۱۲/۰

^c10/0 ± ۳۴/۰

میانگین

۱۰/۰ ± ۶۸/۰

۱۴/۰ ± ۲۶/۰

۱۹/۰ ± ۴۷/۰

^{وجود حداقل یک حرف مشابه در میانگین هر ستون، نشان دهنده عدم وجود اختلاف معنی دار در سطح ۵ درصد است.}
اطلاعات اندکی در مورد اثر ترکیبات استروژنی بر ساختار بافت­شناسی ماهیان بالغ وجود دارد. در مطالعه­ ای که در این رابطه انجام شد، نتایج حاکی از وقوع درجات مختلفی از ناهنجاری­های گنادی در جنس نر بود. به عنوان مثال مطالعه انجام شده بر رویO. minutillus نشان داد که حضور جنس نر این ماهی در معرض ترکیبات شبه استروژنی موجود در رودخانه از قبیل اندوسولفان و DDT منجر به ایجاد جنسیت بینابین در گناد آن­ها شد [۷۴]. مثال دیگر در رابطه با ناهنجاری­های گنادی در جمعیت­های وحشی ساکن آب­های شیرین، ایجاد جنسیت بینابین در گناد جنس نر یکی از گونه­ های ماهیان خاویاری با نام علمی Scaphirhynchus platorynchus و Sander vitreus از سوف­ماهیان است [۹، ۸۰].
از سوی دیگر در مطالعه انجام شده بر روی گناد ماهی کپور معمولی تحت تاثیر ترکیبی از مواد شیمیایی استروژنی از قیبل نانیل­فنول، بسیفنول و E₂ هیچ­گونه جراحت یا ناهنجاری یافت نشد تنها آغاز اسپرماتوژنزیز به تعویق افتاد [۴۳]. علت این موضوع به کم­تر بودن غلظت ترکیبات استروژنی از آستانه لازم برای ایجاد تغییرات در بافت­شناسی گناد (۱/۰ میکروگرم E₂ بر لیتر) نسبت داده شد. نتایج مشابهی از مطالعات انجام شده بر روی کاراس (Carassius carassius) در تالاب­های آلوده با پساب­های صنعتی به­دست آمد که در آن هیچ­گونه اثری از ناهنجاری یا ماده­سازی گناد دیده نشد [۶۰]. همچنین در مطالعه­ ای که بر روی دو گونه A. nebulosus و M. salmoides به عنوان گونه­ های مدل در تعیین سلامت اکوسیستم آبی رودخانه در ایالات متحده آمریکا انجام شد، تفاوتی در بافت­شناسی گناد ماهیان ایستگاه­های آلوده نسبت به شاهد دیده نشد [۵۰].

بنابراین به­نظر می‌رسد مدت زمان، غلظت و نوع ترکیبات آلاینده در آب و همچنین مرحله زمانی که ماهی از نظر توسعه گنادی در معرض آن‌ها قرار می‌گیرد می‌تواند مسوول بروز جنسیت بینابین یا تغییر جنسیت کامل از نر به ماده یا برعکس شود.

PVO
pVO
O
الف

SVO
SVO
O
ب

SD
ج

SD
د

شکل ۴-۴) برش گناد جنس ماده در ایستگاه خرسونک (الف) و چمگردان (ب). گنادها در انتهای مرحله زرده­ساری هستند. O: اووگونیا؛ PVO: اووسیت در ابتدای زرده سازی و SVO: اووسیت زرده­سازی پیشرفته. برش گناد جنس نر در ایستگاه خرسونک (ج) و چمگردان (د). گنادها در مرحله سوم رسیدگی هستند (اسپرماتوگونیا و اسپرماتوسیت اولیه و تعداد کمی اسپرماتوسیت ثانویه وجود دارد.) SD: مجرای اسپرم­بر است (بزرگ­نمایی ×۴۰) [نگارنده].
۴-۴-۳- نسبت جنسی
نسبت جنسی مشاهده شده در عروس­ماهی زاینده­رود در ایستگاه­های مختلف در جدول ۴-۷ نمایش داده شده است. نتایج نشان­دهنده نسبت جنسی ماده به نر ۱:۳ در دو ایستگاه چشمه­دیمه و چمگردان، ۱:۲ در ایستگاه خرسونک و ۱:۱ در ایستگاه پل صفائیه است. مقایسه نسبت جنسی مشاهده شده با نسبت جنسی مورد انتظار (۱:۱) از طریق آزمون مربع کای نشان داد که در تمامی ایستگاه­ها، به­جز ایستگاه پل صفائیه، انحراف معنی­داری از نسبت مورد انتظار دارد (۰۵/۰p<).
انحراف از نسبت جنسی و فراوانی بیشتر جنس ماده در ایستگاه چشمه­دیمه برای عروس­ماهی زاینده­رود پیش از این نیز گزارش شده است [۳]. به طور کلی فرایند­های بسیاری منجر به انحراف نسبت جنسی از ۱:۱ می­ شود. از جمله این عوامل می­توان به بیولوژی ماهی، شرایط محیطی از قبیل دما در زمان انکوباسیون تخم [۱] و یا حضور آلاینده­های زیست­محیطی، مهاجرت فرم­های بالغ از منطقه، رفتارهای مختلف میان جنس­ها و در نتیجه صید آسان­تر یک جنس [۸۱]، مرگ و میر وابسته به جنس و خطای نمونه برداری مربوط به ادوات و مکان صید اشاره کرد [۱۴، ۱۰۸].
جدول ۴-۷) نسبت جنسی ماهیان صید شده در ایستگاه­های مختلف نمونه­برداری.

