واحدهای وظیفهای

تیمهای خود مدیریتی مستقل

ساختارسازمان روابطخصمانه را در سازمان افزایش میدهد.

ساختارسازمانی همکاری کردن درون سازمان را افزایش میدهد.

پیچیدگی زیاد است، تخصصی کردن کارهای با ارزش.

پیچیدگی و شرح مشاغل کم و کارکنان ممکن است متخصص باشند، اما بصورت تیمی کار میکنند.

بطورکلی ابعاد، مدل و عوامل زیادی از قبیل: عوامل مؤثر بر کارآفرینی سازمانی از دیدگاه بار ان، عوامل مؤثر بر کارآفرینی سازمانی از دیدگاه هیونن و کارولا، عوامل مؤثر بر کارآفرینی سازمانی از دید مقیمی، ابعاد کارآفرینی سازمانی از نظر آکتان و بیولت، ابعاد کارآفرینی سازمانی از دید آنتونسیک و هیسریچ، فرایند کارآفرینی سازمانی از دید فرهنگی و صفر زاده، مدل کارآفرینی سازمانی کورنوال و پرلمن، مدل کارآفرینی سازمانی کوراتکو و همکاران، مدل کارآفرینی اکلس و نک، مدل کارآفرینی سازمانی تامپسون، الگوی پیش نیازها و نتایج کارآفرینیسازمانی، مدل کارآفرینیسازمانی از دیدگاه فرای، مدل ۴E و مدل کارآفرینی سازمانی کوراتکو و هاجتس، در زمینه کارآفرینی سازمانی موجود است، اما در اینجا تنها چند مورد از آنها که مرتبط با کار پژوهشی میباشد تشریح میشود.
۲-۱-۱۲. عوامل مؤثر بر کارآفرینی سازمانی از دید مقیمی(۱۳۸۷)
از دیدگاه مقیمی عوامل مؤثر بر کارآفرینیسازمانی شامل عوامل ساختاری، محیطی و محتوایی میباشد که در ادامه هر یک از این عوامل توضیح داده میشود:
۲-۱-۱۲-۱. عوامل ساختاری^[۴۰]
در برگیرنده تمام عناصر، عوامل و شرایط فیزیکی و غیر انسانی سازمان میباشد که با نظم، قاعده و ترتیب خاص و بهم پیوسته، چارچوب، قالب، پوسته، بدنه و یا هیکل فیزیکی و مادی سازمان را میسازد. بنابراین، تمام منابع مادی، مالی، اطلاعاتی و فنی که با ترکیب خاصی در بدنه کلی سازمان جاری می شوند (عوامل غیر زنده)، جزء شاخه ساختاری قرار می گیرند. عوامل ساختاری عبارتند از: ساختار سازمانی، استراتژی سازمانی، سیستم حقوق و دستمزد، سیستم ارزیابی عملکرد، سیستم مالی و بودجه ای، سیستم تحقیق و توسعه، سیستم منابع انسانی و فرایندها و روشها .

۲-۱-۱۲-۲. عوامل زمینهای یا محیطی^[۴۱]
شرایط و عوامل محیطی برون سازمانی هستند که محیط سازمان را احاطه نموده، با سازمان تأثیر و تأثر متقابل داشته و خارج از کنترل سازمان میباشند. عوامل زمینهای عبارتند از: ارتباط با ارباب رجوع، محیط سیاسی-قانونی، محیط اجتماعی-فرهنگی و محیط اداری .
۲-۱-۱۲-۳. عوامل رفتاری یا محتوایی^[۴۲]
شامل عوامل انسانی و روابط انسانی در سازمان است که نرمهای رفتاری، ارتباط غیر رسمی و الگوهای خاص بهم پیوسته و محتوای اصلی سازمان را تشکیل میدهد. این عوامل محتوایی در واقع عوامل پویایی بخش و زنده سازمانی تلقی میشوند و هر گونه عوامل و متغیرهایی که بطور مستقیم مربوط به نیروی انسانی میباشد، در این شاخه قرار میگیرد. عوامل رفتاری یا محتوایی عبارتند از: فرهنگسازمانی، تضاد و تنشسازمانی، سبکرهبری، ویژگیهای شخصیتی کارکنان و ویژگیهای شخصیتی مدیران (مقیمی، ۱۳۸۷،ص ۱۶۴).
شایان ذکر است که اساس کار این پژوهش و مدل طراحی شده بیشتر بر پایه عواملی است که مقیمی آنها را بعنوان عوامل مؤثر بر کارآفرینیسازمانی معرفی کرده است، که این عوامل عبارتند از ساختار سازمانی، فرهنگسازمانی و سبکرهبری. علاوه بر اینها خلاقیت نیز بعنوان عامل دیگری است که با توجه به پژوهشهای صورت گرفته در زمینه کارآفرینیسازمانی بعنوان عامل مؤثر بر کارآفرینیسازمانی معرفی شده است.
