۲۸/۳
ضریب تغییرات(درصد)
ns، *و** به ترتیب نشان دهنده عدم تفاوت معنیداری، تفاوت در سطح ۵٫/. وتفاوت در سطح ۱٫/. میباشد.
۱-۶-۴ پروتئین
نتایج تجزیه واریانس تیمار غلظت پروتئین در جدول (۶-۴) آورده شده است. اثر تیمارهای مکان، تکرار مکان، گیاه، مزرعه و همچنین اثر متقابل تیمار گیاه در مکان، مکان در مزرعه، گیاه در مزرعه و مکان در گیاه در مزرعه در سطح آماری ۱ درصد بر غلظت پروتئین معنیدار گردید.
نمودار ۴۷-۴ اثرمتقابل گیاه و مکان بر غلظت پروتئین
بررسی نتایج اثر متقابل نوع گیاه و مکان مختلف کشت (نمودار ۴۷-۴) بر غلظت پروتئین نشان داد که در منطقه باوی گیاه جعفری دارای بیشترین غلظت پروتئین بود (۸۸/۱۳۴ میکروگرم بر گرم وزن خشک). همچنین غلظت پروتئین گیاه جعفری در منطقه باوی نسبت به مناطق شوش و دزفول تفاوت معنیداری داشت. همچنین بیشترین غلظت پروتئین در گیاه گشنیز، هویج و شوید مربوط به منطقه باوی بود (به ترتیب ۱۱/۱۲۱، ۵۵/۶۶ و ۱۱/۱۱۲ میکروگرم بر گرم وزن خشک). با غلظت پروتئین در گیاه گشنیزٰ، هویج و شوید رشد یافته در منطقه شوش و منطقه دزفول تفاوت معنیداری داشت.
نمودار ۴۸-۴ اثر متقابل مزرعه و مکان بر غلظت پروتئین
بررسی نتایج اثر متقابل مکانهای مختلف کاشت و مزارع آلوده و شاهد (نمودار ۴۸-۴) بر غلظت پروتئین نشان داد که بیشترین غلظت پروتئین در منطقه باوی و در مزرعه آلودهی شماره ۲ وجود داشت (۰۸/۱۳۷ میکروگرم بر گرم وزن خشک). غلظت پروتئین مزرعه آلوده ی شماره ۲ در منطقه باوی با مزرعه شاهد و مزرعه آلودهی شماره ۱ تفاوت معنیداری داشت. همچنین در منطقه شوش بیشترین غلظت پروتئین در مزرعه آلودهی شماره ۱ وجود داشت (۲۵/۷۸ میکروگرم بر گرم وزن خشک). غلظت پروتئین مزرعه آلودهی شماره ۱ در منطقه شوش با مزرعه شاهد و مزرعه آلودهی شماره ۲ تفاوت معنیداری داشت.. همچنین در منطقه دزفول بیشترین غلظت پروتئین در مزرعه آلودهی شماره ۲ وجود داشت (۴۱/۹۵ میکروگرم بر گرم وزن خشک). غلظت پروتئین مزرعه آلوده ی شماره ۲ در منطقه باوی با مزرعه شاهد و مزرعه آلودهی شماره ۱ تفاوت معنیداری داشت.
نمودار ۴۹-۴ اثر متقابل مزرعه وگیاه بر غلظت پروتئین
بررسی نتایج اثر متقابل نوع گیاه و نوع مزرعه (نمودار ۴۹-۴) بر غلظت پروتئین نشان داد. که بیشترین غلظت پروتئین مربوط به گیاه جعفری در مزرعه آلودهی شماره ۲ بود (۶۶/۱۲۶ میکروگرم بر گرم وزن خشک). که با غلظت پروتئین بین مزرعه آلودهی شماره ۲ و مزارع شاهد و مزرعه آلودهی شماره ۱ از نظر آماری اختلاف معنیداری وجود داشت. در گیاه گشنیز بیشترین غلظت پروتئین مربوط به مزرعه آلودهی شماره ۱و ۲ بود (به ترتیب۴۴/۱۰۵ و ۸۸/۱۰۹ میکروگرم بر گرم وزن خشک). که با غلظت پروتئین در مزرعه شاهد تفاوت معنیداری داشت. در گیاه هویج بیشترین غلظت پروتئین مربوط به مزرعه آلودهی شماره ۱و ۲ بود (به ترتیب۷۷/۶۲ و ۲۲/۶۴ میکروگرم بر گرم وزن خشک). که با غلظت پروتئین در مزرعه شاهد تفاوت معنیداری داشت. در گیاه شوید بیشترین غلظت پروتئین مربوط به مزرعه آلودهی شماره ۱و ۲ بود (به ترتیب ۹۸ و ۴۴/۱۰۰میکروگرم بر گرم وزن خشک). که با غلظت پروتئین در مزرعه شاهد تفاوت معنیداری داشت.
