جدول ۴-۱۸) ضریب همبستگی وفاداری نگرشی ووفاداری رفتاری

برای بررسی این فرضیه به علت نرمال بودن متغیرها از آزمون ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد.همانطور که مشاهده می شود در سطح خطای ۰۱/۰ سطح معنی داری کمتر از ۰۱/۰ می باشد بنابراین H0 رد و H1 پذیرفته می شود. بنابراین بین وفاداری نگرشی و وفاداری رفتاری رابطه معنی دار وجود دارد (۰۱/۰ > سطح معنی داری) و شدت این رابطه برابر با ۳۸۶/۰ بوده که بیانگر رابطه مستقیم وفاداری نگرشی و وفاداری رفتاری می باشد.

۴-۵) مدل یابی و تحلیل معادلات ساختاری
هنگامی که متغیرهای تحقیق زیاد بوده برای بررسی تاثیر هرکدام از متغیرها بر روی یکدیگر بصورت همزمان از مدل یابی معادلات ساختاری استفاده می شود. این تحقیق به بررسی شکل گیری وفاداری مشتری می پردازد. متغیر مستقل تحقیق رضایت مشتری، متغیر میانجی تحقیق تصویر شرکت، تعهد موثر و تعهد مبنی بر محاسبه و متغیر وابسته تحقیق وفاداری مشتری است. نتایج و مدل عمومی این پژوهش با توجه به تاثیر متغیرها بر روی یکدیگر بصورت همزمان پس از پیاده سازی و اجرا در نرم افزار AMOS18به طور خلاصه در زیر آمده است:
شکل ۴-۱ نشان دهنده مدل تحقیق در حالت استاندارد می باشد. منظور از حالت استاندارد،ضرایب مسیر رگرسیونی می باشد که در حالت استاندارد میزان خطاهای متغیر حذف خواهد شد. میزان ضرایب مسیر در حالت استاندارد براساس انحراف از معیار متغیرها خواهد بود. تفسیر اعداد آن به این صورت خواهد بود که به عنوان مثال ضریب مسیر بین رضایت مشتری و اعتماد برابر با ۱۵/۰ می باشد که این عدد نشان دهنده این موضوع است که به ازای افزایش یک واحد انحراف معیار رضایت مشتری ، انحراف از معیار متغیر اعتماد ۱۵/۰ واحد افزایش خواهد یافت.

شکل ۴-۱) مدل تحقیق در حال استاندارد
شکل ۴-۲ نشان دهنده مدل تحقیق در حالت غیر استاندارد می باشد. منظور از حالت استاندارد، ضرایب مسیر به همراه میزان خطاهای متغیر می باشد. تفسیر اعداد آن به این صورت خواهد بود که به عنوان مثال ضریب مسیر بین کیفیت رضایت مشتری برابر با اعتماد ۱۲/۰ می باشد که این عدد نشان دهنده این موضوع است که به ازای افزایش یک واحد رضایت مشتری، متغیر اعتماد ۱۲/۰ واحد افزایش خواهد یافت.

شکل ۴-۲) مدل تحقیق در حال غیر استاندارد
ضرایب مسیر متغیرها در حالت استاندارد و سطح خطای ۰۵/۰ در جدول ۴-۱۹ نشان داده شده است:

• جهانی شدن مالی ، تجاری ،تولید و فناوری که به تقسیم کار جدید بین المللی منجر شده است .

• پایان جهان سوم گرایی و گرایش کشورهای در حال توسعه به سمت توسعه اقتصادی نولیبرال و توسعه نظام های سیاسی دموکراتیک (Hettne, Björn & Fredrik Söderbaum: 2009,3).

بنابراین ، می توان به این جمع بندی رسید که اقتصاد جهانی تغییرهای اساسی را در نیم گذشته تجربه کرده است و سبب شده دولت ها به جای دنبال کردن و اصول و اهداف منطقه گرایی قدیم ، اصول و اهداف جدیدی را در قالب منطقه گرایی نوین در دستور کار خود قرار دهند .

۲-۲-۲-۲-۴)تفاوت منطقه گرایی قدیم و منطقه گرایی نوین
۱٫منطقه گرایی نوین برعکس منطقه گرایی قدیم ،در سطح جهانی شکل گرفته است . ابعاد ،وسعت و گستره آن بسیار پیچیده تر از منطقه گرایی قدیم است .
۲٫هرچند منطقه گرایی قدیم به لحاظ اهداف ، محتوا و سطوح بسیار محدود بود و بیشتر بر موافقتنامه های تجارت آزاد و اتحادهای امنیتی متمرکز بود ، تعداد ، گستره و حوزه فعالیت منطقه گرایی نوین به گونه ای آشکار در دهه گذشته افزایش یافته است(Hettne, and Langenhove : 2005,5).
۳٫منطقه گرایی قدیم هم از نظر اهداف و هم از نظر اشکال به طور کامل سیاسی بود،در حالی که منطقه گرایی نوین از یک سو پاسخ دغاعی به حاشیه ای شدن اقتصادی بیشتر کشورهای جنوب در دهه ۱۹۸۰ و از سوی دیگر واکنشی به اقتصادی جهانی به شمار می آید (Grugel and Hout :1998,5).
۴٫آزاد سازی چند جانبه تجارت در کالاهای تولیدی کشورهای صنعتی در منطقه گرایی نوین بسیار کامل تر و وسیع تر از زمان پیدایی منطقه گرایی قدیم است (Nesadurai :2002,12).

• در حالی که در منطقه گرایی قدیم ، کشورهای جنوب و شرق، سیاست های ضد بازار آزاد ،متکی به خود و درون گرایانه را دنبال می کردند ، اما همان کشورها در منطقه گرایی نوین آن سیاست ها را کنار گذاشته اند و اکنون به صورت جدی تلاش می کنند تا به نظام های تجاری چند جانبه بپیوندند (Spindler:2002,12) .

• سرمایه گذاری مستقیم خارجی در منطقه گرایی نوین نسبت به دوران منطقه گرایی قدیم ،بسیار برجسته تر و مهم تر شده و بعد چند جانبه تری به خود گرفته استو از زمان پیدایی منطقه گرایی نوین سرعت بسیار زیادی یافته است (Ethier:2001,4).