۲-۱-۱۳. ابعاد کارآفرینی سازمانی
۲-۱-۱۳-۱. ابعاد کارآفرینی سازمانی از نظر آکتان و بیولت^[۴۳](۲۰۰۸)
از نظر آکتان و بیولت (۲۰۰۸)، کارآفرینیسازمانی شامل چهار بعد نوآوریبالا، ریسکپذیری و فعالیتﻫﺎی پیشتازانه و رقابت تهاجمی ﻣﻰشود.
نوآوری بالا^[۴۴]: عبارتست از بیشترین میزان نوآوری که میتواند در محصول، خدمات و یا تکنولوژی باشد. توسعه یا ارتقای محصولات و خدمات و همچنین فنون و تکنولوژیها در تولید را بعنوان بخشی از نوآوری سازمانی قرار داده است.
ریسکپذیری^[۴۵]: ریسکپذیری شامل جهتگیریهای سازمانی به منظور دست یافتن به ابتکارات جدید برای سود و رشد سازمانی با کمترین ضرر احتمالی است.
فعالیتهایپیشتازانه^[۴۶]: این بعد مربوط به پیشگامی در پیگیری فرصتها با ورود به بازارهای جدید است. پیشگامی، میزان یا اندازهای است که سازمانها در مواردی مانند حوزه های کلیدی تجاری، هنگام معرفی محصولات و خدمات، بکارگیری تکنولوژی و تکنیکهای اداری سعی در رهبری رقبا دارند تا پیروی آنها.
رقابتتهاجمی^[۴۷]: تمایل سازمان در به چالش درآوردن یا رقابتکردن با رقبا تعریف شده است. در واقع رقابت تهاجمی پاسخ به تهدیدات است(آکتان و بیولت،۲۰۰۸، صص ۲۰۷-۲۰۹).
۲-۱-۱۳-۲. ابعاد کارآفرینی سازمانی از دید آنتونسیک و هیسریچ (۲۰۰۳)
این دو محقق بعد از انجام بررسیها و مطالعات فراوان در وحله اول معتقدند که کارآفرینیسازمانی مفهومی چند بعدی بوده و در وحله دوم هشت بعد اساسی را برای این مفهوم در نظر گرفتهاند که این ابعاد عبارتند از: واحدها و کسب وکارهای جدید، نوآوری در فرایند و محصول /خدمات، خودتجدیدی، ریسکپذیری، پیشگامی و رقابتتهاجمی(مقیمی،۱۳۸۷،ص۴۵).
۲-۱-۱۴. مدلهای کارآفرینیسازمانی
۲-۱-۱۴-۱. مدل کارآفرینی اکلس و نک^[۴۸] (۱۹۹۸)
این مدل میکوشد تا بطور مفهومی تأثیر رفتارهای کارآفرینانه فردی و ساختارسازمانی کارآفرینانه بر موفقیت کارآفرینانه سازمانها را مورد بررسی قرار دهد. بعبارت دیگر، این مدل توانایی سازمان برای بقا در یک محیط پویای سرشار از نوآوری را نشان میدهد. در شکل ۲-۲ این مدل ترسیم شده است.
رفتار کارآفرینانه افراد
۱.کشف فرصت ها
۲.تسهیل فرصت
۳.انگیزه تعقیب فرصت
موفقیت کارآفرینانه سازمان
گسترش و تعمیق نوآوری ها
ساختار سازمان
۱.ساختار ارگانیکی
۲.ارزشهای مشترک

• فرهنگ کارآفرینانه

شکل ۹: مدل کارآفرینی سازمانی اکلس و نک(۱۹۹۸)
شکل۲-۲: مدل کارآفرینیسازمانی اکلس و نک(۱۹۹۸)، (نقل از صالحی و شوقی،۱۳۹۱)
این شکل، تعامل رفتار کارکنان و ساختار سازمان که عمده عناصر ضروری برای موفقیت کارآفرینانه سازمان هستند را نشان میدهد. در اینجا موفقیت کارآفرینانه، در قالب ظرفیت نوآورانه که یک سازمان را برای بازسازی خودش و بقاء در بلند مدت توانا میسازد، مورد توجه قرار گرفته است(اکلس و نک،۱۹۹۸، نقل از صالحی و شوقی، ۱۳۹۱،ص۹۷).

۳.۳.۵.۲.۱-سوزاندن : سوزاندن اسیر ، حتی اسیری که کشتنش واجب است _مثل اسیری که در حال جنگ دستگیر شود _جایز نیست. علامه حلّی در تذکره می نویسد :کشتن اسیر جز با شمشیر جایز نیست ^[۱۸۱]. همچنین در کتاب (المغنی) این گونه آمده است : اگر تسلط بر دشمن حاصل شد، سوزاندن او به آتش جایز نیست بلاخلاف^[۱۸۲]. در روایات ازبه آتش کشیدن موجود جاندار نهی شده است^[۱۸۳]. و در چند حدیث از منابع اهل سنت نیز این مضمون آمده است که عذاب کردن به آتش مخصوص خداوند است و کسی جز او این حق را
ندارد ^[۱۸۴].
