۵-۳-۱-۳- بررسی اثر ولتاژ بر روی شکل‌گیری نانوساختارها
جهت بررسی اثر ولتاژ، آزمایش الکتروانباشت را در ولتاژهای ۵/۰ ولت، ۱٫۰ولت ، ۵/۱ولت و ۲٫۰ ولت انجام می‌دهیم. همانطور که از روی شکل ۵ -۷ از الف تا د مشاهده می‌شود به ترتیب با افزایش ولتاژ، قطر و شکل نانوحفره‌ها کاهش می‌یابد. همچنانکه مشاهده می‌شود در ولتاژ ۱ ولت نانو حفره‌ها با عمق نسبتاً زیاد رشد می‌کنند که این موضوع قابل توجه می‌باشد.
شکل( ۵- ۷ ) نانوپروس‌های تولید شده توسط الکتروانباشت الف) در ولتاژ ۵/۰ ولت ، ب) در ولتاژ ۱٫۰ولت،
ج) در ولتاژ ۵/۱ولت و د) در ولتاژ ۲٫۰ ولت
بدین ترتیب امکان ساخت نانوخفره‌ها با ساختاری متفاوت و متخلخل مختلف وجود دارد که یکی از اهداف این پروژه تغییر تخلخل با تغییر ولتاژ است.
آزمایش هیدروترمال را همانند آنچه که در بخش ۴-۳-۱-۲ گفته شد، بدون تغییر شرایط، تکرار می‌کنیم. همانطور که از روی شکل ۵ -۸ از الف تا د مشاهده می‌شود، ساختار نانوسیم‌ها وابسته به شکل مرحله قبلی می‌باشد بطوری که با افزایش ولتاژ، قطر نانوسیم‌ها کاهش می‌یابد. در این تصاویر به خوبی نشان داده می‌شود که با تغییر نوع ساختار زیرلایه نوع ساختار لایه مرحله دوم نیز تغییر می‌کند، حتی برخی از این نانوساختارهای بدست آمده شکل نانوسیم نداشته و بیشتر شبیه کلوخه‌ای شدند (شکل ب) و یا حتی ترکیبی از کلوخه‌ای و نانوسیم هستند که به طبع آن میزان تخلخل نیز متفاوت خواهد بود.

شکل( ۵ - ۸ ) نانومیله‌ها و نانوکلوخه‌های شکل گرفته بر روی زیرلایه‌های تولید شده به روش الکتروانباشت در الف) ولتاژ ۵/۰ ولت، ب) ولتاژ ۱٫۰ ولت ج) ولتاژ ۵/۱ ولت و د) ولتاژ ۲٫۰ ولت
۵-۳-۲- رشد نانوحفره‌ها‌ بر روی لایه نازک از نانوسیم اکسیدروی
در این مرحله عکس فرایند قبل را انجام می‌دهیم. ابتدا بر روی زیرلایه FTO به روش هیدروترمال نانوسیم‌ها را رشد می‌دهیم. تصویر SEM از رشد نانو ساختارهای اکسید روی در مرحله‌ی هیدروترمال در شکل ۵-۹ نشان داده شده است. همانطور که از روی شکل مشخص است، چون در این مرحله ابتدا از روش هیدروترمال استفاده کردیم و نانوسیم‌ها را بر روی زیرلایه‌ خام FTO رشد داده‌ایم، یکنواختی قطر نانوسیم‌های بدست آمده دلالت بر تأثیر زیرلایه بر روی رشد نانوساختار دارد. البته شایان ذکر است به هم ریختگی نانوسیم‌ها و عدم تشکیل ساختارهای هم خط شده به عدم وجود و غیر یکنواخت بودن زیرلایه دانه‌ای نسبت داده می‌شود.
شکل (۵ - ۹ ) تصویر SEM از رشد نانو ساختارهای اکسید روی که بصورت نانو میله هستند در مرحله ی هیدروترمال
در گام بعد با بهره گرفتن از روش الکتروانباشت، نانوحفره‌‌های اکسید روی را بر روی نانوسیم‌ها تولید می‌کنیم. برای بررسی اثر ولتاژ، آزمایش الکتروانباشت را در ولتاژهای ۵/۰ ولت، ۱٫۰ولت ، ۵/۱ولت و ۲٫۰ ولت انجام می‌دهیم. همانطور که از روی شکل ۵ -۱۰ مشاهده می‌شود در ولتاژ یک ولت نانوعدسی‌ها، مخلوطی با اشکال دیگر می‌شود. در ولتاژ ۵/۱ ولت حفره‌های عمیق تولید می‌شوند که جای بررسی بیشتری دارد و در ولتاژ ۲ ولت نانوساختارهای کلوخه‌ای تشکیل می‌شود. بدین ترتیب با تغییر شکل نانوساختارهای زیرلایه‌ها امکان تولید انواع نانوساختارهایی با تخلخل متفاوت فراهم است.

