ارتباط ضعیف اما مثبتی بین توانایی علمی در ریاضی و زبان انگلیسی با عملکرد ورزشی وجود داشت.

 

 

 

۲۸

 

فراهانی و همکاران (۱۳۹۰)

 

تاثیر ورزش صبحگاهی بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دختر راهنمایی شهرستان سبزوار

 

۹۰ دانش آموز دختر راهنمایی

 

ورزش صبحگاهی بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دختر تاثیر معنا داری دارد.

 

 

 

۲۹

 

بحر العلوم و همکاران (۱۳۸۹

 

مقایسه ترکیب بدنی دانشجویان پسر دارای فعالیت بدنی منظم و غیرفعال دانشگاه صنعتی شاهرود

 

۱۳۵ دانشجو

 

نتیجه تحقیق نشانگر این است که تغییرات درصد چربی و وزن خالص، که از عوامل موثر بر تندرستی هستند، مرتبط با فعالیت جسمانی می باشند.

 

 

 

 

 

 

 

 

نویسنده و سال

 

عنوان

 

شرکت کنندگان

 

نتایج بدست آموه

 

 

 

۳۰

 

سنه و همکاران
(۱۳۸۷)

 

تاثیر فعالیت بدنی و بازی بر رشد توانایی های ذهنی پسران پیش دبستانی

 

کودکان

 

نتیجه تحقیق نشانگر رشد توانایی های ذهنی کودکان گروه آزمایشی نسبت به گروه کودکان کنترل به طور معنا دار است. از یافته های این تحقیق می توان استنباط کرد که بازیها و فعالیت بدنی سبب تسریع رشد توانایی های ذهنی کودکان می شود

 

 

 

۳۱

 

آقا علی نژاد و همکاران (۱۳۸۴)

 

ارتباط میزان فعالیت بدنی، آمادگی جسمانی و ترکیب بدنی با وضعیت اجتماعی-اقتصادی دانش آموزان دختر ۱۷-۱۵ سال تهران

 

۱۱۹ دانش آموز دختر

 

وضعیت اجتماعی-اقتصادی بر شاخص های آمادگی جسمانی نوجوانان موثر می باشند.

 

 

 

۳۲

 

حسن پور، میر نادری (۱۳۸۶)

 

بررسی تاثیر هشت هفته حرکات ایروبیک بر میزان افسردگی و پیشرف دختر سال اول دوره متوسطه ناحیه ۲ خرم آباد ت تحصیلی دانش آموزان

 

۲۴۵۶ نفر دانش آموز

 

پس از انجام حرکات ایروبیک به مدت ۸ هفته بین میانگین افسردگی گروه تجربی و کنترل تفاوت معنی داری وجود دارد اما بین پیشرفت تحصیلی دو گروه تفاوت معنی داری مشاهده نشد.

 

 

 

۲-۴. جمع بندی
با نگاه دقیق به پژوهش های انجام شده و نتایج حاصله می توان دریافت که نقش فعالیت بدنی در ارتقای سلامت عمومی کودکان سنین مدرسه به خوبی شناخته شده است. فعالیت بدنی به توسعه مهارت های اجتماعی، بهبود بهداشت روانی و کاهش رفتار های مخاطره آمیز آن ها کمک می کند. در سال های اخیر تحقیق در مورد رابطه بین فعالیت های بدنی و موفقیت تحصیلی به طور چشمگیری افزایش یافته است. نتیجه تحقیقات گذشته به یک تناقض رسیده و بعضی موفقیت تحصیلی را مرتبط با فعالیت بدنی می دانند و نتایج برخی تحقیقات بیانگر این است که فعالیت های بدنی با پیشرفت تحصیلی رابطه معنی داری نداشته و یا فعالیت های بدنی تاثیر منفی بر پیشرفت تحصیلی دارد. فعالیت بدنی باعث افزایش توجه، تمرکز و بالا رفتن عزت نفس می باشد که که رفتار در کلاس و در نتیجه عملکرد تحصیلی بهبود می یابد. علاوه بر موفقیت تحصیلی و مهارت های ادراکی به نظر می رسد فعالیت بدنی در بهبود سایر جنبه های مربوط به یادگیری نیز نقش دارد و اگر آموزش های تربیت بدنی به صورت کیفی و هدفمند اجرا شود، علاوه بر ایجاد تأثیرات بسیار عمیق در عملکرد تحصیلی و شناخت دانش آموزان، یادگیری همیشگی برای اتخاذ رفتار های سالم در پی خواهد داشت. به نظر می رسد تحقیقات گسترده در باره وضعیت فعالیت بدنی و آمادگی جسمانی کودکانی با سطوح مختلف موفقیت تحصیلی در مناطق متفاوت کشور برای شناسایی وضعیت آموزشی و سلامتی در هر منطقه، ضروری باشد.

فصل سوم
روش شناسی تحقیق
۳-۱. مقدمه

۲٫رقیب گرایی
۳٫هماهنگی بین بخشی

 

۱٫ ایجاد هوشمندی
۲٫ توزیع هوشمندی
۳٫ پاسخگویی

 

۱٫ارجحیت اطلاعات مشتریان برای بخشها

۲٫ تصمیمگیری
۳٫ اجرای تصمیمها

 

۱٫ایجاد بانک اطلاعات مشتری
۲٫طراحی استراتژی مربوط به مشتری
۳٫اجرای استراتژی

 

 

 