۷٫سرمایه گذاری مستقیم در موج جدید منطقه گرایی ، نسبت به موج پیشین منطقه گرایی اهمیت بسیار یافته و به موج خروشانی در منطقه گرایی جدید تبدیل شده است . (Ethier:1998,44)
۲-۲-۲-۳)ابعاد تغییر و تحول منطقه گرایی
۲-۲-۲-۳-۱)اروپازدایی
فرایند منطقه ای شدن و منطقه گرایی نخست از اروپا آغاز شد و سپس به سایر مناطق توسعه یافته و در حال توسعه گسترش یافت . از این رو نظریه های منطقه گرایی تحت تاثیر تجربه ها و تحولات همگرایی اروپا پردازش و ارائه شده است . حتی بعضی از این نظریه ها مانند نو کارکرد گرایی در واکنش به همگرایی اروپا ، تدوین و توسعه یافت . به طوری که نظریه های منطقه گرایی مترادف و مساوی با نظریه های همگرایی اروپا تلقی می شد . سپس بعد از پایان جنگ سرد و توسعه روابط همکاری جویانه بین جهان توسعه یافته ، مطالعه منطقه گرایی به بحث و بررسی نظری اشکال نهادین همکاری سیاسی و اقتصادی میان کشورهای صنعتی و پیشرفته محدود شد . بنابر این نظریه های منطقه گرایی تا حدودی بازتاب دهنده و تبیین کننده همکاری های نهادین سیاسی و اقتصادی در جهان توسعه یافته بودند . (Hettne:2003,3)
بر اثر تغییر و تحولات نظام بین الملل و اقتصاد سیاسی بین المللی به تدریج انواع و اشکال
جدیدی از منطقه ای شدن خارج از اروپادو جهان توسعه یافته ظهور کرد که از تجربه همگرایی اروپا متفاوت و متمایز بود . به شکلی که نظریه های منطقه گرایی اروپا-محور قادر نبودند روند منطقه ای شدن در جهان سوم و مناطق پیرامونی و شبه پیرامونی را توضیح دهند ، چون انگیزه ها ، اهداف و کارگزاران منطقه گرایی در این مناطق با همگرایی اروپا همسان و یکسان نبودند . از این رو اصطلاح نظریه های موجود و ارائه نظریه های جدیدی که قادر به تبیین و تحلیل تجربه ها منطقه گرایی در سط جهانی فراتر از اروپا و جهان توسعه یافته باشند ، ضرورت یافت (Hout:1999, 14-15) .
بنا براین ، یکی از مهم ترین ابعاد و وجوه تحول نظریه های منطقه گرایی ، اروپا زدایی از این نظریه ها بوده است . تحولی که به تلاش برای پردازش نظریه های عام و جهان شمول ، مبنی بر تبیین فرایند منطقه گرایی در کلیه مناطق جهان منجر شده است .
۲-۲-۲-۳-۲)غیر سرزمینی شدن جغرافیا^[۲۶]
نظریه های منطقه گرایی همچنین در فرایند شکل گیری اشکال نوین منطقه ای شدن ، کمتر بر عنصر جغرافیا به عنوان کانون منطقه و منطقه گرایی تاکید می کنند . مفهوم ((منطقه)) به طور سنتی به قاره ها یا مناطق جغرافیایی محصور گفته می شد . از این رو در نظریه های کلاسیک منطقه گرایی ، منطقه بیشتر یک مفهوم جغرافیایی است و بر حسب عامل جغرافیای سرزمینی و طبیعی تعریف می شود . به طوری که جغرافیا یا زیست بوم تنها مخرج مشترکی است که کشورها یا مناطق فرعی را به هم پیوند می زند (Palmer:1991, 6).
در نظریه های جدید منطقه گرایی ، عنصر جغرافیا نقش اصلی و تعیین کننده ایفا نمی کند . بعضی از نظریه ها گرچه همچنان درجه ای از نزدیکی جغرافیایی را در تعریف منطقه لازم می دانند ، اما سرزمین ، اهمیت و نقش بسیار کمتری در مفهوم منطقه گرایی دارد . به شکلی که نظریه های سازه انگاری و پست مدرنیسم استدلال می کنند که مناطق طبیعی^[۲۷] ، از پیش داده شده ^[۲۸] یا ذاتی ^[۲۹] و جوهری نیستند(Katzenstein,Boas et al , 1999;1996;2004). این دسته از نظریه ها به جای جغرافیای سرزمینی بر تراکم ، شدت و کیفیت تعامل ها و میزان انسجام و همبستگی درون منطقه ای تاکید می کنند . منطقه نیز بیش از آنکه بر اساس جغرافیا تعریف شود ، به صورت پدیده ای به وجودآمده که به طور اجتماعی تکوین یافته تلقی می شود(Jessop,Neumann:2003,2)
بنا براین مناطق ، مقولات و رویه های گفتمانی تصور می شوند که ممکن است بر اساس معانی که به آنها داده می شود و بافت و بستری که در آن به کار می روند از هم متمایز شوند . مناطق بر حسب کنش های کلامی تعریف می شوند که بازیگران اجتماعی می سازند . از این رو استرالیا یکی از اعضای غرب به شمار می رود ، اگرچه هزاران کیلومتر از کانون غرب جغرافیایی فاصله دارد .
۲-۲-۲-۳-۳) معناگرایی ^[۳۰]
در پی غیر سرزمینی شدن جغرافیا ، تاکید بر عوامل غیر مادی در نظریه های منطقه گرایی افزایش و گسترش یافت . به طوری که نظریه های معنا گرا در حوزه مطالعات منطقه ای و منطقه گرایی ظهور کردند . در این نظریه ها به جای معیارهای عینی ، جغرافیا و وابستگی متقابل مادی ، بر ایده و انگاره های شناختی و ایستاری ناشی از فرایند جامعه پذیری منطقه سازان و برسازی اجتماعی منطقه تاکید و تمرکز می شود (Berger and L:1996,2) .آنها بر خلاف نظریه های مادی گرا ، جنبه ها و ابعاد نمادین منطقه گرایی ، گفتمان ها و قدرت زبان ، فرهنگ ، قومیت ، ایدئولوژی یا به طور کلی ساختارهای غیر مادی و انگاره ای را مورد توجه قرار می دهند .
نظریه های معنا گرا مدعی هستند که حوزه هایی به نسبت مغفول مانده منطقه گرایی و همگرایی منطقه ای را توضیح می دهند . حوزه هایی همچون فرایند شکل گیری سامان و اجتماع سیاسی از راه قواعد و هنجارها ، دگرگونی و دگر دیسی هویت ها و نقش ایده ها ، انگاره ها ، زبان و گفتمان که در نهایت به برساخته شدن منطقه می انجامد . این نظریه ها ، از جمله سازه انگاری اجتماعی ، بر هستی های اجتماعی مانند بین ذهنی ، فرهنگ های امنیت ملی و سیاست نمادین تاکید و تمرکز می کنند(Neumann,2003;Christiansen et al 1999).
بنابر این مناطق ، پدیده های هویتی و شناختی هستند که توده مردم به طور عام یا نخبگان به طور خاص در آنها احساس با هم بودن ، تعلق داشتن به یکدیگر و سهیم بودن در ارزش ها و منافع مشترک دارند . منطقه بودگی ^[۳۱]بر حسب هویت منطقه ای مشترک و نوعی مابودگی^[۳۲]منطقه ای تعریف می شود که جغرافیا، سرزمین و عناصر مادی نقش اندکی در آن ایفا می کنند ، به شکلی که همگرایی ایستاری در کانون منطقه گرایی قرار دارد که بر مبنای هویت ، ایستارها ، ارزش ها و هنجارهای مشترک است . از این رو آنچه که کشورها و ملت ها را گرد هم می آورد ، اشتراک های فرهنگی ، اجتماعی ،ارزشی و تاریخی است .
به طور خلاصه ، همان گونه که هورل ^[۳۳] تصریح می کند ، نظریه های معنا گرا بر خود آگاهی و هویت منطقه ای ، احساس مشترک تعلق داشتن به یک اجتماع منطقه ای و آنچه که((منطقه گرایی شناختی))^[۳۴]نامیده می شود تاکید می کنند . آنها بر میزان وابستگی انسجام منطقه ای ، به احساس پایدار اجتماع بر مبنای پاسخگویی ، اعتماد و درجه های بالایی از ((وابستگی متقابل شناختی)) تمرکز می کنند(Hurrell:1995,64).
۲-۲-۲-۳-۴)گسترش دامنه نظریه ها
یکی دیگر از تحولات نظریه های منطقه گرایی در دامنه و گستره نظریه پردازی رخ داده است . نظریه های کلاسیک منطقه گرایی به واسطه تک ساختی پنداشتن فرایند منطقه ای شدن ، ماهیتی یک بعدی یافتند . به طوری که منطقه گرایی به صورت شکل گیری بلوک های تجاری یا نظامی توسط کشورهای مجاور جغرافیایی تعریف و تلقی می شد. از این رو ، بعضی از این ترتیب ها و ساختارهای منطقه ای ماهیتی نظامی-امنیتی و برخی دیگر کارکردی اقتصادی-تجاریداشتند . با توجه به سرشت یک وجهی منطقه گرایی ، نظریه های تبیین کننده آن نیز بر یک بعد و جنبه این فرایند تاکید و تمرکز می کردند (Gugel and Will:1999, 3-4). اما به تدریج در اثر چند وجهی شدن ، منطقه ای شدن نظریه های منطقه گرایی نیز چند بعدی شدند . این نظریه ها تنها در پی تبیین همگرایی اقتصادی و اتحادها و ائتلاف های نظامی در سطح یک ناحیه جغرافیایی نیستند . بلکه به توضیح کلیه همکاری های منطقه ای در حوزه های اقتصادی ، سیاسی، فرهنگی ،اجتماعی،زیست محیطی و امنیتی-نظامی می پردازند . با این وجود ،به نظر می رسد که با توجه به تجربه مختلف منطقه گرایی در جهان توسعه یافته و جهان در حال توسعه ، نقطه تمرکز و قلمروی همه نظریه های منطقه گرایی و همگرایی منطقه ای یکسان و همسان نبوده است . به شکلی که بعضی از نظریه ها مانند نو واقع گرایی بر عوامل و عناصر سیاسی-نظامی تاکید می کنند (Collard – Wexler:2006,1) . در حالی که بعضی دیگر از نظریه ها مانند نولیبرالیسم و بین دولت گرایی لیبرال ^[۳۵]عوامل اقتصادی را مورد تاکیدقرارمیدهند(Moravcsik;1999;Rosamond:2000,1) . نظریه های سازه انگار به طور عام نیز نقش تعیین کننده و اصلی را برای عوامل و ساختارهای غیر مادی و انگاره ای قائل هستند ، اما مسلم است که نظریه های منطقه گرایی از وضعیت تک عاملی به چند عاملی تغییر و تحول یافته اند (Katzenstein,2004,1).