شکل( ۵ - ۱۰) تصویر SEM از رشد نانو ساختارهای اکسید روی در مرحله ی الکتروانباشت الف) در ولتاژ ۰٫۵ ولت، ب) در ولتاژ ۱٫۰ ولت ج) در ولتاژ ۱٫۵ ولت و د) در ولتاژ ۲٫۰ ولت
۵-۴- ساختار بلوری
شکل ۵ – ۱۱ طیف پراش اشعه ایکس نانوسیم‌های هگزوگونال رشد داده شده در این پژوهش را نشان می‌دهد. تمامی پیک‌های موجود در طیف پراش به‌خوبی معرف ساختار بلوری هگزوگونال ورتسایت اکسیدروی با جهت‌گیری (۰۰۲) می‌باشد ( مطابقت با کارت استاندارد ۳۶-۱۴۵۱). پیک پراش تیز و برجسته در ^◦۵۳ /۳۴=Ɵ۲ مربوط به صفحه (۰۰۲) اکسیدروی می‌باشد و نشان می‌دهد که نانوساختارهای رشد یافته جهت‌گیری ترجیحی محور c دارند و عمود بر سطح زیرلایه می‌باشد ]۹۴٫[ هیچ پیک پراشی ناشی از ناخالصی یا Zn فلزی در طیف پراش اشعه ایکس نمونه‌ها مشاهده نشد که بیانگر رشد نانوساختارهای اکسیدروی به‌ صورت نسبتاً خالص می‌باشد.
شکل (۵ – ۱۱) الگوی پراش پرتو ایکس از نانو دیسک های اکسید روی تولید شده به روش الکترو انباشت
۵-۵- بررسی خواص نوری
نانوسیم‌ها و نانوحفره‌های اکسیدروی بدست آمده با طول، ضخامت دیواره و قطر حفره‌ی متفاوت، جذب نور و خواص کاتالیزور نوری متفاوت از خود نشان می‌دهند، که این به علت بازده متفاوتی است که در برخورد نوری از خود نشان می دهند. خواص اپتیکی نانو ساختارهای ترکیبی اکسیدروی حاصل توسط UV بررسی گردید. این نانو ساختارها در ناحیه‌ی طیف مرئی شفاف بوده و نور را از خود عبور می دهند.
در این بخش به بررسی خواص جذب این ساختارها در سه مرحله می‌پردازیم:
خواص جذب نانوسیم‌های تک مرحله‌ای
خواص جذب نانوحفره‌‌های تک مرحله‌ای
خواص جذب نانوساختار‌های ترکیبی اکسیدروی (دو مرحله‌ای)
منحنی جذب نانوسیم‌های ZnO تک مرحله‌ای در شکل ۵-۱۲ نشان داده شده است. بیشترین جذب در طول موج تقریبی ۳۲۵ نانومتر و در حدود ۴۵ درصد می‌باشد. در طول موج بین ۴۰۰ تا ۸۰۰ نانومتر جذب تقریباً یکنواخت بوده است.
شکل (۵-۱۲) منحنی جذب نانو سیم‌های اکسید روی، تک مرحله‌ای
منحنی جذب نانوحفره‌های ZnO تک مرحله‌ای در شکل ۵-۱۳ نشان داده شده است. بیشترین جذب در طول موج تقریبی ۳۲۵ نانومتر و در حدود ۴۵ درصد می‌باشد. در طول موج بین ۴۰۰ تا ۸۰۰ نانومتر جذب تقریباً یکنواخت بوده است.
شکل(۵-۱۳) منحنی جذب نانو پروس‌های اکسید روی، تک مرحله‌ای
منحنی جذب نانوساختار ترکیبی ZnO در شکل ۵-۱۴ نشان داده شده است. در این ترکیب ابتدا با بهره گرفتن از روش هدروترمال، نانوسیم‌های اکسیدروی رشد داده شده‌اند سپس با بهره گرفتن از روش الکتروانباشت نانوحفره‌های اکسیدروی را تولید کرده‌ایم. همانطور که از روی شکل مشاهده می‌شود بیشترین جذب در طول موج تقریبی ۳۲۵ نانومتر و در حدود ۴۵ درصد می‌باشد.
شکل( ۵-۱۴) منحنی جذب نانوساختار ترکیبی ZnO
۵-۶- ساخت سلول خورشیدی حساس شده به رنگدانه
در این بخش مراحل ساخت سلول خورشیدی رنگدانه‌ای شرح داده می‌شود.
۵-۶- ۱- آماده‌ سازی الکترود کار در سلول خورشیدی رنگدانه‌ای
در این تحقیق الکترود کار مورد استفاده در سلول خورشیدی الکترودی است که از نانوساختارهای اکسیدروی تشکیل شده است.
۵-۶- ۲- آماده‌ سازی الکترود مقابل در سلول خورشیدی رنگدانه‌ای
الکترود مقابل در سلول خورشیدی رنگدانه‌ا‌ی لایه بسیار نازکی از کاتالیست پلاتین بر روی شیشه پوشش داده شده با اکسید رسانای شفاف می‌باشد که برای ساخت این الکترود، زیرلایه که مشابه زیرلایه کاری می‌باشد را در اندازه مناسب ( سانتی متر مربع ) با بهره گرفتن از قلم الماس برش داده و با بهره گرفتن از مته بسار ریز ( ۱ میلی متر) حفره‌ای در آن ایجاد می‌شود. ایجاد این حفره به منظور وارد کردن الکترولیت لازم می باشد. سپس زیرلایه‌ها مطابق مراحل شستشوی زیرلایه‌های الکترود کار شسته می‌شوند.
۵-۶- ۳- آماده‌ سازی الکترولیت سلول خورشیدی رنگدانه‌ای
در این تحقیق از الکترولیت حاوی مواد به عنوان صفت اکسایش / کاهش I^-/ I^-₃ در الکترولیت استفاده شده است.
۵-۶- ۴- بستن سلول خورشیدی رنگدانه‌ای
پس از آماده‌سازی الکترودکار و الکترود مقابل به صورتی که در بخش‌های قبل توضیح داده شد، سلول خورشیدی رنگدانه‌ای با بهره گرفتن از ورقه‌‌ی پلیمری با نام تجاری سورلین ^[۸۱] آب‌بندی می‌شود. این ورق پلیمری که دارای ضخامتی برابر ۳ میکرومتر می‌باشد نقش فاصله‌انداز ^[۸۲] میان الکترودها و همچنین نقش درزگیر برای جلوگیری از تبخیر الکترولیت درون سلول خورشیدی رنگدانه‌ای را داراست. این ورق پلیمری در ابعاد مناسب، متناسب با ابعاد سلول خورشیدی رنگدانه‌ای بریده شده و درون آن حفره‌ای ایجاد شده است. سپس ورقه پلیمری با اتانول شسته شده، میان الکترود‌کار و الکترود مقابل قرار می‌گیرد. این ساختار با گیره محکم شده، به مدت ۹۰ ثانیه در دمای ۱۲۰ درجه در آون قرار می‌گیرد. در این دما ورقه پلیمری ذوب شده و باعث به هم چسبیدن الکترودها به هم می‌شود.
وارد کردن الکترولیت به درون سلول، در خلاء و با قرار دادن چند قطره محلول الکترولیت بر روی سوراخی که از قبل به این منظور تعبیه شده است انجام می‌شود. پس از وارد کردن الکترولیت این سوراخ نیز با بهره گرفتن از ورقه پلیمری و یک لایه شیشه کوچک آب‌بندی می‌شود.
۵-۶- ۵- مشخص یابی سلول خورشیدی رنگدانه‌ای
در این بخش به بررسی نتایج حاصل از مشخصه‌یابی سلول خورشیدی حساس شده به رنگی می‌پردازیم که در آن از نانوساختار‌های ترکیبی اکسیدروی بعنوان الکترود‌کار استفاده شده است. منحنی جریان – ولتاژ حاصل از این نانوساختار‌ در شکل ۵ – ۱۵ ارائه شده است. بازده بدست آمده برای این سلول در حدود ۱/۰ درصد می‌باشد.
شکل( ۵-۱۵) منحنی جریان – ولتاژ سلول خورشیدی حساس شده به رنگ با لایه اکسید‌روی
فصل ششم
بحث و نتیجه‌گیری
اخیراً مطالعه بر روی نانوساختارهای اکسیدروی با توجه به خواص نیمه‌رسانایی این ماده و کاربردهای فراوانی که در زمینه نانوالکترونیک دارد، بسیار مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به اینکه روش‌های تجربی مختلفی برای رشد نانوسیم‌های اکسیدروی استفاده می‌شود، ما از روش هیدروترمال و الکتروانباشت بدلیل قابلیت اجرا در دماهای پایین، مقرون به صرفه بودن، سادگی تجهیزات مورد نیاز و در نتیجه امکان تولید انبوه استفاده کرده و نانوساختارهای ترکیبی اکسید روی را تولید کردیم. در گام اول از روش الکترو انباشت استفاده کرده و نانو ساختارهای اکسید روی را تولید می کنیم. در ابتدا زیرلایه‌های شیشه‌ای دارای پوشش FTO، با بهره گرفتن از آلتراسونیک در حمام‌های استون، اتانول و آب مقطر، کاملا تمیز می‌کنیم. در این روش از جریان الکتریکی برای کاهش کاتیون‌های موجود در الکترولیت به منظور انباشت مواد استفاده می‌گردد. نمونه‌ای که باید انباشت بر روی آن انجام گیرد ( زیر لایه شیشه ای FTO به عنوان کاتد)، به همراه فلز روی بعنوان آند درون الکترولیتی که شامل زینک نیترات، هگزامین ، پلی وینیل پیرولیدون، آب دیونیزه و اتانول با خلوص ۹/۹۹% می‌باشد در راکتور واکنشی یا همان سلول شیمیایی آزمایش قرار می‌گیرند .کاتد و آند هر دو به منبع تغذیه‌ی خارجی متصل می‌باشند. کاتد را در فاصله cm 2 آند قرار می‌گیرد. هنگامی که منبع تغذیه روشن است ، کاتد به خروجی منفی و آند به خروجی مثبت وصل هستند، اتم‌های فلزی محلول در الکترولیت در تماس با سطح آند، به کاتیون تبدیل شده و بار مثبت می‌گیرند. سپس به سمت کاتد با بار منفی حرکت کرده و در مرز بین محلول و کاتد کاهیده شده و در حالت بدون بار بر روی کاتد انباشته می‌گردند. مدت واکنش در حدود نیم ساعت و دمای آن ۵۰ درجه سانتی‌گراد انتخاب شده است. پس از اتمام واکنش، زیرلایه‌ را از محلول خارج کرده و با آب مقطر شستشو می‌دهیم. در گام دوم از روش هیدروترمال استفاده می‌کنیم. در این روش فرایند رشد در دو مرحله صورت می‌گیرد. در مرحل اول نانو ذرات اکسید روی با قطرهایی متفاوت که بسته به روش بذر گذاری می‌باشد بر روی سطح زیر‌لایه، لایه نشانی می‌شوند. برای ایجاد لایه دانه‌ای از زینک استات با غلظت mM5، استفاده شده است. با بهره گرفتن از روش چکاندن قطره، زیرلایه‌ها با لایه‌ای از محلولی اتانولی استات‌روی، پوشش داده می‌شوند این لایه‌ نازک در کوره در دمای ۳۵۰، به مدت ۳۰ دقیقه، به صورت ZnO جزیره‌ای (دانه‌ای) در می‌آید. در مرحله دوم رشد نانو‌سیم‌های اکسید‌روی از طریق قرار دادن زیر لایه بذر گذاری شده در درون محلولی شامل زینک نیترات ، هگزامین و آب DI، با نسبت مولی یکسان، قرار داده می‌شود. زیرلایه‌های دانه‌دار را بصورت معلق و رو به پایین، درون محلول قرار داده می‌شوند. مدت واکنش در حدود ۳ ساعت، در دمای ۷۰ درجه سانتی گراد انتخاب شده است. سپس برای بهبود ساختار بلوری اکسید‌روی و برداشتن آلودگی‌های آلی و غیرآلی به جا مانده از محلول واکنش، زیرلایه‌ها در دمای ۴۰۰ درجه سانتی‌گراد، به مدت ۳۰ دقیقه، حرارت داده می‌شوند. با توجه به اینکه زیرلایه جهت مرحله هیدروترمال، نانوساختار بوده است، نانوساختارهای مرحله دوم دارای ضخامت‌ و قطرهای مختلفی هستند در حالیکه اگر زیر لایه صاف بود، یک نانوساختار با نانو میله‌های تقریبا هم قطر بوجود می‌آمد. برای بررسی اثر ولتاژ در تشکیل نانوساختارها، آزمایش الکتروانباشت را در ولتاژهای ۰٫۵ ولت، ۱٫۰ولت ، ۱٫۵ولت و ۲٫۰ ولت انجام می‌دهیم. نتایج نشان می‌دهد که با افزایش ولتاژ، قطر وشکل نانو حفره‌ها کاهش می‌یابد.

دموکراسی مشورتی و حوزه عمومی:
از نظر هابرماس، دموکراسی را باید شیوه خاصی دانست که شهروندان توسط آن تصمیمات جمعی و عقلانی اتخاذ می‌کنند. شیوه‌ای که ممکن است بسته به وفاقی که از طریق گفت‌وگوی آزاد به دست می‌آید، اتخاذ گردد.پیش‌فرض اساسی این دموکراسی بر این است که در دنیای جدید نهادهای سنتی و کلاسیک مانند احزاب سیاسی و پارلمان‌ها پاسخ‌گوی نیاز به دموکراسی نیستند و اکثر مردم فقط در زمان رأی‌دهی وارد عرصه سیاست می‌شوند و بعد از آن نیز به خاموشی می‌گرایند. بنابراین هرگونه بازسازی بنیادین در نظریه دموکراسی مستلزم توانمندسازی مشارکت مردمی است. به نظر این تئوری حوزه عمومی تنها جایی است که می‌تواند به مثابه جوهره دموکراسی مشارکت بیشتری را از سوی مردم جلب کند(انصاری، ۱۳۸۴: ۲۰۱).