با توجه به دیدگاه تحقیق و همچنین نظر برخی از خبرگان مدیریت بازاریابی و ارجاع آنان به مدلهای نظری ارائه شده در تحقیق اندیشمندان، مؤلفه های نظریه ی نارور و اسلاتر در این تحقیق درنظر گرفته شده است که عبارتند از: مشتری گرایی، رقابت گرایی و هماهنگی میانبخشی.
مشتری گرایی
امروزه با رشد و گسترش تکنولوژی در ارائه ی محصولات و خدمات و افزایش رقابت و حضور در دهکده ی جهانی، سطح انتظارات مشتریان افزایش یافته است. در عصر حاضر رعایت حقوق مشتری به صورت یک الزام برای سازمانها تبدیل شده و هیچ شرکتی نمی تواند از این امر تخطی کند زیرا قصور در این ارتباط ارمغانی جز نابودی و شکست برای سازمان به همراه نخواهد داشت. تا چندی پیش رقابت بین شرکتها در تصاحب سهم بازار بیشتر بوده و امروزه بین سازمانها سخن از سهم مشتری درمیان است. مشتری گرایی به معنای درک مداوم و پیوسته ی نیازهای مشتریان هدف فعلی و بالقوه و استفاده از آن دانش(دانش شاخت نیازهای مشتریان) در راستای ایجاد ارزش مشتری، است(نارور واسلاتر،۱۹۹۰).
رقابت گرایی
رقابت گرایی یعنی درک مداوم قابلیت‌ها و راهبردهای رقبای عمده ی بالقوه و فعلی که نیازهای مشتریان هدف سازمان را تأمین می کند و استفاده از آن دانش(دانش شناخت رقبا) در راستای ایجاد ارزش برتر مشتری است. رقابت گرایی به این معنی است که یک فروشنده نقاط قوت و ضعف کوتاه مدت و توانمندیها و استراتژیهای بلندمدت رقبای اصلی کنونی و بالقوه را میداند(نارور و اسلاتر،۱۹۹۰). شرکتهای رقابت گرا به دنبال تعیین نقاط ضعف و قوت خودشان در شرکت، نه تنها بر حسب محصولات و بازاریابی شان، بلکه همچنین فرآیندها و سازمان می باشند. آنها به طور منظم توانمندیهایشان را نسبت به سایرین براساس مهارتها و دانش مبتنی بر افراد، سیستمهای فنی و فیزیکی، سیستمهای مدیریتی،ساختارهای سازمانی و ارزشها و هنجارهای فرهنگی، مورد بازبینی قرار می دهند. اثر اصلی رقابت گرایی مشخص می کند که این گرایش میتواند برای نوآوری محصول جدید کمک کننده باشد. دانش رقیب با مزیت محصول جدید همبسته می باشد. دانش رقیب تشخیص همه ی مجموعه های تکنولوژی دردسترس و تحت توسعه را قادر می سازد و همچنین زمانبندی گرایشها در رفتار مصرف کننده را مقدور می کند وهمچنین نوآوری محصول جدید را پرورش می دهد(آگوستو و کوهلو،۲۰۰۹،۹۴-۱۰۸).
هماهنگی میان بخشی
هماهنگی میانبخشی به معنای هماهنگ بودن همه ی وظایف سازمان، استفادهی هماهنگ از منابع سازمانی و بهره برداری از اطلاعات مشتری و بازار به منظور خلق ارزش برتر، برای مشتری است. هر شخص در سازمان به طور بالقوه می تواند برای خریدار(مشتری) ایجاد ارزش نماید. ادغام هماهنگ منابع سازمانی منجربه برقراری ارتباط مشتری گرایی با رقابت گرایی میشود. ایجاد اطلاعات و استفاده هماهنگ از منابع سازمانی و توزیع اطلاعات در سرتاسر سازمان منجربه هماهنگی میانبخشی می شود. درصورت عدم هماهنگی میانبخشی لازم است مدیریت بخشها را نسبت به نیاز سایر بخشها حساس نماید و بر اهمیت آن تاکید ورزد(نارور و اسلاتر،۱۹۹۰).
بخش چهارم
۲-۴گردشگری
مقدمه
یکی از دستاورد های فناوری مدرن ، تولید وقت اضافی یا اوقات فراغت است . هر چه فناوری و مدیریت پیشرفته تر باشد وقت اضافی بیشتری تولید می شود . بزرگترین تولید و مصرف قرن بیست و یکم حول محور تولید و مصرف اوقات فراغت است . گردشگری بخش مهمی از اوقات فراغت را پر می کند . امروزه ساختار مدیریتی وتعطیلات تمامی کشورهای پیشرفته به نحوی است که پر کردن اوقات فراغت منجر به یک عمل اقتصادی می گردد ؛ لذا گردشگری با همه مضامین علمی و فلسفی ای که در آن نهفته است، یک عمل اقتصادی است و پیش بینی می شود که یکی از بزرگ ترین محرکه های اقتصادی قرن حاضر باشد (فرزین ،۱۳۸۶).
۲-۴-۱ تاریخچه گردشگری
گردشگری در جهان به همراه آغاز مدرنیته شکل گرفت. مدرنیته اشکال مختلف زندگی را تنها بر پایه قابلیت‌های آنها در تولید منافعی که توسط افراد مصرف می‌شوند، مورد ارزیابی قرار داده و با مفاهیمی همچون همواره به پیش رفتن و کنار گذاردن کهنه نگرش تازه انسان را به جهان و به خویش سبب گردید و بدین گونه با پیدایش بعد تازه‌ای از دگرگونی دائمی، انهدام رسوم و فرهنگ سنتی را در صحنه‌ی زندگی اجتماعی رقم زد . تفکیک میان کار و اوقات فراغت یکی از این دگرگونی‌ها می‌باشد که در آن کار در قالب ضرورت و گردشگری در قالب اوقات فراغت، که دمی آسودن از کار را برای تجدید قوا فراهم می‌آورد، قرار می‌گیرد. اوقات فراغت به عنوان زمانی از بیداری انسان، که فرد بتواند آن را به میل و دلخواه خود بدون هیچ گونه الزامی بگذارند، در مدرنیته مابین تمایز خانه و کار صورت رسمی به خود گرفت. اوقات فراغت به عنوان یک مفهوم جدید نمایانگر گذار از کار در مفهوم سنتی‌اش بود که با توسعه نوآوری‌های تکنولوژیکی و مدیریتی، با افزایش مصرف در جهان بوروکراتیک؛ عقل‌گرا و افسون‌زدایی شده، این فرصت را مهیا کرد ـ که هر چند کوتاه ـ انسان از اجبارها و محدودیت‌های نظم اجتماعی مدرن رها شود( فرزین،۱۳۸۴).
۲-۴-۲ تعاریف گردشگری
تعاریف زیادی از گردشگری ارائه شده است که برخی از آنها به شرح زیر استگردشگری مجموع پدیده ها وارتباطات ناشی از کنش متقابل میان گردشگران ، سرمایه ، دولتها و جوامع میزبان ، دانشگاهها و سازمانهای غیر دولتی ، در فرایند جذب ، حمل ونقل ، پذیرایی و کنترل گردشگران و دیگر بازدیدکنندگان است (وارنر۱،۲۰۰۰) .
در تعریف فنی دیگری سازمان جهانی گردشگری گردشگری را از ابعاد مختلف ، بر اساس تمایز در رویکرد به مکان بازدید ، به صورت زیر تقسیم کرده است(سازمان جهانی گردشگری).
گردشگری عبارت است از فعالیت های افرادی که برای استراحت ،کار و دلایل دیگر به خارج از محیط سکونت معمول خویش سفر کرده ، حداکثر برای یک سال متوالی در آنجا اقامت می کنند(پاپلی وسقایی،۱۳،۱۳۸۵).
گردشگری داخلی (یا بومی): در این حالت اشخاص مقیم یک کشور حداکثر برای مدت دوازده ماه به محلی در کشور خودشان که خارج از محیط معمولی زندگی انهاست سفر می کنند و هدف اصلی انها از این سفر انجام کاری نیست که سرانجام ان دریافت مزد از محل مورد بازدید باشد (همان ماخذ).