۲-۲-۲-۳-۵)تکثر گرایی دموکراتیک
نظریه های منطقه گرایی کلاسیک را از نظر کارگزاری^[۳۶]و بازیگران تعیین کننده منطقه گرایی ، می توان به دو دسته دولت – محور و تکثر گرا تقسیم کرد . نظریه ای دولت محور ، مانند نو واقع گرا یی و لیبرالیسم ، فرایند منطقه گرایی را معلول انتخاب عقلانی دولت های منفعت طلب و مستقل می دانند ؛بازیگران خردمندی که بر پایه تحلیل هزینه – فایده در یک محیط استراتژیک آنارشیک ، منطقه گرایی و هم گرایی منطقه ای را بر ملی گرایی و جهان گرایی ترجیح داده و انتخاب می کنند . در مقابل، نظریه های تکثر گرا، مانند کارکرد گرایی و نوکارکرد گرایی، منطقه گرایی را حاصل منفعت طلبی بازیگران فرو ملی و گرو ه های ذینفع می دانند . دولت گرایی لیبرال ، همگرایی منطقه ای را ناشی از انتخاب عقلانی و چانه زنی حکومت ها یی می دانند که حاکمیتی دارند که در پی تامین منافع خود هستند . اما برتری ها و منافع دولت ها ، معلول و محصول سیاست داخلی و رقابت بازیگران فرو ملی است . منافع ملی ، حاصل رقابت و منازعه سیاسی بین گروه های اجتماعی است که برای نفوذ سیاسی با هم به رقابت می پردازند (Moravcsik:1993,480-481).
افزون بر این بعضی از نظریه ها ، مانند فرا کار کرد گرایی ، علاوه بر افراد، نقش عموم مردم در فرایند منطقه گرایی را برجسته می کنند . زیرا در اثر ظهور آنچه که عوام گرایی ^[۳۷]می نامند . نقش توده مردم در فرایند منطقه گرایی و همگرایی منطقه ای افزایش یافته است . به شکلی که نخبگان دولتی و غیر دولتی برای پیشبرد طرح و برنامه های منطقه ای افزایش یافته است . به شکلی که نخبگان دولتی و غیر دولتی برای پیشبرد طرح و برنامه های منطقه ای خود ، نباید آنها را برای عموم مردم توجه عقلایی و منطقی کنند . تحولی که به معنای تقویت تکثرگرایی دموکراتیک در نظریه های منطقه گرایی است (Hooghe andMarks,2006,1) .
۲-۲-۲-۳-۶)پردازش نظریه های گلچینی ^[۳۸]
تحولات نظری در منطقه گرایی ،باعث پردازش نظریه های گلچینی شده است ، چون بسیاری بر این باورند که با وجود اصلاحات انجام گرفته در نظریه های کلاسیک منطقه گرایی از یک سو و ارائه نظریه های نوین از سوی دیگر، هیچ یک از این نظریه ها توانایی تبیین این فرایند چند بعدی را ندارند . از این رو ، تلاش های نظری برای پردازش نظریه های تلفیقی صورت پذیرفته است . این نظریه ها، گزاره ها و مفروضه های سازگاری را در سطح های مختلفی در هم می آمیزند تا منطقه گرایی نوین چند وجهی را توضیح دهند ؛ اصول و قضایایی که از نظر هستی شناختی و معرفت شناختی قابل جمع هستند و ارتباط و انسجام منطقی درونی دارند .
نظریه های گلچینی در پی ارائه مدل های مرکب و پیچیده ای از عناصر نظریه های مختلف هستند که شاید کارامدی و مطلوبیت پارادایم غالب را نداشته باشد ، ولی قدرت تبیین برتر و بیشتری از نظریه های موجود را دارند . برای نمونه ، مدل های نظری مبتنی بر هویت ها ، ملیت ، قلمرو گرایی ^[۳۹] و منطقه بودگی ^[۴۰] قادر هستند منطقه گرایی ناشی از تعامل کشورها ، ملت و اجتامع را توضیح دهند . از این رو ، نظریه هایی از عهده فرایند منطقه گرایی پیچیده و چند وجهی نوین بر می آیند که این مفاهیم و مقوله ها را به طور روشمند در هم آمیزند . یکی از این نظریه ها ی گلچینی ، فرا کار کرد گرایی است . این نظریه به دنبال تلفیق عناصری از نظریه های نو کارکردگرایی ،دولت گرایی ، واقع گرایی ، نولیبرالیسم و سازه انگاری است . به طوری که بر نقش کارگزاران دولتی و غیر دولتی ، چانه زنی بین حکومتی ، منافع ملی ، نهادهای فوق ملی و هویت تاکید و تمرکز می کند (Hooghe and Marks:2006,1) .
۳-۱)مقدمه
علل روابط کشورهای منطقه صرف نظر از میزان و عمق روابط شان را می‌توان در ارتباط تنگاتنگ اهداف ملی یا منطقه‌ای کشورها ارزیابی کرد.کشورهای یک منطقه به لحاظ آنکه معمولاً دارای پیوستگی جغرافیایی و مجاورت با یکدیگر هستند ، فی‌نفسه مجبور به داشتن روابط با یکدیگر می‌باشند هر چند ممکن است این روابط با ترس یا از روی اکراه باشد.
در عصر حاضر که وابستگی متقابل بطور فزاینده‌ای بین کشورها پدید آمده است، کشورهای یک منطقه مجبور به برقراری ارتباط با یکدیگر هستند. اما به راستی چه عواملی می‌تواند باعث ایجاد یک همگرایی منطقه‌ای موفق شود؟ این عوامل که در جغرافیای سیاسی به آن عوامل ژئوپولتیکی گویند ، مجموعه عواملی هستند که یک کشور با تکیه بر آنها می‌تواند سیاستهای ملی- منطقه‌ای و جهانی خود را به پیش ببرد.
در بسیاری از منابع عوامل ژئوپولیتکی به عوامل ثابت و عوامل متغیر تقسیم‌بندی می‌شدند. اما در این فصل سعی شده است تا با تقسیم عوامل ژئوپولیتکی به ۵ عامل: فضای جغرافیایی- عوامل فرهنگی- عوامل اقتصادی – عوامل سیاسی و عوامل سازمانی، با دیدی وسیع‌تر بر تاثیر این عوامل بر همگرایی‌های منطقه‌ای با محوریت جمهوری اسلامی ایران پرداخته شود. در این فصل همچنین به محوریت یک کشور در یک منطقه و عوامل آن بطور عام اشاره می‌شود و در نتیجه‌گیری این فصل سعی شده است تا عوامل ایجاد کننده محوریت در همگرایی‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران به اثبات برسد.
۳-۲)جغرافیای طبیعی
۳- ۲-۱) موقعیت جغرافیایی
جمهوری ترکیه دو قاره آسیا و اروپا را به هم پیوند می دهد . ترکیه در جنوب شرقی اروپا و جنوب غربی آسیا واقع شده و بین ۵/۳۶ و ۴۲ درجه عرض شمالی و ۲۶ و ۴۵ درجه طول شرقی در نیمکره شمالی قرار گرفته است . کشور ترکیه مستطیلی است که طول آن از شرق تا غرب حدود ۱۶۶۰ کیلومتر و عرض آن به طور متوسط ۵۵۰ کیلومتر می باشد . ترکیه از سه طرف از طریق دریا احاطه شده است . ترکیه با مساحتی کمتر از نصف مساحت ایران سی و پنجمین کشور جهان از لحاظ وسعت محسوب می گردد ودارای ۷۵۳/۲ کیلومتر مرز خشکی با کشورهای همجوار و بیش از ۷۰۰۰ کیلومتر مرز آبی با دریاهای مدیترانه و سیاه و مرمره می باشد .
ترکیه با مساحت ۴۵۲/۷۷۹ کیلومتر مربع (۹۴۸/۳۰۰ مایل مربع)(با احتساب دریاچه ها) شامل دو شبه جزیره می باشد .شبه جزیره آناتولی که ۹۷%خاک ترکیه را تشکیل می دهد (آسیای صغیر) در قاره آسیا واقع شده است و ۶۸۸/۷۵۵ کیلومتر مربع (۷۷۳/۲۹۱ مایل مربع )مساحت دارد و شبه جزیره دوم به نام تراس شرقی فقط با ۷۶۴/۲۳ کیلومتر مربع (۱۷۵/۹ مایل مربع )۳% خاک ترکیه را در قسمت اروپایی این کشور تشکیل می دهد . این دو شبه جزیره به وسیله دریای مرمره از یکدیگر جدا شده اند .این دریا از سمت شمال به وسیله تنگه بسفر به دریای سیاه و از سمت جنوب از طریق تنگه داردانل به دریای اژه متصل می گردد . تنگه های بسفر و داردانل حائز اهمیت استراتژیکی می باشند . (دفتر مطالعات سیاسی وبین المللی : ۱۳۸۸،۲-۱)
ترکیه چهار همسایه اروپایی (بلغارستان ، یونان،روسیه و قبرس )و پنج همسایه آسیایی (ایران ،سوریه ،عراق ،گرجستان و ارمنستان )دارد .در شمال با کشورهای مشترک المنافع ارمنستان و گرجستان ۶۱۰ کیلومتر ، در شرق با جمهوری اسلامی ایران ۴۵۴ کیلومتر ، با عراق ۳۳۱ کیلومتر ، در جنوب با سوریه ۸۷۷ کیلومتر ، در قسمت غربی با یونان ۲۱۲ کیلومتر و با بلغارستان ۲۶۹ کیلومتر مرز مشترک دارد (دفتر مطالعات سیاسی وبین المللی : ۱۳۸۸،۲)
جدول ۳-۱:مرزهای خشکی و آبی ترکیه