بررسی تاثیر نفت سفید بر مزارع سبزی (گشنیز، جعفری، شوید و هویج) نشان داد که غلظت پروتئین درمزارع آلوده به نفت سفید نسبت به مزارع شاهد افزایش یافت. ماللاه و آفزل، (۱۹۹۶) معتقداند که افزایش (کربوهیدرات و پروتئین) این مواد در آلودگی هیدروکربنی ناشی از اثرات تنشی آلاینده آلی بر گیاه است بر این اساس عامل تنشزا در گیاهان تحت تاثیر تنش موجب تغییراتی در غشای آمیلوپلاستها و نشت الکترولیتها گردیده و باعث افزایش کربوهیدراتهای محلول می شود، آنها همچنین افزایش غلظت پروتئین در گیاهان تحت تنش را به وجود دیاکسید گوگرد در آلاینده هیدروکربنی نسبت می دهند که به منظور سمزدایی اکسید نیتروژن در برگ گیاهان ساخته میشوند.
میزان افزایش پروتئین در بین مزارع سبزی آلوده به نفت سفید ۱ و ۲ در مناطق مختلف نسبت به هم تفاوت نشان داد. نتیجه میتوان گرفت که این تفاوت به غلظت نفت سفید استفاده شده برای از بین بردن علفهای هرز در مزارع آلوده میباشد در صورتی که از غلظت بیشتری برای از بین بردن علف هرز استفاده شده باشد افزایش پروتئین به مراتب بیشتر خواهد بود بین مقدار پروتئین موجود در برگ شاهد و گیاهان تحت تیمار نفت خام نشان داد به طوری که میزان پروتئین گیاهان رشد یافته در خاک آلوده از گیاه شاهد به مراتب بیشتر بود. با افزایش غلظت نفت خام مقدار پرولین برگ افزایش معنیداری نشان داد. در پژوهشی که بر روی گیاه اقاقیا صورت گرفت نشان دهنده افزایش غلظت پروتئین گیاه تحت تاثیر تیمار هیدروکربنی که شامل نفت خام با در صدهای ۰، ۱، ۲، ۳ و ۴ بود، افزایش غلظت پروتئین در گیاهان تحت تاثیر دیاکسیدسولفور موجود در نفت خام نیز گزارش شده است. که این افزایش مربوط به سطح پروتئین سازگار است. با توجه به این که یکی از سازوکارهای گیاهان در سمزدایی اکسیدهای نیتروژن در برگها، سنتز پروتئین و اسیدهای آمینه میبا شد، بنابراین افزایش اسیدهای امینه و پروتئین در این مطالعه می تواند به دلیل اکسیدسولفور و نیتروژن موجود در نفت خام باشد، یعنی افزایش میزان پروتئین در گیاهان تحت تنش را به وجود دیاکسیدگوگرد و نیتروژن در آلاینده هیدروکربنی نفت خام نسبت می دهند که به منظور سم زدایی اکسیدنیتروژن در برگ گیاهان ساخته میشوند (عسکری و همکاران، ۱۳۹۰).