گردشگری خارج (یا بین المللی) : افراد برای حداکثر مدت دوازده ماه به کشوری که محل اقامت معمول آنها نیست و خارج از محیط معمول زندگی شان قرار دارد سفر می کنند و هدف اصلی آنها از این بازدید انجام کاری نیست که سرانجامش دریافت مزد از کشور مورد بازدید باشد . صنعت گردشگری رامی توان از ابعاد مختلف نیز توصیف نمود .( پاپلی یزدی،سقایی،۱۳۸۵).
در بعد جغرافیایی گردشگری زمانی از فعالیت گذراندن اوقات فراغت یا تفریح که مستلزم غیبت شبانه از مکان مسکونی عادی است تعریف می شود(اسکینر،۱۹۹۹).
از بعد اجتماعی نیز تعریف گردشگری ، فصل مشترک بین زندگی عادی ساکنان بومی و زندگی غیر عادی گردشگران را در بر می گیرد(برنارد،۱۹۹۶). این دو تعریف خود نشان تمایز مابین تعاریف مختلف از گردشگری است که هر یک بر گرفته از موضوعهای مورد نظر در مطالعات گردشگری اند.گردشگری به عنوان یکی از عظیم ترین صنایع دنیا با بسیاری از بخش های اصلی اقتصاد جهانی ارتباط دارد . هر پدیده ای نظیر گردشگری که با ابعاد اقتصادی ، فرهنگی،اجتماعی وزیست محیطی زندگی بشر به شکل پیچیده ای درارتباط بوده و بر سه سطح تولید ، ارائه وخدمات متکی باشد، به آسانی قابل تعریف نیست.(پاپلی یزدی،سقایی،۱۳۸۵) .
کلاوسون۱ وکنچ۲ (۱۹۶۶)ومیشل۳ (۱۹۸۴) معتقدند که ترکیب پیچیده عوامل مختلف درسیستم های اقتصادی اجتماعی و عدم توجه به آنهاتعریف گردشگری رادشوارمی نماید.تعاریف مختلف گردشگری،هرکدام باقواعد خاص خود،ارتباط میان تحقیقات گردشگری ورشته های مختلف علمی رامنعکس می نمایند(دهدشتی،۱۳۹۰). صنعت گردشگری بارشته هایی نظیرروانشناسی، جامعه شناسی ،انسان شناسی وجغرافیاواقتصاد مربتط است وبه نظر می رسدکه این روابط درواقع نشان دهنده نوعی تعریف ازاین صنعت است.اما علی رغم وجودارتباط میان گردشگری وسایررشته های علمی افرادی نظیرلیپر۴ (۱۹۸۱)معتقدندکه صنعت گردشگری رامی توان سیستم بازی درنظر گرفت که پنج عنصر موجود در آن با محیط زیست دارای واکنش متقابل هستند(رنجبران وزاهدی،۱۳۸۹).
واژه شناسی گردشگری ۲-۴-۳
لغت گردشگریtourism از کلمهtour به معنای گشتن اخذشده که ریشه درلغت لاتینturns به معنای دورزدن،رفت وبرگشت بین مبداومقصدوچرخش داردکه ازیونانی به اسپانیایی وفرانسه ودرنهایت به انگلیسی راه یافته است(اکسفورد۵،۱۹۷۳).درفرهنگ وبسترگردشگری به سفری که درآن مسافرتی به مقصدی انجام می گیردو سپس باز گشتی به محل سکونت رادربردارد،اطلاق می گردد(وب استر،۱۹۷۳).در فرهنگ لغت لانگمن گردشگری به معنای مسافرت وتفریح برای سرگرمی معناشده است(لانگمن۶ ،۱۹۸۸).درفرهنگ لاروس گردشگری به معنای مسافرت برای تفریح( لذت یارضایت)آمده است(لاروس۷ ،۱۹۹۱).درفرهنگهای فارسی گردشگری باجهانگردی مترادف ودراقطارعالم سفرکردن معناشده است.درفرهنگ دهخداجهانگردبه معنای جهان گردنده،آنکه دراقطارعالم بسیارسفرمی کندوسیاح معناشده است.هم نوایی معنایی دولغت جهانگردی و سیاحت در فرهنگ فارسی از دیدگاه تاریخی فرهنگ نویسان ما نشأت می گیرد و اهدافی فارغ از نگرش جدید و چشم انداز آینده پیرامون گردشگری به معنی امروزی آن (گردشگری) را شامل می شود. (پاپلی یزدی،سقایی،۱۳۸۵). هر کلمه بار مفهومی و معنایی خاصی را به ذهن متبادر می کند . گاه یک کلمه یا یک اصطلاح در ذهن افراد دریایی از مطالب را بیان می کند . به علاوه هر فرد بر مبنای فرهنگ ، زبان ، مذهب ،سطح سواد و تخصص خود معانی وادراکات متفاوتی از یک کلمه و اصطلاح در ذهن خواهد داشت . به علاوه هر کلمه و اصطلاحی ممکن است از نظر قانونی بار مفهومی خاصی داشته باشد که کلمه دیگر همان مفهوم و ارزش قانونی را القا نکند .همین بار مفهومی کلمات و اصطلاحات است که زمینه های سیاست گذاری ،برنامه ریزی و اعتبارگذاری و بودجه ریزی را به وجود خواهد آورد (معصومی،۱۳۸۵).
۲-۴-۴تفاوت جهانگردی و گردشگری
تفاوت ماهوی بین جهانگردی و گردشگری وجود دارد . جهانگردی اساسا یک کار فرهنگی و به قصد شناخت و سیر در آفاق و انفس و برای نزدیکی به خداوند و تبلیغ دین انجام می شد، در حالی که گردشگری اساسا یک کار اقتصادی است که بیشتر لذت بردن و احساس آرامش کردن، فرار از گرفتاریهای شهری ، و ارضای حس لذت جویی و کنجکاوی صورت می پذیرد . هر دو مسافرت است ولی ماهیت و نتایج حاصل از آنها کاملا با هم متفاوت است(پاپلی یزدی،سقایی،۱۳۸۵) .
جهانگردی در قیاس با گردشگری ، هیچ شباهتی را بازنمی‏نماید.هرکدام از این دو پدیده هرچند در پیرامون صورتبندی خود کنش پذیری جغرافیایی را در برمگیرند ولی هریک دارای یکتاگونگی خاص خود در فضای سنتی و مدرن می باشند.جهانگردی برآمده از نیازهای جوامع سنتی در حال تکامل است وبیرون از انگیزه‏های فردی قرار دارد.از آن رو که در جوامع سنتی زندگی شخصی همیشه تابعی از زندگی اشتراکی و جمعی می باشد و تنها ارزش های اشتراکی جامعه سنتی تعیین کننده نوع اعتقاد و ارزش های فردی‏اند(صدرنبوی،۱۳۵۱) ، جهانگردی نیز به تبع در این چارچوب قرار می‏گیرد و به عنوان یک امر اقتصادی ـ اجتماعی ، بازتابنده نیازهای اشتراکی جوامع می باشد و از حیطه فردی خارج است. در حالی که گردشگری در انگیزه فردی و بر پایه فردانیت خاص مدرن شکل می‏گیرد.سفر در گردشگری امر کاملاً قردی و مربوط به انگیزه های شخصی است(سیاح،۱۳۶۷).
۲-۴-۵ضرورت و اهمیت گردشگری
بنابر آمار بانک جهانی، درسال ۲۰۰۰ تعداد گردشگران درسرتاسر جهان بالغ بر۷۰۱ میلیون نفر بوده وازاین جریان گردشگری مبلغی حدود ۴۷۵میلیارد دلار به طورمستقیم وارد چرخه اقتصادی جهان شده است(بانک جهانی،۲۰۰۲). البته برخی منابع درآمد گردشگری را درسال ۲۰۰۰ حدود ۶۲۱ میلیارد دلار دانسته اند و آن را در سالهای ۲۰۱۰و ۲۰۲۰ به ترتیب ۱۵۵۰ و ۲۰۰۰ میلیارد دلار بر آورد کرده اند (میرطالبیان،۱۳۸۰).