هابرماس در کتاب دگرگونی ساختاری حوزه عمومی مفهوم حوزه عمومی را یکی از مقوله‌های مهم فهم جامعه مدرن می‌داند که به وسیله آن می‌توان تغییرات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را توضیح داد. از نظر او حوزه عمومی عمدتاً واسطه بین جامعه مدنی و سیاست یا دولت است. حوزه عمومی را باید در خارج از عرصه رسمی سیاسی جست‌وجو کرد دسترسی به این قلمرو برای تمامی شهروندان تضمین شده است. در هر گفت‌وگویی که در آن افراد خصوصی گرد هم آیند تا پیکره‌ای عمومی را شکل دهند، بخشی از حوزه عمومی شکل می‌گیرد. حوزه عمومی قلمرویی از زندگی اجتماعی ماست که در آن چیزی شبیه به افکار عمومی می‌تواند شکل گیرد(هابرماس، ۱۳۸۱: ۲۶۵).
دولت وحوزه عمومی بر هم منطبق نیستند، بلکه با یکدیگر به عنوان خصم روبه‌رو می‌شوند. هابرماس سیطره‌ای را عمومی متصور می‌شود که در عهد باستان خصوصی تلقی می‌شد، یعنی سیطره ساختن افکار عمومی غیر دولتی. اصطلاح افکار عمومی به وظایف انتقاد و کنترلی اشاره می‌کند که پیکره عمومی شهروندان به طور غیر رسمی و به همان‌سان به طور رسمی در انتخابات دوره‌ای در رویارویی با ساختار حاکم که در قالب دولت سازمان‌یافته است، بدان عمل می‌کند(هابرماس،۱۳۸۱: ۲۶۶).
بورژوازی سده نوزدهم در پی‌گیری منافع خویش، بحث عمومی باز و نامحدود را، به منزله شرط لازم مشروعیت بخشیدن به کنشی سیاسی و حکومتی، نهادینه ساخت. در این دوران، بحث عقلانی در یک حوزه عمومی تا حدی مستقل نهادینه می‌شود تا دیگر اعتبار قانون به اراده شهریار، اقتدار آسمانی و یا اقتدار مبتنی بر همخونی بستگی نداشته باشد(پیوزی، ۱۳۸۴: ۱۱۹).
حوزه عمومی بورژوایی به آنچه که هابرماس شکل‌گیری اراده عقلانی می‌نامد، نوعی وضوح و محتوای تاریخی خاصی می‌بخشد. حوزه عمومی نیازهای جامعه بورژوازی را به دولت منتقل می‌کرد تا به نحوی آرمانی بتوانند به میانجی این حوزه عمومی اقتدار سیاسی را به اقتدار عقلانی تبدیل کنند(هابرماس، ۱۳۸۱: ۲۶۹).
حوزه عمومی بورژوایی برای نخستین‌بار در سرمایه‌داری اولیه به عنوان سیطره‌ای خاص که حائل دولت و جامعه است ظهور کرد. این حوزه عمومی بورژوایی از حوزه عمومی نمایشگر فئودالیسم قرون وسطایی به شیوه‌ای تکوینی ظهور کرد. یکی از اهداف اولیه این حوزه عمومی بورژوایی، شفاف کردن تصمیمات سیاسی و اداری است(هابرماس،۱۳۸۱: ۲۷۵).
هابرماس در کتاب دگرگونی ساختار حوزه عمومی محافل بحث در آلمان، سالن‌ها در فرانسه و قهوه‌خانه‌ها را در انگلستان به عنوان نمادهای حوزه عمومی برمی‌شمارد که در همه آن‌ها بحث و گفت‌وگو میان افراد خصوصی صورت می‌گرفت. همچنین در همه آن‌ها اهمیت دادن به منزلت افراد کم‌کم از بین رفته بود و به جای آن فضایی حاکم شده بود که در خدمت افراد برابر بود. در این فضای برابر استدلال‌های بهتر می‌توانستند در مقابل سلسله مراتب اجتماعی از خود دفاع کنند(هابرماس، ۱۳۸۴: ۶۶).
بحث و گفت‌وگو درون این حوزه‌ها باعث شد عرصه‌هایی که تا آن روز مورد بحث و فحص قرار نگرفته بود موضوع نقد و مباحثه واقع شود. به عنوان مثال امور همگانی در کنترل انحصاری کلیسا و مقامات دولتی باقی مانده بود. کلیسا و دولت نه فقط به تفسیر امور مذهبی بلکه به تفسیر مسایل فلسفی، هنری و ادبی نیز می‌پرداختند. اما با گسترش حوزه عمومی این محصولات فرهنگی به کالاهایی تبدیل شدند که عملاً در دسترس همگان بودند و از کنترل انحصاری کلیسا و دولت خارج شدند. کنار رفتن هاله تقدس و دنیوی شدن خصلت‌های قدسی درست به همین معنا بود(هابرماس، ۱۳۸۴: ۶۷).
روندی که طی آن محصولات فرهنگی به کالا تبدیل شدند و لذا فرهنگ هم به موضوع بحث عمومی بدل گشت عملاً به رشد و گسترش عموم منجر شد. هرچند ممکن بود عموم فعال در عرصه‌های متفاوت [موسیقی، تئاتر، نقاشی، نشر کتاب] تا اندازه‌ای محدود باشد، اما عموم در هیچ عرصه‌ای نمی‌توانست به صورت انحصاری درآید؛ زیرا همیشه تحت نظارت حوزه عمومی فراگیری بود که از افراد خصوصی تشکیل شده بود. افرادی که به میزانی فرهیخته و صاحب سرمایه بودند می‌توانستند به عنوان خواننده، شنونده و تماشاچی از محصولات موجود استفاده کرده و درباره آن‌ها گفت‌وگو کنند(هابرماس، ۱۳۸۴: ۶۸).
هابرماس طرح کلی حوزه عمومی بورژوایی در قرن هجدهم را در قالب قلمروهای اجتماعی به صورت زیر نشان می‌دهد:

(هابرماس، ۱۳۸۴: ۵۷)
جدایی جامعه و دولت که موضوع اصلی مورد بحث ما است، باعث جدایی حوزه عمومی از قلمرو خصوصی شد. حوزه عمومی و حوزه اقتدار دولت پا به پای هم گسترش می‌یافتند. حوزه خصوصی هم شامل جامعه مدنی (قلمرو مبادله کالا و کار اجتماعی) و هم شامل خانواده‌ای بود که خود دارای «فضایی صمیمی» بود. حوزه عمومی سیاسی از حوزه عمومی ادبی نشأت گرفت و موفق شد از طریق افکار عمومی، دولت را با نیازهای جامعه آشنا سازد(هابرماس، ۱۳۸۴: ۵۷).
مدت‌ها پیش از آن‌که بحث‌های انتقادی افراد خصوصی در باب موضوعات سیاسی به تضعیف سیطره دولت بر حوزه عمومی و در نهایت به نابودی آن بینجامد، گونه‌ای حوزه عمومی غیر سیاسی شکل گرفته بود. منظور حوزه عمومی ادبی است که پیشاهنگ حوزه عمومی سیاسی بود. حوزه عمومی ادبی این زمینه را فراهم کرد که عموم بتواند به تأمل انتقادی در خود بپردازد که در واقع همان خوداندیشی افراد خصوصی است که براساس تجارب آن‌ها در حوزه خصوصی اندوخته می‌شود(هابرماس، ۱۳۸۴: ۵).
در حوزه عمومی یعنی در محفل عمومی افراد خصوصی‌ای که به بحث عقلانی- انتقادی می‌پرداختند، پدیده‌ای رشد کرد که کانت آن را «توافق عمومی» و هگل آن را «افکار عمومی» می‌نامید.طبق تعریف هگل «آزادی فکری افراد بدین معناست که آن‌ها در امور مربوط به دولت آزادانه افکار، پیشنهادات و قضاوت‌های شخصی‌شان را بیان کنند. این آزادی به شیوه جمعی آن، همان چیزی است که افکار عمومی خوانده می‌شود…» از نظر هگل نقش حوزه عمومی آن است که حاکمیت و سلطه را تابع خرد سازد(هابرماس، ۱۳۸۴: ۱۸۹).
همان‌گونه که کانت بحث عمومی انتقادی را معیار شناخت حقیقت تلقی می‌کرد و حقیقی بودن چیزی را تابع میزان اعتبار آن در پیشگاه عقل بشری می‌دانست، هگل نیز افکار عمومی را معیار حقیقت قلمداد می‌کند. به نظر هگل افکار عمومی شکلی از عقل عرفی بود که در قالب تعصبات و پیش‌داوری در میان مردم پراکنده بود، اما به رغم آشفتگی و ابهام نیازهای واقعی و تمایلات راستین زندگی عمومی را منعکس می‌کرد(هابرماس، ۱۳۸۴: ۱۹۳).
هابرماس می‌گوید هگل حوزه عمومی را نوعی ابزار آموزش قلمداد می‌کند که در طی آن افکار عمومی به اندیشه‌های صحیح نایل می‌شود و درباره جایگاه و مفهوم دولت و امور مربوط به آن آگاه می‌شود و مهم‌تر از همه قادر می‌شود به شیوه‌ای عقلانی این امور را پیش‌بینی کند. افکار عمومی هم‌چنین از این طریق با مهارت‌های دولت‌مردان آشنا می‌شود و به آن‌ها احترام می‌گذارد(همان).
اما هگل بر حوزه عمومی مبتنی بر جامعه مدنی قلم بطلان می‌کشد، زیرا به نظر او سرشت تخاصم‌آمیز و آنارشیک جامعه مدنی مانع از آن می‌شود که چنین حوزه‌ای به صورت کامل تحقق یابد، حوزه‌ای که از یوغ سلطه و مداخله قدرت ‌رهایی یافته باشد و افراد خصوصی مستقل را به همدیگر پیوند دهد. جامعه مدنی براساس طبیعتش بیشتر به سوی آشفتگی پیش می‌رود و در نتیجه نیاز آن به کنترل و نوساماندهی توسط قدرت سیاسی بیشتر می‌شود(هابرماس، ۱۳۸۴: ۱۹۶).
مارکس افکار عمومی را آگاهی کاذب می‌دانست و آن را محکوم می‌کرد. زیرا ویژگی اصلی افکار عمومی این بود که منافع بورژوازی را زیر چتر خودش پنهان می‌کرد. به نظر مارکس حوزه عمومی بورژوایی با اصل بنیادین آن یعنی دسترسی‌پذیری همگانی، در تضاد بود.
نظریه لیبرالیسم بر خلاف هگل و مارکس قائل به آشفتگی ساختاری جامعه مدنی نبود. در سال‌های اولیه متفکری مانند جان‌استوارت میل به مبارزه کارگران زنان و سیاهان برای گسترش حق رأی همگانی توجه کرد. توکویل به عنوان نماینده اپوزیسیون در مجلس ملی از حکومت تقاضا کرد حق رأی عمومی را به شیوه‌ای تدریجی گسترش دهد. اصل اساسی حوزه عمومی سیاسی در این زمان یعنی قرن نوزدهم جذب طبقات کارگر، توده‌های بی‌سواد و فاقد سرمایه بود(هابرماس، ۱۳۸۴: ۲۱۲).
اما کم‌کم با گسترش دادن حوزه عمومی هدف‌مندی و شفافیت آن از دست رفت. هم‌چنین این حوزه عمومی فاقد هرگونه ویژگی جدلی بود و در مقابل پنهان‌کاری‌های دولت انتخابی نیز سکوت کرده بود. در نتیجه لیبرال‌هایی مانند جان‌استوارت میل و دوتوکویل روند گسترش حوزه عمومی را منجر به شکل‌گیری نیرویی خشن و مستبد پیش‌بینی کردند و استوارت میل «استبداد افکار عمومی» را محکوم کرد. توکویل نیز بر این عقیده شد که وقت آن رسیده است که به افکار عمومی به مثابه نیرویی نگاه کنیم که اگرچه در بهترین حالت خود سایر قدرت‌ها را مهار می‌کند، اما در عین حال خود او نیز باید به شیوه‌های گوناگونی مهار شود(هابرماس، ۱۳۸۴: ۲۱۴).
اکنون مخاطب اصلی تقاضای افراد برای تساهل خود عموم بود، نه نهادهایی که زمانی آن را سرکوب کرده بودند. تقاضای آزادی بیان و اندیشه امروزه باید در دفاع از حقوق افرادی باشد که حاضر نیستند با عموم و جماعت هم‌رنگ شوند. این امر به این دلیل خوشایند است که برای شکستن سلطه عموم، افراد بایستی گوناگون و متفاوت باشند(هابرماس، ۱۳۸۴: ۲۱۵).
از نظر میل افرادی که در حوزه عمومی مشغول بحث عقلانی، انتقادی بودند هرگز قادر نبودند به نظریه عقلانی واحدی دست پیدا کنند، زیرا آن‌ها به لحاظ منافع متفاوت فاقد قدر مشترک هستند. استوارت میل نه طرفدار انتقاد که هوادار تساهل بود؛ زیرا معتقد بود که اندیشه‌های جرم‌آمیز ممکن است سرکوب شوند اما قابل تقلیل به مبنای عقلانی واحدی نیستند(هابرماس، ۱۳۸۴: ۲۱۵).
استوارت میل هوادار این بود که تصمیم‌گیری در باب مسایل سیاسی نباید غیر مستقیم یا مستقیم تابع افکار و امیال توده‌های ناآگاه باشد، بلکه باید تابع دیدگاه‌های شمار معدودی باشد که در این زمینه تخصص دارند. توکویل نیز همانند میل طرفدار دولت مبتنی بر نمایندگی بود؛ چرا که افکار عمومی متأثر از عواطف و دل‌بستگی توده‌هاست. توکویل به انجمن‌های مردمی می‌اندیشد که از شهروندان قدرتمند و باسواد تشکیل شده است (هابرماس، ۱۳۸۴: ۲۱۸).
هابرماس می‌گوید توکویل در حسرت از بین رفتن قدرت‌های صنفی جامعه پیش‌ بورژوایی بود. به نظر هابرماس توکویل از یک جهت از میل فراتر رفته بود، این‌که تحلیل او از حوزه عمومی نه فقط به نقد استبداد افکار عمومی بلکه به نقد استبداد رو به رشد دولت بوروکراتیک نیز می‌پرداخت(هابرماس، ۱۳۸۴: ۲۲۰).
تغییر در کارکرد سیاسی حوزه عمومی، دگرگونی ساختاری حوزه عمومی:
هابرماس معتقد است این حوزه عمومی بورژوایی رو به افول نهاده است. مشخصه سیطره عمومی مابعد بورژوایی را می‌توان در دولت رفاه بررسی کرد که از نظر هابرماس با ضعیف شدن غیر عادی کارکردهای انتقادی آن مواجه است. زمانی هدف فرایند علنی کردن اقدامات، تابع و مقید ساختن اشخاص یا امورات به خرد عمومی و تابع و مقید ساختن تصمیمات سیاسی به محکمه افکار عمومی بود. ولی امروزه اغلب اوقات فرایند علنی کردن صرفاً در خدمت سیاست‌های پنهان منافع خاص است (هابرماس،۱۳۸۱: ۲۷۲).
با این حال وسعت یافتن حقوق اساسی در دولت رفاه اجتماعی، با این گرایش به تضعیف حوزه عمومی تضاد دارد. این تقاضا که اطلاعات در دسترس عمومی قرار گیرد از محدوده ارگان‌های دولتی به تمامی سازمان‌هایی که با دولت سر و کار دارند سرایت کرده است. پیکره عمومی متشکل از افراد خصوصی سازمان یافته جایگزین پیکره عمومی اینک منسوخ‌شده‌ای می‌شود که متشکل از افراد خصوصی است که به طور فردی با یکدیگر ارتباط دارند. فقط این افراد سازمان‌یافته هستند که می‌توانند از کانال‌های حوزه عمومی استفاده کنند، کانال‌هایی که درون احزاب و انجمن‌ها و فرایند علنی کردن اقدامات وجود دارند و برای تسهیل روابط سازمان‌ها با دولت تأسیس شده‌اند(هابرماس،۱۳۸۱: ۲۷۲).
یورش منافع خصوصی به افکار عمومی که مشخصه بارز حوزه عمومی مابعد بورژوایی است فقط زمانی می‌تواند رفع شود که علت– یعنی توزیع نابرابر ثروتی که سرمایه‌داری تولید کرده است- از میان برداشته شود(هابرماس، ۱۳۸۱: ۲۷۳). پایه‌های اولیه نهادهای اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخش، دست کم در بخش‌های پیشرفته، عملاً تخریب گردید و حوزه عمومی به میزان زیادی جذب فرایند قدرت شد. هم‌چنین بنا به علل اقتصادی نشریات و بنگاه‌های تبلیغاتی به حوزه عمومی هجوم سیل‌آسایی آورده و در نتیجه کارکردهای مطلوب حوزه عمومی با رقابت بین منافع خصوصی سازمان‌یافته، گره می‌خورد(هابرماس، ۱۳۸۴: ۳۰۴-۳۰۰).
هابرماس می‌گوید به معنای متفاوت و دقیق‌تر می‌توان از فئودالی شدن دوباره حوزه عمومی سخن گفت به طوریکه ادغام سرگرمی‌های توده‌ای با تبلیغات دولت را نیز تحت تأثیر قرار داد. در این اثنا دگرگونی ساختاری حوزه عمومی شروع شده بود. نهادهای محافظِ ارتباطات اجتماعی شفاف که سبب اصلی انسجام و یگانگی جماعت منتقد بودند قدرت خود را از دست دادند و به کلی ناپدید شدند(هابرماس،۱۳۸۴: ۳۱۶).

واحد تصمیم ­گیری تحت بررسی را واحد صفر می­نامند. و این بدان معنی است که می­خواهیم کارایی واحد صفر را با کارایی واحد­های دیگر مقایسه کنیم. لذا از آنجایی که در تلاش هستیم که کارایی واحد صفر را حداکثر کنیم، بنابراین داریم (مدل ۳-۲)، (غفورنیان، ۱۳۸۳).