ایستگاه

تعداد ماهیان نر

تعداد ماهیان ماده

نسبت جنسی (ماده: نر)

بعد از دهه ۱۹۵۰ با وجود ظهور ابرکامپیوترها و پیشرفت بررسی­های المان محدود، توسعه بی مثال طراحی­ها به کمک کامپیوتر(CAD) و بهینه­سازی در تکنیک­های آزمایش و ساخت قطعات، بررسی فلاتر هنوز یک بحث گسترده است، اما مسائل بر اساس تئوری هایی که توسط دانشمندان گذشته ارائه شده و در متن فوق به طور خلاصه به آن ها اشاره شد خیلی راحت تر بررسی می شوند.
در سال ۱۹۷۴ فلدت و هرمن موفق شدند تا فلاتر بال یکسر درگیر را که تحت اثر نیروی رانش بوده و جرم متمرکز در انتهای آن قرار گرفته است را بررسی کنند[۱۹]. در سال ۱۹۷۹ پایداری تیر یکسر در گیر تحت اثر نیروی غیر پایستار توسط کلپ بررسی شد[۲۰]. رانین در سال۱۹۸۰ اثر الاستیک وزنه را روی فلاتر بال بدست آورد[۲۱].
در سال ۱۹۸۳، چارلز روهلین اثرات قرارگیری بالک در جریان گذر صوتی را در تونل باد مورد بررسی قرار داد[۲۲]. دو سال بعد و در سال ۱۹۸۵ کومار باتیا و ناگاراژا به همراه چارلز روهلین اثرات بالک را بر سرعت فلاتر بال یک هواپیمای مسافربری دو موتوره بررسی نمودند[۲۳].
کار و سوجاتا در سال ۱۹۹۲ مرزهای پایداری را برای تیر یکسر در گیر در حال چرخش، با توجه به اثر جرم متمرکز و نیروی غیر پایستار بدست آوردند. در ادامه تحقیقات در این زمینه در سال ۱۹۹۵ تاثیر جرم متمرکز بر پایداری بالی که تحت اثر نیروی رانش حاصل از شلیک موشک بود، بررسی شد[۲۴].