جدول ۴-۱۶: نتایج تجزیه و تحلیل آزمون جهت مقایسه نمرات پس آزمون گروه آزمایش با گروه کنترل در خرده مقیاس خصومت ۶۹
جدول ۴-۱۷: شاخص های آمار توصیفی پیش آزمون و پس آزمون نمره پارانوئید دانش آموزان در دو گروه آزمایش و کنترل ۷۰
جدول ۴-۱۸: نتایج تجزیه و تحلیل آزمون جهت مقایسه نمرات پس آزمون گروه آزمایش با گروه کنترل در خرده مقیاس پارانوئید ۷۰
جدول ۴-۱۹: شاخص های آمار توصیفی پیش آزمون و پس آزمون نمره سلامت روانی دانش آموزان در دو گروه آزمایش و کنترل ۷۱
جدول ۴-۲۰: نتایج تجزیه و تحلیل آزمون جهت مقایسه نمرات پس آزمون گروه آزمایش با گروه کنترل در خرده مقیاس سلامت روانی ۷۱
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر نقّاشی درمانی بر سلامت روان دانش آموزان پسر مدارس ابتدایی شهرستان گچساران بود. متغیرهای پژوهش حاضر سلامت روانی با ابعاد (اضطراب، خصومت، جسمانی کردن، حساسیت بین فردی، وسواس، فوبیا، پارافوبیا، روان‌پریشی) بود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل کلیه دانش‌آموزان مقطع ابتدایی شهرستان گچساران بود که در سال تحصیلی ۹۳-۹۲ مشغول تحصیل بودند. حجم نمونه پژوهش حاضر به تعداد ۵۰ نفر بود که با بهره گرفتن از روش نمونه‌گیری طبقه ای انتخاب شدند. این پژوهش از نوع شبه آزمایشی است. متغیر مستقل نقاشی درمانی است و متغیر وابسته سلامت روانی می‌باشد ابزار اندازه‌گیری پژوهش حاضر فهرست تجدیدنظر شده علائم روانشناختی (-R90 SCL) بود. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون آماری t برای گروه‌های مستقل استفاده شد. نتایج حاصل نشان داده که بین سلامت روانی (در همه زیر مقیاس‌ها) دانش‌آموزانی که به آنها آموزش نقاشی درمانی داده شده بود نسبت به دانش‌آموزانی که این آموزش را دریافت نکرده بودند تفاوت معناداری وجود دارد. بنابراین می‌توان نتیجه‌ گرفت که دانش‌آموزانی که به آنها آموزش نقاشی درمانی داده شده بود نسبت به آنها که این آموزش را دریافت نکرده بودند سلامت روانی بالاتری داشتند.