S.t:
مدل ۳-۲: مدل اصلی تحلیل پوششی داده ­ها برای واحد صفر
۳-۶-۲- مدل رگرسیونی مورد استفاده و آزمون معنا­داری ضرایب
در این پژوهش پس از اندازه ­گیری متغیرهای مورد استفاده در پژوهش، فرضیه ­های پژوهش به­وسیله مدل­های رگرسیونی زیر مورد آزمون قرار می­گیرند.
INTANG_i,t = β_۰ + β_۱SIZE_i,t + β_۲AGE_i,t + β_۳QR_i,t + β_۴ROA_i,t + εمدل (۵)
INTANG_i,t = β_۰ + β_۱HC_i,t + β_۲AGE_i,t + β_۳QR_i,t + β_۴ROA_i,t + ε مدل (۶)
INTANG_i,t = β_۰ + β_۱FC_i,t + β_۲AGE_i,t + β_۳QR_i,t + β_۴ROA_i,t + εمدل (۷)
که در آن:
INTANG: عبارت است از متغیر سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود.
SIZE: عبارت است از اندازه شرکت.
HC: عبارت است از سرمایه ­های انسانی.
FC: عبارت است از محدودیت در تأمین مالی.
AGE: عبارت است از عمر شرکت.
QR: عبارت است از نسبت نقدینگی کوتاه­مدت به کل دارایی­ ها.
ROA: عبارت است از سودآوری شرکت.
ε: عبارت است از مقدار باقیمانده مدل­های رگرسیونی.
به منظور آزمون معنا­داری ضرایب جزئی رگرسیون در فرضیه ­ها از آزمون t و مقدار احتمال (p-value) محاسبه شده توسط نرم­افزار Eviews-7 (جدول ضرایب) استفاده شده است. فرضیه ­های آزمون به­ صورت زیر بیان می­ شود:
H₀  : عدم وجود رابطه معنا­دار بین متغیر مستقل و وابسته
H₁: وجود رابطه معنا­دار بین متغیر مستقل و وابسته
معمولاً استفاده از داده ­های آماری به سه روش مقطعی، سری زمانی و ترکیبی امکان­ پذیر است:
۱٫داد­ه­های مقطعی: در داده ­های مقطعی، مقادیر یک یا چند متغیر برای چندین واحد اقتصادی (مشاهدات نمونه ­ای) برای یک زمان مشخص جمع­آوری می­ شود.
۲٫داده ­های سری زمانی: در داده ­های سری زمانی، مقدار یک یا چند متغیر در طول یک دوره زمانی مشاهده می­ شود.
داده ­های ترکیبی: در داده ­های ترکیبی، عناصر هر دو دسته از داده ­های سری زمانی و مقطعی وجود دارد. یعنی، اطلاعات مربوط به داده ­های مقطعی در طول زمان مشاهده می‌شود. به بیان دیگر، چنین داده­هایی دارای دو بعد هستند که یک بعد آن مربوط به واحدهای مختلف در هر مقطع زمانی خاص است و بعد دیگر آن مربوط به زمان می‌شود. یعنی، روش داده ­های ترکیبی، روشی برای تلفیق مشاهدات مقطعی در خلال چندین دوره زمانی است (گجراتی، ۱۹۹۵).
در این پژوهش با توجه به نوع داده ­ها و روش­های تجزیه و تحلیل موجود، از روش »داده‌های ترکیبی« استفاده شده است. زیرا به منظور بررسی تأثیر ناهمگونی شرکت­ها بر میزان سرمایه ­گذاری آن­ها در دارایی­ های نامشهود، متغیرهای مستقل و وابسته از دو جنبه متفاوت مورد بررسی قرار می­گیرند. از یک سو، این متغیرها در میان شرکت­های مختلف و از سوی دیگر، در بازه زمانی ۱۳۸۲-۱۳۹۱ آزمون می­شوند.
زمانی که از داده ­های ترکیبی استفاده می_­­شود، به منظور تخمین مدل رگرسیون، از یکی از روش‌های مدل داده ­های تلفیقی و یا مدل داده ­های تابلویی (اثرات ثابت یا اثرات تصادفی) باید استفاده کرد. برای تشخیص روش تخمین مناسب باید آزمون­های مختلفی انجام داد. بدین ترتیب، که ابتدا برای گزینش بین مدل داده ­های تلفیقی و اثرات ثابت از آزمون چاو استفاده می‌شود. اگرP-Value بدست آمده کمتر از ۰۵/۰ باشد، اثر ثابت انتخاب می‌شود. همچنین، جهت گزینش بین اثرات ثابت و اثرات تصادفی، از آزمون هاسمن استفاده می‌شود. اگرP-Value بدست آمده کمتر از ۰۵/۰ باشد اثر تصادفی انتخاب می‌شود (گجراتی، ۱۹۹۵). در این پژوهش نیز به منظور آزمون هر یک از فرضیه‌ها، حسب مورد، یکی از روش‌های تخمین شامل مدل داده ­های تلفیقی، اثرات ثابت یا اثرات تصادفی استفاده شده و مدل رگرسیون تخمین زده شده است.
۳-۶-۳- آزمون ریشه واحد در داده‌های ترکیبی
به علت غیرایستا^[۱۲۷] بودن بیشتر متغیرهای اقتصادی در سطح^[۱۲۸]، برآورد الگوهای اقتصادسنجی در سری‌های زمانی به کمک این متغیرها باعث بروز رگرسیون کاذب^[۱۲۹] می‌شود. بنابراین، در این مطالعه به‌کارگیری متغیرهای اقتصادی در الگوهای اقتصادسنجی به انجام آزمون‌های پایایی منوط شد. اما بحث پایایی و هم‌جمعی متغیرها و آزمون‌های مربوط، در حالتی که از داده‌های ترکیبی مقطعی- سری زمانی استفاده می‌شود، با حالتی که داده‌ها به صورت سری‌های زمانی است، تفاوت عمده‌ای دارد. پارامترهای (گشتاورهای) مربوط به متغیرهای هر مدل اعم از مستقل و وابسته باید در طول زمان در یک مدل رگرسیونی از نوع سری زمانی ثابت باشد، که برای تعیین ایستایی (پایایی) متغیرهای مدل از آزمون ریشه واحد^[۱۳۰] استفاده می­ شود (عباسی‌نژاد، ۱۳۸۰؛ و هریس^[۱۳۱]، ۱۹۹۵).
آزمون‌های ریشه واحد داده‌های ترکیبی که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته‌اند عبارتند از: آزمون­های لوین^[۱۳۲]، لین^[۱۳۳] و چو^[۱۳۴] (۲۰۰۲)، ایم^[۱۳۵]، پسران^[۱۳۶] و شین^[۱۳۷] (۱۹۹۷)، دیکی فولر تعمیم یافته^[۱۳۸] (۱۹۸۱) و فلیپس- پرون^[۱۳۹] (۱۹۹۸). چنانچه آزمون‌های ریشه واحد، ناایستا بودن متغیرها را نشان دهد، باید از آزمون‌های هم‌جمعی داده ­های ترکیبی پدرونی^[۱۴۰] (۱۹۹۷) و کائو^[۱۴۱] (۱۹۹۹) استفاده کرد.
۳-۶-۴- تحلیل واریانس
برای مقایسه میانگین دو یا چند جامعه (یا نمونه) و بررسی معنا­داری بین آن­ها، از آزمون­های z، t و یا تحلیل واریانس استفاده می­ شود. در این پژوهش نیز برای بررسی فرضیه ­های پژوهش از تحلیل واریانس تک­عاملی (ANOVA) به­عنوان یک آزمون اضافی استفاده شده است. در این خصوص، شرکت­های مورد مطالعه را بر اساس میانگین معیارهای ناهمگونی شرکت­ها به دو گروه تقسیم کرده و سپس میانگین معیارهای سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود را در این دو گروه مورد مقایسه قرار می­دهیم. لازم به­ذکر است که برای بررسی همگنی واریانس­ها در این پژوهش از آزمون لون استفاده شده است.
۳-۷- خلاصه فصل
در این فصل، ابتدا فرضیه‌های پژوهش بیان شد. در بخش بعد، متغیرهای مستقل (اندازه شرکت­ها، سرمایه ­های انسانی و محدودیت در تأمین مالی)، متغیر وابسته (نسبت دارایی­ های نامشهود به کل دارایی­ ها) و متغیرهای کنترلی (عمر شرکت­ها، نقدینگی کوتاه­مدت به کل دارایی­ ها و سودآوری) پژوهش به صورت عملیاتی تعریف شد. در ادامه، جامعه آماری، روش جمع‌ آوری داده‌ها و روش­های آماری مورد نظر برای تجزیه و تحلیل اطلاعات تشریح شد.
فصل بعد به تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع­آوری شده و تفسیر نتایج حاصل از آن اختصاص دارد.
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده‌ها
۴-۱- مقدمه
در فصل قبل، پس از معرفی فرضیه‌های پژوهش و متغیرهای موردنیاز برای آزمون آن­ها، به معرفی جامعه آماری، نحوه انتخاب اعضای جامعه و گردآوری داده‌های موردنیاز پرداخته شد تا با بهره گرفتن از آن­ها، در این فصل فرضیه‌های پژوهش تجزیه و تحلیل شوند. تعیین روش پژوهش، تصمیم ­گیری در خصوص مفروضات فلسفی و انتخاب روش مربوط و به‌طورکلی ایجاد طرح پژوهش مناسب، گام­های موردنیاز برای اجرای فرآیندهای پژوهش را به تصویر می­کشد. در بخش اول یافته­های پژوهش، آمار توصیفی پژوهش شامل میانگین، انحراف معیار، حداکثر و حداقل متغیرهای پژوهش در بازه زمانی ۱۳۸۲ الی ۱۳۹۱ ارائه‌شده است. در بخش دوم، نتایج آزمون­های آماری صورت پذیرفته برای بررسی پایایی متغیرهای پژوهش ارائه‌شده است. در ادامه، نتایج آماری مرتبط با آزمون مدل­های رگرسیونی مورداستفاده برای تجزیه و تحلیل فرضیه ­های پژوهش و دستیابی به اهداف اصلی پژوهش عرضه‌شده است. درنهایت، در بخش خلاصه فصل، مختصری از نتایج آزمون فرضیه ­های پژوهش ارائه و با مطرح نمودن موضوع موردبحث فصل بعد به پایان رسیده است.
۴-۲- یافته­های پژوهش
جدول شماره ۴-۱ متغیرهای موردمطالعه در این پژوهش و نام اختصاری مربوط به هر یک را ارائه می­دهد.
جدول ۴-۱: متغیرها و علائم اختصاری استفاده‌شده در مطالعه

انجام تحقیقات در کشورمان همواره با مشکلات متعددی روبرو می باشد از آن جایی که فراهم بودن اطلاعات رکن اساسی را تشکیل می دهد، فقدان این اطلاعات از جمله مشکلات ایجاد شده برای کار پژوهش بوده است از جمله محدودیتها و موانع تحقیق را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

- عدم وجود آمار و اطلاعات دقیق و مدون
- عدم همکاری سازمان هواشناسی به دلیل فروش اطلاعات بارش
- عدم وجود کارهای مشابه با توجه به موضوع تحقیق
۱-۱۱٫ قلمرو تحقیق
حوضه آبخیز سموش در مختصات جغرافیایی ۵۰ درجه و ۱۶ دقیقه و ۴۳ ثانیه تا ۵۰ درجه و ۲۳ دقیقه و ۱۶ ثانیه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۵۰ دقیقه و ۵۸ ثانیه تا ۳۷ درجه و ۰ دقیقه و ۳۶ ثانیه واقع شده است. این حوضه از شمال به حوضه رحیم آباد، از جنوب به حوضه آبخیز آب ریزنه بن، از غرب به زیر حوضه های درازلات و زیاز و از سمت شرق نیز به حوضه آبخیز خشکه رود منتهی می شود. مساحت حوضه فوق ۱۰۳۸۷ هکتار می باشد. نقشه ۱-۱ موقعیت حوضه آبخیز سموش را در کشور، استان و شهرستان نشان می دهد.