۳.۳.۵.۲.۲- مثله: مُثلَه در لغت به معنای ؛گوش و بینی بریدگی می باشد^[۱۸۵]، و در اصطلاح یعنی این که اعضا بدن فردی را قطع بکنند. مانند بریدن گوش،دماغ ،دست ،پا و امثال آن می باشد.
مثله کردن اجساد در عرب جاهلیت رایج بوده است. اما با آمدن اسلام، مثله کردن جزو یکی از اقدامات ممنوع در شرع اسلامی شد. زیرا ذات اسلام با هر گونه بی حرمتی به اجساد دشمنان و یا قطع اعضایی از آن اجساد ضد و مخالف است آنچنان که خداوند در قرآن آن را نهی کرده اند و می فرمایند: ” الْفِتْنَهُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ"و ” الْفِتْنَهُ أَکْبَرُ مِنَ الْقَتْل”^[۱۸۶]. و همانا در تفسیر آیه” وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیْرٌ لِلصَّابِرِین^[۱۸۷]” [چون از پی کیفری همانند جرم دهید و اگر دوبرابر خشم و کینه تان پایدار ی کنید شکیبایان را زیبنده تر باشد . شکیبا باش که شکیبایی توجز به خاطر خدا نخواهد بود بر کارشان اندوه مخور و از نیرنگ جوانمردانه آنها دلتنگ مشو.]به قضیه تاریخی زیر اشاره شده است: پیامبر (ص)دستورات مؤکد می دادند که، از رسم دیرین مثله کردن کشتگان، بپرهیزند . کفار مکه در غزوه احد جسد عمویش ، حمزه، را مثله کردند . رسول اکرم (ص)آتش خشمشان از این کردار ناهنجار چنان بر افروخت، که به این فکر افتادند که؛ در نبرد آینده انتقامی دو چندان از این عملشان بستانند. ناگهان الهام الهی فرا رسید و او را از انتقامی که ناقض مقررات عادلانه اسلامی می باشد ،منصرف ساخت و به شکیبایی و چشم پوشی برانگیختنش؛و در پی آن این آیه کریمه نازل گشت. با توجه به این قضیه تاریخی بایستی به آیه “والحُرُمات قصاص ^[۱۸۸] اشاره کرد که ؛ با وجود اطلاق در جواز مقابله به مثل در این آیه ،مثله کردن و غدر کردن کافران به خاطر وجود اطلاق روایات و فتاوا مقتضی عدم جواز مثله جایز نمیباشد^[۱۸۹] [به عنوان نمونه چندین روایت را ذکر می کنیم:
امام علی (ع) درمورد قاتلشان می گویند: “لا تُمَثِّلوا بالرَّجلِ فإنّی سمعتُ رَسول َ اللهِ (ص) یقولُ إیاکُمْ وَ المُثلهَ َ وَ لَوْ بِالْکَلبِ الْعَقورِ^[۱۹۰] "یعنی{مبادا که آن مرد (ابن ملجم) مثله شود، که من خود از رسول خدا (ص) شنیدم که فرمودند:از مثله کردن بپرهیزید، هرچند سگی گزنده و هار باشد.}
از عبدالله بن یزید آمده است:رسول (ص از مثله کردن نهی کردند^[۱۹۱].
همچنین ایشان به سپاهشان فرمودند: هیچ مرده ای را مثله نکنید . مثله کردن دشمن روا نیست و جایز نیست گوش وبینی و اعضای ایشان را ببرید . و از آنجاییکه، مثله کردن در و “لاتمثِّلوا” مطلق به کار رفته است. در اینجا مثله کردن شامل مثله در حال جنگ و بعد از جنگ و بعد از مرگ و قبل مرگ نیز می شود.
رسول اکرم (ص) در باب اسیرمی فرمایند :"لا اُمثّل ُبه فیمثّل الله بی و إن کنتُ نبیاً"یعنی او رامثله نمی کنم و گرنه خداوند مرا مثله می کند هرچند پیامبرم^[۱۹۲].
همچنین رسول اکرم (ص)در نبرد احزاب پس از آنکه ،جنگجوی مشهور سپاه دشمن به دست مسلمین کشته شد و جسد وی در طرف مسلمین قرار گرفت ، گفار خواهان جسد جنگجوی خود به ازای پرداخت پول شدند . که پیامبر در پاسخ به این درخواست فرمودند: ما جسد را نمی فروشیم ، می توانید ، جسد همرزم خود را بردارید و ببرید.