کلمات کلیدی: مدرسه ابتدایی، سلامت روان، نقاشی درمانی
فصل اول:
کلیات تحقیق
۱-۱- مقدمه
نقّاشی کودک نوعی بازی است: در تمام دوره کودکی و تا مرزهای نوجوانی، اکثر کودکان منظماً به مجموعهای از فعالیّتهای ترسیمی می پردازند و بدین ترتیب روابط متکثّری با واقعیبت ها برقرار میسازند کودکان با بهره گرفتن از شیوهای مختلف، تصور خود را از جهان به نوعی ترسیم میکنند. با این فعالیّت همانند دیگر فعالیّتهای لهوی، لذّت، اکتشاف و تجربه آنچه ممکن است همراهند. نقّاشی، بازی، طنز و هنر به یک خانواده رفتاری تعلّق دارند و به این دلیل به منزله انعکاس مجموعه ساخت هایی هستند که کودک در دسترس خود دارند امّا در هر حال این فعالیّتها در چهار راه جهان برونی (واقعیّت برونی) و جهان درونی (واقعیّت درونی) قراردارند و زمینه را برای بیان تعارض ها یا تضادها بین این دو دسته واقعیّت فراهم می سازند (دادستان ۱۳۸۷، ۱۳).
از حدود پایان نخستین سال زندگی، بسیاری از کودکان، فعالیّتی که میتوان آنرا ترسیم با دقیقتر بگوییم «نگاره گری» نامید از خود نشان میدهند. در فرهنگ متداول جهان کنونی، ابزار این نگاره‌گری غالباً یک مداد یا قلم است، امّا ممکن است کودک از انگشت، اسفنج، یک تکّه گچ، یک تیره چوب و یا هر شیء دیگر نیز استفاده کنند. هر چند این نگاره گری یا ترسیم ترجیحاً بر صفحهای از کاغذ نقش میبند امّا ممکن است صفحات کتاب یا سطوح دیگر از قبیل لوازم خانه، دیوارها، پارچهها و غیره صحنه عمل باشند و تعارضهای بسیاری با بزرگسالان به وجود آورند غالباً تولید لکّههای مقدّم بر تولید این خطوط یا نگارههاست (دادستان ۱۳۸۷، ۱۳).
بدین ترتیب، در مبنای ترسیم وحتّی قبل از نخستین خط خطی کردن ها و پدیدآوری خطوطی که ظاهراً واجد معنایی نیستند، مجموعه پیچیده ای از رفتارهای حرکتی، توحید یافتگی های ادراکی و کاربرد اطلاعاتی که از این آثاردوام دار و مشاهده شدنی به منزله تدوام بدن حاصل می شوند، قراردارد. مؤلفانی به بررسی شباهت، و تفاوت های بین این فعالیّت «پیش ترسیم» و «هویت پردازی‌ها» کودک پرداخته اند. اصواتی که کودک تولید می کند زود گذرند امّا به عنوان وسیله ارتباط جزئاً سازماندهی می شوند. به عکس نگاره ها بلا اثرند دارای معنای تمایز یافته ای نیستند امّا معّرف «مضاعف سازی» بدنی ارادی هستند. به عبارت دیگر این نگاره ها در شمار آثار قلمداد می گردند که از عملی که به تولید آنها می انجامد، جدا می شوند. در شمار آثار قلمداد می گردند که از عملی که به تولید آنها می انجامد، جدا می شوند. این نگارهگریهای عمدی یا ارادی، از دوّمین سال زندگی به منزله ترسیم درهم برهماند و بتدریج به یک مهار کردن حرکتی ادراکی رکاب می دهند. یعنی سپس از مرحله ای که کودک از دست خود تبعیّت می کند در یک مرحله بعدی، چشم به هدایت دست می پردازد. به نظر اکثر مؤلفانی در جریان سوّمین سال زندگی است که نخستین بگاره های تقلیدی ظهور می کنند ودوران خط خط کردن پشت سر گذاشته می شوند.
از ۲تا۳ سالگی، تقلید از موقعیّت ها (نوشتن) همراه با چند عنصر تجسّمی (گردی به منزله توپ) و اجرای دستور العمل (نگاره هایی که کم وبیش بر حسب یک الگو دارای جهت اند). سیمای مرحله آغاز حرکت ترسیمی به معنای واقعی کلمه است.از ۳تا۵ سالگی ،قصد یک شکل پردازی آشکار همراه با تدارک یک نحوه بیان ترسیمی به چشم می خورد کودک این مرحله تا حدّی به الگو توجّه می کند امّا غالباً طرحی اجمالی وقالبی را جانشین آن می سازد.از۵تا۹سالگی ،شاهد مرحله نسخه برداری با باز پدیدآوری از شکل های هندسی (به ترتیب از دایره، مربع، مثلث، لوزی تا شکل‌های پیچیده تر) هستیم یادگیری خط، تولید نقّاشی هایی که عناصر مختلف تجسّم در آنها متمایز گردیده‌اند، همراه با ترکیب طرح های پایه با جزئیات بیش از پیش فزاینده، از ویژکی های این مرحله اند در این مرحله، نقّاشی های کودک دقیقترند و در وسط صفحه بیشتر تمرکز می یابند. از ۹تا ۱۳ سالگی، رها کردن اجمال گری به سود واقع نگری دیداری تری که به شدّت قرار دادی است و در بسیاری از کودکان از لحاظ تحلیل الگو و تجسّم آن رضایت بخش نیست، پایان فرایند ترسیمی را مشخّص می کند (دادستان ۱۳۸۷، ۱۴).
رویآورد بالینی، سوگیری تشخیص: کودکان عواطف خود را در نقّاشی های خود فرفکنی می کنند وتفسیر آنچه بدینصورت ارتجالاً انعکاس می یابد راهی برای سنجش شخصیّت است.
روی آورد بالینی به منظور روان درمانگری، جنبه های پالایشی فعالیّتهای ترسیمی، یعنی برون ریزی مکنونات از راه فرافکنی به منزله یک شیوه بیان ارتجالی ویا از طریق فرافکن در قالب تحقیق یک اثر هنری، به گشایش خط بالینی درمانگری ،یعنی روان درمانگری، از راه نقّاشی منتهی شده است (دادستان ۱۳۸۷، ۱۵).
۱-۲- بیان مسأله
فرایند نقّاشی و یا ساختن، فرایند پیچیده ای است که طیّ آن کودک اجزاء گوناگون از تجربیاتش را برای ساختن یک کل معنی دار مورد استفاده قرار می دهند. دراین فرایند او به ما چیزی بیش از یک تصویر یا یک مجسّمه را می دهد. او بخشی از خود را به ما باز مینمایاند اینکه چگونه فکر می کند، و چگونه احساس می کند و چگونه می بیند (لونفلید بریتین^[۱]۱۹۷۰، به نقل از وودو ویلیامز^[۲]۱۹۷۷، ۳۴).
استفاده از هنر درمانی برکودکان معلول می تواند موثرترین راه برای رساندن آنان به آگاهی و ساختن پلهای ارتباطی و انگیزشی باشد. کودکی که مورد خشم قرار گرفته می تواند یک بیان بدون انتقام داشته باشد. یک کودک خود تخریب می تواند چیزی ارزشمندی برای بیان خود پیدا کند.
کودکی که تاخیر در رشد دارد می تواند به تدریج وبه شیوه مناسب دنیای پیچیده خود را کشف کند. برای یک مشکل کمک کند که می تواند موجب ناسازگاری فرد از طریق شکستهای متمادی گردد.
هنر، بازی، داستان گفتن و … ابزار های طبیعی هر کودک معلول یا سالمی است که بوسیله آن ظرفیت های خود را گسترش می دهد. بوسیله چنین تجارب خلاقیت آمیزی یک کودک به آزمایش ایده های جدید، بیان احساسات، تجربیات، خیالبافیهای و بیان ترسها می پردازد. هنر کودکان وسیله‌ای برای آزمایش و بیان فرآیندی یکپارچه سازی واقعیّت با تجربه گذشته میباشد (وودو ۱۹۷۷، ۱۳).
کرپلین^[۳] درسال ۱۹۱۲و بلورلر^[۴] درسال ۱۹۱۸پیشنهاد کردند که از ترسیم نقّاشی می تواند به عنوان تشخیص شرایط آسیب شناختی بیماران استفاده کردند. مارگارت نامبورگ^[۵] پس از سالها تجربه در کار با کودکان دریافت که بین نقّاشی‌های کودکان و روان درمانی، نوعی ارتباط وجود دارد و بیان آزاد هنر کودکان می‌تواند اساس معالجات روان درمانی باشد (لویک^[۶] ۱۹۸۳، ۲۹).
از آنجا که کودکانی که رفتارهای پرخاشگرانه دارند، میتوانند به خود و دیگران آسیب بر سانند ودر محیط مدرسه و خانه خطرات جدی به بار بیاورند، لذا ابداع روشهایی که بتواند به کاهش پرخاشگری این کودکان منجر گردد، مفید خواهد بود. تاکنون پژوهشهایی برای بررسی تاثیر نقّاشی درمانی در کاهش انواع اختلالات در مورد افراد با هوش بهنجار صورت گرفته است.
در اینجا پرداختن به این سؤال ضروری به نظر می رسد که آیا نقاشی درمانی به افسردگی، خود بیمار انگاری، روان پریشی، اضطراب، وسواس، حساسیت بین فردی، فوبیا، کاهش خصومت و پارانویا دانش آموزان کلاس ششم شهرستان گچساران مؤثر است؟
۱-۳- اهمیّت پژوهش
به علّت تاثیرات زیان آور پرخاشگری بر رشد کودکان، پرخاشگری در دوره کودکی یکی از مشکلات سازگاری است که در دهه های گذشته در سطح وسیعی مورد مطالعه قرار گرفته است (پارکر وآشر^[۷] ۱۹۸۷به نقل از کریک ^[۸]وهمکاران ۱۹۹۶، ۶۷).
نقّاشی تنها وسیله تشخیص و ناسازگاری کودک نیست، بلکه خود عامل بالقوه خلاقیّتی است که وسیله درمان موثر می شود روان درمانی با نقّاشی را اشترن پیشنهاد کرد و به کار گرفت اشترن می گوید نقّاشی به عنوان وسیله ای برای روان درمانی، بیشتر برای کودکان کم سازگار، بی ثبات، عقب مانده آموزش مناسبی است. زیرا نقّاشی به کودک امکان می دهد که قدرت و قابلیت خلاقیّت خود را بشناسد و در نتیجه حل مشکلات آموزشی برایش سهل تر جلوه کند. و چون حالت تعادلی برای مشکلات اجتماعی و خانوادگی پیدا می‌کند، از کمتر رنج می برد برای کودکان که نقص عضو سطحی دارند، نیز، نقّاشی بهترین درمان است. از نظر ارتباط روانکاوی نیز کودک با وجود بزرگسالی که تمام احساسات او را به جنبوجوش وا می دارد، تجربه تازه ای را می آزماید. نقّاشی وسیله بیان ممتازی است. زبان رسم نقّاشی برای کودک متناسب و دارای محتوای بیانی آگاهانه است کودک چیزهایی می کشد گه می شناسد و می خواهد نظر خود را بدین ترتیب بیان کند (فراری ۱۳۸۷، ۲۵).نقاشی یکی از ابزارهای مفید و کارآمد در فعالیتهای پژوهشی روانشناسی و روانپزشکی کودک و نوجوان است.نقاشی کودک از زمره فعالیتهایی است که تحت تاثیر تحول شناختی، عاطفی و اجتماعی قرار میگیرد. نقاشی به منزله ی آزمون هوش است. کودکان درترسیم افراد اطراف خود، آنها را آن طور که میبینند نمی کشند، بلکه به گونه ای که آنها را درک میکنند یا دقیق تر به گونهای که خود را درک میکنند به نقاشی آنها می پردازند و این امر بستگی به درجه ی رشد و رسیدگی روانی_حرکتی کودکان دارد. نقاشی به منزله ی آزمون شخصیت است و پرده از روی عواطف کودک برمی دارد(کرمن،۷۸:۲۰۰۶).نقاشی کودکان به عنوان یک اثر مکتوب و قابل نگهداری در طول زمان برای شناخت ویژگی های روانی یا حالات عاطفی آنان بسیار باارزش است. کودکان با هر نقاشی و داستان مرتبط با آن، جزیی از وجود یا ویژگیهای خویش را نمایان می سازند و به همین دلیل است که این ابزار وسیله ی مناسبی برای راه یافتن به دنیای پر رمز و راز آنان تلقی می شود(مارنات^[۹]،۱۳۲:۲۰۰۲).
از دیدگاه روان تحلیلی، کودکان از طریق نقاشی آن چه را که در ضمیرناخودآگاه خود دارند و احتمالا باعث ناراحتی و اضطراب شان می شود بیان می کنند. روانتحلیل گران معتقدند که کودکان به هنگام کشیدن یا رنگآمیزی یک تصویر، ناخودآگاهانه گوشه هایی از وضع عاطفی خود را بیان میکنند. به همین دلیل،تحلیل و بررسی نقاشی کودکان یکی از مهمترین و قابل اعتمادترین راه های شناخت روان کودکان است و به والدین و مربیان کودک در شناخت مشکلات شخصیتی آنها کمک زیادی میکند(قاسمی،۵۶:۲۰۰۵).
صالحی در یک پژوهش، ارزش تشخیصی آزمون ترسیم خانواده را در شناسایی چگونگی ارتباط کودکان ۴ تا ۶ ساله بااعضای خانواده مورد بررسی قرار داد،یافته های این پژوهش نشان داد که به طور کلی تعدادی از علایم تفسیری آزمون فرافکن خانواده از جمله ارزندهسازی و ناارزندهسازی افراد،حذف آنها از ترسیم، نزدیکی بین افراد ترسیم شده و همانندسازی کودک با آنها جهت تشخیص چگونگی ارتباط کودک با اعضای خانواده کارآیی لازم را دارا هستند. به عبارتی دیگر، وقتی کودک والدین خود را در نقاشی ارزنده سازی میکند یا با آنها همانندسازی کرده و یا آنها را در نزدیکی خود ترسیم میکند، احتمالا با آنها ارتباط خوبی دارد. از سوی دیگر، زمانی که کودک در نقاشی به ناارزنده سازی والدین میپردازد و یا آنها را از نقاشی خود حذف میکند، نشان میدهد که ارتباط وی با والدین نامناسب می باشد(صالحی،۱۱۷:۱۹۹۷).
بد رفتاری های والدین با کودک و از طرفی دیگر جدا شدن کودک از آنها صدمات عاطفی و روانی جبران ناپذیری به کودک وارد می کند(ابراهیم غفوری،۱۹۹۷).کودکان چگونگی روابط حال و گذشته شان را با والدین و خواهران و برادران در نقاشی خانواده فرافکنی میکنند و چون تمام زندگی عاطفیشان به این روابط وابسته است، میتوان انگیزه های کم و بیش پنهانی رفتار و به ویژه رفتار بیمارگونهی آنها را بر اساس بررسی نقاشی، استنباط و آشکار کرد(ایروانی،۲۰۰۷). همچنین میتوان گفت روش تداعی لفظی در روان تحلیل گری بزرگسالان قابل اجرا است ولی در کودکان قابل اعمال نیست و نقاشی آزاد یا بازی جانشین ان می شود .وقتی به کودک گفته می شود« خانواده خودت را نقاشی کن» می توان احساسات واقعی او را نسبت به کسانش شناخت و وقتی گفته می شود« یک خانواده را نقاشی کن» این دستور العمل مبهم تر به تخیل کودک میدان می دهد و تمایلات ناهوشیاربا سهولت بیشتری بیان می شود. از این رو ضروری است که تاثیرنقاشی درمانی از جنبه های گوناگون(افسردگی، خود بیمار انگاری، روان پریشی، اضطراب، وسواس، حساسیت بین فردی، فوبیا، کاهش خصومت و پارانویا) در کودکان بررسی شود.
۱-۴- فرضیه های تحقیق
فرضیه های پژوهش
نقاشی درمانی بر کاهش افسردگی کودکان تأثیر دارد.
نقاشی درمانی بر کاهش خود بیمار انگاری کودکان تأثیر دارد.
نقاشی درمانی بر کاهش روان پریشی کودکان تأثیر دارد.
نقاشی درمانی بر کاهش اضطراب کودکان تأثیر دارد.
نقاشی درمانی بر کاهش وسواس کودکان تأثیر دارد.
نقاشی درمانی بر کاهش حساسیت بین فردی کودکان تأثیر دارد.
نقاشی درمانی بر کاهش فوبیا کودکان تأثیر دارد.
نقاشی درمانی بر کاهش کاهش خصومت کودکان تأثیر دارد.
نقاشی درمانی بر کاهش پارانویا کودکان تأثیر دارد.
نقاشی درمانی بر افزایش سلامت روان کودکان تأثیر دارد.
۱-۵- ابعاد مؤثر بر سلامت روان
۱-۵-۱ خود بیمار انگار (SOM)
دراین بعد ناراحتی از ادراک عملکرد ناسالم بدن است. دراین اشکال در کار کرد سیستم عصبی خودکار و اجزاء تشکیل دهنده آن ظاهر شده در نتیجه به صورت شکایاتی از عملکرد سیستم قلبی - عروقی- معدی- رودهای، تنفسی ابراز می شوند. سردردهای تکرار شونده ودردهای عضلانی نیز از شکایات جسمانی هستند (هادی۱۳۷۸، ۵۶).
۱-۵-۲ بعد وسواس- اجبار((O-C
علامتی که در این بعد گنجانده شدهاند انطباق زیادی با شکل تابلوی بالینی وسواس دارند تمرکز ملاک بر افکار، تکانه ها و اعمالی است که خود فرد آنها را به ناچار به گونه ای غیر قابل نشان دهنده نوعی باریک بینی عمومی در افراد است نیز در این مجموعه آوردهاند (هادی ۱۳۷۸، ۵۶).
۱-۵-۳ بعد حساسیت بین فردی(I-S)
به احساس عدم کفایت وحقارت فردی در مقایسه با دیگران تکیه می کند دست کم گرفتن خود، احساس عدم آرامش وناراحتی محسوس در جریان ارتباط با دیگران از تظاهرات خاص این بعد هستند.افراد ی که نمرات آنها دراین بعد بالا بوده است مشاهده شده که درارتباط با دیگران بیش از اندازه آگاه بوده واز خود انتطارات منفی دارند (هادی ۱۳۷۸، ۵۷).