بایدتوجه داشت چرخه عظیم مالی که به طورغیرمستقیم حول محورصنعت گردشگری می چرخدبه مراتب مهمترازدرآمدهای مستقیم این صنعت براقتصادجهانی تاًثیرگذاراست.معمولاً بخش مهمی ازخریدها(کالا وخدمات)وکارهای عمرانی-ساختمانی که باصنعت گردشگری ارتباط داردبه حساب این صنعت گذاشته نمی شود، چراکه محاسبه چرخشهای مالی ودرآمدهای غیرمستقیم صنعت گردشگری عملاًبسیارمشکل است(سقایی، ۱۳۸۵).
عمده ترین فعالیتهای اقتصادی که حول محور این صنعت انجام می گیرد وبازخوان آن بر اقتصاد داخلی وبین المللی تاثیر بسیار دارد عبارت اند از سرمایه گذاریهای ساختمانی –عمرانی (هتل،جاده، فرودگاه، اسکله سازی، ساخت انواع وسایل حمل ونقل، هواپیما، کشتی، کشتیهای تفریحی، واگن قطار، اتومبیل، آماده سازی پیستهای اسکی، سواحل دریاها وغیره)، صنایع تجهیزکننده رستورانها، صنایع غذایی، تعمیرات ونگهداری ازآثارباستانی؛ سرمایه گذاریهای مربوط به تولید وتصفیه نفت وسایر انرژیها و در رابطه با گردشگری؛ سرمایه گذاریهای مربوط به اطلاعات واطلاع رسانی (سایتهای رایانه ای – اینترنتی، نشریات اعم ازکتاب، روزنامه، بروشور،نقشه، راهنمای گردشگری – مسافرتی وغیره )؛ مخارج مخابرات و پست (خرید سیم کارت، مخارج تلفن ، پست)؛ وسایل اقامتی (مانند کمپینگ و چادر)؛ وسایل ورزشی (وسایل اسکی، غواصی،شنا)؛ وسایل محافظتی بدن (انواع کرمهای ضدآفتاب، ژل ها وداروهای دیگر….)؛ درآمدهای عظیم نظام بانکی از جابه جایی پول، ودرآمدهای عظیم بیمه و تهیه سایر اسناد بین المللی که گردشگران در کشورهای مبداً یا کشور محل اقامت خود جهت آماده شدن برای سفر خرج می کنند؛ ومخارج پلیس ونیروهای امنیتی در رابطه با گردشگری که اینها معمولاً جزء درآمدهای مستقیم گردشگری محاسبه نمی شوند. معمولاً درآمد صنعت گردشگری از میزان ارزی که گردشگران وارد کشور دیگر می کنند سنجیده می شود. ولی وقتی مردم یک کشور قبل از مسافرت داخلی و بین المللی در محل اقامت خود (شهرو روستا ) خریدهایی را برای شروع گردشگری خود انجام می دهند به سادگی نمی توان آن هزینه ها ودرآمدها را محاسبه کرد( پاپلی یزدی، سقایی،۱۳۸۵).
رشد این صنعت عظیم در دهه ۱۹۹۰ معادل ۷۰ درصد برآورد شده است(ویوار۱،۱۶۹:۲۰۰۲). این حجم عظیم مالی تواًم با اشتغالی که به طور مستقیم و غیرمستقیم ایجاد می کند سبب شده است که کشورهای مختلف جهان با توجه به توانمندیهای طبیعی، میراث فرهنگی و تاریخی خود سعی کنند سهمی از این اقتصاد را به خود اختصاص دهند . باید توجه داشت که چرخش مالی ای که حول محور صنعت گردشگری انجام می پذیرد به مراتب از درآمد حاصل مهمتر است . اشتغالی که ایجاد می شود رونق ورفاه اقتصادی رابه همراه دارد. لذا زمینه رقابت عظیمی در صحنه ژئوپولیتک ( جغرافیای سیاسی) سرمایه به وجود آمده است. هرکشوری سعی دارد با برنامه ریزی، اتخاذ سیاستهای اقتصادی وبرقراری روابط با همه کشورها، گسترش امنیت داخلی وبین المللی وایجاد زمینه های اقتصادی و فرهنگی در سطح ملی جریان سرمایه گذاری را به سوی خود هدایت کند. و سهم هرچه بیشتری از این حجم عظیم مالی وچرخه عظیم تر اقتصادی غیرمستقیم آن را به خود اختصاص دهد و برای مردم خود تنوع و اشتغال و درآمد ایجاد کند. از اینجاست که رقابت صلح آمیز توام با طرح دوستی به همراه امنیت ملی – منطقه ای و بین المللی و حسن مرادوات سیاست مبتنی بر دوستی وصلح با همه عالم، امکان پذیرش گردشگرو داشتن بهره و سهمی از این سرمایه و گردش پول محدود خواهد شد( دیوید ای فنل ،۱۳۸۳).
در قرن بیست ویکم گسترش وپیشرفت فناوری موجب خواهد شد که وقت انسان بیش از پیش آزاد گردد و ثروتش افزون شود و زمان بیشتری را صرف اوقات فراغت خود نماید. در واقع نیمه دوم قرن بیستم را باید عصر صنعت گردشگری نام نهاد. به علاوه در این صنعت بشر کشف عظیمی کرد، اینکه گردشگری می تواند زیربنای صلح ودوستی ملتها باشد. هرچه شناخت مردم از همدیگر و از سرزمین همدیگر بیشتر می شود روابط آنها دوستانه تر و صمیمانه تر می گردد. هر کشوری که دنبال این صنعت می رود باید دست از سیاستهای خصمانه و خشن و شعارهای تند” مرگ بر” دست بر دارد(تام ترنر،۱۳۷۶).
اگر بشر اول قرن بیستم مجبور بود روزانه حداقل ۱۴ ساعت کار کند وبیمه های اجتماعی هم نداشته باشد، بشر اول قرن بیست ویکم در هفته حدود ۳۵ ساعت کارمی کند و از انواع بیمه های اجتماعی برخوردار است . لذا بشر ابتدای قرن بیست ویکم بر خلاف بشر ابتدای قرن بیستم اوقات فراغت بسیاری دارد که باید صرف شود. اگر بشر اول قرن بیستم در جهل استعمار و استثمار به سر می برد بشر اول قرن بیست و یکم، باسواد، با دانش و آگاه از مسائل جهان است روز به روز به گردشگری اقبال بیشتری پیدا می کند(پاپلی یزدی،سقایی،۱۳۸۵).
به دلیل زیر ساختهای تکنولوژی – فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایجاد شده در قرن بیست ویکم پدیده گردشگری یک واقعیت اجتناب ناپذیر دررفتارو عمل انسان برای ارضای روح کنجکاو او خواهد بود. سفر به دیگر نقاط چه به صورت حقیقی و واقعی و چه به صورت مجازی (از طریق فیلم، ویدئو، سی دی، اینترنت وکتاب) با انگیزه های مختلف جزء ملزومات زندگی قرن بیست ویکم و شکل دهنده جریانی است که مرزهای ملی وبین المللی را در نوردیده، رویکردی فراتر از دولت و ملت خواهد داشت. گردشگری عملاً در همه موارد ساختارشکنی می کند ویکی ازعوامل مهمی است که اقتصاد عصر پساساختاری را نوید داده، مفهوم واقعی دهکده جهانی مساوی دهکده گردشگری را تفسیر خواهد کرد (کاستلر،۱۳۸۰) .
کشور ایران که توان بالقوه عظیم گردشگری در همه زمینه های میراث فرهنگی، تاریخی، زیست محیطی وغیره را دارد سالها به دلیل نگرانیهای فرهنگی، خود را از جریان این اقتصاد عظیم کنار کشیده است . اما در سالهای اخیر نه دولت ایران مایل است بیش از این خود را از این جریان عظیم اقتصادی دور نگه دارد و نه بازار بین المللی گردشگری می تواند از این توان عظیم اقتصادی(یعنی ایران) چشم پوشی کند . اگر نهضت بازسازی گردشگری در ایران با درک و فهم علمی از این صنعت و از امکانات و محدودیتها، فرصتها وتهدیدهای آن همراه نباشد، چه بسا که این شاخه از اقتصاد مشکلات پیچیده فرهنگی ، اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی،