در سال ۱۹۹۸ گرن و لیبرسکیو فلاتر و واگرایی یک بال با زاویه ی عقب رفت را که جرمهای متمرکز را در طول و نوک خود حمل می کند را با مدل بارگذاری غیر- دائمی (مدل تئودرسون)، بدست آوردند[۲۵]. در همین سال لیبرسکیو و گرن مقاله ای دیگر در مورد جرم متمرکز و بال با زاویه ی عقب رفت ارائه دادند که در این پژوهش به مسئله استاتیک ایروالاستسیته بیشتر پرداخته شده است[۲۶]. هاجز و همکارانش در سال ۲۰۰۲ با در نظر گرفتن دو درجه آزادی برای بال اثر نیروی رانش بر پایداری بال را مورد بررسی قرار دادند[۲۷]. در همین سال، لی، یانگ و ژائو فلاتر را برای یک بال با زاویه ی عقب رفت و نسبت منظری بزرگ، که روی آن دو وزنه نصب شده است، با در نظر گرفتن اثر الاستیکِ پایلون و جایگاه وزنه ها در راستای وتر را مورد محاسبه و بررسی قرار دادند[۲۸]. فاضل زاده و مزیدی به صورت عددی بررسی اثر قرارگیری جرم بر روی بال را در سال ۲۰۰۹ ارائه نمودند[۲۹]. آن­ها تحقیقات خود را ادامه داده و در سال ۲۰۱۰ اثر سوئیپ و نیروی پیشران موتور را بر تغییرات سرعت فلاتر بال ارائه نمودند[۳۰]. در سال ۲۰۱۲ نیز بوتز به بررسی آیروالاستیک یک بال کامپوزیتی در جریان تراکم ناپذیر پرداخت [۱۵].
۱-۳-هدف تحقیق
پیشرفت های حاصل شده در سالیان اخیر منجر به تولید هواپیماهای جنگنده ای با قابلیت مانورپذیری در پرواز با سرعت های بسیار بالا شده است. در طراحی چنین هواپیماهایی، بررسی اثرات آیروالاستیسیته و مشخص نمودن نقاط بحرانی پاکت پروازی امری ضروری است.
شکل۱-۵٫ پاکت پروازی یک جنگنده متداول] ۳۳[
طی پروژه حاضر سعی می شود یک هواپیمای جنگنده متداول مدلسازی شده و تحلیل آیروالاستیک بال و بدنه هواپیما مورد بررسی قرار گیرد. در شکل زیر طرح شماتیک یک جنگنده رایج ارائه شده است.
شکل۱-۶٫ ۳ نمای یک جنگنده رایج
این تحلیل آیروالاستیک در نرم افزار تحلیل آیروالاستیک^[۱۳] انجام خواهد شد و نهایتا اثر پارامترهای طراحی آیروالاستیک بال که بر مرز ناپایداری فلاتر موثرند، نظیر پارامترهای فیزیکی وهندسی بال، شبیه سازی عددی خواهند شد و نتایج حاصله مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت.
­­­­­­­
فصل دوم
مبانی آیروالاستیسیته
۲-۱- مقدمه
پاسخ­های آیروالاستیک یک سازه در حال پرواز، در نتیجه برهمکنش نیروهای اینرسی و الاستیک سازه با نیروهای آیرودینامیکی است که تغییر شکل­های دینامیک و استاتیک را به سازه القاء می نماید. به طور کلی پدیده‌های آیروالاستیک را می‌توان به دو بخش استاتیک و دینامیک تقسیم بندی نمود که در این پژوهش هر دو بخش استاتیک و دینامیک مسئله که به ترتیب شامل بدست آوردن سرعت واگرایی و سرعت فلاتر است مورد بررسی قرار می­گیرند.
در این فصل ضمن بیان مبانی تئوری آیروالاستیسیته و مسائل کلاسیک در آن، مواردی که در این پژوهش نیاز به معرفی دارند تعریف شده است. همچنین واگرایی و فلاتر در سامانه‌های دو درجه آزادی و روش های مهندسی تحلیل فلاتر موجود ارائه شده و در پایان روش­های محاسبه سرعت و فرکانس فلاتر در نرم­افزار تحلیل آئرو الاستیک^[۱۴] به طور کامل شرح داده می شود.
۲-۲- آیروالاستیسیته
آیروالاستیسیته اثرات برهمکنش نیروهای آیرودینامیک، اینرسی و الاستیک را بر روی سازه هواپیما مورد مطالعه قرار می دهد. برای نشان دادن روابط ذاتی آیروالاستیسیته، کلار شکل ۲-۱ را ارائه نمود.
شکل ۲-۱٫ تعاریف آیروالاستیسیته
در تمامی مسائل آیروالاستیسیته یکی از ویژگی هایی که همواره مشاهده می­ شود، این است که بواسطه نیروهای آیرودینامیک افزایش تغییر شکل سازه را خواهیم داشت، این افزایش تغییر شکل باعث تغییر نیروهای آیرودینامیک شده و این فرایند منجر به تغییر شکل دوباره سازه می شود. تغییر شکل سازه تا زمانی ادامه می یابد که سیستم به یک حالت تعادل برسد و یا اینکه متاسفانه منجر به آسیب دیدگی سیستم شود.
مسائل آیروالاستیسیته بواسطه رفتارهای الاستیک سازه هواپیما رخ می دهند، به عبارت دیگر اگر سازه هواپیما کاملا صلب بود آنگاه مسائل آیروالاستیسیته هیچگاه اتفاق نمی افتاد. بعلاوه، افزایش سختی یک هواپیما را می توان به وسیله استفاده از موادی که با تکنولوژی بالا تولید می شوند و یا افزایش ضخامت سازه -که خود منجر به افزایش نامناسب وزن هواپیما می شود- به دست آورد. هر دو روش بیان شده از جمله روش های پرهزینه جهت حل این مشکل می باشند. از طرف دیگر، افزایش صلبیت سازه اثرات نامطلوبی خواهد داشت از جمله اینکه می­توان بیان نمود که هواپیما توانایی حفاظت از بار و مسافران را در برابر تندبادهای ناگهانی نخواهد داشت. افزایش سرعت هواپیماها منجر به طراحی­هایی با بدنه باریکتر و بالهایی نازک تر می­ شود و لذا نیازمند سازه­ای با سختی به نسبت کمتر خواهیم بود.
در تمامی مسائل آیروالاستیسیته یکی از ویژگی هایی که همواره مشاهده می شود، این است که بواسطه نیروهای آیرودینامیک افزایش تغییر شکل سازه را خواهیم داشت، این افزایش تغییر شکل باعث تغییر نیروهای آیرودینامیک شده و این فرایند منجر به تغییر شکل دوباره سازه می­ شود، تغییر شکل سازه تا زمانی ادامه می یابد که سیستم به یک حالت تعادل برسد و یا اینکه متاسفانه منجر یه آسیب دیدگی سیستم شود.
