سبب کمتر شدن ریشه زایی می شود که با نتایج قاسمی یزدی (۱۳۹۰) مبنی بر اینکه هورمون اکسین محرک ریشه زایی است و سیتوکینین اثر کمی بر ریشه زایی دارد، مطابقت می کند.
در آخرین آزمایش که ترکیبات شیمیایی مختلفی از گیاه رازیانه از طریق کشت سوسپانسیون سلولی تیمار شده با ترکیبات هورمونی مختلف (۲,۴-D 1 و BAP 0.5، ۲,۴-D 2 و BAP 0.5، ۲,۴-D 2 و BAP 1 و Kin 0.25) استخراج شدند، ترکیباتی چون (E,E) 2,4-Decadienal و D-(+)-fenchone میان تیمارها مشترک بودند. بالاترین درصد سطح ترکیب شیمیایی (E,E) 2,4-Decadienal با ۸۶/۵۴ درصد در تیمار ۲,۴-D 2 و BAP 1 شناسایی شد. همچنین بالاترین درصد سطح ترکیب شیمیایی D-(+)-fenchone با ۳۳/۵۳ در تیمار ۲,۴-D 1 و BAP 0.5 مشاهده شد. در ترکیب هورمونی ۲,۴-D 1 و BAP 0.5 بالاترین میزان سطح با ۶۸/۶۹ درصد مربوط به ترکیب شیمیایی ɑ-phellandrene بود.
به طور کلی این نتایج نشان داد که ترکیب شیمیایی (E,E) 2,4-Decadienal در گیاه رازیانه که تحت تاثیر غلظت های هورمونی قرار گرفته است بیشتر می باشد. که این نتایج با نتایج اردکانی و همکاران (۱۳۸۳) مبنی بر اینکه در کالوس گیاه رازیانه ترکیب شیمیایی (E,E) 2,4-Decadienal درصد سطح بیشتری دارد مطابقت می کند.
پیشنهادات

1. 1. از آنجایی که برای بهینه سازی شرایط رشد رازیانه تنها از برخی تنظیم کننده های رشد گیاهی استفاده شد، لذا پیشنهاد می شود در مطالعات بعدی از غلظت های متنوع تری از این ترکیبات هورمونی و دیگر تنظیم کننده های رشد گیاهی استفاده شود.

1. 1. بکارگیری تنظیم کننده های رشد گیاهی بر اثر ریزنمونه های دیگر گیاه رازیانه چون هیپوکوتیل (محورزیرلپه)، جوانه جانبی و جوانه انتهایی بر میزان کالوس زایی و باززایی آن.

1. 1. برای دست یافتن به اسانس بیشتر این گیاه دارویی لازم است تحقیقات بیشتری در زمینه افزایش میزان اسانس آن از طریق محیط کشت های مختلف در شرایط متفاوت انجام گیرد. همچنین لازم می باشد اثر این شرایط را بر افزایش صفات مورفولوژیکی، میزان رشد و میزان بیوماس گیاه سنجید.

1. 1. با توجه به گستردگی انواع گیاهان دارویی در ایران و این نکته که بسیاری از اسانس های موجود در گیاهان دارویی ایران ناشناخته می باشند، انجام تحقیقات بیشتر در این زمینه برای شناسایی آنها پیشنهاد می گردد.

1. 1. پیشنهاد می شود در رابطه با بعضی از خواص اسانس ها از جمله خصوصیات ضد میکروبی و طیف اثربخشی آنها تحقیقات گسترده ای در خصوص گونه های مختلف گیاه رازیانه انجام گیرد.

1. 1. می توان اسانس های یک گونه خاص را در فصل های مختلف در یک منطقه از لحاظ شرایط یکسان آب وهوایی و همچنین در چندین منطقه متفاوت از لحاظ شرایط آب و هوایی و یا اندام مختلف در مراحل مختلف رشد مقایسه و تاثیر آنها را بر روی میزان و نوع ترکیبات مورد بررسی قرار داد و با توجه به نتایج به دست آمده بانک اطلاعاتی مفیدی از شرایط لازم جهت دستیابی به درصد بالایی از یک ماده خاص در اسانس آن گونه را فراهم کرد.

منابع
اربابیان ص، مغانلو م. )۱۳۸۸). بررسی نوع و غلظت برخی تیمارهای هورمونی در کشت بافت گونه درمعرض خطر انقراض گون­گچی(Astragalus fridae Rech. f) فصلنامه زیست­شناسی تکوینی. سال اول. شماره۲.
آروین، ج.)­۱۳۸۱­(. کشت بافت درختان چوبی(ترجمه). انتشارات دانشگاه شهید باهنر کرمان.
ایزد پناه، م. (۱۳۸۰). ازدیاد گیلاس وحشی(Prunus avium) از طریق کشت درون شیشه ای. مجله پژوهش و سازندگی، ۵۲: ۷۴- ۶۸ .