بدیهی است ضمان کارشناس از باب قاعدهی تسبیب و یا قاعدهی غرور است. اما در مورد ضرر و زیان ناشی از عدمالنفع هم در مادهی ۲۶۷و هم در تبصرهی ۲ مادهی ۵۱۵ آیین دادرسی به صراحت بیان شده که قابل مطالبه نیست. به طور مثال کارشناس باید در تأمین دلیل (با موضوع ملکی که مورد خسارت و یا تصرف عدوانی واقع شده) اظهار نظر کند، اما بدون عذر موجه کارشناسی را به تأخیر انداخته و مالک ملک نتوانسته است از ملک موصوف استفاده کند. این عدم استفاده، عدمالنفع است که قابل مطالبه نیست.
یکی از مواردی که کارشناس با تخلف خود موجب ضرر و زیان به یکی از اصحاب دعوی
میشود، نرساندن اظهار نظر خود در موعد مقرر به دادگاه است. در این صورت ممکن است دادگاه رأساً و یا به تراضی اصحاب دعوی، کارشناس دیگری تعیین نماید. کارشناس نه تنها مستحق دریافت دستمزد نیست، بلکه مسئول جبران ضرر و زیانی است که از عدم اظهار نظر به موقع او ناشی شده است.
یکی از دیگر مواردی که اصحاب دعوی میتوانند از کارشناس مطالبهی خسارت کنند در جایی است که کارشناس با تخلف خود (هر یک از موارد مندرج در مادهی ۲۶)، تحت تعقیب انتظامی قرار گرفته و رسیدگی به شکایات انتظامی مستلزم انجام کارشناسی مجدّد توسط یکی از اعضای کانون کارشناسان باشد. مطابق با تبصرهی ۷ مادهی ۲۳ قانون کارشناسان رسمی، پرداخت دستمزد کارشناسی مجدد طبق تعرفهی قانونی به عهده شاکی است. وچنانچه شاکی دستمزد کارشناس را تودیع کرده باشد، میتواند دعوای مطالبهی خسارت علیه کارشناس اقامه نماید؛ زیرا از تخلف کارشناس متضرر شده و مجدداً دستمزد کارشناسی را برای انجام کارشناسی جدید پرداخت کرده است.