آیروالاستیسیته به دو شاخه اصلی آیروالاستیسیته استاتیک و آیروالاستیسیته دینامیک تقسیم می شود. آیروالاستیسیته استاتیک شامل تقابل نیروهای الاستیک و آیرودینامیک می شود. موضوعات اصلی آیروالاستیسیته استاتیک، توزیع بار بر روی بال الاستیک، واگرایی، کاهش اثر سطوح کنترل، معکوس شدن عملکرد سیستم کنترلی و همچنین اثرات آیروالاستیسیته بر روی پایداری استاتیک هواپیماست. در پاراگراف های بعد به صورت مختصر این موضوعات مطرح می شود.
توزیع بار بر روی بال الاستیک:
نیروهای آیرودینامیک که بر روی بال اعمال می­ شود شکل بال را تغییر می­ دهند. این تغییر شکل موجب افزایش نیروهای آیرودینامیک می­ شود. مقداری تغییر شکل بیشتر بواسطه این افزایش نیروهای آیرودینامیک ایجاد می­ شود. این ویژگی معمول بال الاستیک ممکن است منجر به توزیع باری بالقوه خطرناک بعد از حالت تغییر شکل بحرانی سازه شود.
واگرایی:
واگرایی ناپایداری یکی از سطوح برآزای هواپیما در سرعتی به نام سرعت واگرایی است. در این سرعت نیروهای الاستیک توانایی مقاومت در برابر نیروهای آیرودینامیک القاء شده را نداشته و نیروهای آیرودینامیک منجر به تغییر شکل بال می­شوند.
کاهش اثر سطوح کنترل:
در مقایسه با یک بال صلب سطوح کنترل یک بال الاستیک اثرگذاری کمتری در برابر پاسخ بال دارند. ایلران، رادر و همچنین الویتور تحت تاثیر این پدیده می­باشند.
اثر آیروالاستیسیته بر روی پایداری استاتیک هواپیما:
هرگونه تغییر در شکل سازه هواپیما بر پایداری استاتیک هواپیما اثر می­ گذارد. این پدیده به عنوان اثر آیروالاستیسیته بر روی پایداری استاتیک هواپیما شناخته می­ شود.
از طرف دیگر در آیروالاستیسیته دینامیک نیروهای اینرسی نیز نقش مهمی را همانند نیروهای آیرودینامیک و نیروهای الاستیک دارد. آیروالاستیسیته دینامیک، فلاتر، بافتینگ، پاسخ دینامیکی و اثر آیروالاستیسیته بر پایداری دینامیک را بررسی می­نماید.
فلاتر:
فلاتر یک ناپایداری دینامیک است و زمانی روی می­دهد که سازه انرژی جنبشی خود را به وسیله هوا افزایش داده و توانایی مستهلک نمودن این انرژی را نداشته باشد. در نتیجه این فرایند اجزاء هواپیما با دامنه­ای بیشتر از دامنه خود مرتعش می­گردند.
بافتینگ:
بافتینگ ارتعاش گذرای اجزاء هواپیما به واسطه اثرات آیرودینامیک ایجاد شده توسط گردابه های پشت بال یا دیگر اجزاء هواپیماست.
پاسخ دینامیکی:
پاسخ دینامیکی یک پاسخ گذرا در برابر بارهایی است که به هواپیما وارد می شود همانند: تندبادها و نیروهایی که هنگام فرود بر بدنه هواپیما وارد می شوند.
اثرات آیروالاستیسیته بر پایداری دینامیک:
تغییرات در پایداری دینامیک هواپیما به واسطه تغییر شکل اجزاء سازه هواپیما طی پرواز می­باشد.
در صنعت هواپیماسازی امروز، تعداد زیادی هواپیمای انعطاف پذیر با سرعت­های زیاد جهت مصارف نظامی و غیرنظامی طراحی می­شوند. تفاوت های مختلف این نوع هواپیماها، بررسی آیروالاستیسیته را به امری الزامی تبدیل نموده است FAR.25.301© بیان می­نماید:
(( اگر تغییر شکل سازه تحت بار باعث تغییرات کاملا مشخصی در توزیع بارهای داخلی و خارجی شود، این تغییرات بوجود آمده در توزیع بار را باید در محاسبات وارد نمود.))
همچنین دیگر مواردی که می­توانند منجر به حوادث آیروالاستیسیته شوند نیز در مستندات ویژه ای گنجانده شده و قوانین سخت­گیرانه ای را برای این موضوع مشخص می­نمایند. پدیده آیروالاستیسیته می ­تواند منجر به نتایج کاملا زیانباری طی پرواز شود. هاجز پاراگراف زیر را در مورد اهمیت و لزوم بررسی آیروالاستیسیته بیان می­نماید:
در طراحی وسایل پرنده، پدیده آیروالاستیسیته می تواند به طیف گسترده ای از رفتارهای تقریبا بی خطر تا سوانح زیانبار مختلف منتج گردد. به عنوان نمونه ای از رفتارهای تقریبا بی خطر می توان عدم راحتی خلبان و خدمه را طی پرواز مثال زد. اگر از این مرحله به سمت ارتعاشات پایدار و گذرا حرکت کنیم این ارتعاشات به آرامی سازه را با آسیب های میکروسکپیک ناشی از خستگی مواجه می­نماید و به عنوان نمونه ای از سوانح زیانبار می­توان ناپایداری آیرودینامیکی را مثال زد که به سرعت منجر به آسیب دیدن هواپیما و از بین رفتن خدمه پروازی و مسافران بدون کوچکترین هشداری می­ شود.
با توجه به نتایج زیانبار نشئت گرفته از مسائل آیروالاستیسیته، باید این مسائل را در اولین گام ممکن از فاز طراحی مورد توجه قرار داد و هشدارهای اولیه جهت اجتناب و یا حداقل تقلیل نمودن این مسائل ارائه نمود.
به صورت ایده­آل، از مراحل اولیه طراحی، هواپیما را باید به صورتی طراحی نمود که هیچگاه با پدیده فلاتر روبرو نشود. در صنعت هوافضای امروزی، روش­های المان محدود یکی از روش­های بررسی این مسائل است. روش­های المان محدود به همراه تست­های زمینی ارتعاش سازه، می­توانند به یک طراحی موفق منجر شوند. شکل ۲٫۲ مراحل معمول بررسی فلاتر را نشان می­دهد.
بررسی مسائل آیرو الاستیسیته را می­توان به صورت مراحل زیر بیان نمود:
۱) آماده نمودن مدل سازه
۲) مشخص نمودن فرکانس های طبیعی و مدهای تشدید سازه
۳) اعتبارسنجی نتایج به وسیله تست های زمینی ارتعاش سازه
۴) بهینه نمودن و تصحیح مدل سازه بر اساس نتایج تست های زمینی ارتعاش