افزایش بیشتر غلظت پروتئین در منطقه باوی در مزارع شاهد و آلوده به نفت سفید ۱و ۲ نسبت به مزارع شاهد و آلوده به نفت سفید ۱و ۲ منطقه شوش و دزفول می تواند در اثر شوری و زهکشی نامناسب خاک این منطقه باشد. در نتیجه نفت سفید و شوری خاک از عوامل موثر برافزایش میزان پروتئین در این منطقه باشند. شوید گیاهی است که شرایط شوری و قلیائی بودن خاک را تحمل می کند و اگرچه در این شرایط عملکرد گیاه کاهش پیدا می کند، ولی محصول به دست آمده بسیار معطر است (زرگری، ۱۳۸۵). افزایش غلظت پروتئین در گیاهان مقاوم به شوری و کاهش آن در گیاهان حساس به نمک گزارش شده است. آزمایشات روی دو کولتیوار پنبه شامل Acala و CNPA- 6H نشان داد که با افزایش تنش شوری میزان پروتئین محلول در کولتیوار مقاوم تا ppm 4000 از کلرید سدیم افزایش داشت و در مقابل در کولتیوار حساس CNPA- 6 H میزان پروتئین کاهش یافت. آنها اثر افزایش پروتئین در کولتیوار مقاوم احتمالا دارای اثر افزایش تنظیمی در برابر سطوح بالای نمک میباشد و به عنوان سازش فعال در برابر تنش نمک محسوب می شود. کاهش پروتئین در سیب زمینی که به تنش نمک حساس است، تحت تنش شوری گزارش شده است و بیان شد که کاهش پروتئین تحت اثر تنش شوری انجام میپذیرد زیرا تغییر قابل ملاحظهای در غلظت نیتروژن کل در برگهای گیاه مشاهده نشده بود (رضائی و همکاران،۱۳۸۳). تنش شوری باعث تولید گونه های فعال اکسیژن و افزایش نشتپذیری غشا سلولها شده که علاوه برآسیب اکسیداتیو وارد شده که توسط گونه های فعال اکسیژن، باعث افزایش برخی پروتئینها مانند پروتئدینهای شوک گرمایی، چپرونها و سایر پروتئینهای سم زدا می شود (دلاوری باریزی و همکاران، ۱۳۹۰).
۲-۶-۴ پرولین
نتایج تجزیه واریانس تیمار غلظت پرولین در جدول (۶-۴) آورده شده است. اثر تیمارهای مکان، گیاه، گیاه در مکان، مزرعه و مکان در مزرعه در سطح آماری ۱ درصد غلظت پرولین معنیدار گردید. و اما اثر متقابل تیمار گیاه در مزرعه بر میزان غلظت پرولین در سطح آماری ۵ درصد معنیدار شد. همچنین اثر تیمار تکرار مکان و اثر متقابل تیمار گیاه در مزرعه در مکان بر غلظت پرولین معنیدار نبود.
نمودار ۵۰-۴ اثر متقابل گیاه و مکان بر غلظت پرولین
بررسی نتایج اثر متقابل نوع گیاه و مکان مختلف کشت (نمودار ۵۰-۴) بر غلظت پرولین نشان داد که در منطقه باوی هر دو گیاه جعفری و شوید دارای بیشترین غلظت پرولین بودند (به ترتیب۲۲/۵۷۷ و ۷۷/۵۳۳ میکروگرم بر گرم وزن تر). همچنین غلظت پرولین هر دو گیاه جعفری و شوید در منطقه باوی نسبت به منطقه دزفول تفاوت معنی داری نداشت. اما غلظت پروتئین هر دو گیاه جعفری و شوید در منطقه باوی نسبت به منطقه شوش تفاوت معنیداری داشت. همچنین بیشترین غلظت پروتئین در گیاه گشنیز مربوط به منطقه باوی بود (۵۵/۴۳۳ میکروگرم بر گرم وزن تر). با غلظت پروتئین در گیاه گشنیز رشد یافته در منطقه دزفول تفاوت معنیداری نداشت. اما با غلظت پروتئین در گیاه گشنیز رشد یافته در منطقه شوش تفاوت معنیداری داشت.