اورمزدی، پ. و چلبیان، ف. ۱۳۸۴. مطالعه کشت بافت و اندام‌زایی در گیاه دارویی Salvia nemorosa. فصلنامه پژوهشی تحقیقات ژنتیک و اصلاح گیاهان مرتعی و جنگلی ایران، ۱۴: ۶۹ تا ۷۹.
اردکانی، م .، دانشیان، ج .، اصلان، ع ، (۱۳۸۳). نهمین کنگره علوم زراعت و اصلاح نباتات.
اسمیت ، (۲۰۰۲). کشت بافت گیاهی، تکنیک ها و آزمایش ها. مترجمین : مهندس هدایت باقری، مهندس پیمان آزادی. جهاد دانشگاهی مشهد.
ایوانز ، کولمن ، کارنز . ( ۱۳۸۵) . کشت بافت گیاهی . مترجمین : آرش فروتن ، ریحانه وادی وار . مرکز نشر سپهر.
باقری، ع .، زیارت نیا، م.، حسینی، م. (۱۳۸۳). کشت بافت درختان. انتشارات دانشگاه مشهد.
باقری ، ع .، صفاری ،م. (۱۳۷۶) . مبانی کشت بافت گیاهی. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
بهروز آ. )۱۳۸۸). بررسی تحمل به شوری ژنوتیپ‌های مختلف پنبه در شرایط درون‌شیشه‌ای. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده کشاورزی. دانشگاه آزاد اسلامی اردبیل.
پیری ، خسرو . نظریان فیروز آبادی ، فرهاد. (۱۳۸۰).راهنمای کشت بافت گیاهان. انتشارات بوعلی سینا.
پیریک ، آر . ال . ام. (۱۳۷۶) . مبانی کشت بافت های گیاهی . ترجمه عبدالرضا باقری . انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
توحیدفر م و کاویانی م. (۱۳۸۹). بیوتکنولوژی پنبه و جنبه‌های ایمنی زیستی آن. انتشارات پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی ایران. ۲۳۲ص.
خواجه الدینی، م.(­۱۳۸۰). بررسی ریزازدیادی سبب، پایه MN106(مالینگ مرتون۱۰۶) با بهره گرفتن از تکنیک های کشت بافت. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران.
دانشور حسینی، ع. (۱۳۸۷(. بررسی امکان ریزازدیادی و غربالگری ژنوتیپ های پاکوتاه محلب(mahaleb L. Prunus ) بر مبنای سهولت تکثیر در شرایط In vitro. پایان نامه کارشناسی ارشد.دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی. دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات تهران.
دژم پور، جلیل.(۱۳۸۶). ارزیابی قابلیت ریزازدیادی و تحمل به شوری در چندپایه دورگه بین گونه ای جنسPrunus. پایان نامه دکتری. دانشکده کشاورزی. دانشگاه تبریز.
ذوالفقاری نسب، ر. (۱۳۸۲). بررسی مناسب ترین روش ازدیاد دورگه زردآلو × گوجه در شرایط درون شیشه ای. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده کشاورزی. دانشگاه تبریز.
روزبان، م.، ارزانی، ک.، معینی، ا. (۱۳۸۱) . بررسی ریزازدیادی درون شیشه ای برخی از ارقام گلابی آسیایی. نهال و بذر. ۱۸(۳) :۳۴۸-۳۶۱.
سرخیل پانته آ، امیدی م، پیغمبری ع، دوازده امامی س. (۱۳۸۸). تاثیر هورمونی و ریزنمونه بر کالزایی، باززایی و کشت سوسپانسیون سلولی در رازیانه (Foeniculum vulgare Mill). فصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، جلد ۲۵، شماره ۳، صص ۳۶۴-۳۷۵.
شریفی، م.، م. آقایی زاده، م. نیرومندی جهرمی، س. دارابی و ل. جوکار. (۱۳۸۹). ارزیابی ژنوتیپ های اوتایپ از نظر تحمل به ریزومانیا. یازدهمین کنگره زراعت و اصلاح نباتات ایران.دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.۲-۴ مرداد. ص ۴۳۲-۴۳۶.