بر این اساس دانستیم ؛ مثله کردن مطلقا حرام است.
۳.۳.۵.۳- ممنوعیت شکنجه و انتقام اسلام آدمی را از شکنجه کردن و به غل و زنجیر کشاندن افراد در جنگ نهی می کند ،و در محکوم کردن آن چندان پیش می رود که شکنجه دادن وی را نارواتر از کشتن می داند. در این باب نیز می توان به آیات ۱۹۱ و ۲۱۷ بقره که در باب مثله مورد استناد قرار گرفت اشاره کرد. ” الْفِتْنَهُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ"و ” الْفِتْنَهُ أَکْبَرُ مِنَ الْقَتْل”^[۱۹۳]. علاوه بر شکنجه انتقام گرفتن از اسرا نیز ناروا می باشد و منع شده است. لذا نمی توان به صرف اینکه اسرا در حال جنگ با مسلمین بوده اند، مورد شکنجه و آزار قرار داد. در مقررات اسلامی اجازه چنین کاری داده نشده است همانطور که در صدر اسلام و دوران اولیه اسلام رویه ای دال بر اذیت و آزار اسیران جنگی دشمن به چشم نمی خورد . امام علی (ع) در باب شکنجه می فرمایند :آن که به شخصی از روی ستم تازیانه زند ،خداوند او را به تازیانه آتشین خواهد زد. و یا اینکه :دشمن ترین مردم نزد خداوند –عزّ و جل-کسی است که پشت مسلمانی را به ناحق برهنه کند و کسی را که او را نزده است به ناحق کتک زند و کسی را که قصد کشتن او را نداشته بکشد.
۳.۳.۵.۴- حفظ جان اسیر در مخاطرات اگرفردی، اسیر رادر مخاطره ای اندازد و شرایطیخطر آمیز ایجاد کند بر او ضمانی کامل استو بین دیه و قصاص فرقی نیست. رها کردن اسیر در مکان یا دشتی که احتمال وجود حیوانی درنده در آن باشد و اورا تکه تکه کند یا غالبادر آنجا حیوان درنده ای وجوداشته باشد یا انداختن او به سوی حیوان درنده ای که او را شکار کند و… همه را می تون از شرایط مخاطره آمیز دانست . وارد کردن جراحت بر اسیر که منجر به هلاک وی شود ودر ان صورت با مباشرت حیوانی در آن جراحت بمیرد (مثل اینکه نیش ماری بر جراحت وارد شود .ونیش مار سبب جراحت وارد شود ونیش مار سبب جراحت نباشدبلکه سبب شدید کننده جراحت و مرگ شود .) پس ضمان در اسباب تقسیم می شود وفرد بایستی به نسبت خودش ضامن می باشد . حق ایمنی اسیر از تاراج و به غنیمت گرفتن اسیر کننده از آن کسی است کهاو را اسیر کرده نیست و فرقی ندارد که امام اسیر را بکشد یا نکشد ^[۱۹۴]. زیرا نبی اکرم ص تاراج را برای قاتل قرارداد لکن اسیر گیرنده قاتل نیست.^[۱۹۵]

۳.۳.۵.۵- حق امنیت جانی بعد از اعطاء امان به فرد برامام جایز است که ؛ بعد از استیلای بر اسیر و اسارتش ، به وی امان دهد^[۱۹۶] .لذا بر این اساس امنیت جانی اسیر بعد از دادن امان به وی واجب است و قتل وی حرام است ^[۱۹۷]. در باب جواز امان براسیر می توانیم به روایت زیر استناد کنیم: رسول اکرم (ص) به زینب برای زوجش “أبی العاص بن ربیع"اجازه ی امان داد و نیز عمر به هرمزان^[۱۹۸] بعد از اسارتش امان داد^[۱۹۹] . اختلافی نیست؛در آن اگرکافر حربی قراردادی ببندد وبرای خودش امان بگیرد قبل از اینکه اسیر شود ،مبنی بر اینکه در دار الاسلام زندگی کند ولی شرط را نقض کند و به دار کیفر برود برای زندگی، امان نقض میشود .چنانچه کافر اسیر شود بعد از نقض امان امام مخیر است بین من فدا قتل واسترقاق وی.