۲۲/۴±۹۶/۲۴

تجربی۷ (عصاره هیدروالکلی سنجد+تابش WiFi)

* نشان دهنده تفاوت معنادار در سطح ۰۵/۰>P بین گروه­ مورد نظر با گروه­ کنترل می­باشد.
# نشان دهنده تفاوت معنادار در سطح ۰۵/۰>P بین گروه­ مورد نظر با گروه­ کنترل WiFi می­باشد.
## نشان دهنده تفاوت معنادار در سطح ۰۱/۰>P بین گروه­ مورد نظر با گروه­ کنترل WiFi می­باشد.
همان­گونه که در نمودار ۳-۱۰ ملاحظه می­گردد، بین میانگین درصد اسپرم­های با حرکت درجا (GII) در گروه کنترل WiFi نسبت به گروه­ کنترل تفاوت معناداری مشاهده می­گردد. همچنین نتایج نشان می­ دهند که بین گروه­ ها تجربی۱ (عصاره هیدروالکلی سنجد) و گروه تجربی۶ (تابش WiFi) نسبت به گروه کنترل WiFi تفاوت معناداری مشاهده می­گردد.
$ نشان دهنده تفاوت معنادار در سطح ۰۵/۰>P بین گروه­ مورد نظر با گروه­ کنترل می­باشد.
# نشان دهنده تفاوت معنادار در سطح ۰۵/۰>P بین گروه­ مورد نظر با گروه­ کنترل WiFi می­باشد.
## نشان دهنده تفاوت معنادار در سطح ۰۱/۰>P بین گروه­ مورد نظر با گروه­ کنترل WiFi می­باشد.
نمودار ۳-۱۰: نمودار باکس- ویسکر (box-and-whisker plots) برای درصد اسپرم­های با حرکت درجا در گروه ­های مختلف

۳-۱۱- یافته­های مربوط به بررسی تأثیر امواج WiFi و اثر حفاظتی عصاره­ی هیدروالکلی سنجد بر درصد اسپرم­های پیشرونده با حرکت آهسته (GIII)
جهت بررسی تأثیر امواج WiFi و اثر حفاظتی عصاره­ی هیدروالکلی سنجد بر درصد اسپرم­های پیشروند با حرکت آهسته (GIII) از روش آماری تحلیل واریانس یک­طرفه (ANOVA) به همراه آزمون پیگیری LSD استفاده شد. در جدول ۳-۱۱ میانگین و خطای معیار میانگین (  ) درصد اسپرم­های پیشرونده با حرکت آهسته (GIII) در گروه ­های مختلف ارائه شده است. نتایج نشان می­ دهند که بین میانگین درصد اسپرم­های پیشرونده با حرکت آهسته (GIII) در گروه تجربی۶ (تابش WiFi) نسبت به گروه­ کنترل WiFi تفاوت معناداری مشاهده می­گردد. همچنین نتایج نشان می­ دهند که بین گروه تجربی۶ (تابش WiFi) با گروه تجربی۷ (عصاره هیدروالکلی سنجد+تابش WiFi) تفاوت معناداری مشاهده می­گردد.
جـدول ۳-۱۱: میانگین و خطای معیار میانگین () درصد اسپرم­های پیشرونده با حرکت آهسته در گروه ­های مختلف