• • • • • • 1. 1. تعهد مدیریت

             

             

         

         

     

     

مدیریت باید اهمیت یادگیری را درک کرده و فرهنگی را در سازمان ایجاد نماید که کسب، خلق و انتقال دانش به‌عنوان یک ارزش بنیانی در سازمان در نظر گرفته شود. مدیریت باید با صراحت راهبردی بودن یادگیری را بیان کند زیرا یادگیری سازمانی ابزاری ارزشمند برای رسیدن به نتایج بلندمدت است. همچنین مدیریت باید مطمئن شود که کارکنان، اهمیت یادگیری را درک کرده‌اند، چراکه یک عامل اساسی در موفقیت سازمان می‌باشد (اسلاتر و نارور،۱۹۹۵). درنهایت مدیریت باید مدل‌های ذهنی و باورهای قدیمی را حذف کند، این باورهای قدیمی هرچند که ممکن است به تغییر واقعیت‌های گذشته کمک کند، اما اکنون ممکن است مانعی برای یادگیری باشد. چراکه این باورها باعث تداوم فرضیاتی می‌شود که مناسب وضعیت فعلی سازمان نیست (گومژ و همکارانش،۲۰۰۵).

پیامد تعهد مدیریتی داشتن احساس شراکت بین کارکنان است. نتیجه چنین کوششی آن است که کارکنان احساس می‌کنند به آنان نیاز است وجودشان سودمند است. آنان درمی‌یابند که مدیران نیز به کار یاری می‌دهند بنابراین آسان است که آنان نقش‌هایی را در سازمان بپذیرند و پاس بدارند. پاسخ کارکنان به چنین وضعی پذیرش مسئولیت است. تحقیقات پیرامون پویایی‌های گروهی ثابت نموده است که مشارکت و دخیل شدن در امور، موردعلاقه اکثر افراد بوده و توانایی بهبود عملکرد و ارائه راه­حل‌های بهتری را برای مشکلات در بردارد و پذیرش تصمیمات از جانب افراد مشارکت‌کننده را بیشتر می­نماید. این تحقیقات دریافتند که چنین پویایی‌های گروهی، مقاومت در قبال تغییر را کاهش، تعهد نسبت به سازمان را افزایش می‌دهد و سطح فشار روانی را کم می‌کند (یونسی، ۱۳۹۸).

• • • • • • 1. 1. دید سیستمی

             

             

         

         

     

     

دید سیستمی یعنی استفاده از روش سیستمی در تحلیل امور در اداره امور سازمان و توجه به تأثیر عوامل سازمانی به یکدیگر با تفکر کلی‌نگری، فعالیت‌های تجاری و به‌طورکلی سایر تلاش‌های انسان همگی سیستمی هستند. یک سازمان فقط در صورتی فراگیر خواهد بود که مدیران آن شروع به تفکر در جهت شناسایی الگوهای سیستمی ‌نمایند و این شیوه را به‌عنوان ابزاری کارآمد در رفتار و تصمیمات روزانه خود به کار بگیرند و از این طریق پرده‌برداری از رازهای پنهان مشکلات را در خود ایجاد نمایند (یونسی، ۱۳۸۹).
دید سیستمی شامل آوردن اعضای سازمان در کنار یکدیگر در مورد یک هویت مشترک است. افراد، سازمان‌ها و نواحی مختلف شرکت باید دید واضحی از اهداف سازمان داشته باشند و تشخیص دهند که چگونه می‌توانند به توسعه سازمان کمک کنند (اوناگ و همکاران، ۲۰۱۴).
افراد مختلف، بخش‌ها و نواحی سازمان باید دید واضحی نسبت به اهداف سازمان داشته باشند و بفهمند که چگونه می‌توان به توسعه آن‌ها کمک کرد (گومژ و همکارانش،۲۰۰۵). سازمان باید به‌عنوان سیستمی در نظر گرفته شود که از بخش‌های مختلفی ساخته‌شده که هریک کارکرد خاص خود را دارند، اما به‌صورت هماهنگ با یکدیگر کار می‌کنند. نگرش به سازمان به‌عنوان یک سیستم تلویحاً، شناخت اهمیت ارتباطات برای تبادل اطلاعات و خدمات را گسترش می‌دهد و نتیجه آن توسعه مدل‌های ذهنی مشترک است. زیرا یادگیری سازمانی، دانش، درک و باورهای مشترک را بکار می‌گیرد و باوجود زبان مشترک با درگیر شدن همه افراد، سرعت این فرایند افزایش می‌یابد. بنابراین وجود زبان مشترک باعث یکپارچگی دانش شده که یک جنبه کلیدی برای توسعه یادگیری سازمانی است(خاکزاربفروئی، ۱۳۸۷).