نمودار ۵۱-۴ اثر متقابل مزرعه و مکان بر غلظت پرولین
بررسی نتایج اثر متقابل مکانهای مختلف کاشت و مزارع آلوده و شاهد (نمودار ۵۱-۴) بر غلظت پرولین نشان داد که بیشترین غلظت پرولین در منطقه باوی و در مزرعه آلودهی شماره ۲ وجود داشت (۲۵/۶۸۸ میکروگرم بر گرم وزن تر). غلظت پرولین مزرعه آلوده ی شماره ۲ در منطقه باوی با مزرعه شاهد و مزرعه آلودهی شماره ۱ تفاوت معنیداری داشت. همچنین در منطقه شوش بیشترین غلظت پرولین در مزرعه آلودهی شماره ۱ وجود داشت (۴۱/۴۷۵ میکروگرم بر گرم وزن تر). غلظت پرولین مزرعه آلودهی شماره ۱ در منطقه شوش با مزرعه آلودهی شماره ۲ تفاوت معنیداری نداشت ولی با مزرعه شاهد دارای اختلاف معنیداری بود. همچنین در منطقه دزفول بیشترین غلظت پرولین در مزرعه آلودهی شماره ۲ وجود داشت (۳۳/۶۰۳ میکروگرم بر گرم وزن تر). غلظت پرولین مزرعه آلوده ی شماره ۲ در منطقه دزفول با مزرعه شاهد و مزرعه آلودهی شماره ۱ تفاوت معنیداری داشت.
نمودار ۵۲-۴ اثر متقابل مزرعه و گیاه بر غلظت پرولین
بررسی نتایج اثر متقابل نوع گیاه و نوع مزرعه (نمودار ۵۲-۴) بر غلظت پرولین نشان داد. که بیشترین غلظت پرولین مربوط به گیاه جعفری در مزرعه آلودهی شماره ۲ بود (۶۴۳ میکروگرم بر گرم وزن تر).که با غلظت پرولین بین مزرعه آلودهی شماره ۲ و مزرعه آلودهی شماره ۱ از نظر آماری اختلاف معنیداری وجود نداشت اما با غلظت پرولین در مزرعه شاهد تفاوت معنیداری داشت. در گیاه گشنیز بیشترین غلظت پرولین مربوط به مزرعه آلودهی شماره ۲ بود (۵۴۲ میکروگرم بر گرم وزن تر). که با غلظت پرولین در مزرعه شاهد و مزرعه آلودهی ۱ تفاوت معنیداری داشت. در گیاه هویج بیشترین غلظت پرولین مربوط به مزرعه آلودهی شماره ۲ بود (۷۷/۴۸۸ میکروگرم بر گرم وزن تر). که با غلظت پرولین بین مزرعه آلودهی شماره ۲ و مزرعه آلودهی شماره ۱ از نظر آماری اختلاف معنیداری وجود نداشت اما با غلظت پرولین در مزرعه شاهد تفاوت معنیداری داشت. در گیاه شوید بیشترین غلظت پرولین مربوط به مزرعه آلودهی شماره ۲ بود (۲۲/۵۷۶ میکروگرم بر گرم وزن تر). که با غلظت پرولین بین مزرعه آلودهی شماره ۲ و مزرعه آلودهی شماره ۱ از نظر آماری اختلاف معنیداری وجود نداشت اما با غلظت پرولین در مزرعه شاهد تفاوت معنیداری داشت.