خطای معیار میانگین±میانگین درصد اسپرم­های پیشرونده با حرکت آهسته

گروه­­­های مختلف

۰۹/۴±۸۳/۲۷

کنتـرل

۹۴/۵±۸۹/۱۸

کنتـرل WiFi

۶۷/۶±۴۸/۳۸

شاهد

۸۳/۳±۳۲/۳۵

تجربی۱ (عصاره هیدروالکلی سنجد)

#۹۹/۷±۴۲/۴۳

تجربی۶ (تابش WiFi)

$۶۴/۵±۵۵/۲۶

تجربی۷ (عصاره هیدروالکلی سنجد+تابش WiFi)

# نشان دهنده تفاوت معنادار در سطح ۰۱/۰>P بین گروه­ مورد نظر با گروه­ کنترل WiFi می­باشد.
$ نشان دهنده تفاوت معنادار در سطح ۰۵/۰>P بین گروه­ مورد نظر با گروه­ تجربی۶ می­باشد.
همان­گونه که در نمودار ۳-۱۱ ملاحظه می­گردد، بین میانگین درصد اسپرم­های پیشرونده با حرکت آهسته (GIII) در گروه تجربی۶ (تابش WiFi) نسبت به گروه­ کنترل WiFi تفاوت معناداری مشاهده می­گردد. همچنین نتایج نشان می­ دهند که بین گروه تجربی۶ (تابش WiFi) با گروه تجربی۷ (عصاره هیدروالکلی سنجد+تابش WiFi) تفاوت معناداری مشاهده می­گردد.
# نشان دهنده تفاوت معنادار در سطح ۰۱/۰>P بین گروه­ مورد نظر با گروه­ کنترل WiFi می­باشد.
$ نشان دهنده تفاوت معنادار در سطح ۰۵/۰>P بین گروه­ مورد نظر با گروه­ تجربی۶ می­باشد.

۳۰-۲۶

تمایل به کارآفرینی سازمانی

۸

۳-۶- روایی و پایایی پرسشنامه
یکی از مهمترین جنبه های هر تحقیق، مناسب بودن ابزار اندازه گیری آن است. هر نوع ابزار سنجش باید از روایی و پایایی لازم برخوردار باشد تا محقق بتواند داده های متناسب با تحقیق را گردآوری نماید و از طریق این داده ها و تجزیه و تحلیل آنها، فرضیه های مورد نظر را بیازماید و به سؤال تحقیق پاسخ دهد. بررسی روایی و پایایی ابزار اندازه گیری بسیار مهم می باشد که به شرح آنها پرداخته می شود.
۳-۶-۱- روایی^[۱]
مفهوم روایی یا اعتبار به این سؤال پاسخ می دهد که ابزار اندازه گیری تا چه حدی خصیصه مورد نظر را می سنجد. در واقع، روایی آن است که ابزار اندازه گیری برای اهداف مورد نظر یعنی اندازه گیری متغیر تحقیق از کارایی لازم برخوردار باشد. روایی مستلزم آن است که ابزار پژوهش قصد اندازه گیری آن را دارد ( پاشا شریفی و شریفی، ۱۳۸۳، ۲۴۶). بدون آگاهی از اعتبار ابزار اندازه گیری نمی توان به دقت داده های حاصل از آن اطمینان داشت. روش های متعددی برای تعیین اعتبار ابزار اندازه گیری وجود دارد. در این جا از اعتبار محتوا ^[۲] بهره گرفته شده است. اعتبار محتوا، نوعی اعتبار است که معمولاً برای بررسی اجزای تشکیل دهنده یک ابزار اندازه گیری به کار برده می شود. اعتبار محتوای یک ابزار اندازه گیری، به سؤال های تشکیل دهنده آن بستگی دارد. اگر سؤال ها معرف ویژگی ها و مهارت های ویژه ای باشد که محقق قصد اندازه گیری آن ها را داشته باشد، آزمون دارای اعتبار محتوا است. اعتبار محتوای یک آزمون معمولاً توسط افرادی متخصص در موضوع مورد مطالعه تعیین می شود. از این رو اعتبار محتوا به قضاوت داوران بستگی دارد (سرمد و دیگران، ۱۳۸۰، ۱۷۱). با وجود اینکه در تحقیق حاضر از پرسشنامه استاندارد استفاده شده است که طبیعتاً مورد تأیید و استفاده صاحبنظران مدیریت و بازاریابی در سطح بین المللی می باشد، با این حال، جهت اطمینان از روایی، پرسشنامه در اختیار متخصصین امر، از جمله اساتید راهنما و مشاور و همچنین صاحبنظران رشته مدیریت و بازاریابی قرار گرفت که نظر آنان نیز مؤید روایی پرسشنامه بود.

۳-۶-۲- پایایی^[۳]
پایایی ابزار یکی از ویژگی های فنی ابزار اندازه گیری است و با این امر سر و کار دارد که ابزار اندازه گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می دهد. همچنین پایایی با ثبات، صحت و قابلیت پیش بینی یافته های تحقیق سر و کار دارد (ونوس و دیگران، ۱۳۸۰، ۱۴۵). ضریب پایایی نشانگر آن است که تا چه اندازه ابزار اندازه گیری ویژگی های با ثبات آزمودنی و یا ویژگی های متغیر و موقتی آن را می سنجد (سرمد و دیگران، ۱۳۸۰، ۱۶۶) برای محاسبه پایایی، شیوه های مختلفی به کار برده می شود، که در این تحقیق برای تعیین پایایی پرسش نامه از روش آلفای کرونباخ استفاده شده که به وسیله نرم افزار SPSS برای مجموعه سؤالات مربوط به هر متغیر محاسبه گردیده است. به منظور تعیین پایایی پرسشنامه قبل از توزیع نهایی آن، یک مطالعه مقدماتی، بوسیله توزیع پرسشنامه بین ۳۰ نفر از مدیران و کارکنان بانک های خصوصی شهر رشت صورت گرفت، و سپس از طریق نرم افزار SPSS ضریب آلفای کرونباخ محاسبه گردید. با توجه به این که حداقل ضریب پایایی برای پرسشنامه های پژوهشی ۷۰/۰ می باشد، ملاحظه می گردد که ضرایب آلفای کرونباخ به دست آمده برای تمامی متغیرها از این مقدار بالاتر است. بنابراین می توان ادعا نمود که پایایی و اعتبار پرسشنامه تحقیق مطلوب بوده است.
جدول ۳-۳- جدول پایایی مربوط به سؤالات پرسشنامه