گفتاردوم: تخلّفات و مجازاتهای انتظامی

تخلفات و مجازاتهای انتظامی کارشناسان در مادهی ۲۶ قانون کارشناسان رسمی دادگستری (مصوّب ۱۳۸۱) احصاء شده است.

۱- تخلّفات:

۱.عدم حضور در مراجع صالحه در وقت مقرر بدون عذر موجه.
وقت مقرر در بند یک شامل همه مواردی میشود که کارشناس مکلف به حضور شده است (به طور مثال وقت مقرر جهت اجرای قرار، ادای توضیحات و…) و مراجع صالحه نیز اعم از مراجع قضایی(دادگاهها، دادسرای عمومی، بازپرسی) و غیرقضایی است. ودر صورت عدم حضور، مورد تعقیب انتظامی قرارگرفته ^[۵۴۶] و با توجه به تبصرهی یک مادهی ۲۶ به مجازات انتظامی مقرر در بند «ب» مادهی مذکور محکوم خواهد شد.
به طور مثال در صورتی که کارشناس در دو یا چند مقام صلاحیتدار احضار شده و جمع بین اوقات ممکن نباشد، باید حضور در محاکم کیفری را مقدّم بدارد و در غیر از این مورد در محکمهای که وقت آن زودتر ابلاغ شده حاضر شود. در این صورت باید نسخهی ثانی اخطاریهی دادگاه و یا گواهینامهی دفتر دادگاه را به دادگاهی که نمیتواند در آن حاضر شود، تقدیم کند.
در برخی از موارد نیز کارشناس در صورت عدم حضور، جلب خواهد شد. در مادهی ۲۶۳ آیین دادرسی مدنی آمده است.«در صورت لزوم تکمیل تحقیقات یا أخذ توضیح از کارشناس، دادگاه موارد تکمیل و توضیح را در صورتمجلس منعکس و به کارشناس اعلام و کارشناس را برای ادای توضیح دعوت مینماید. در صورت عدم حضور، کارشناس جلب خواهد شد».
درآیین دادرسی کیفری در مادهی ۸۳ نیز جلب کارشناس در صورت عدم حضور پیشبینی شده است: «از اهل خبره هنگامی دعوت به عمل میآید که اظهار نظر آنان از جهت علمی یا فنی و یا معلومات مخصوص لازم باشد از قبیل پزشک، داروساز، مهندس، ارزیاب و دیگر صاحبان حرف، چنانچه در جرایم مخلّ امنیت و یاخلاف نظم عمومی اهل خبره بدون عذر موجه حضور نیابد … به حکم قاضی جلب خواهد شد».
البته این در صورتی است که کارشناس منحصر به فرد باشد؛ زیرا «استخراج حق، منحصر به نظر او شده و اظهار نظر بر او واجب عینی شده، پس قاضی میتواند او را جلب و ملزم به اظهار نظر کند مگر آنکه ادعا کند که با اظهار نظر، ضرری متوجه او خواهد شد. در این صورت لازم نیست برای رفع ضرر از غیر، ضرر را به خود متوجه کند».^[۵۴۷]
در خصوص امکان جلب کارشناس غیررسمی برای اظهار نظر، ادارهی حقوقی با استناد به مادهی ۲۹ قانون کارشناسان رسمی مصوب ۱۳۱۷ که مقرر داشته کارشناسان غیررسمی از حیث تخلف تابع مقررات انتظامی کارشناسان رسمی هستند …، جلب کارشناس غیررسمی را ممکن دانسته است.^[۵۴۸]
۲- توسل به معاذیری که خلاف بودن آنها بعداً ثابت شود.
۳- مسامحه و سهلانگاری در اظهار نظر هر چند مؤثر در تصمیمات مراجع صلاحیتدار باشد یا نباشد. در این بند مقصود از مسامحه و سهلانگاری چندان روشن نیست. در مادهی ۲۳ قانون کارشناسان مصوب ۱۳۱۷ موارد تسامح در انجام کارشناسی را عدم رعایت دستور مقامی که کارشناسی را به کارشناس ارجاع داده، عدم اجابت دعوت آن مقام برای ادای توضیحات، رفع نکردن نقص کارشناسی، امتناع از امضاء یا اظهار نظر و… برشمرده است. عدم حضور کارشناس( بند ۱ مادهی ۲۶ قانون کارشناسان مصوب ۱۳۸۱) و تأخیر در اظهار نظر کارشناسی از دیگر موارد تسامح در انجام کارشناسی است.
۴-تسلیم اسناد و مدارک به اشخاصی که قانوناً حق دریافت آن را ندارند و یا امتناع از تسلیم آنها به اشخاصی که حق دریافت دارند.
۵- سوءرفتار و اعمال خلاف شئونات شغلی. یکی از مواردی که در حکم خلاف شئون شغلی کارشناس است و تحت تعقیب قانونی قرار خواهد گرفت، با استناد به مادهی ۶۹ آییننامهی اجرایی قانون کارشناسان رسمی دادگستری مصوب ۱۳۸۱، عدم ارائه فهرست پنج درصد وجوه مکسوره از حقالزّحمهی کارشناسیهای انجام داده توسط کارشناس است.^[۵۴۹]
۶-نقض قوانین و مقررات در اظهار نظر کارشناسی.
به طور مثال عدم تقدیم نظر کارشناس در مهلت مقرر، عدم صراحت و مستدل بودن اظهارنظر کارشناس^[۵۵۰] و عدم تکمیل اظهار نظر کارشناسی از موارد نقض قوانین و مقررات به شمار میرود.
۷-انجام کارشناسی و اظهار نظر با وجود جهات ردّ قانونی.
۸-انجام کارشناسی و اظهار نظر دراموری که خارج از صلاحیت کارشناس است. پس کارشناس باید در محدودهی صلاحیت (محدودهی موضوع قرار)، کارشناسی و اظهار نظر کند. به طور مثال در پروندهای کارشناس (به سبب اینکه تنها امر ارجاع شده از سوی دادگاه به او، تعیین میزان اجرتالمثل بوده و وی علاوه بر تعیین اجرتالمثل، اضافه کرده است که خوانده غاصبانه زمین را به زیر کشت دارد)، مرتکب تخلّف و محکوم به محرومیت از اشتغال به امر کارشناسی به مدت سه ماه
میشود.^[۵۵۱]
۹-انجام کارشناسی و اظهار نظر بر خلاف واقع و تبانی.
از طرفی اظهار نظر بر خلاف واقع، در بند ۹ مادهی ۲۶ قانون به عنوان یک تخلف انتظامی مطرح شده و از سوی دیگر در مادهی ۳۷ قانون مذکور، کارشناسی که بر خلاف واقع اظهار نظر نماید، جاعل در اسناد رسمی محسوب میشود: «هر گاه کارشناس رسمی با سوء نیت ضمن اظهار عقیده در امر کارشناسی بر خلاف واقع چیزی بنویسد و یا در اظهار عقیدهی کتبی خود راجع به امر کیفری و یا حقوقی تمام ماوقع را ذکر نکند و یا بر خلاف واقع چیزی ذکر کرده باشد، جاعل در اسناد رسمی محسوب میگردد و همچنین هرگاه کارشناس رسمی در چیزی که برای آزمایش در دسترس او گذاشته شده با سوء نیت تغییر بدهد به مجازاتهای مقرر قانون مجازات اسلامی محکوم میشود و اگر گزارش خلاف واقع و اقدامات کارشناس رسمی در حکم دادگاه مؤثر واقع شده باشد، کارشناس مذکور به حداکثر مجازات تعیین شده محکوم خواهد شد. حکم یاد شده در مورد خبرگان محلی نیز لازمالرعایه میباشد».^[۵۵۲]
نکاتی در بارهی بند مذکور حائز اهمیت است:
الف – اظهار نظر بر خلاف واقع چه موجب تضرّر اصحاب دعوی شود و چه نشود، تخلف بوده و قابل مجازات انتظامی است.
ب- صدور گواهینامهی خلاف واقع توسط پزشک (کارشناس) در مواد ۵۳۹ و۵۴۰ قانون مجازات اسلامی نیزجرم و دارای مجازات است. هرچند مادهی۳۷ قانون کارشناسان چنین کارشناسی را جاعل در اسناد رسمی دانسته، اما قانونگذار درمواد ۵۳۹ و۵۴۰ قانون مجازات از واژهی «جعل» استفاده نکرده و« به این نکته توجه داشته است که این دو مورد (بهرغم ذکر شدن در فصل پنجم راجع به جعل و تزویر) اساساً جعل (چه مادی و چه مفادی) محسوب نمیشوند، زیرا هیچ خدشهای در اصل گواهیها و حتی در استناد آنها به شخص صادر کننده وجود ندارد، بلکه آنها صرفاً حاوی اطلاعات دروغ و تنها گزارش خلاف واقع میباشند».^[۵۵۳]
بنابراین عبارت «جاعل در اسناد رسمی محسوب میگردد» در مادهی۳۷ قانون کارشناسان به معنای «درحکم جاعل در اسناد رسمی»است؛ زیرا اظهارنظر خلاف واقع کارشناس نه جعل مادی است ونه جعل معنوی.^[۵۵۴]
ج- هر چند در ابتدای مادهی ۳۷ قانون کارشناسان از عبارت «کارشناس رسمی» استفاده شده است، اما در انتهای ماده قانونگذار تصریح مینماید که این حکم در مورد خبرگان محلی (کارشناسان غیررسمی) نیز لازمالرعایه میباشد.
د- چنانچه کارشناس متهم به اظهار نظر خلاف واقع و تبانی باشد، میتوان متعاقب آن برای جلوگیری از آثار خسارت و تبعات جرم احتمالی، تقاضای صدور دستور موقت و رفع اثر از نظریهی وی کرد.^[۵۵۵]
۱۰-انجام کارشناسی و اظهار نظر با پروانهای که اعتبار آن منقضی شده باشد.
۱۱-افشای اسرار و اسناد محرمانه، که علاوه بر تخلّف بودن، جرم و مشمول مادهی ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی میباشد.^[۵۵۶]
مطابق با مادهی ۳۶ قانون کارشناسان رسمی «در هر یک از رشته های کارشناسی که اظهار نظر کارشناس رسمی نسبت به موضوع ارجاع شده لزوماً محتاج به کسب اطلاعاتی است که تنها در اختیار وزارتخانهها، مؤسسات دولتی و وابسته به دولت، نهادهای عمومی غیردولتی و سایر شرکتهای دولتی که شمول قانون بر آنها مستلزم ذکر نام یا صریح نام است، میباشد، کارشناس مذکور مکلف به مراجعه به دستگاه یا دستگاه های ذیربط بوده و دستگاه یا دستگاه های یاد شده نیز موظف به در اختیار گذاشتن اطلاعات مورد نیاز برای اظهار نظر کارشناس رسمی میباشند…کارشناس مزبور تنها این اطلاعات را در حیطهی وظایف و مسئولیتهای خود، در رابطه با امر ارجاع شده اعمال خواهد کرد و به کارگیری و یا افشای آن در غیر مورد مذکور ممنوع است. در غیر این صورت مشمول قانون مجازات انتشار و افشای اسناد محرمانه و سرّی دولتی-۲۹/۱۱/۱۲۵۳- در قسمتهای ذیربط آن خواهد بود».^[۵۵۷]
درمادهی ۳ قانون مجازات انتشار و افشای اسناد محرمانه و سرّی دولتی مصوب ۲۹/۱۱/۵۳ آمده است: «…عمل مرتکب در حکم افشاء یا انتشار اسناد سرّی یا محرمانهی دولتی محسوب میشود».^[۵۵۸]
هر چند در بند ۱۱ مادهی ۲۶ قانون کارشناسان، افشای اسرار و اسناد محرمانه به طور کلی ذکر شده، اما در مادهی ۳۶ قانون کارشناسان تنها به افشای اسرار و اسناد محرمانهی مؤسسات دولتی و نهادهای عمومی غیردولتی اشاره شده ونامی از شرکتهای خصوصی برده نشده است. بنابراین به نظر میرسد افشای اسناد محرمانهی شرکتهای خصوصی مطابق بابند۱۱ مادهی ۲۶، تنها تخلف محسوب شده و مشمول مادهی ۳ قانون مجازات انتشارات و افشای اسناد محرمانه و سرّی دولتی(سه تا شش ماه حبس) نمیشود.
۱۲-أخذ وجه یا مال یا قبول خدمت مازاد تعرفهی دستمزد و هزینه مقرر در قوانین یا دستورات مرجع صلاحیتدار. و علاوه بر مجازات انتظامی، چنانچه کارشناس در مقابل أخذ وجه یا مال به نفع یکی از طرفین اظهار نظر نماید، مطابق با مادهی ۵۵۸ قانون مجازات خواهد شد.^[۵۵۹]
ادارهی حقوقی قوهی قضاییه کارشناس غیررسمی را که مازاد بر دستمزد کارشناسی، وجهی را از یکی از طرفین دعوی أخذ نماید، با استناد به مادهی ۱۴ قانون کارشناسان مصوب۱۳۱۷^[۵۶۰]، مرتشی محسوب کرده و قابل تعقیب دانسته است.^[۵۶۱]
اما به نظر میرسد أخذ وجه مال در مقابل اظهار نظر به نفع یکی از طرفین گرچه شبیه ارتشا بوده، اما ارتشا نیست؛ زیرا ارتشا از جرایم مختص به کارمندان دولت میباشد و کارشناس هم کارمند دولت نیست.
علاوهبرآن قانون کارشناسان رسمی دادگستری مصوب۱۳۱۷ به تصریح مادهی۴۱ قانون کارشناسان رسمی مصوب۱۳۸۱ لغو گردیده است. و جرم مزبور چه از سوی کارشناس رسمی صورت گرفته باشد و چه غیررسمی، جرم مستقلی است که مشمول مادهی ۵۵۸ قانون مجازات اسلامی میشود.
البته چنانچه «… کارشناس مال یا وجه را أخذ کرده ولی اظهارنظری نکند مشمول این ماده نخواهد بود».^[۵۶۲] همچنین اگر کارشناس اظهار نظر کند، اما قبل از أخذ مال یا وجه دستگیر شود، مشمول مادهی مذکور نخواهد شد.
۱۳-انجام کارشناسی و اظهار نظر در زمان تعلیق^[۵۶۳]، محرومیت از حقوق اجتماعی^[۵۶۴] و یا اثبات فقد شرایط موضوع مادهی (۱۵) این قانون.^[۵۶۵] اگر کارشناس در صورت هر یک از موارد سهگانهی فوق اظهار نظر کند، این امر تخلف محسوب و مرتکب آن به مجازات درجهی شش انتظامی (محرومیت دائم از اشتغال به امر کارشناسی رسمی) محکوم خواهد شد.^[۵۶۶]
چنانچه برخی از اعمال ارتکابی کارشناس علاوه بر تخلف انتظامی، واجد وصف کیفری نیز باشد، مطابق با تبصرهی ۲ مادهی۲۶ «دادگاه انتظامی مکلف است پرونده امر را عیناً به مرجع قضایی صلاحیتدار ارسال نماید».^[۵۶۷]

۲-مجازاتها

مجازاتهای انتظامی مطابق با بند«ب» مادهی ۲۶ قانون کارشناسان، به ترتیب درجه عبارتند از:
۱-توبیخ با درج در پروندهی کارشناس در کانون.
۲-محدود کردن اختیارات فنی کارشناس رسمی برای مدت یکسال.
۳-محدود کردن اختیارات فنّی کارشناس رسمی برای مدت سه سال.
۴-محرومیت از اشتغال به امر کارشناسی رسمی از سه ماه تا یکسال.