جدول (۴-۱۹): تحلیل واریانس چندراهه نمرات عملکرد شغلی با توجه به متغیرهای دموگرافیک ۵۵
جدول (۴-۲۰): آزمون زوجی مقایسه میانگین نمرات عملکرد شغلی بر حسب سن ۵۵
جدول (۴-۲۱): آزمون زوجی مقایسه میانگین نمرات عملکرد شغلی بر حسب سابقه خدمت ۵۵
فهرست شکل­ها
عنوان صفحه
شکل (۴-۱): توزیع فراوانی گروه نمونه بر حسب سن ۴۲
شکل (۴-۲): توزیع فراوانی گروه نمونه بر حسب میزان تحصیلات ۴۳
شکل (۴-۳): توزیع فراوانی گروه نمونه بر حسب جنس ۴۴
شکل (۴-۴): توزیع فراوانی گروه نمونه بر حسب سابقه خدمت ۴۵
شکل (۴-۵): مقایسه میانگین نمرات تسهیم دانش و عملکرد شغلی ۴۶
شکل (۴-۶): مقایسه میانگین مؤلفه های تسهیم دانش ۴۷
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تعیین رابطه تسهیم دانش با عملکرد شغلی کارکنان اداره کل تعاون کار و رفاه اجتماعی استان اصفهان به روش توصیفی از نوع همبستگی انجام شد. جامعه آماری پژوهش کلیه کارکنان اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان اصفهان به تعداد ۷۰۰ نفر بود که از این تعداد ۲۴۱ با بهره گرفتن از جدول کرجسی و مورگان و به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه تسهیم دانش جعفری (۱۳۹۳) با ۲۴ گویه و پرسشنامه استاندارد عملکرد شغلی پاترسون (۱۹۷۰) با ۲۰ گویه بر اساس مقیاس ۵ درجه ای لیکرت بود که روایی صوری و محتوایی آن با بهره گرفتن از نظرات چند نفر از پاسخگویان و متخصصان تایید شد و پایایی آن ها نیز با بهره گرفتن از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۷۹/۰ و ۸۲/۰ محاسبه شد. تجزیه و تحلیل داده های حاصل از این پژوهش با بهره گرفتن از نرم افزار spss در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون گام به گام و تحلیل واریانس) انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد بین تسهیم دانش با عملکرد شغلی( ۴۶۰/۰=r، (۰۵/۰>(p رابطه معنادار وجود داشت. همچنین رابطه بین بعد تعاملات شخصی( ۲۹۵/۰=r) (01/0> (p، تعامل با جامعه (۲۸۱/۰=r) (015/0>(p وهمکاری های مکتوب ( ۶۶۱/۰=r) (01/0>(p با عملکرد شغلی معنادار بود. از بین متغیرهای مورد مطالعه در رگرسیون بهترین پیش بینی کننده عملکرد شغلی در گام اول بعد همکاری های مکتوب و در گام دوم بعد تعامل با جامعه و در گام سوم تعاملات شخصی بوده است. نتایج همچنین نشان داد بین نظرات پاسخ گویان در متغیر تسهیم دانش وابعاد آن بر حسب سن، مدرک و سابقه و در عملکرد شغلی برحسب سن و سابقه تفاوت معنی داری وجود داشت.
واژگان کلیدی: تسهیم دانش، تعاملات شخصی، تعامل با جامعه، همکاری های مکتوب ، ارتباطات سازمانی، عملکرد شغلی
فصل اول:
کلیات پژوهش
۱-۱-مقدمه
بررسی نظریه اندیشمندان سازمان و مدیریت در دو دهه اخیر انباشته از مفاهیمی است که همگی تاکید بر تغییر در محیط سازمان‌ها ، شرایط و شیوه‌های کسب و کار دارند. دوران کنونی را عصر دانش و اطلاعات نام نهاده‌اند که مبتنی بر دانایی است. سازمان‌های امروزی در محیط رقابتی قرار گرفته‌اند که ناشی از تغییرات محیطی و سازمانی گسترده‌ای است. تغییرات محیطی آنچنان سریع و غیر قابل پیش‌بینی است که کوچکترین غفلت از آن‌ها می‌تواند سازمان را از یک برتری رقابتی محروم و سازمان‌های دیگر را با فرصت‌های خاصی مواجه کند. یکی از مهمترین تغییرات محیطی که سازمان را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد استفاده از دانش در سازمان و میان کارکنان برای بهبود عملکردشان است که در واقع منبعی پایان ناپذیر برای سازمان‌ها جهت ایجاد برتری در محیط رقابتی است. این فصل با محوریت رابطه دو متغییر تسهیم دانش و عملکرد سازمانی به بیان مسئله ، اهمیت و ضرورت پژوهش ، اهداف ، سوالات و تعاریف نظری و عملیاتی متغییرها پرداخته است.