آلفای کرونباخ به درصد

تعداد سؤالات

متغیر

۷۹۳/۰

۳

انگیزش

۸۸۵/۰

۷

مهارت های فردی

۸۳۴/۰

۵

حمایت محیطی ادراک شده

۸۴۱/۰

۴

پویایی محیطی ادراک شده

۸۰۶/۰

۲

نگرش

۸۲۷/۰

۲

هنجارهای ذهنی

۴-۱-۹- منیزیم برگ: ۴۶
۴-۲- نتیجه‌گیری ۴۹
۴-۳- پیشنهادات: ۵۱
فهرست منابع ۵۲
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول ۱-۱- درصد مواد تشکیل دهنده جو…………………………………………………………………………… ۱۳
جدول ۳-۱ - نتایج تجزیه خاک محل آزمایش قبل از کشت جو……………………………………………۲۷
جدول ۳- ۲- میزان درجه حرارت (سانتی‌گراد) در شهرستان بویراحمد در سال زراعی ۹۲-۱۳۹۱ ……………………………………………………………………………………………………………………………………. ۲۸
جدول ۳-۳- میزان رطوبت نسبی به درصد در شهرستان بویراحمد در سال زراعی ۹۲-۱۳۹۱ ………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۲۹
جدول ۴-۱- جدول تجزیه واریانس اثرات سطوح مختلف پساب فاضلاب تصفیه شده شهری بر عملکرد و اجزاء عملکرد جو ……………………………………………………………………………………………………. ۳۶
۴-۲- جدول میانگین اثرات اصلی سطوح مختلف پساب فاضلاب تصفیه شده شهری بر عملکرد و اجزاء عملکرد جو ………………………………………………………………………………………………………………… ۴۷
۴-۳- جدول تجزیه واریانس میانگین مربعات اثرات سطوح مختلف پساب تصفیه شده شهری بر عملکرد و اجزای عملکرد جو…………………………………………………………………………………………………۴۸
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار ۴-۱- اثر سطوح مختلف پساب فاضلاب بر میانگین ارتفاع بوته………………………………. ۳۸
نمودار ۴-۲- اثر سطوح مختلف پساب فاضلاب بر میانگین طول ریشه……………………………….. ۳۹
نمودار ۴-۲- اثر سطوح مختلف پساب فاضلاب بر میانگین طول خوشه ……………………………… ۴۰
نمودار ۴-۴ اثر سطوح مختلف پساب فاضلاب بر میانگین عملکرد دانه……………………………….. ۴۱
نمودار ۴-۵- اثر سطوح مختلف پساب فاضلاب بر میانگین عملکرد بیولوژیک……………………… ۴۲
نمودار ۴-۶- اثر سطوح مختلف پساب فاضلاب بر میانگین وزن هزار دانه…………………………….. ۴۳
نمودار ۴-۷- اثر سطوح مختلف پساب فاضلاب بر شاخص برداشت………………………………………. ۴۴
نمودار ۴-۸- اثر سطوح مختلف پساب فاضلاب بر میزان پتاسیم برگ………………………………….. ۴۵
نمودار ۴-۹- اثر سطوح مختلف پساب فاضلاب بر میزان منیزیم برگ …………………………………. ۴۶
چکیده:
بررسی اثر پساب فاضلاب تصفیه شهری بر رشد و نمو جو و میزان عناصر غذایی پتاسیم و منیزیم در برگ در شرایط گلخانه‌ای
به وسیله‌ی:
مهران کرمی برزآباد
به منظور بررسی اثرات سطوح مختلف پساب فاضلاب تصفیه شده شهری بر رشد و نمو جو و میزان عناصر غذایی پتاسیم و منیزیم در برگ در شرایط گلخانه‌ای آزمایشی به صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی در شهر یاسوج، روستای بلهزار در سال زراعی ۹۲-۱۳۹۱ به اجرا درآمد. فاکتورهای آزمایش شامل سطوح مختلف آبیاری با پساب تصفیه شده شهری در چهار سطح (۰، ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ درصد آبیاری) و در ۳ تکرار و جمعاً در ۱۲ گلدان بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها با بهره گرفتن از نرم‌افزار SPSS، مقایسه میانگین داده‌ها با آزمون دانکن و رسم نمودارها با استفاده، از نرم‌افزار Excell انجام گرفت.
نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد که با افزایش میزان مصرف پساب فاضلاب تصفیه شده شهری در آب آبیاری باعث افزایش میزان ارتفاع بوته، طول ریشه، طول خوشه، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، وزن هزار دانه، شاخص برداشت و میزان منیزیم برگ می‌شود، بیشترین اثر افزایش مصرف پساب فاضلاب تصفیه شهری بر عملکرد دانه و وزن هزار دانه و میزان منیزیم برگ در تیمار F₁₀₀ (مصرف ۱۰۰ درصد پساب فاضلاب تصفیه شده شهری در آب آبیاری) به ترتیب به میزان ۹/۱۷۹۵ کیلوگرم در هکتار و ۳/۳۵ گرم و ۲۴/۲ درصد به دست آمد.
واژه‌های کلیدی: پساب فاضلاب تصفیه شهری، عملکرد، پتاسیم برگ، جو، یاسوج.
فـصـل اول
مقدمه و هدف
۱-کلیات
۱-۱-مقدمه
رشد روز افزون جمعیت جهان، همگام با گسترش فعالیت‌های کشاورزی و صنعتی در جهت افزایش تأمین مواد غذایی از یک سو و خشکسالی‌های پی در پی در سال‌های اخیر از سوی دیگر، موجب شده است که منابع موجود آب شیرین در اکثر کشورهای واقع در کمربند مناطق خشک به اوج بهرهبرداری خود برسد و بالطبع فشار بیش از اندازه به منابع آب وارد آید. ایران جزء کشورهایی است که برداشت آب از منابع آب زیرزمینی آن در مقایسه با سایر کشورها به مراتب بیشتر است لذا در شرایطی که کشور به شدت از لحاظ کمبود منابع آب شیرین رنج می‌برد و در دراز مدت بحران منابع آب به صورت یک مسأله جدی مطرح است، بنابراین توجه به منابع غیر متعارف آب یک ضرورت اجتناب ناپذیر می‌باشد (عابدی و همکاران، ۱۳۷۸). هرچند مواد و عناصر موجود در پساب فاضلاب بسیار قابل توجه بوده و بررسی کلیه آن‌ها امری مشکل است، لیکن تعدادی از نمایه‌های شیمیایی و فیزیکی برای آن در نظر گرفته شده که قبل از استفاده برای کشاورزی بایستی مورد ارزیابی قرار گیرند. (دای و همکاران، ۱۹۷۵). بشر در آغاز حیات خود بر روی کره زمین زندگی غارنشینی را انتخاب کرد و برای تأمین نیازهای غذایی و پوشاک خود اقدام به شکار حیوانات وحشی و جمع‌ آوری گونه‌های گیاهی می‌کرد که برای او ارزش غذایی داشت البته گونه‌های گیاهی در فاصله دور از هم قرار داشتند و به صورت متمرکز و متراکم نبودند. با گذشت زمان و افزایش جمعیت، انسان‌ها که موجودی اجتماعی بودند یکجانشینی و تمدن‌ها را ایجاد کردند و به جای شکار برای به دست آوردن نیازهای غذایی خود اکوسیستم‌های کشاورزی و دامپروری را ایجاد کردند. بشر که موجودی متفکر و خلاق است از همان دوران، با تجربه نه چندان خوبی که داشت تراکم را در حد دلخواه خود انتخاب می‌کرد. شخم با حیوانات به طور سنتی بود. عمق و دفعات شخم چندان مهم نبوده و خبری از کودهای شیمیایی نبود. چون همین کشاورزی سنتی او جوابگوی نیازهای غذایی جمعیت آن دوران بود. به تدریج با افزایش جمعیت سطح زیر کشت را بالا برد ولی افزایش سطح زیر کشت با توجه به انفجار جمعیت، نداشتن ابزار و ماشین‌آلات برای افزایش سطح زیر کشت واقعی، وجود نداشتن کود شیمیایی و نبودن راه علمی برای کنترل آفات و بیماری‌ها چندان کارساز نبود. از این دوران به بعد بشر افزایش تولید در واحد سطح را احساس کرد؛ زیرا او موجودی متفکر بود و باید به طریقی ذهن خود را درگیر تحقیقات در ارتباط با تراکم مناسب، تولید و مصرف بهینه کودهای شیمیایی، ابداع روش‌های مبارزه با آفات و بیماری‌ها و از سوی دیگر ایجاد ماشین‌آلات برای صرفه‌جویی در زمان و افزایش سرعت کار خود در ارتباط با کشاورزی می‌کرد. چون با افزایش جمعیت و ایجاد زندگی شهرنشینی و ساخت منازل و ساختمان‌ها و از سوی دیگر در اثر فرسایش‌های آبی و خاکی از سطح زمین‌های کشاورزی در واحد سطح کاسته شد؛ بنابراین از همان زمان تاکنون برای هر گیاهی تحقیقات مستقلی در محورهای مختلف از جمله به نژادی- تراکم- مصرف بهینه کودهای شیمیایی- ابداع روش‌های مبارزه با آفات و بیماری‌ها و غیره آغاز شد تا بجای افزایش سطح زیر کشت، تولید در واحد سطح افزایش یابد.