بررسی تاثیر نفت سفید بر مزارع سبزی (گشنیز، جعفری، شوید و هویج) نشان داد که غلظت پرولین در مزارع آلوده به نفت سفید ۱ و ۲ نسبت به مزارع شاهد افزایش یافت. همچنین این افزایش در مزارع آلوده به نفت سفید ۱ و ۲ موجود در هر منطقه نسبت به هم یکسان نبوده است. نتیجه میتوان گرفت که این تفاوت موجود در بین مزارع آلوده به نفت سفید به غلظت نفت سفید استفاده شده برای از بین بردن علفهای هرز میباشد در صورتی که از غلظت نفت سفید بیشتری برای از بین بردن علف هرز استفاده شود افزایش غلظت پرولین بیشتر خواهد بود. پرولین یک اسید آمینه است و نسبت به تنشهای وارد به گیاه از خود واکنش نشان میدهد در بیشتر موارد تنش وارد شده به گیاه باعث افزایش غلظت پرولین در گیاه می شود. این نتیجه با نتایج عسکری و همکاران (۱۳۹۰) نیز مطابقت دارد. به طور کلی گزارش کردند، که بین غلظت پرولین موجود در برگ شاهد و گیاهان تحت تیمار نفت خام تفاوت وجود دارد. به طوری که غلظت پرولین گیاهان رشد یافته در خاک آلوده از گیاه شاهد به مراتب بیشتر بود. با افزایش غلظت نفت خام مقدار پرولین برگ افزایش معنیداری نشان داد مقدار پرولین برگ در گیاهان تحت تیمار ۱درصد، ۲ درصد، ۳ درصد و ۴ درصد نفت خام به ترتیب ۰۹/۱، ۷۳/۳، ۴۹/۲ و ۲۵/۴ برابر مقدار پرولین برگ شاهد بود. بنابراین نفت خام موجود در خاک، به عنوان یک تنش محیطی، در افزایش تولید پرولین برگ اقاقیا نقش مؤثری داشته است. از نظر محققین، در بسیاری از گیاهان پرولین آزاد در پاسخ به تأثیر تنشهای زیستی و غیرزیستی انباشته می شود (وربرگن و هرمنس[۱۱۲]، ۲۰۰۸٫(
نقشهای فیزیولوژیکی متعددی برای تجمع پرولین در واکنش به تنش گزارش شده است که مهمترین آنها تاکید بر نقش پرولین به عنوان یک ماده تنظیم کننده اسمزی و عامل حفاظت کننده آنزیم های سیتوپلاسمی و ساختمان غشا میباشد. تجمع پرولین هنگامی رخ میدهد که پتانسیل آبی برگ به زیر حد آستانه لازم رسیده باشد. بالای این محدوده تغییرات پرولین اندک است (لویتت[۱۱۳] (۱۹۸۰). پرولین همچنین می تواند به عنوان یک جاروب کننده گونه های واکنش پذیر اکسیژن (Reactive oxygen species) ([114]ROS). و یک محافظ ملکولی جهت حفظ ساختار پروتئینی باشد وربرگن و هرمنز (۲۰۰۸). یکی از پاسخهای شناخته شده گیاهان به تنشهای مختلف محیطی تجمع اسمولیتهای سازگار مانند آمینواسیدهای پرولین، بتائین، گلایسین و قند الکلها است (هایسون و تری[۱۱۵]، ۲۰۰۲).
افزایش غلظت پرولین در منطقه باوی در مزارع شاهد و آلوده به نفت سفید ۱و ۲ نسبت به مزارع شاهد و آلوده به نفت سفید ۱ و ۲ منطقه شوش و دزفول می تواند در اثر غلظت نفت سفید اضافه شده به گیاه و همچنین شوری بالای خاک این منطقه باشد. بیشتر گزارشهای ارائه شده بر این نکته اشاره می کند که تجمع پرولین با افزایش سطوح شوری افزایش مییابد در گیاه توتفرنگی (fragaria ananassa) افزایش محتوی پرولین در اثر شوری ۱۰ میلی مولار کلرید سدیم در نتیجه کاهش فعالیت آنزیم های دخالت کننده در تجزیه پرولین دانستند و از طرفی دلیل کاهش پتاسیم در اثر شوری نیز افزایش محتوی پرولین پیشنهاد شد (جمالیان و همکاران ، ۲۰۰۸).
۳-۶-۴ نیترات
نتایج تجزیه واریانس تیمار غلظت نیترات برگ گیاه در جدول (۶-۴) آورده شده است. اثر تیمارهای مکان، گیاه، مزرعه و مکان در مزرعه در سطح آماری ۱ درصد غلظت نیترات معنیدار گردید. و اما اثر تیمار متقابل گیاه در مکان و گیاه در مزرعه بر غلظت نیترات در سطح آماری ۵ درصد معنیدار شد. همچنین اثر تیمار تکرار مکان و اثر متقابل تیمار گیاه در مزرعه در مکان بر غلظت نیترات معنیدار نبود.