۳.۳.۶- حق هدایت و ارشاد (فرصت برای اسلام آوردن):
یکی از اهداف جنگ در اسلام هدایت و راهنمایی آنان از تاریکیهای جهان به سوی روشنایی ایمان است .از این رو جامعه اسلامی و رزمندگانی که اسیر در اختیار دارند ،باید در هدایت و ارشاد او بکوشند و آنها را به سوی دین الهی راهنمایی کنند . همین امر یکی از راه های آزادی به شمار می آید. لذا هدایت اسیر یک حق لازم الاجرا برای وی است و جزو وظایف واجب اسیر کننده است ،چه بسا به دلایلی اسیر هنوز با اسلام اشنا نشده باشد و با عرضه آن بر وی به اسلام روی آورد. لذا باید به او توضیح دهند که اسلام واقعی برایش اثرات دنیوی(از جمل : مشارکت در جهاد ، غنایم و زندگی آرام) و اثرات اخروی دارد (مثل:جنات دائم و نعمات جاودان ) و اگر ایمان نیاورد و خیانت کند به خداوند و رسولش ، اثرات بدی در دنیا (قتل ،اسارت و ذلت) و در آخرت (عذاب ألیم) دارد. پس باید با تبلیغ اثرات ایمان و عدم ایمان را توضیح دهد و دین را برایش روشن کند . “یا أیّها النبی قل لمن فی ایدیکم من الأسری إن یعلم الله فی قلوبکم خیراٌُ یؤتکم خیراٌ ممّا اُخذ منکم و یغفر لکم و الله علیمٌ حکیم ٌ^[۲۰۰]” . یعنی ای پیامبر به اسیرانی که در اختیار شمایند بگو اگر خدا خیری در دلهای شما بداند بهتراز مالی که در برابر آزادی شما از شما گرفته اند به شما می دهد وگناهانتان را می امرزد وخدا بسیار امرزنده و مهربان است . مقصود از خیر در این آیه در دلهای اسیران همان ایمان مخلصانه است . قرآن دستور می دهد تا به اسیران تفهیم شود که اگر این راه را انتخاب کنند به سعادت دنیا و زندگی نیکو و سعادت آخرت با نعمات بی زوال نایل می شوند واگر از این راه برتافتند و قصد خیانت کردند و خداوند مسلمین را بر آنها پیروز گردانید. در روایت چنین می خوانیم فإنّ النّاس لو علموا محاسن کلامنا لا تبعونا^[۲۰۱] (اگر مردم با سخن نیکوی ما آشنا شدند از پیروی می کنند..) همچنین می توان به حدیثی از امام زین العابدین (ع) “ألأسیر أذا اسلم فقد حقن دمه و صار فیئا ” اسیر هنگامی که اسلام آورد خون خودش را حفظ کرده است و جزء اموال مسلمین قرار می گیرد . و نیز رسول خدا در این باره می فرمایند: من مأمور شده ام با مردم بجنگم تا به توحید اقرار کنند و لا اله الّا الله بگویند ، و هنگامی که این کلمه را گفتند جانها و اموالشان را از شمشیر من محافظت کرده اند ^[۲۰۲]. در روایت تاریخ هم آمده است :از اسرای بدر ، عباس ،نوفل و عقیل مسلمان شدند . نیز روایت شده که روزی برای رسول (ص) اموالی آوردند . رسول (ص) به عباس فرمودند :عبایت را پهن کن و مقداری از این اموال را بگیر عباس اموال را گرفت ،آن حضرت فرمود:این همان چیزی است که خداوند فرمودند: ” یا أیّها النبی قل لمن فی ایدیکم من الأسری… “هم چنین از خود عباس نقل شده این آیه درباره من و یارانم نازل شده است. قابل ذ کر است ، مسلمان شدن اسیر ممکن است در یکی از سه حال زیر صورت گیرد : ۱-اسلام اسیر قبل از دستگیری (و وقوع اسارت):اگر دشمن کافر قبل از اینکه اسیر شود و مسلمین بر او تسلط یابند ، مسلمان شده باشد استرقاق، فدیه گرفتن ومبادله او جایز نیست .،وفرقی نمیکند در حال امنیت، یا در حالی که در محاصره قرار گرفته است ویا حتی هنگام نزدیک بودن پیروزی مسلمین، ایمان آورد. این حکم اجماعی بوده ودر میان فقها کسی بر خلاف ان نظر نداده است زیرا خون اسیر با اسلام محترم است و از قتل آزاد می شود : “یا ایّها الّذین آمَنوا إذا ضربتم فی سَبیل الله فتبیّنوا وَ لا تقولوا لمن ألقی إلیکم السّلام َلست َمؤمناً تبتغون عرض الحیوه الدّنیا فعنداللهِ مغانمُ کثیرهٌ^[۲۰۳]” یعنی: ای اهل ایمان ! هنگامی که در راه خدا[برای نبرد با دشمن]سفر می کنید، [در مسیر سفر نسبت به شناخت مؤمن از کافر ] تحقیق و تفحص کنید و به کسی که نزد خدا شما اظهار اسلام می کند ، نگویید : مؤمن نیستی [تا] برای به دست آوردن کالای بی ارزش و ناپایدار زندگی او دنیا [او را بکشید ، اگر خواهان غنیمت هستید] پس برای شما نزد خداوند غنایم فراوانی هست “. همچنین اموال منقول وی از به غنیمت گرفته شدن محفوظ است ، ولی اموال غیر منقول وی جزء فی مسلمین است ؛ مثل:اراضی و عقارات(زمین ،آب ، درختان خرما و اسباب خانه) همانطور که فرزندان غیر بالغ او از اسارت و بردگی در امانند و به اسلام آنان به تبع وی حکم میشود ^[۲۰۴]در این جا به روایت زیر تمسک جسته اند:
در روایت حفص بن غیاث آمده است که: از أبا عبدالله(ع) پرسیدم از مردی که در دار الحرب اسلام آورده است .پس بعد از اسلام آوردن ،آن را برمسلمین آشکار کرد .پس ایشان فرمودند : اسلام او، اسلام خودش وفرزند کوچکش است ، آنها آزادند و فرزندان،کالاها و بردگانش از آن وی هستند؛ امّا فرزند بزرگ (بالغ) فیءمسلمین است، مگر اینکه از قبل اسلام آورده باشد. همچنین اموال غیر منقولش از جمله زمینها و … فیء مسلمین هستند.^[۲۰۵] در سیره رسول (ص) نیز اسرایی را که ادعای مسلمانی می کردند، آزاد می نمودند . همچون نقل تاریخی ای که از امیر المؤمنین (ع) نقل است که در روز خندق ” فرات بن حیّان” را که جاسوس مشرکین بود. دستگیر کرده به حضور رسول (ص) آوردند آن حضرت دستور فتل اسیر را صادر کردند. مرد گفت :من مسلمانم. فرمودند: با برخی از از شما به جهت اسلامش مدارا کرده به ایمانش واگذار میکنم.^[۲۰۶] در نقل تاریخی دیگر آمده است که : رسول (ص) سریّه ای را به سوی گروهی از اعراب فرستاد در نتیجه عده ای از آنان به اسارت در آمدند و برخی از آنها ادعای اسلام کردند. آن حضرت (به یکی از آنان) فرمودند:چه کسی به نفع تو شهادت می دهد ؟گفت :عباد شنیده است. رسول (ص)فرمودند:ای عباد آیا شنیده ای ؟عباد گفت: شنیدم که شهادت می داد به لفظ ،(أشهد أن لا إله إلاّ الله) رسول ایشان را آزادکردند.
۲- بعد از اسارت و در بحبوحه جنگ اسلام آورد ودر همان حال اظهار اسلام نماید ، بدون هیج اختلافی از کشته شدن نجات یافته؛به دلیل فرموده رسول (ص ):” اُ مرت أن اُقاتل النّاس حتّی یقولوا لا إله الّا الله فإذا قالوها عصموا منی دماءهم^[۲۰۷]“، [من مأمور شده ام با مردم بجنگم تا به توحید اقرار کنند و لا اله الّا الله بگویند ، و هنگامی که این کلمه را گفتند جانها و اموالشان را از شمشیر من محافظت کرده اند] . بی شک آزادی با منّ جایز است. امام سجاد (ع) می فرمایند: “ألأسیر أذا اسلم فقد حقن دمه و صار فیئا” ، ” اسیر هنگامی که اسلام آورد خون خودش را حفظ کرده است و جزء اموال مسلمین قرار می گیرد . ^[۲۰۸]” در نقل تاریخی آمده است:رسول (ص) اسیری را که مسلمان شده بود با دو نفر از مسلمین که به اسارت دشمن در آمده بودند مبادله کرد ^[۲۰۹]. اما در باب فدیه و استرقاق از آنجا که دلایل قطعی ندارند احتیاط کرده و در باب این گونه اسیران که اسلام آورده اند به همان مورد “منتّ” اکتفا می شود. و از استرقاق و فداء در باب وی جاری نمیشود^[۲۱۰]. ۳- اگر اسیری بعد از حصول پیروزی و پایان جنگ دستگیر شده مسلمانشود در اینجا دو حالت پیش می آید: الف)اسلام وی پس از صدور حکم حاکم است : هر حکمی که در حق وی صادر شده است نافذ است، مگر قتل زیرا با اسلام خونش هدر است. لذا اگرحکم به اسارت وی و فرزندانش و گرفتن اموال و…. باشد انجام میشود. ب)قبل از حکم امام اسلام آورده است : مخیر است که او را بدون عوض آزاد کند یا فد یه بگیرد و او را ازاد نماید یا به عنوان برده در اختیار مسلمین قرار دهد .لذا اگر قبل از حکم حاکم اسلام آوردند ؛ اموالشان مصون است و خونشان و فرزندانشان از به غنیمت رفتن و قتل و اسارت در امانند، زیرا آنان اسلام آورده اند و آزادند، پس به بردگی هم گرفته نمی شوند
۳.۳.۶.۱احکام متفرق اسلام اسیر: الف)اگر بنده فرد کافری پیش از صاحب و مولای خود اسلام آورد از بردگی آزاد می شود و اگر پس از او اسلام آورد ، وی بر بردگیش باقی است .