اما در ارتباط با ابداع کود و سموم شیمیایی برای تولید پایدار و حداقل خسارت آمدن به محیط زیست باید تحقیقاتی در جهت کم کردن مصرف آن‌ها و هم چنین مصرف بهینه آن‌ها صورت گیرد. جو یکی از قدیمی‌ترین گیاهان زراعی می‌باشد که توسط انسان اهلی شده و در نقاطی از خاور نزدیک که کاوش‌های باستان شناسی صورت گرفته همیشه با گندم امر و آین کورن دیده شده است (نور محمدی ۱۳۸۰). قدیمی‌ترین جو از ارقام دو ردیفه وحشی می‌باشد که در حفاری‌های جنوب اروپا به دست آمده و معلوم شده که در عصر حجر کشت شده است (خدابنده ۱۳۶۹). هارلان عقیده دارد که عموم جوهای وحشی و اهلی یک گیاه منقرض شده‌ای بوده است که در منطقه‌ای که هم اکنون هور درام اسپنانئوم دیده می‌شود روییده است. این منطقه از کوه‌های زاگرس در غرب ایران و در سرتاسر جنوب ترکیه و سمت فلسطین امتداد دارد (نور محمدی ۱۳۸۰). استفاده از پساب فاضلاب به عنوان یک منبع غذایی گیاهی در تولیدات زراعی و یا به منظور حاصلخیز کردن خاک‌ها از قدیم‌الایام در برخی نواحی آسیا معمول بوده است؛ اما اطلاعات مدون در این زمینه و به خصوص در مورد کاربرد پساب در کشاورزی مربوطه به سال ۱۳۵۱ در بنزولای آلمان (جی هارد؛۱۹۵۹ و روچینگ، ۱۹۱۱) و سال ۱۶۵۰ در ایدرن بورف اسکاتلند است. با توسعه روش‌های تصفیه پساب فاضلاب تصفیه شهری، توجه به استفاده از پساب حاصله از تصفیه‌خانه‌ها در کشاورزی افزایش پیدا کرد (چک، ۱۹۶۶). به خصوص این که برخی از متخصصان بر این باورند که بهترین روش برای دفع پساب پخش آن در اراضی کشاورزی است؛ زیرا با این روش چرخه مواد غذایی تکمیل شده و عناصری که در اثر زراعت از خاک خارج شده است دوباره به آن بازگردانده می‌شود (چک، ۱۹۶۴)، از طرف دیگر وارد ساختن پساب به خاک خطر آلودگی محیط و به خصوص رودخانه را نیز کاهش می‌دهد (ادن و همکاران، ۱۹۷۷)؛ بنابراین ایده اولیه استفاده از پساب در کشاورزی به دو دلیل عمده شکل گرفت که عبارتند از: ۱) جلوگیری از آلوده شدن رودخانه‌ها ۲) استفاده از مواد غذایی موجود در آن برای زراعت. به تدریج موضوع حفاظت آب و استفاده مجدد از آن در مناطق کم آب نیز به آن اضافه شد. گرچه این سه دلیل هنوز هم به قوت خود باقی می‌باشند اما پیشرفت‌های علمی، ملاحظات اقتصادی و به خصوص تجاربی که تا به حال کسب شده است در پاره‌ای موارد مشوق مردم در استفاده از پساب برای زراعت و در مواردی مانع از کاربرد آن می‌باشند. از اواخر سال ۱۸۰۰ و اوایل قرن حاضر استفاده از پساب به تدریج در بسیاری از کشورهای اروپا گسترش پیدا کرد.
۱-۲- اهمیت تحقیق
مسئله محدودیت منابع آب از جمله فاکتورهای مهمی است که توسعه اراضی آبی و تولید محصولات را در مناطق خشک محدود می‌سازد. افزایش جمعیت بشر و نیاز روزافزون به غذا باعث تلاش و تکاپو در جهت تأمین نیاز غذایی بشر گردیده است. افزایش تولید محصولات از دو راه امکان‌پذیر است: ۱- افزایش سطح زیر کشت ۲- افزایش عملکرد در واحد سطح. با توجه به محدودیت اراضی زراعی، امکان افزایش سطح زیر کشت محدود بوده و باید از طریق به‌کارگیری فنآوریهای جدید در جهت افزایش تولید در واحد سطح و تأمین غذای مردم جهان تلاش نمود. با عنایت به موارد فوق می‌توان از مصرف آب‌های با کیفیت پایین یا غیر متعارف بهره گرفت. استفاده از پساب فاضلاب شهری به عنوان یکی از منابع غیر متعارف آب، در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به وجود انواع یون‌های محلول در این قبیل آب‌ها، در پاره‌ای از مناطق به علت افزایش دمای هوا و پایین بودن میزان رطوبت نسبی، تبخیر و تعرق گیاهی زیاد بوده، لذا در این مناطق املاح زیادی در لایه سطحی خاک بر جای خواهد ماند. این امر در مناطق خشک و نیمه خشک حائز اهمیت می‌باشد. پساب فاضلاب تصفیه شهری می‌توانند نیاز آبی و غذایی گیاه را تأمین نموده و به همین علت به عنوان منابع آبی و کودی ارزان قیمت مورد توجه قرار گرفته‌اند مسئله محدودیت منابع آب از جمله فاکتورهای مهمی است که توسعه اراضی آبی و تولید محصولات را در مناطق خشک محدود می‌سازد. افزایش جمعیت بشر و نیاز روزافزون به غذا باعث تلاش و تکاپو در جهت تأمین نیاز غذایی بشر گردیده است. جو یکی از محصولات مورد کشت در استان کهگیلویه و بویراحمد می‌باشد از طرفی آب یکی از مهمترین عوامل محدود کننده رشد می‌باشد. با عنایت به خشکسالی‌های چند سال اخیر و مسئله کمبود آب قابل استفاده کشاورزی، از آنجایی که آب‌های ناشی از پساب فاضلاب تا کنون به طور موثری در امر آبیاری مزارع جو استفاده نشده‌اند و همچنین شرایط اقلیمی و سردسیری بودن یاسوج ضروری است تحقیقات لازم جهت استفاده از آب پساب فاضلاب در امر آبیاری مزارع جو مورد آزمایش قرار گیرد. لذا در صورت موفقیت این امر می‌توان نسبت به تأمین بخشی از آب مورد نیاز جهت آبیاری جو از طریق استفاده از پساب فاضلاب شهری امیدوار گردید.
۱-۳- فرضیه‌های تحقیق:
۱-کاربرد پساب فاضلاب با نسبت‌های مختلف اثر معنی‌داری بر رشد و نمو، جو دارد.
۲-کاربرد پساب فاضلاب با نسبت‌های مختلف اثر معنی‌داری بر میزان پتاسیم در برگ دارد.
۳- کاربرد پساب فاضلاب با نسبت‌های مختلف اثر معنی‌داری بر میزان منیزیم در برگ دارد.
۱-۴- اهداف تحقیق:
۱- بررسی اثر کاربرد مقادیر مختلف پساب فاضلاب بر عملکرد و اجزای عملکرد گیاه جو
۲- بررسی اثر کاربرد مقادیر مختلف پساب فاضلاب بر میزان عناصر غذایی در برگ
۳- تعیین مناسب‌ترین مقدار پساب فاضلاب برای دستیابی به حداکثر عملکرد گیاه جو
۱-۵- سوابق پژوهش
۱-۵-۱- تاریخچه:
جو یکی از قدیمی‌ترین گیاهان زراعی می‌باشد که توسط انسان اهلی شده و در نقاطی از خاور نزدیک که کاوش‌های باستان شناسی صورت گرفته همیشه با گندم امر و آین کورن دیده شده است (نور محمدی ۱۳۸۰). قدیمی‌ترین جو از ارقام دو ردیفه وحشی می‌باشد که در حفاری‌های جنوب اروپا به دست آمده و معلوم شده که در عصر حجر کشت شده است (خدابنده ۱۳۶۹). هارلان عقیده دارد که عموم جوهای وحشی و اهلی یک گیاه منقرض شده‌ای بوده است که در منطقه‌ای که هم اکنون هور درام اسپنانئوم دیده می‌شود روییده است. این منطقه از کوه‌های زاگرس در غرب ایران و در سرتاسر جنوب ترکیه و سمت فلسطین امتداد دارد (نور محمدی ۱۳۸۰). نام جو در ایران از کلمه Jav که در زبان پهلوی به این گیاه اطلاق می‌شده گرفته شده است و در هند Jvu نام دارد (خدابنده ۱۳۶۹).