نمودار ۵۳-۴ اثر تیمارهای گیاه در مکان بر غلظت نیترات در برگ
بررسی نتایج اثر متقابل نوع گیاه و مکان مختلف کشت (نمودار ۵۳-۴) بر غلظت نیترات برگ گیاه نشان داد که منطقه دزفول در گیاه جعفری دارای بیشترین غلظت نیترات بود (۲۲/۲۶۱۹ میکروگرم در گرم وزن خشک). همچنین غلظت نیترات گیاه جعفری در منطقه دزفول نسبت به منطقه شوش و منطقه باوی تفاوت معنیداری داشت. همچنین بیشترین غلظت نیترات در گیاه هویج مربوط به منطقه دزفول بود (۳۳/۱۰۳۳ میکروگرم در گرم وزن خشک). با غلظت نیترات در گیاه هویج رشد یافته در منطقه شوش تفاوت معنیداری نداشت. اما با غلظت نیترات در گیاه هویج رشد یافته در منطقه باوی تفاوت معنیداری داشت. بیشترین غلظت نیترات در هر دو گیاه گشنیز و شوید مربوط به منطقه دزفول بود (به ترتیب ۲۲/۲۳۲۹ و ۸۸/۲۲۷۰ میکروگرم در گرم وزن خشک). اما غلظت نیترات در هر دو گیاه گشنیز و شوید در منطقه دزفول نسبت به منطقه شوش و باوی تفاوت معنیداری داشت.
نمودار ۵۴-۴ اثر متقابل مکان در مزرعه غلظت نیترات در برگ
بررسی نتایج اثر متقابل مکانهای مختلف کاشت و مزارع آلوده و شاهد (نمودار ۵۴-۴) بر غلظت نیترات نشان داد که بیشترین غلظت نیترات در منطقه دزفول و در مزرعه شاهد وجود داشت (۳۳/۲۲۸۷ میکروگرم بر گرم وزن خشک). غلظت نیترات مزرعه شاهد در منطقه دزفول با مزرعه آلودهی شماره ۱ تفاوت معنیداری نداشت ولی با مزرعه آلودهی شماره ۲ دارای اختلاف معنیداری بود. همچنین در منطقه شوش بیشترین غلظت نیترات در مزرعه شاهد وجود داشت (۸۶/۱۹۴۶ میکروگرم بر گرم وزن خشک). غلظت نیترات مزرعه شاهد در منطقه شوش با مزرعه آلودهی شماره ۱ تفاوت معنیداری داشت. ولی با مزرعه آلودهی شماره ۲ دارای اختلاف معنیداری نبود.
نمودار ۵۵-۴ اثر متقابل گیاه در مزرعه غلظت نیترات در برگ
بررسی نتایج اثر متقابل نوع گیاه و نوع مزرعه (نمودار ۵۵-۴) بر میزان غلظت نیترات نشان داد. که بیشترین غلظت نیترات مربوط به گیاه جعفری در مزرعه شاهد بود (۷۷/۲۴۲۱ میکروگرم بر گرم وزن خشک).که با غلظت نیترات بین مزرعه شاهد و مزرعه آلودهی شماره ۲ از نظر آماری اختلاف معنیداری وجود نداشت اما با غلظت نیترات در مزرعه آلودهی شماره ۱ تفاوت معنیداری داشت. در گیاه گشنیز بیشترین غلظت نیترات مربوط به مزرعه شاهد بود (۷۷/۲۲۰۳ میکروگرم بر گرم وزن خشک). که با غلظت نیترات بین مزرعه شاهد و مزرعه آلودهی شماره ۱ از نظر آماری اختلاف معنیداری وجود نداشت اما با غلظت نیترات در مزرعه آلودهی شماره ۲ تفاوت معنیداری داشت. در گیاه هویج بیشترین غلظت نیترات مربوط به مزرعه شاهد بود (۴۴/۱۰۱۷ میکروگرم بر گرم وزن خشک). که با غلظت نیترات بین مزرعه شاهد و مزرعه آلودهی شماره ۱ از نظر آماری اختلاف معنیداری وجود نداشت اما با غلظت نیترات در مزرعه آلودهی شماره ۲ تفاوت معنیداری داشت. در گیاه شوید بیشترین غلظت نیترات مربوط به مزرعه شاهد بود (۴۴/۲۱۴۴ میکروگرم بر گرم وزن خشک). که با غلظت نیترات بین مزرعه شاهد و مزرعه آلودهی شماره ۱ و مزرعه آلودهی شماره ۲ از نظر آماری اختلاف معنیداری وجود داشت.