ب)اگر طفلی اسیر شود و والدینش در دار الکفر باشند، از والدینش تبعیت نمی شود، بلکه از اسیر کنننده در اسلام پیروی می شود. همین حکم در باب طفلی که یکی از والدینش بمیرند، نیز داده میشود،بر طبق قول رسول اکرم «کلّ مولود یولد على الفطره، و إنّما أبواه یهوّدانه و ینصّرانه و یمجّسانه^[۲۱۱]» یعنی هر مولودی که متولد میشود ،بر فطزش هست و فقط پدران و مادرانشان یهودی ،مسیحی و مجوس میباشند، این دلیلی است بر اینکه اگر والدینش هر دو یا یکی ار آنها بمیرد بر اسلام طفل حکم می شود.
ج) اگر زنی که کافر حربی است از مرد مسلمانی به وطیء مباحی بادار شود، خود زن به بردگی گرفته می شود ،ولی فرزندش آزاد است زیرا پدرش مسلمان آزاد بوده است.
۳.۳.۷-تصرفات اسیر
این طبیعی است که برای اسیر اعمالی باشد که بر آن ممارست دارد یا از او صادر می شود . از مصادیق این اعمال می توان به عبادات و تصرفات مالی . ۳.۳.۷.۱- اموال اسیرمالی که در اختیاراسیر است دو نوع می باشد : الف) اموال شخصی غیر جنگی اسیر، مثل : لباس و ظروف غذا و… است . و ب)اموال قابل استفاده در جنگ ، مثل : انواع سلاحها و….، می باشد. اعم از اینکه مال خود شخص باشد یا مال گروهی که به آن تعلق دارد. اموال شخصی اسیر گویا گرفتن آن منعی ندارد، زیرا “إن دار الشرک یحلّ ما فیها “یعنی آنچه از اموال هست حلال است ، لیکن در تاریخ اسلام و سیره رسول (ص) موردی مشاهده نمی شود که اموال شخصی اسیر از او گرفته شده باشد و چه بسا آن حضرت خیری هم به آنها می بخشد پس مناسب است که اموال شخصی اسیر از ایشان گرفته نشود. و در باب اموال مورد استفاده در جنگ ، تردیدی نیست که این دسته از اموال ،غنیمت جنگی محسوب شده و در اختیار پیشوای مسلمین قرار می گیرد^[۲۱۲] . در استدلال این امر می توان به سخنان امیر المؤمنین (ع) به سپاهیانش در جنگ صفین اشاره کرد: اموال اسیر را به جزاموالی که در لشکر گاه به دست می افتد ، به غارت نبرید . این اموال متعلق به وارث آنان هست که طبق مقررات ارث اسلامی باید میان آنها تقسیم شود . اموال شخصی اسرا را نباید از آنان گرفت، و ادوات جنگی را باید از چنگ آنان در آورند و به مسئولین مربوطه تحویل دهند . از اسرا نباید چیزی بگیرند و آنچه از سنگرها و مقتولین به دست می آید در غیر مهمات رزمندگان، می توانند برای خود بردارند . اگر بارضایت صاحبانش به شما داده شده از ان خود شماست ودر این صورت به مسئولین مربوطه مراجعه کنید ^[۲۱۳]. قابل ذکر است که اموال اسیر با پذیرفتن اسلام محفوظ می ماند و به عنوان غنیمت گرفته نمی شود^[۲۱۴]. اما اگر اسلام آورد ، در دار الحرب یا با اسارت وی لکن قبل از پیروزی و استیلای بر آنان پس بدون اختلاف در اینکه اموال منقول وی در امان می باشد، مثل؛ طلا و نقره و کالاهای او . لکن اموال غیر منقول وی مثل ارضی و عقار (زمینها آبها و درختان خرما)به عنوان فیء به مسلمین تعلق می گیرد ؛^[۲۱۵]به خاطر خبر حفص بن غیاث که گفت :از ابی عبدالله پرسیدم از مردی از دار الحرب که در دار الحرب اسلام آورد، و برمسلمین اسلامش را آشکار نمود . پس ایشان فرمودند «إسلامه إسلام لنفسه و لولده الصغار، و هم أحرار، و ولده و متاعه و رقیقه له، فأمّا الولد الکبار فهم فیء للمسلمین إلاّ أن یکونوا أسلموا قبل ذلک، فأمّا الدور و الأرضون فهی فیء و لا تکون له. . .» ^[۲۱۶]. یعنی اسلام او در حکم اسلام آوردن خودش و فرزند صغیرش می باشد لذا او آزاد است و فرزندش و کالایش و بردگانش از آن خود اویند، لکن فرزند بالغش که فیء مسلمین نی باشد. مگر اینکه اسلام آورده باشد پیش از اسارت پدرش. لکن اموال غیر منقولش فیء مسلمین است و از ملکیت وی خارج میشود. و همین حکم میباشد در باب کسی که بعد از پیروزی و در حال امان لکن قبل از صدور حکم امام اسلام بیاورد ؛ پس اموال منقول او از به غنیمت گرفتن در امان است ،زیرا تحت قاعده من “أسلم حقن ماله و دمه^[۲۱۷] واگر اسلام آورد بعد از صدور حکم قتل از او ساقط میشود بدون اینکه اخذ اموال وی ممنوع شود . بلکه فقها بدون اختلاف بر این امر متفقند که اموال وی گرفته میشود.