۷/۱۷ میلی متر

 

۸۲/۲

 

۳۷/۳۳ میلی متر

 

۳۴/۹ میلی متر

 

 

 

یافته‌های به دست آمده که در جدول (۴-۹-۱) آورده شده است نشان می‌دهد, که میانگین آب قابل بارش از داده‌های جو بالای تبریز در ماه‌های گرم سال که موجب بارش‌های همرفتی می‌شوند مقدارش ۷/۱۷ میلی متر بوده که با احتساب انحراف معیار ۸/۲ آن دارای تغییرپذیر کمی را ازنظر آب قابل بارش برای ایستگاه تبریز نشان می‌دهد.که همچنان که اشاره شده این مقدار آب قابل بارش با مقدار واقعی ریزش‌های جوی در تبریز منافات داشته و مقدار آن کمتر است, ریزش جوی واقعی تبریز حدود ۶/۱۴ میلی متر که اگر بخواهیم این مقدار را برای کل منطقه آذربایجان می‌توان تعمیم دهیم .

جدول ۴-۹-۲ میانگین ماهانه آب قابل بارش در ماه‌های گرم سال ایستگاه تبریز دوره آماری (۱۹۹۰-۲۰۱۴)

 

 

ماه‌های گرم سال

 

آوریل

 

می

 

ژوئن

 

جولای

 

اوت

 

سپتامبر

 

 

 

میانگین ماهانه آب قابل بارش برای ایستگاه تبریز

 

۹۲/۱۲

 

۹۲/۱۵

 

۶۹/۱۷

 

۷۳/۲۱

 

۰۳/۲۰

 

۹۱/۱۷

 

 

 

تصویر نمودار (۴-۹) میانگین شاخص PW ایستگاه تبریز در ماه های گرم سال دوره آماری(۱۹۹۰-۲۰۱۴)
میانگین گیری ماهانه آب قابل بارش در ماه‌های گرم سال برای دوره آماری (۱۹۹۰-۲۰۱۴ ) نشان می‌دهد که بیشترین میانگین ماهانه آب قابل بارش مربوط به ماه جولای با ۷۳/۲۱ میلی متر و کمترین میانگین ماهانه مربوطه به ایستگاه تبریز در ماه آوریل به میزان ۹۲/۱۲ میلی متر است.
نمای کلی شاخص‌های ناپایداری ایستگاه تبریز به شکل نمودارهای مربوطه در تصاویر شماره
(۴-۱۰)و(۴-۱۱) آمده است.
تصویر نمودار (۴-۱۰) شاخص‌های SI,SWEAT,KI,TTI ماه‌های گرم سال ایستگاه تبریز دوره آماری (۱۹۹۰-۲۰۱۴)
تصویر نمودار (۴-۱۱) شاخص‌هایLI,CAPE,CIN,BRN ماه‌های گرم سال ایستگاه تبریز دوره آماری (۱۹۹۰-۲۰۱۴)
ترکیب شاخص‌های مختلف ناپایداری با یکدیگر برای تجسم رابطه بین شاخص‌های مختلف ونشان داد تشابهات و تفاوت‌های موجود انواع شاخص‌ها بکار گرفته شد.
تصویر نمودار(۴-۱۲) مقایسه شاخص شوالتر SI و شاخص SWEAT ایستگاه تبریز
از قیاس نمودار شاخص‌های SI و SWEATکه از تصویر (۴-۱۲)پیداست که بر اساس شاخص شوالتر در ۴/۹۷ درصد مواقع در ایستگاه جو بالای تبریز ناپایداری وجود داشته این در حالی است که بر اساس شاخص SWEAT در ۴/۴۱درصد ناپایداری وجود نداشته و در ۹/۵۵ درصد مواقع ناپایداری‌ها ضعیف بوده از این قیاس نتیجه می‌شود که بکار گیری این دو شاخص برای تفسیر شرایط ناپایداری جوی مطلوب نیست.
تصویر نمودار (۴-۱۳) مقایسه سه شاخص شوالتر SI , شاخص TTI و شاخص کی KI ایستگاه تبریز
از مقایسه همزمان سه شاخص SI,KIوTTI معلوم می‌شود که در ۲۰درصد مواقع ناپایداری‌ها با احتمال توفان تندری در حالت ضعیف وجود داشته و در ۶۰درصد مواقع ناپایداری‌ها در حالت متوسط با احتمال وقوع توفان تندری متوسط وجود داشته و نهایتاً در حدود ۱۴درصد مواقع شرایط جوی با احتمال توفان تندری شدید و خیلی شدید در ایستگاه جو بالای تبریز به وقوع پیوسته است
تصویر (۴-۱۴) مقایسه شاخص شوالتر SI و شاخص صعود LI ایستگاه تبریز
از مشاهده همزمان نمودار دو شاخص LI,SI