نسبت سرمایه در گردش خالص به کل دارایی­ ها: این نسبت از رابطه زیر محاسبه می­ شود:
هر چه این نسبت بیشتر باشد توان نقدینگی شرکت بهتر است.
دوره استقامت: این نسبت نشان می­دهد شرکت در شرایط بحران تا چه مدت مدت می ­تواند به فعالیت خود ادامه دهد.
متوسط هزینه­ های مورد نیاز روزانه (عملیاتی) شامل هزینه­ های شرکت به استثنای هزینه استهلاک و هزینه بهره است.
مدت زمان طولانی است که از این نسبت­ها به عنوان شاخص­ هایی برای ارزیابی توان بدهی­ها استفاده می­ شود. نواقص این شاخص ­ها، همواره مورد تاکید تحلیلگران و به خصوص بازار سرمایه بوده است که از جمله می­توان به لحاظ نکردن درجات نقدینگی دارایی­ های جاری و سرعت بازپرداخت بدهی­های جاری اشاره کرد (مهدوی و ازان آخاری ، ۱۳۸۷).

۲٫۸٫۸٫ شاخص‌‌های نوین اندازه ­گیری نقدینگی
با توجه به ایرادهای وارده بر شاخص­ های سنتی نقدینگی شرکت­ها، پژوهشگران مالی در صدد برآمدند شاخص­ هایی معرفی کنند که ضمن رفع ایرادهای مذکور، جزئیات وضعیت نقدینگی شرکت­ها را نیز مدنظر قرار دهد. در ادامه شاخص­ های نوین نقدینگی به طور مختصر بررسی می­ شود.
شاخص فراگیر نقدینگی^[۳۳]
این شاخص با محاسبه میانگین وزنی نسبت جاری، مشکل مربوط به در نظر نگرفتن درجه نقدینگی دارایی های جاری و زمان بازپرداخت بدهی های جاری را مرتفع می کند. جزئیات این مدل به شرح زیر است:
برای هر یک از دارایی های جاری، با توجه به درجه نقدینگی آنها وزن معینی اختصاص می یابد و مبلغ تعدیل شده آنها محاسبه می شود. وزن هر دارایی عبارت است از:
(معکوس گردش هر دارایی – ۱)
به وجه نقد به دلیل اینکه ماهیتاً نقد است، ضریب یک اختصاص داده می شود و احتیاج به تعدیل ندارد.
چون مطالبات شرکت یک مرحله برای تبدیل به نقد شدن، فاصله دارد، به شرح زیر تعدیل می شود:
AR = حساب های دریافتنی تعدیل شده
R = مانده حساب های دریافتنی
TR = گردش حساب های دریافتنی
موجودی کالا به دلیل اینکه باید ابتدا تبدیل به حساب های دریافتنی و سپس به وجه نقد تبدیل شود، به شرح زیر تعدیل می شود:
AINV = موجودی کالای تعدیل شده.
INV = مانده موجودی کالا.
TINV = گردش موجودی کالا.
بر ای هر یک از بدهی های جاری ضریب تعدیل محاسبه و مبلغ تعدیل شده آنها محاسبه می شود. حساب های پرداختنی به شرح زیر تعدیل می شود:
APA = PA * [1- (1/ TPA)
PA = PUR / PA
APA = حساب های پرداختنی تعدیل شده.
PUR = کل خرید دوره.
PA = مانده حساب های پرداختنی.
TPA = گردش حساب های پرداختنی.
البته، سایر اجزای بدهی نیز براساس همین روش قابل تعدیل هستند.
شاخص فراگیر نقدینگی به شرح زیر محاسبه می شود:
ACR = ACA / LCA
ACR = شاخص فراگیر نقدینگی.
ACA = دارایی جاری تعدیل شده.
LCA = بدهی جاری تعدیل شده.
همان گونه که ملاحظه می شود، تا حد زیادی ایراد اصلی نسبت جاری، که لحاظ نکردن درجه نقدینگی دارایی­ های جاری و زمان بازپرداخت بدهی های جاری بود، با به کارگیری ضریب تعدیل رفع شده است.
شاخص دوره تبدیل وجه نقد^[۳۴]
گیتمن^[۳۵] (۱۹۷۴) از دوره تبدیل وجه نقد به عنوان جزء حیاتی مدیریت سرمایه در گردش یاد کرده است. دوره تبدیل وجه نقد، دوره زمانی خالص بین پرداخت بدهی ها و دریافت وجه نقد از محل وصول مطالبات است. هر چه این دوره کوهتاتر باشد، شرکت نقدینگی بهتری دارد. فرمول محاسبه شاخص دوره تبدیل وجه نقد به شرح زیر است:
CCC = OC – PP
OC = INVP + RP
PP = PA / DCOGS
CCC = دوره تبدیل وجه نقد
OC = دوره عملیات
RP = دوره وصول مطالبات
INVP = دوره نگهداری موجودی کالا
PA = مانده حساب های پرداختنی
DCOGS = بهای تمام شده کالای فروش رفته روزانه (COGS/360).