۱-۲-بیان مسـاله
امروزه دانش و اطلاعات به عنوان عامل تعیین کننده ای در موفقیت و قدرت پذیری سازمان ها تبدیل شده است. با افزایش تاکید دولت بر ایجاد جامعه دانشی و اولویت حرکت به سوی اقتصاد دانش محور(در برنامه چهارم توسعه) مسئله اساسی درک این موضوع است که چگونه از دانش به عنوان یک منبع مهم کسب مزیت رقابتی ،استفاده شود. در این راستا بسیاری از سازمان ها تلاش خود را بر این مسئله متمرکز نموده اند که چگونه می توانند دانش را در سازمان مدیریت نمایند. دانش مقوله ای نظامند است و نیازمند توجه همه جانبه به عوامل مختلف سازمانی می باشد (حدت، ۱۳۸۷).
دانش یکی از سرمایه ­های اصلی سازمان تلقی می­ شود و هر سازمانی که بیشتر از این سرمایه برخوردار باشد بهتر می ­تواند با چالش­های موجود برخورد کند و در عرصه­ رقابت بطور موفق عمل کند. امروزه همه محققان و گروه ­های علمی اذعان دارند؛ برای این­که سازمان­ها بتوانند در دنیای رقابت حضور مستمر و پایدار داشته باشند، باید حول محور علم و دانش فعالیت کرده و کارکنان خود را مجهز به ابزار دانش کنند، که بتوانند با مدیریت صحیح از دانش و تجربیات کارکنان خود استفاده­ی بهینه کرده و دائما افکار و اندیشه­ های جدید را در سازمان پرورش دهند که این امر جز با مدیران و کارکنان خلاق و نوآور امکان نمی­پذیرد.(شاین^[۱] ،۱۳۸۹).
یکی از موضوعات مرتبط با دانش، تسهیم دانش است.تسهیم دانش فعالیتی است که طی آن کارکنان اطلاعات مرتبط را به دیگران در سازمان انتقال می دهند. تسهیم دانش به عنوان یک فعالیت پیچیده ولی ارزش آفرین، بنیاد و پایهء بسیاری از استراتژی های مدیریت دانش در سازمان ها می باشد. پژوهشگران و متخصصان تأکید می کنند که تسهیم دانش بسیار مهم است و هنگامی که انتقال داده نشود به عنوان مانعی بر سر راه سازمان در زمینه بهبود عملکرد و رقابت پذیری می شود و نمی گذارد سازمان به صورت کارا و اثربخش عمل کند.( روسکا^[۲]، ۲۰۰۵).
بسیاری از محققان بیان کرده اند که نسبت به فرایند تسهیم دانش و اهمیت آن درک کافی وجود ندارد. تسهیم دانش فقط یک موضوع نیست، بلکه یک مشکل برای سازمان هاست چون عدم تسهیم اطلاعات در سازمان منتهی به مرگ سازمان می شود(ریگ^[۳]، ۲۰۰۵).
یکی از اهداف اساسی مدیریت دانش، عملی ساختن یا بهبود تسهیم یا انتقال دانش در بین واحدهای مختلف سازمان است(جعفری، ۱۳۹۳). اگر افراد بتوانند دانشی که بصورت فردی از کار خود دارند را به کار گیرند و نیز آن را به اشتراک بگذارند، هم سازمان و هم فرد می تواند بهتر رشد کند واگر نتواند به صورت موثری در سازمان به اشتراک گذاشته شود شبیه این است که از بین رفته است.(علوی و لیدنر^[۴]،۲۰۰۱). به نظر می رسد یکی از پیامد های تسهیم دانش، نقشی است که تسهیم دانش در عملکرد شغلی از خود به جا می گذارد.
طبق تعریف فرهنگ لغت آکسفورد عملکرد یعنی هر آن­چه که افراد و ماشین­ها انجام می­ دهند. برخی عملکرد را معادل اثربخشی و کارایی می­دانند و برخی اعتقاد دارند عملکرد عبارتست از جمع همه فرآیندهایی که به مدیریت کمک می­ کند تا بتواند با نیم نگاهی به ایجاد یک سازمان عمل­گرا در آینده(برای مثال یک سازمان کارا و اثربخش) اقدام مناسب اتخاذ کند. به عبارت دیگر عملکرد عبارتست از انجام هرآنچه درامروز که منجر به نتایج قابل سنجش ارزشمند در آینده می­ شود(نیلی و همکاران^[۵]، ۲۰۱۰). عملکرد را معمولا به صورت ساده در قالب مفاهیم خروجی نیز به این صورت می­توان تعریف کرد: « دستیابی به اهداف کمی» یا « عملکرد یعنی هم رفتارها و هم نتایج» (آرمسترانگ^[۶]، ۲۰۰۶).
عملکرد شغلی به عنوان دستاورد های شخصی بر مبنای استاندارد سازمانی و قوانین و مقررات تعریف می شود. عملکرد شغلی عبارتست از محصول و بازده افراد در رابطه با عملی که انجام می دهند ،بعبارتی عملکرد همان کار واقعی افراد با توجه به شرح وظایفش می باشد .(نور علیزاده ، ۱۳۸۳ ، ص۱۰۴). در تعریفی دیگر عملکرد عبارتست مجموع رفتارهای در ارتباط با شغل که افراد از خود نشان می دهند (کشاورزی ، ۱۳۸۶(.
عملکرد معیار پیش بینی شده یا معیار وابسته ی کلیدی می باشد که بعنوان وسیله ای برای قضاوت در مورد اثر بخشی افراد، گروه ها و سازمانها عمل می کند. عملکرد عبارتست از حاصل فعالیت های یک فرد از لحاظ اجرای وظایف محوله در مدت زمان معین. عملکرد حاصل یا نتیجه ی فرایند و تحقق اهداف می باشد. فرایند بدین معنی است که انجام هر کاری در مراحلی باید انجام گیرد تا آن کار انجام بپذیرد و تحقق اهداف بدین معنی است که با رعایت مراحل کاری آن هدف تحقق پیدا کند. عملکرد رفتاری است در جهت رسیدن به اهداف سازمانی و اندازه گیری شده یا ارزش گذاری شده است (رضائی ، ۱۳۹۱ ، ص۶۸).
مطابق با مبانی نظری در حیطه رفتار سازمانی متغیرهای گوناگونی عملکرد افراد در محیط کار را تحت تاثیر قرارمی دهند که از جمله آن می توان به سهیم شدن کارکنان در دانش سازمانی و فردی اشاره نمود. این موضوع به خصوص در عصر کنونی با وجود سیستمهای اطلاعاتی و فن آوریهای سازمانی و موضوع مدیریت بر داراییهای دانشی سازمان در خور توجه شده است.
اداره کل تعاون کار و رفاه اجتماعی استان اصفهان در سال ۱۳۹۰ با تصویب مجلس شورای اسلامی مبنی بر ادغام سه وزارتخانه تعاون ، کار و رفاه اجتماعی به شکل جدید شروع به فعالیت نمود. از مهمترین وظایف و رسالتهای این اداره کل می توان برنامه ریزی و نظارت بر اجرای قوانین کار ، تعاون و تدوین نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی سیاستگذاری و برنامه ریزی به منظور تنظیم روابط کار ، بررسی و رفع مسایل و مشکلات جامعه کارگری ، تنظیم روابط کارگری و کارفرمایی در راستای سیاست حفظ و صیانت از نیروی کار، سیاستگذاری و برنامه ریزی به منظور تعمیم و گسترش نهادهای مدنی و تشکلها در حوزه تعاون ، کار و رفاه اجتماعی ، تنظیم مقررات و ضوابط ، معیارها و توصیه نامه های ایمنی و استانداردهای کار و تعیین حداقل دستمزد سالیانه کارگران در شورای عالی کار، سیاستگذاری ، برنامه ریزی و اداره امور مربوط به مجامع و شوراهای عالی در حوزه تعاون ، کار ورفاه اجتماعی وتعیین سیاستها و راهبردهای اشتغال و برنامه ریزی مربوط به آن در چهارچوب برنامه ها و سیاستهای کلان دولت اشاره کرد. با توجه به اهدافی که برای این سازمان ذکر گردید و همچنین تاکید این سازمان براشتراک دانش به عنوان وسیله ای برای تبادل دانشهای کاری و الزام کارکنان به شرکت در فرایند تسهیم دانش توسط مدیریت این سازمان از طریق راه اندازی اتاقهای گفتگو، دعوت از پیشکسوتان سازمانی به منظور بهره گیری از تجارب آنان، اقدامات اولیه راه اندازی پایگاه داده سازمانی و سیستمهای اطلاعات مدیریت از یک طرف و هدف گذاری مدیریت به منظور ارتقاء عملکرد شغلی کارکنان از طریق آموزشهای ضمن خدمت، مشارکت در تصمیم گیری ، پرداختهای مادی و غیر مادی پژوهشگر را بر آن داشت تا رابطه تسهیم دانش را با عملکرد شغلی مورد بررسی قرار داده و پاسخی برای این سوال بیابد که در سازمان مورد مطالعه رابطه این دو متغیر چگونه بوده و کدام یک از ابعاد تسهیم دانش قادر به پیش بینی عملکرد شغلی بوده و باید مورد توجه ویژه واقع گردد.
۱-۳- ضرورت پژوهش
متخصصان و مدیران اجرایی هر سازمان، گنجینه‌ای از تجربیات ارزنده و دانش آموخته‌شده در سازمان هستند. بازنشسته‌ شدن هر فرد، به ‌مفهوم خروج انبوهی از تجربیات و دانش از سازمان است که کسب دوباره آنها، مستلزم هزینه بسیار، دوباره‌کاری و اشتباهات مجدد است. نتایج پژوهشی که در اروپا انجام شده‌است، نشان داد که نیمی از سازمان‌های شرکت‌کننده در پژوهش، کارمندان کلیدی را از دست داده‌اند که ۴۳ درصد دانش سازمانی را در اختیار داشته‌ و رفتن آنها عملاً منجر به بازگشت به عقب سازمان بوده است. همچنین ۱۳درصد آنها، کارمندانی را از دست داده‌اند که سازمان را با مشکل مواجه کرده است. غالب سازمان‌ها معتقد بوده‌اند که بیشتر دانش مورد نیاز آنها در سازمان وجود داشته، ولی شناسایی، بازیابی و به‌کارگیری آن مشکل اصلی آنها بوده ‌است. از همین رو انتقال دانش به عنوان یکی از جنبه‌های مدیریت سازمانی همیشه و به شکل‌های مختلف وجود داشته است. بحث و گفتگو با همکاران، کتابخانه‌های سازمانی، آموزش‌های حرفه‌ای، مربیگری کارکنان جدید و موارد مشابه دیگر راهکارهای سنتی در این زمینه بوده است. اما امروزه برنامه‌های مدیریت دانش سعی می‌کنند به صورت آشکار به ارزیابی و مدیریت فرایندهای خلق یا شناسایی، گردآوری و به‌کارگیری دانش در کل سازمان بپردازند. مستند‌سازی و ایجاد مخزن دانش فنی، علاوه بر ایجاد بهره‌وری بالا، امکان کاهش اشتباهات تکراری در اقدامات آتی کارمندان و عدم از دست‌رفتن دانش آنان پس از ترک سازمان را فراهم می‌کند (زارع ، ۱۳۸۷).
بنابراین می‌توان گفت پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان دست‌کم منافع زیررا به همراه خواهد داشت:

• • ایجاد هم‌‌افزایی سازمانی به‌دلیل بهره‌برداری سایر افراد از تجربه‌های به‌دست آمده

• • ایجاد احساس و چشم‌انداز مشترک به‌دلیل مستندسازی و انتقال تجربیات

• • تسهیل گردش اطلاعات و تجربه‌ها به‌دلیل مستندشدن آنها

• • ایجاد و گسترش بینش، دانش، توان و خلاقیت در بین مدیران و کارکنان

• • افزایش بهره‌وری سازمانی از طریق توجه به مستندسازی معیارهای مربوط به کارایی و اثر‌بخشی

• • گسترش توجه به مشتری (ارباب رجوع) که عامل ایجاد، بقا و توسعه سازمان است.

• • استخراج نظریه‌های جدید، از درون تجربه‌های تکراری در زمان‌ها و بوسیله افراد مختلف

سازمان­ مورد مطالعه (اداره کل تعاون کار و رفاه اجتماعی استان اصفهان) برای هم سو شدن با تغییرات گسترده محیطی و بقا نیازمند بکارگیری تسهیم دانش می باشد. این پژوهش برای سازمان یک ارزش جدید ایجاد نمود تا بتواند با بهبودکارائی، اثربخشی و قدرت رقابت پذیری از طریق تسهیم دانش درسازمان، عملکرد سازمان و کارکنان را ارتقاء بخشد. همچنین یک دیدگاه و تئوری در مورد اهمیت تسهیم دانش در بالا بردن عملکرد برای رهبران و کارکنان سازمانی ایجاد و ضرورت اهمیت ایجاد روابط کارکنان و تسهیل انتقال دانش به سازمان را نمایان نمود.
به علاوه به دلیل جایگاه حاکمیتی این سازمان در میان جامعه ، اهمیت و لزوم مستندسازی و تبادل تجربیات ، همراستایی با چشم‌انداز توسعه دولت ، بازنشستگی و جدا شدن کارکنان از سازمان ، شناسایی منابع دانشی سازمان و انتقال دانش آنها از جمله ضرورت های پژوهش حاضربود. به نظر می رسد این پژوهش قادر است در زمینه های زیر به مدیران این سازمان کمک شایان توجهی نماید :

• • غنی نمودن پژوهش های انجام شده در حیطه تسهیم دانش در سازمان مورد مطالعه

• • شناسائی روابط بین ابعاد تسهیم دانش و عملکرد شغلی

• • کمک به مدیران سازمانی به منظور شناسائی ابعادی از تسهیم دانش که می تواند پیش بینی کننده عملکرد شغلی باشد.

• • تاکید و توجه بر ابعاد پیش بینی کننده که رتبه بالاتری را در بین ابعاد تسهیم دانش دارند.

• • کمک به ارتقاء عملکرد شغلی از طریق تاکید بر تسهیم دانش

۱-۴- اهداف پزوهش
۱-۴-۱- هدف اصلی :