افزایش سرعت اکسیداسیون ترکیبات حد واسط
جلوگیری از مشکلاتی که به وسیله غلظت پایین اکسیژن حاصل می شود. در پساب های با سمیت زیاد که اغلب سرعت تخریب ثابت می شود باید از الکترون پذیرنده ها استفاده کرد در اینجا اثر الکترون پذیرنده های مختلف در واکنش های تخریب مورد بررسی قرار گرفت.
شکل (۴-۶) بررسی اثر اکسنده های مختلف روی تخریب رنگ رودامینB .
شرایط واکنش(غلظت آلاینده mg/L20، فوتوکاتالیزور mg7=ZnO و ۹=PH)
در این بررسی اکسنده K₂S₂O₈ بیشترین تآثیر را در افزایش تخریب رنگ داشته است، که مقدار بهینه و نوع اثر آن طبق آنچه که در بخش(۳-۶-۳) شرح داده شد، مشخص و نتایج حاصل در بخش (۴-۳-۳-۱) و (۴-۳-۳-۲) بیان گردید.
: H₂O₂افزودن H₂O₂به عنواناکسنده سبب افزایش سرعت فوتوکاتالیزوری می شود. زیرا رادیکال OH با سرعت بیشتری تولید می شود و جذب شدن رادیکالهای هیدروکسیل روی سطح فوتوکاتالیزور منجر به تشکیل رادیکال های اکسنده قوی و در نهایت افزایش سرعت واکنش تخریب می شود مکانیسم این تبدیلات در روابط (۴-۱) تا (۴-۳) آمده است.
(۴-۱)
(۴-۲)
(۴-۳)
در غلظت های بالاتر از مقدار بهینه افزودنH₂O₂ اثرات بازدارندگی بر کارایی فرایند فوتوکاتالیزوری دارد. در غلظت بالا H₂O₂ با حفره های نوار ظرفیت واکنش داده و از عملکرد مثبت آنها در تخریبجلوگیری می شود [۱۱۵]. این بازدارندگی به علت مصرف شدن رادیکال های هیدروکسیل است. روابط (۴-۴) تا (۴-۶) نشان دهنده چگونگی انجام این واکنش ها هستند.
(۴-۴)
(۴-۵)
(۴-۶)
: KBrO₃افزودن KBrO₃ به عنوان اکسنده سبب افزایش سرعت فوتوکاتالیزوری می شود. افزودن KBrO₃ به عنوان اکسنده در غلظت های بالاترمانند H₂O₂ اثر بازدارندگی بر کارایی فرآیندفوتوکاتالیزور دارد.
: KIO₃اضافه کردن اکسنده KIO₃به چنین محیطی سبب کاهش تخریب فوتوکاتالیزوری، بیشتر از زمانی می شود که اکسنده در محیط وجود ندارد. این فرایند در غلظت های بالاتر نیز مشاهده می شود.
۴-۳-۳-۱ نتایج بررسی اثر K₂S₂O₈ بر تخریب فوتوکاتالیزوری
شکل (۴-۷) اثر اکسنده K₂S₂O₈را بر تخریب فوتوکاتالیزوری رودامین B نشان می دهد. افزایش غلظت پتاسیم پراکسودیسولفات، اثر سریعی در افزایش سرعت واکنش های فوتوکاتالیزوری در حضور فوتوکاتالیزور اکسید روی دارد[۱۱۶و۱۱۷]. این عامل اکسیده کننده، به سرعت فوتوالکترون ها را جابه جا می کند و مانع از فرایند باز ترکیب الکترون- حفره می شود. علاوه براین فعالیت اکسید کنندگی این ترکیب منجر به تولید رادیکالهای قوی سولفات میشود (ev 6/2E₀=). افزایش غلظت پتاسیم پراکسودی سولفات تا جایی که سیستم واکنش به حالت پایا برسد، باعث افزایش سرعت واکنش می شود، مکانیسم کلی واکنش آن را می توان براساس رابطه (۴-۷) تا (۴-۱۰) بیان کرد.

(۴-۷)  (۴-۸)  (۴-۹)  (۴-۱۰)
رادیکال سولفات ،  ، می تواند به تنهایی در فرایند تخریب مشارکت کند و به طور مستقیم با مولکولهای هدف وارد واکنش شود. این رادیکالها می توانند مولکولهای آب و الکترون ها را هم وارد واکنش کنند. به این ترتیب رادیکال های هیدروکسیل تولید می شوند (رابطه ۴-۹).
رادیکال های  ، حد واسطه هایی بسیار قوی اند که در فرآیندهای فوتوکاتالیزوری نقش های دو گانه ای ایفا می کنند. رادیکالهای سولفات ازیک طرف اکسنده هایی بسیار قوی اند و از طرف دیگر رباینده الکترون. نقش ربایش الکترون توسط این اجزا از بار ترکیب حفره/ الکترون در سطح نیمه رسانا ممانعت می کند.

 

1. 1. nm) 354(

 

1. 1. nm) 549(

 

شکل (۴-۷) اثر عامل اکسنده K₂S₂O₈بر تخریب فوتوکاتالیزوری رنگ رودامین B ،
شرایط واکنش (غلظت آلاینده mg/L20، فوتوکاتالیزور mg7=ZnO، غلظت mM3= K2S2O8 و ۹=PH و زمان تابش ۳۳۰ دقیقه)
همان طوری که در شکل (۴-۸) مشخص است در غلظت های بالاتر از بهینه K₂S₂O₈، اثر بازدارندگی مشاهده می شود که علت آن را می توان به دلیل افزایش غلظت یون  و جذب آنها بر سطحفوتوکاتالیزور دانست که این مطلب نیز سبب کاهش فعالیت فوتوکاتالیزوری می شود.
البته مقدار اضافی  جذب شده با حفره ایجاد شده طبق ( رابطه ۴-۱۱) و رادیکالهای هیدروکسیل تولید شده طبق (رابطه ۴-۱۲) واکنش می دهد.
(۴-۱۱)
(۴-۱۲)

 

1. 1. nm) 354(

 

1. 1. nm) 549(

 

شکل (۴-۸) اثر غلظت های مختلف K₂S₂O₈بر تخریب فوتوکاتالیزوری رنگ رودامین B
(غلظت آلاینده mg/L20، فوتوکاتالیزور mg7=ZnO و ۹=PHوزمان تابش ۳۳۰ دقیقه)
۴-۳-۴ نتایج بررسی اثر PH
جهت بررسی اثر PH در تخریب، آزمایشاتی مطابق با روش (۳-۶-۴) انجام شد .نتایج در شکل (۴-۹) نشان داده شده است. تفسیر نحوه تأثیر PH در فرایند تخریب فوتوکاتالیزوری به دلیل نقش چندگانه آن امری غامض و دشوار می باشد. تغییرات PH سبب تغییر در پتانسیل اکسایش ـ کاهش نوارهای هدایت و والانس شده و در نتیجه روی انتقالات دو سویه آن ها تأثیرگذار خواهد بود [۱۰۷] . در بررسی اثر PH باید خود آلاینده را نیز در نظر بگیریم چون ممکن است در اثر پروتون دار شدن یا از دست دادن پروتون، خصوصیات جذب یا
اکسایش ـ کاهش متفاوتی از خود نشان دهد [۱۱۱].
بنابراین PH نقش مهمی در تعیین نوع مکانیزم منتهی به تخریب ایفا می کند، حمله رادیکالهای هیدروکسیل، اکسایش مستقیم توسط حفرات مثبت و یا کاهیده شدن توسط الکترون های نوار رسانش. محدوده PH مناسب برای انجام فرایند فوتوکاتالیزوری به خصوصیات سطح فوتوکاتالیزور مصرفی نیز وابسته است. در پروژه حاضراز فوتوکاتالیزور اکسید روی آلاییده با کربن نیتروژن و گوگرد استفاده شد.
در مورد فوتوکاتالیزور اکسید روی نقطه بارصفربرای آن برابر ۹ است. . این پارامتر تعیین کننده محدوده ای از PH است که در آن سطح کاتالیزور بار الکتریکی ندارد، بنابراین در PH های کمتر از این مقدار سطح کاتالیزور مثبت و در PH های بالاتر از سطح کاتالیزور منفی خواهد بود. بر این براساس در حالت اول تمایل به جذب آنیون ها و در حالت دوم تمایل به جذب کاتیونها توسط کاتالیزور زیاد می شود. بنابراین در PH های کمتر از این مقدار سطح کاتالیزور مثبت و در PH های بیشتر سطح کاتالیزور منفی خواهد بود.
اکسید روی برخلاف تیتانیوم دی اکسید که در محیط های اسیدی و قلیایی فقط تحت تأثیر فرآیندهای پروتونه و دپروتونه شدن بود، در هر دو شرایط دستخوش بر همکنش های شیمیایی می شود. در طول واکنش فوتوشیمیایی حفرات مثبت، باعث رخداد پدیده خوردگی فوتونی می شوند و با آزاد کردن اکسیژن مولکولی، روی را به کاتیون روی تبدیل می کنند (رابطه ۴-۱۳).
در یک محیط اسیدی، اکسید روی تحت فرایند انحلال به کاتیون روی تبدیل می شود (رابطه ۴-۱۴). محیط های شدیداً قلیایی هم اکسید روی را تحت تأثیر قرار می دهند. در این شرایط فوتوکاتالیزور اکسید روی به فرم هیدراته خود تبدیل می شود (رابطه ۴-۱۵). تمام فرم های تولید شده از اکسید روی در شرایط واکنش، با تولید رادیکال های هیدروکسیل رقابت می کنند و در نهایت منجر به کاهش سرعت تخریب
می شوند.
(۴-۱۳)
(۴-۱۴)
(۴-۱۵)

 

1. nm) 354(