نقشه ۱-۱ موقعیت حوضه آبخیز سموش را در کشور، استان و شهرستان
فصل دوم
ادبیات تحقیق
۲-۱٫ مفهوم کلی خشکسالی
خشکسالی عبارت است از کاهش غیرمنتظره بارش در مدتی معین در منطقه که لزوما خشک نیست. این کاهش آنقدر که روند عادی رشد را در منطقه مختل می کند بنابراین خشکسالی ویژگی های دائمی منطقه نیست و در هر رژیم آب و هوایی اتفاق می افتد (علیجانی و کاویانی، ۱۳۷۹، ص۲۵۸).
خشکسالی کمبود شدید آب را موجب می شود و به صورت از بین رفتن محصولات کشاورزی و قحطی خودنمایی می کند (نجمایی، ۱۳۶۹، ص۱۲۷).
خشکسالی یک روند رویداد یا واقعه اقلیمی است که خصوصیات آن بستگی به مدت و استمرار و شدت وسعت منطقه تحت تاثیر و محیط آن دارد که می توان کوتاه و کمتر زیانبخش و یا طویل المدت شدید و کشنده باشد (کردوانی، ۱۳۸۰، ص۲۳).
خشکی و خشکسالی نتیجه اثرات متقابل بین محیط زیست طبیعی و اجتماعی است و اثرات پدیده خشکسالی نه تنها روی تولید محصولات کشاورزی موثر بوده است، بلکه به طور همزمان بر روی تمام موجودات زنده شامل گونه های گیاهی و جانوری (اهلی و وحشی) و همچنین انسانها تاثیرگذر می باشد. به هر حال از آ‹جایی که مفهوم خشکسالی مفهوم پیچیده ای است به منظور جلوگیری از سوء تفاهم و ارائه تعابیر متفاوت تعریف روشن و مشخص آن اهمیت زیادی دارد که در ابتدا تمایز بین واژه های خشکی و خشکسالی ضروری است. خشکی دارای مفهوم کلی بوده است و برای عناصر مختلف محیط زیست به کار نمی رود. حال آنکه خشکسالی نه تنها بیانگر اثرات مختلف بر روی موجودات کوچک (میکرو ارگانیسم ها) حیوانات و انسانها نیز در این پدیده مورد مطالعه قرار می گیرد.
خشکی یک واژه بوم شناسی – زراعی و اجتماعی است(کردوانی، ۲۴، ۱۳۸۰).
خشکسالی حالتی نرمال و مستمر از اقلیم است گرچه به اشتباه آن را واقعه ای تصادفی و نادر می پندارند. این پدیده در تمامی مناطق اقلیمی رخ می دهد. گرچه مشخصات آن از یک منطقه به یک منطقه دیگر کاملا متفاوت است. همان طور که گفته شد خشکسالی یک اختلاف موقتی است و با خشکی تفاوت دارد. چراکه خشکی صرفا محدود به مناطق با بارندگی اندک است و حالتی دائمی از اقلیم می باشد.
خشکسالی جزو بلایای طبیعی نامحسوس است گرچه تعاریف متفاوتی برای این پدیده ارائه شده است لیکن در کل حال کمبود بارش در طی یک دوره ممتد زمانی معمولا یک فصل یا بیشتر می شود. این کمبود منجر به نقصان آب برای برخی فعالیتها، گروه ها و یا یک بخش زیست محیطی می شود. خشکسالی بایستی در رابطه با برخی شرایط متوسط درازمدت از موازنه مابین بارش و تبخیر و تعرق در نظر گرفته شود. معمولا در هر منطقه‎ای یک شرایط خاص به عنوان نرمال تعریف می شود.
خشکسالی در کشورهای در حال توسعه به ویژه عقب مانده در زمینه های مختلف اثرهای نامطلوب و زیانبخش بسیاری را به بار می آورد و حتی سرنوشت بین مرگ و زندگی را تعیین می کند در حالیکه در کشورهای صنعتی و پیشرفته حیات و جان انسانها را تهدید نمی کند. بلکه فقط یک شکل اقتصادی به شمار می رود. خشکسالی در زمینه های مختلف هم به طور مستقیم و به طور غیرمستقیم اثرهای زیانبخشی وارد می آورد. مهمترین اثر مستقیم خشکسالی بر منابع آب کشور است که در این پروژه عی شده است که اثرات خشکسالی روی کمیت و کیفیت آب منطقه مورد مطالعه مورد بررسی قرار گیرد (کردوانی، ۱۳۸۱، ص۴۳).
۲-۲٫ انواع خشکسالی
به طور کلی می توان گفت هیچ تعریف مشخصی برای خشکسالی وجود ندارد تا بتوان آن را به طور عموم برای همه نواحی به کاربرد. اما جنبه های مختلف در زمینه خشکسالی عبارت است از:

1. 1. هواشناختی

1. 1. هیدرولوژیکی

1. 1. کشاورزی و اقتصادی

1. 1. اجتماعی

۲-۲-۱٫ خشکسالی هواشناختی
در واقع کمتر باریدن از میانگین بارش سالانه منطقه خشکسالی هوا شناختی تعریف می شود که از دیدگاه دانشمندان هواشناسی فرق نمی کند که متوسط بارش سالانه تعین شده برای یک منطقه در تمام طول سال توزیع شده باشد یا در یک یا چند ماه باریده باشد مهم فقط باریدن آن مقدار متوسط بارش مورد نظر در طول یک سال آبی است (کردوانی، ۱۳۸۰، ص۲۳). این خشکسالی معمولا بر اساس درجه خشکی (در مقایسه با مقادیر نرمال یا میانگین) و طول دوره خشکی تعریف می شود. تعاریف خشکسالی هواشناسی بایستی به صورت موردی برای هر منطقه خاص در نظر گرفته شود. چراکه شرایط جوی که موجب کمبود بارش می شود از منطقه ای به منطقه دیگر شدیدا تغییر می کند. به عنوان مثال برخ تعاریف خشکسالی هواشناسی معرف دوره هایی از خشکسالی بر اساس تعداد روزهایی با بارش کمتر از یک حد آستانه خاص هستند این سنجه صرفا برای مناطقی که مشخصا دارای رژیم های بارندگی ادواری هستند، مانند جنگل های استوایی اقلیم معتدل نیمه حاره و یا اقلیم مرطوب عرض میانی مناسب است.
۲-۲-۲٫ خشکسالی هیدرولوژیکی
خشکسالی هیدرولوژیکی به دورهای گفته می شود که در آن مقدار جریان آب رودخانه ها و مخازن آب زیر زمینی و سطحی از حد بحرانی کمتر شود (کاویانی، ۱۳۷۵، ص۳).
خشکسالی هیدرولوژیکی با تاثیرات دوره هایی از نقصان ریزشهای جوی (شامل برف) بر منابع تامین های آبهای زیر زمینی یا سطحی همراه می شود. (جریان رودخانه ها- مخازن- دریاچه ها- آبهای زیر زمینی)
فراوانی و شدت خشکسالی های هیدرولوژیکی غالبا در مقیاس یک آبخیز یا حوزه آبریز رودخانه بیان می شود گرچه همه خشکسالیها از کمبود بارش منشا می گیرد لیکن هیدرولوژیست ها بیشتر به این موضوع توجه دارند که این کمبود چگونه در سیستم هیدرولوژیکی ظظاهر می شود به خشکسالی های هیدرولوژیکی معمولا با تاخیر بیشتری نسبت به خشکسالی های هواشناسی یا کشاورزی رخ می دهد. زمان بیشتری طول می کشد تا اثر کمبود بارش در اجزاء سیستم هیدرولوژیکی نظیر رطوبت خاک، جریان رودخانه و سطح مخازن و آبهای زیر زمینی نمایان شود. در نتیجه زمان این تاثیرات با سایر موارد موجود در دیگر بخش ها اقتصادی یکسان نیستند چراکه بخشهای مختلفی برای تامین آب مورد نیاز خود به این منابع متکی هستند. مثلا کمبود بارش می‎تواند موجب تخلیه سریع رطوبت خاک شود که تقریبا بلافاصله برای متخصصان کشاورزی مشهود است ولی این کمبود بر سطح آب مخازن تا ماه ها بر تولید نیروی برق آبی یا مصارف تفریحی تاثیر نمی گذارد. بعلاوه آب موجود در سیستم های ذخیره هدرولوژک (مثلا مخازن، رودخانه ها) معمولا در مقاصدی مختلف و رقابتی (مانند کنترل سیلاب، آبیاری، تفرج، کشتیرانی، نیروی برق آبی زیستگاه های حیات وحش) بکار می رود. در مواردی که در طول یکسال آبی (از مهر سال قبل تا مهر سال بعد) مقدار آبی که در یک رودخانه جریان می یابد از مقدار متوسط آن در سالهای گذشته کمتر باشد، از دیدگاه آبشناسی خشگسالی هیدرولوژیک حاکم گشته است. اگر از میانگین سالهای گذشته بیشتر شود ترسالی یا خوش سالی هیدرولوژیک حاکم گشته است. (اتفاق افتاده است)
حتی اگر آن مقدار آب در یک دوره کوتاه مدت جریانداشته باشد خشکسالی هیدرولوژیکی به طور عمده بر منابع آب و عرضه آب شهرها را می گذارد عامل انسانی در حد بالایی در آن موثر است و ممکن است با مدیریت عرضه و تقاضاهای آب شرایط را به مخاطره بییاندازد (خالدی، ۱۳۸۰، ص۲۷).
۲-۲-۲-۱٫ خشکسالی هیدرولوژیکی و آمایش سرزمین(کاربری اراضی)
گرچه اقلیم عامل اولیه در بروز خشکسالی هیدرولوژیکی است ولی سایر عوامل نظیر تغییرات کاربری اراضی (مانند جنگل زدایی) تخریب اراضی و ساخت سدها همگی بر خصوصیات هیدرولوژیکی حوزه اثر می گذارند. چون مناطقی مختلف به وسیله سیستم های هیدرولوژیکی به هم مرتبط می باشند تاثیر خشکسالی هیدرولوژیکی به مرزهایی فراتر از منطقه کمبود بارش گسترش یابد. مثلا خشکسالی هواشناسی ممکن است شدیدا بخشهایی از شمال کوههای راکی و دشت های بزرگ شمال آمریکا را تحت تاثیر قرار دهد. لیکن از آنجا که رودخانه میسوری و شاخه هایش این منطقه را به سمت جنوب زهکشی می کنند، امکان بروز تاثیرات هیدرولوژیکی مشهودی در پایین دست جریان وجود دارد. مشابها تغییرات در کاربری اراضی بالادست می تواند خصوصیات هیدرولوژیکی نظیر مقادیر نفوذ و رواناب را تغییر داده و باعث متغییر تر شدن جریان و تشدید رخداد خشکسالی هیدرولوژیکی در پایین دست می شود. مثلا در کشور بنگلادش فراوانی وقوع کم آبی به دلیل تغییر کاربری اراضی که داخل کشور و کشورهای همسایه رخ داده افزایش یافته است. تغییر نحوه استفاده از اراضی یکی از راه هایی است که طی آن فعالیتهای بشر فراوانی پدیده کم آبی را حتی بدون آنکه تغییری در وقوع خشکسالی های هواشناسی مشاهده شده باشد، تغییر می دهد.
۲-۲-۳٫ خشکسالی کشاورزی
خشکسالی کشاورزی اثرات ویژگیهای مختلف هواشناسی یا هیدرولوژیکی خشکسالی را به این پدیده کشاورزی به ویژه کمبود بارش، اختلاف بین تبخیر و تعرق واقعی پتانسیل، کمبود رطوبت خاک، افت سطح آب زیرزمینی یا مخزن و… مرتبط می سازد. نیاز آبی گیاه بستگی به شرایط جوی غالب خصوصیات زیستی گیاه خاص مرحله رشد آن و خصوصیات فیزیکی و بیولوژیکی خاک دارد.
تعریفی خوب از خشکسالی کشاورزی آن است که بتواند حساسیت متغییر گیاهان زراعی را در طی مراحل نمو گیاه از سبز شدن تا بلوغ لحاظ ناید. کمبود رطوبت در لایه های فوقانی خاک به هنگام کاشت می تواند باعث تاخیر جوانه زنی می شود که موجب کاهش تراکم بوته در هکتار و نقصان عملکرد نهایی می گردد.
لیکن چنانچه رطوبت خاک فوقانی (سطح الارضی) برای نیازهای مراحل اولیه رشد کافی باشد، کمبودهای رطوبتی در لایه های زیرین خاک در صورت تامین نیازهای آبی گیاه به وسیله بارندگی یا آبیاری بر عملکرد نهایی گیاه تاثیر چندانی نخواهد داشت.
۲-۲-۴٫ خشکسالی اقصادی- اجتماعی
تعاریف اقتصادی اجتماعی خشکسالی تلفیقی است از عرضه تقاضای برخی کالاهای اقتصادی با اجزاء خشکسالی هواشناسی، هیدرولوژیکی و کشاورزی.
این مورد با سایر انواع پیش گفته از آن جهت تفاوت دارد که وقوع آن بستگی به فرایندهای زمانی و مکانی عرضه و تقاضا برای تعریف یا تشخیص خشکسالی ها دارد. عرضه بسیاری از کالاهای اقتصادی مانند آب، علوفه، غلات، ماهی و نیروی برق آبی بستگی به وضعیت جو دارد. بدلیل تغییرپذیری طبیعی اقلیم عرضه آب در برخی سالها کافی است ولی در سالهای دیگر در حد تامین نیازهای انسان و محیط زیست نیست.
خشکسالی اقتصادی اجتماعی زمانی رخ می دهد که تقاضا برای یک کالای اقتصادی بدلیل نقصان عرضه آب از حاصل کمبود بارش از میزان عرضه فزونی می گیرد.
۲-۳ . پیامد اثرات خشکسالی
پیامد اثرات توام با خشکسالی های هواشناسی، کشاورزی و هیدرولوژیکی تفاوت های آنها را بیشتر آشکار می‎کند. زمانی که خشکسالی آغاز می شود بخش کشاورزی بدلیل وابستگی بیش از حد به ذخیره رطوبت خاک معمولا نخستین بخشی است که تحت تاثیر قرار می گیرد. در طی دوره های ممتد خشکی چنانچه کمبود بارش ادامه یابد رطوبت خاک به سرعت تخلیه می شود در این صورت اتکاء مردم به سایر منابع آبی بایستس تاثیرات بایستی تاثیرات این کمبود را مرتفع سازد. مثلا آنهایی که متکی به منابع آبهای سطحی (نظیر مخازن و دریاچه‎ها) و آبهای زیر زمینی هستند معمولا دیرتر از سایرین تحت تاثیر قرار می گیرد. یک خشکسالی کوتاه مدت که ۳ تا ۶ ماه به طول می انجامد بسته به خصوصات هیدرولوژیکی سیستم و نیازهای مصرف آب احتمالا تاثیرات اندکی بر این بخشها به همراه دارد. زمانی که بارش به حالت نرمال بر می گردد و شرایط خشکسالی هواشناسی پایان می پذیرد، تا زمان احیاء مجدد منابع آب سطحی و زیر سطحی پیامدهای سوء این پدیده ادامه می یابد. در ابتدا ذخایر رطوبت خاک و به دنبال آن جریانهای سطحی مخازن و دریاچه ها و آبهای زیر زمینی جایگزین می‎شود. ممکن است اثرات خشکسالی در بخش کشاورزی به دلیل وابستگی آن به رطوبت خاک سریعا از بین برود لیکن در سایر بخشهاکه متکی به ذخایر سطحی و یا زیر زمینی آب هستند تا ماه ها یا حتی سالها طول بکشد.
استفاده کنندگان از آبهای زیر زمینی که معمولا آخرین افرادی هستند که به هنگام بروز خشکسالی تحت تاثیر آن قرار می گیرند طول دوره تجدید ذخیره منبع تابعی از شدت و تداوم خشکسالی و مقدار بارش دریافتی است.
۲-۴٫ شدت و وسعت خشکسالی
یکی از مهمترین کاربرد شاخص خشکسالی تهیه گزارش دوره ای شدت و وسعت خشکسال است. شاخص خشکسالی وسیله ای است که با خلاصه نمودن اطلاعات خشکسالی به صورت دوره ای این اطلاعات و شرایط رطوبتی مححصول در منطقه گزارش می گردد. اینگونه اطلاعات که در آن پیشرفت و رشد محصول و جنبه‎های تولید مدنظر است به طور شدید مورد نیاز موسسات دولتی و گروه های دیگری که علاقه یا مسئولیتی در قبال یک ناحیه وسیع و یا در سطح ملی دارند، می باشد. گروه های زیادی به مجموعه اطلاعاتی از این قبیل علاقه دارند که به سهولت در دسترس آنان قرار نی گیرد. بنابراین دو استفاده ابتدایی از شاخص خشکسالی کشاورزی وجود دارد که اولی اغلب در مقایسه یک ناحیه با نواحی اطراف خسارات خشکسالی را بررسی می کند و دومی وسعت و شدت خشکسالی را روی یک منطقه به صورت دائمی یا به صورت دوره ای ارزیابی می نماید. در هر دو مورد روشهایی مورد نیاز است که بتوان به صورت واقعی میزان متوسط آب ورودی منطقه و میزان خروجی آن را به دست آورد. اگر بخواهیم به طور واقعی تغیرات مهم هوا را منعکس کنیم بایستی ارزیابی هر چند روز یک مرتبه صورت بگیرد. بررسی یک ماهه کافی نیست زیرا در یک ماه اتفاقات زیادی برای محصول رخ می‎دهد. بررسی یک روزه بسیا ایده آل است ولی جزئیات زیاد به صورت تکرار در می آیند به نظر می رسد بررسی های ۵ تا ۱۰ روزه مناسب تر می باشد.
۲-۵٫ ملاحظات خشکسالی در رابطه با ایران