حدود ۸۰ درصد از نیتراتی که وارد بدن می شود از طریق سبزیها و میوه ها است (هورد و همکاران[۱۱۶]، ۲۰۰۹). برخی از سبزیها مقدار زیادی نیترات در اندامهای خود ذخیره می کنند (الکساندر[۱۱۷]، ۲۰۰۸).
غلظت نیترات در سبزیها بستگی به فصل، شدت نور، دما، شرایط رشد، مقدار کوددهی و شرایط انبارداری دارد (دیچ و همکاران[۱۱۸]، ۱۹۹۶). بیشترین میزان نیترات در سبزیها در لبو، کرفس، اسفناج و تربچه دیده می-شود (الاندبرگ[۱۱۹]،،ویتزربر[۱۲۰] و گلادوین[۱۲۱]، ۲۰۰۸). بین اندامهای مختلف گیاهان تفاوت زیادی در میزان نیترات وجود دارد. برای مثال، در دمبرگ گیاه اسفناج میزان نیترات بیشتر از پهنک برگ است یا در پوست سیبزمینی میزان نیترات بیشتر است (کارتر و بوسما[۱۲۲]، ۱۹۷۴) غلظت نیترات در سبزیهای برگی بیش از سبزیهای غدهای و ریشهای میباشد (شهباززادگان و همکاران، ۱۳۸۹).
به طور کلی در این آزمایش مشاهده شد که غلظت نیترات در مزارع آلوده نسبت به مزارع شاهد کاهش یافته است با وجود اینکه این کاهش در بعضی از مناطق در بین مزارع آلوده شماره ۱ و ۲ نسبت به مزارع شاهد تفاوت معنیداری را نشان نداد ولی میتوان نتیجه گرفت که این کاهش در اثر اضافه شدن ترکیبات نفتی به خاک است. که این ترکیبات منجر به تغییرات خواص فیزیکی، مورفولوژیکی و شیمی خاک می شود که این نتیجه با نتایج عسکری و همکاران (۱۳۹۰) نیز مطابقت دارد و به طور کلی گزارش کردند که نفت خام ترکیبی پیچیده از هزاران ترکیب هیدروکربنی غیرهیدروکربنی از جمله فلزات سنگین است که بر خواص فیزیکی و آبی خاک تأثیر گذاشته ، سبب چسبندگی و اتصال ذرات خاک شده و به دنبال سخت و غیرقابل نفوذ شدن خاک، زهکشی آب و انتشار اکسیژن را مختل می کند اختلالات خاک به دلیل تهویه ناقص ناشی از جایگزینی هوای خاک با نفت، فعالیت میکروارگانیسمهای غیرهوازی، اختلال در توازن آب در سیستم خا ک-گیاه، سمیت ناشی ازسولفیدها و زیادی منگنز آزاد شده در تجزیه هیدروکربنها است. این اختلالات منجر به تغییرات خواص فیزیکی، مورفولوژیکی و شیمی خاک می شود که در نتیجه آن نیترات، فسفر قابل دسترس و کلسیم کاهش مییابد. چاپاخینا و ماسلینیکوو (۲۰۰۴) با بهره گرفتن از نفت سفید چگالی خاک افزایش مییابد. جلینی (۱۳۸۱) نشان داد که با افزایش وزن مخصوص ظاهری خاک مقدار رطوبت، آمونیم و نیترات خاک کاهش مییابد.