۲-۲-۷-۳- هزینه سرمایه در بانک ها
بانک ها و شرکت ها یک سری شباهت ها و یک سری تفاوت ها دارند. یکی از تفاوت های عمده بانک ها و شرکت ها دراین است که بانک ها موسسات مالی واسطه ای هستند که وجوه راکد مردم را جمع آوری کرده و آن را در اختیار متقاضیان قرار می دهند و در ازای منابعی که به دست می آورند به مشتریان خدمات مالی، سود و جایزه اعطا می کنند. از این رو بانک ها در مقایسه با شرکت ها برای محاسبه هزینه سرمایه خود باید به قیمت تمام شده خدماتی که به مشتریان ارائه می کنند نیز توجه نمایند. بنابراین بانک ها در محاسبه هزینه سرمایه خود علاوه برمواردی که شامل شرکت ها می شود، باید هزینه سپرده های خود را نیز محاسبه نمایند. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در زمینه محاسبه هزینه جمع آوری پول دستورالعملی داردکه در به آن پرداخته می شود.

بر طبق این دستورالعمل منابع عمده بانک ها عبارتند از:
۱- سپرده های قرض الحسنه جاری
۲- سپرده های قرض الحسنه پس انداز
۳- سپرده های قرض الحسنه مدت دار(سپرده های سرمایه گذاری کوتاه مدت و بلند مدت)
۴- سرمایه(شامل اندوخته ها و خلاصه حساب سود و زیان)
۵- وام های دریافتی(شامل وام دریافتی از بانک مرکزی یا سایر بانک ها)(احمدی،۱۳۸۹).
۲-۲-۸- ساختار تأمین مالی در اقتصاد: رتبه بندی هزینه درآمد
بودجه از شیوه های مختلفی تأمین مالی می شود. کدام شیوه تأمین مالی، حداقل هزینه را برای اقتصاد ملی دارد؟ درآمد دولت از منابع داخلی تجدیدپذیر و منابع تجدیدناپذیر و یا از منابع غیربودجه ای(استقراض از داخل و خارج) فراهم می شود که هر یک از نظر ارزش اقتصادی متفاوت هستند.
درآمدهایی که به وسیله اخذ مالیات و عوارض، فروش خدمات بازاری و غیربازاری قابل تجدید حاصل شود، جزء منابع درآمدی تجدیدپذیر می باشند. مالیات ها از گسترده ترین و عمومی ترین منابع درآمدی تجدیدپذیر هستند؛ یعنی دریافت های اجباری بخش عمومی، بدون هیچ گونه ادعای حقوقی متقابل در قبال پرداخت مالیات، توسط دولت انجام می شود. درآمد حاصل از منابع تجدیدناپذیر از راه فروش نفت و گاز، فروش ارز و فروش سایر دارایی ها به دست می آید. ارزش اقتصادی این منابع برابر نبوده و با توجه به رتبه بندی ارزش اقتصادی آن ها به حسابداری مستقل نیاز است.
منابع درآمدی غیربودجه ای از استقراض داخلی از بانک مرکزی و بانک های تجاری و تخصصی یا استقراض از مردم یا استقراض از خارج حاصل می شود. هر کدام از این شیوه های تأمین مالی، اثرات متفاوتی بر بودجه و اقتصاد ملی دارند. چنان چه دولت نتواند مخارج خود را به وسیله درآمدهای تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر تأمین مالی کند به استقراض از نظام بانکی متوسل می شود. به مرور زمان این شیوه تأمین مالی به شکل بدهی موجود انباشته شده و باعث افزایش بدهی ملی در اقتصاد می شود. این نوع تأمین مالی با افزایش عرضه پول، تورم را افزایش می دهد و اثر منفی بر اقتصاد دارد.
۲-۲-۹- تامین مالی داخلی و خارجی
شرکت ها در تصمیمات تامین مالی، با دو منبع تامین مالی داخلی و تامین مالی خارجی رو به رو هستند. منابع دالی داخلی، شامل جریان های وجوه نقد حاصل از فعالیت های عملیاتی، فروش دارایی ها و سود انباشته و منابع خارجی در بر گیرنده وجوه تحصیل شده از طریق بازار مالی مانند، انتشار اوراق مشارکت، صدور سهام جدید و دریافت تسهیلات مالی از بانک هستند. مدیران باید تصمیم بگیرند وجوه مورد نیاز خود را چگونه تامین کنند و منابع مالی در دسترس را چگونه مصرف کنند. آن ها می توانند این منابع مالی را صرف پرداخت سود به سهامداران، اجرای پروژه های سرمایه گذاری سودآور، تسویه ی بدهی های موعد رسیده و افزایش سرمایه ی در گردش، کنند(فرانک و گویال^[۷]،۲۰۰۳).
۲-۲-۱۰- تامین منابع مالی از خارج از سازمان
سازمان ها، برای انجام فعالیت های سازمانی‏ خود یک یا ترکیبی از استراتژی های سه‏ گانه زیر را می توانند به‏ کار گیرند:

1. 1. انجام فعالیت ها در درون سازمان؛

1. 1. انجام فعالیت های سازمان با مشارکت سایر سازمان ها؛

1. 1. واگذاری بعضی از فعالیت های سازمان به‏ بیرون از آن.

تامین منابع از خارج سازمان، برون ریزی، فعالیت ها، درون ریزی فعالیت، استفاده از خدمات دیگران، منبع یابی خارجی همه یک‏ مفهوم را بیان می کنند یعنی واگذاری برخی از فعالیت های سازمان به بیرون از آن. در سازمان های‏ امروزی که سوادآوری، کاهش هزینه ها، رقابت، کیفیت، تخصص، سرعت و.. از مسائل حیاتی‏ جهت بقاء شرکت ها و سازمان ها به ‏شمار می‏روند و با توجه به محدودیت هایی که سازمان ها از لحاظ سرمایه انسانی، مالی، تکنولوژی و..دارند، به‏کارگیری استراتژی(استراتژی هایی) که بتواند به سازمان ها در جهت رسیدن به اهداف فوق‏ کمک کند، ضروری است. استراتژی تامین‏ منابع از خارج سازمان یکی از استراتژی هایی‏ است که امروزه مورد توجه اکثر سازمان های‏ بزرگ دولتی و خصوصی قرار گرفته است.
پس تامین منابع از خارج سازمان استفاده‏ استراتژیک از منابع خارجی است برای انجام‏ فعالیت هایی که به طور سنتی، توسط منابع و کارکنان داخلی سازمان اداره می شدند و یک‏ استراتژی مدیریتی است که به وسیله آن یک‏ سازمان وظایف اساسی اما غیرهسته ای خود را برای بهتر انجام شده به فراهم‏کنندگان خدمات‏ که کارا هستند، واگذار می کند. مفهوم تامین منابع از خارج سازمان در سال‏ ۱۹۸۹ که شرکت کداک فعالیت بخش فناوری‏ اطلاعات خود را به سه شرکت بیرونی واگذار کرد، به وجود آمده است. تامین منابع از خارج سازمان، اشتهار زیادی‏ پیدا کرده است. ۸۶ درصد شرکت های مهم در سال ۱۹۹۶ تا حدی زیادی از آن استفاده کرده اند، در حالی‏که این رقم در سال ۱۹۹۲ معادل ۵۸ درصد بود. شرکت آرامارک از سال ۱۹۶۰ در زمینه ارائه خدمات در شرکت ها، کالج ها و بیمارستان ها سرآمد کلیه شرکت های دیگر بوده‏ است. شرکت تله تک خدمات تلفنی مشتریان‏ شرکت های ای تی اند تی و پردازش اتوماتیک‏ داده های مربوط به لیست حقوق و دستمزد تعداد زیادی از مشتریان خود را انجام می دهد. به نظر«بریبارت» تامین منابع از خارج‏ سازمان به مفهوم«انتقال مدیریت یا اداره یک‏ فرایند یا فعالیت از واحدهای داخلی به یک‏ ارائه ‏دهنده خدمات خارج از سازمان است». هم چنین«روتری» و «رابرتسون» تامین منابع از خارج سازمان را یافتن عرضه کنندگان خدمات‏(پیمانکاران) جدید و روش های جدید برای‏ اطمینان یافتن از تحویل مواد اولیه، کالاها و خدمات می دانند. این ها همه بدین معناست که‏ شرکت ها از دانش، تجربه و خلاقیت پیمانکاران‏ استفاده می کنند در حالی‏که قبلا از چنین دانش، تجربه و خلاقیتی بهره‏مند نبوده اند که تعریف‏ ذیل این معنی را بهتر می رساند: «تامین منابع از خارج سازمان یک روش کسب مهارت های‏ تخصصی ضروری و مورد نیاز است که ماهیت‏ غیراستراتژیک دارد» (کنعانی و حسن پور،۱۳۸۲).
۲-۲- ۱۱- عوامل تعیین کننده ساختار تامین مالی
از جنبه تئوری، تصمیم گیری مدیران پیرامون ساختار بهینه تامین مالی، تحت تاثیر عوامل گوناگون هم چون‌ عوامل سیاسی، اقتصادی و مقررات قانونی قرار دارد. لذا تعیین استراتژی ساختار تامین مالی علاوه بر آن که متاثر از برخی متغیرهای کلان اقتصادی هم چون تورم، نرخ بهره، سیاست های اعطای تسهیلات در نظام بانکی و مالیات‌ می باشد. تحت تاثیر عواملی چون هزینه تامین مالی، ریسک مالی و تجاری شرکت ها، ترکیب دارایی ها همراه با محدودیت های قراردادی در جذب منابع از طریق ایجاد بدهی و بازنگری در قوانین بورس اوراق بهادار قرار دارد.
۲-۲-۱۲- اصل تطابق در تامین مالی
اصل تطابق را که یکی از قدیمی ترین اصول مدیریت مالی‌ است می توان به شکل زیر بیان کرد:
“نیازهای مالی کوتاه مدت را از منابع کوتاه مدت و نیازهای مالی بلندمدت را از منابع بلندمدت تامین کنید.”
منطق اصل تطابق این است که چنان چه شرکت ها در بلندمدت از اصل مزبور پیروی نمایند، مخاطره کمتر و هزینه تامین مالی پایین تری خواهند داشت. اگر شرکت ها نیازهای مالی بلندمدت خود را با وام های کوتاه‌مدت‌ تامین نمایند، هنگام فرارسیدن سررسید وام های کوتاه‌ مدت مجددا نیازمند دریافت وام خواهند بود و این امر هزینه های مبادله اضافی به بار خواهد آورد. علاوه بر این، با مخاطره نرخ بهره بالاتر برای وام های جدید نیز رو به رو خواهند شد. چنان چه شرکت ها نیازهای مالی کوتاه مدت‌ خود را از طریق وام های بلندمدت تامین کنند، ممکن‌ است شرایطی پدید آید که به ناچار منابع اضافی را در اوراق کم بازده سرمایه گذاری نمایند. هم چنین بر اساس‌ اصل تطابق، دارایی های ثابت و دارایی های جاری دائمی‌ باید از طریق منابع بلندمدت، یعنی وام و سهام تامین مالی‌ شوند. تنها دارایی های جاری موقتی هستند که باید با منابع کوتاه مدت تامین مالی شوند(دارایی های جاری‌ دائمی حداقل سرمایه گذاری در دارایی های جاری است‌ که از نظر مدیریت برای حمایت از سطح فروش های‌ شرکت مناسب است). مدیران مالی همواره از اصل تطابق پیروی نمی کنند، زیرا اصل مزبور تامین مالی کوتاه مدت دائمی را که از بدهی های جاری ناشی می شود در نظر می گیرد. با رشد فروش شرکت در طی زمان، صرف نظر از تصمیم های‌ متخذه مدیر مالی، بدهی های جاری شرکت نیز افزایش‌ می یابد(تقوی،۱۳۸۰).
۲-۲-۱۳- تامین مالی و الگوی بازار کامل
بسیاری از بررسی های مالی مستلزم فرض بازار کامل اند. در صورت کامل بودن بازار، قراردادها فاقد هزینه خواهند بود و این بدان معناست که در صورت تخصیص مجدد ایجادکننده ارزش، بدون هیچ گونه هزینه ای می توان به این‌ منابع دسترسی داشت. در چنین بازاری، یک شرکت در هر نقطه ای از دنیا قادر است سرمایه عرضه شده توسط ارائه‌ دهندگان منابع را دریافت دارد و در این صورت ارزش‌ شرکت از دیدگاه ارائه دهندگان سرمایه برابر است با ارزش‌ فعلی جریانات نقدی شرکت که به آنان پرداخت می شود. در شرایط وجود بازار کامل کلیه سرمایه گذاران، یک پروژه‌ خاص را به نحوی مشابه ارزیابی می نمایند و هزینه سرمایه‌ در کشورهای مختلف یکسان می باشد.
۲-۲-۱۴- تامین مالی در شرایط انحراف از الگوی بازار کامل
در بازار کامل، یک شرکت می تواند پروژه ارزشمند خود را به سادگی تامین مالی نماید. لیکن در عمل به دو دلیل‌ اصلی فرض وجود بازار کامل نقض می‌گردد. اول این که‌ سرمایه گذاران قادر به مشاهده کلیه فعالیت های انجام شده‌ توسط مدیران نیستند و دوم این که مدیران دارای اطلاعاتی‌ هستند که سرمایه گذاران از دسترسی به آن ها محرومند. دلیل یا مساله اول را مسأله فعالیت های پنهان‌ و دلیل یا مسأله دوم را مسأله اطلاعات پنهان نامیده است‌. که این مسائل خود مشکل نمایندگی بین مدیران و سرمایه گذاران را ایجاد می نماید(دسینه ،۱۳۸۸).
۲-۲-۱۵- اهداف تامین منابع از خارج سازمان
الف) اهداف سازمانی

1. 1. افزایش ظرفیت در مقاطع زمانی که منابع داخلی شرکت به شدت‏ درگیرهستند؛

1. 1. تمرکز بر قابلیت های و ظرفیت های‏ داخلی منحصر به‏فرد؛

1. 1. افزایش‏ انعطاف پذیری با افزایش انتخاب ها و گزینه های‏ اجرای فعالیت ها؛

1. 1. سرعت بخشیدن به توسعه‏ بازار و ضرورت اجرای اقتصادی ترین شیوه ها.

ب) اهداف مالی و اداری

1. 1. افزایش اثربخشی‏ هزینه ها؛

1. 1. کاهش‏ هزینه های سربار و سرمایه گذاری در بخش های زیربنایی؛

1. 1. کاهش رشد کمی پرسنل و توقف هزینه های‏ جاری ستادی مربوط به پرسنل؛

1. 1. فرهنگ سازی و آموزش در امر ایجاد خلاقیت.