به طورکلی در این آزمایش نشان داده شد که غلظت نیتروژن در منطقه دزفول در مزرعه شاهد و آلوده ۱ نسبت به دیگر نوع مزارع در مناطق دیگر افزایش یافته است، و دارای تفاوت معنیداری نسبت به آنها میباشد. که دلیل آن می تواند در اثر مصرف بیشتر کودهای نیتروژنه در این منطقه باشد که این نتیجه با نتایج طباطبایی و ملکوتی (۱۳۷۶) نیز مطابقت دارد. به طور کلی گزارش کردن مصرف بیش از حد کودهای نیتروژنه باعث افزایش غلظت نیترات در اندامهای قابل مصرف محصولات زراعی به خصوص سبزیها می شود. در گیاهان مختلف نیترات در اندامهای متفاوتی ذخیره می شود. عواملی از قبیل میزان تامین نیترات، گونه گیاهی و سن گیاه نیز در این راستا تاثیر میگذارند. با افزایش درجه حرارت محیط، نسبت احیا نیترات در ریشه افزایش مییابد (هنتر و همکاران[۱۲۳]، ۱۹۸۲) با افزایش سن گیاه میزان تجمع نیترات در گیاه افزایش مییابد ولی کود دهی زیاد در هر مرحله باعث افزایش غلظت نیترات گیاه می شود (مارک[۱۲۴]، ۲۰۰۱). بین مقادیر گزارش شده در منابع از نظر غلظت نیترات در سبزیها تفاوت زیادی وجود دارد که قسمتی می تواند به تغییرات فصلی و شرایط متفاوت محیطی باشد (شهباززادگان و همکاران، ۱۳۸۹).
کاهش غلظت نیترات در منطقه باوی در بین مزارع آلوده و شاهد موجود در این منطقه و همچنین تفاوت غلظت نیترات این منطقه نسبت به بعضی از مزارع آلوده و شاهد دو منطقه دیگر غیر معنیدار مشاهده شد. ولی به نظر میرسد غلظت نیترات در منطقه باوی نسبت به دو منطقه دیگر کاهش بیشتری داشته است احتمالا در اثر شوری بالای خاک بالای خاکهای این منطقه باشد. در نتیجه تنش ناشی از نفت سفید و شوری خاک باعث کمتر شدن تجمع نیترات در گیاهان این منطقه شده است. این امر می تواند به دلیل کاهش جذب نیتروژن در محیط شور به علت کاهش تراوایی ریشه گیاه، کاهش فعالیت میکروبی خاک، کاهش جذب نیترات در اثر عرضه زیاد آنیون کلر در محیط ریشه و کاهش فعالیت نیتراتی شدن در خاک باشد (خوش گفتارمنش و سیادت، ۱۳۸۱). محققان در بررسی اثر نیتروژن و شوری بر غلظت بعضی عناصر در سورگوم به این نتیجه رسیدند که در تیمارهای ۶ و ۸ دسی زیمنس بر متر شوری آب، به علت رقابت به وجود آمده بین کلر و نیترات، از جذب و درنتیجه غلظت نیترات در گیاه کاسته شد اسماعیلی و همکاران[۱۲۵] (۲۰۰۵). شوری جذب نیترات را کم می کند که نشان میدهد کلر در جذب نیترات نقش بازدارنده دارد. ولی چندانی تاثیری روی جدب آمونیوم نمیگذارد (همایی و ملکوتی، ۲۰۰۵). در بعضی گیاهان مانند فلفل، باقلا و خردل هندی نیترات مانع جذب کلر شده و در نتیجه موجب بهبود رشد در زمان تنش شوری می شود (بوتلا و همکاران[۱۲۶]، ۱۹۹۳).
۷-۴ غلظت عناصر ریز مغذی در خاک
(جدول) ۷-۴ تجزیه واریانس اثر آلودگی نفت سفید بر عناصر ریز مغذی خاک