۳.۳.۷.۲- آزادی در تصرفات دینی
اسیران جنگی از حق حفظ دین خود را دارند و نمی توان آنها را وادار به تغییر دین خود کرد و به تغییر امروزی ، اسیران جنگی را از آزادی مذهب برخوردارند . البته می توان آنها را به اسلام دعوت کرد لیکن هیچ فشاری در این زمینه نمی توان بر آنها وارد کرد. خداوند متعال در این باره می فرمایند: “ای پیامبر به اسیرانی که در دست شما هستند بگو اگر خداوند ضمیری در دل های شما سراغ کند ،به به شما چیزی می بخشد. از آنچه گرفته اند ، بهتر است،و شما را می آمرزد ،و خداوند آمرزنده و مهربان است^[۲۱۸]
۳.۳.۷.۳-علاقات زوجیه حکم نکاح زوجین در اسارت دو حالت دارد^[۲۱۹]: ۱_چنانچه زوج بالغ باشد و به تنهایی اسیر شود ،نکاحفسخ نمیشود ،مادامی که امام حکم وی را صادر کند.پس اگر امام حکم به بردگی زوجدهد، نکاح فسخ میشود؛ زیرا ملکیت جدید موجب انفساخ میشود . وچنانچه امام آزادی با من وفدیه را انتخاب کند، نکاح باطل نمی شود.
۲_ اگر زوجه یا زوجی که کودک می باشد و به سن بلوغ نرسیده است به تنهایی اسیر شوند در این صورت عقد فسخ میشود زیرا نفس اسارت به خاطر وقوع بردگی بر کودکو زن ،موجب فسخ نکاح است ^[۲۲۰]. و همچنین می توان در این حکم به قول خداوند اشاره کرد:” وَ اَلْمُحْصَناتُ مِنَ اَلنِّساءِ إِلاّ ما مَلَکَتْ أَیْمانُکُمْ ^[۲۲۱]“و منظور این است که مگر آنان که دینشان را با اسارت و بردگی مالک شدید . از ابن عباس روایت شده از رسول اکرم (ص) در باب زنان اسیر شده از اوطاس ^[۲۲۲] فرمودند: «لا توطأ حامل حتى تضع حملها، و لا غیر حامل حتى تحیض حیضه» یعنی “با آنان جماع نکنید ،اگر باردار است وضع حمل نماید، و اگر باردار نیست به قدر یک حیض بگذرد^[۲۲۳].” و این عبارت در فسخ نکاح سابق زنان ظهور دارد.
۳_اگر زوجین با هم اسیر شوند؛ حکم آنان همان فسخ است. حکم انفساخ به دلیل تغییر ملکیت در ملک زن است ،که به سبب اسارت واقع میشود .
حالت ۴_ اگر دو زوج برده باهماسیر شوند عقد فسخ نمیشود.
قابل ذکر است ؛نکاح زنان در باب حقوق سبایا به تفصیل می آید.
۲.۳.۸ - _احترام به صاحب منصبان
افرادی که به اسارت در می آیند، همه دارای یک موقعیت و شأن اجتماعی نیستند بلکه از مراتب مختلفی برخوردارند ، از این رو بایستی نحوه برخورد با اسیر با شخصیت اجتماعی وی در جامعه اش مناسب باشد، به طوری که اگر مراعات نشود حقی از او ضایع شده و از کرامتش کاسته می گردد و زحمت و زجری است بر او. مراعات این حق در واقع نوعی احسان و ارفاق است که پیشوایان معصوم ما به آن سفارش کرده اند :رسول اکرم (ص) در این مورد می فرمایند:” إذا أتاکم کریم قوم فأکرموه و إن خالفکم^[۲۲۴]“«یعنی اگر فردی که دارای شأن و منزلت در قوم خویش است ، نزد شما آید او را اکرام کنید اگرچه دشمن باشد .» یا اینکه فرموده اند :"أکرموا کریم کل قوم ^[۲۲۵]“،«بزرگ هر قومی را بزرگ و محترم دارید.» ، در جایی دیگر رسول (ص) گفتند: به عزیز قومی که خوار شده و به غنی ای که که فقیر شده است برای تسکین غضبشان رحم کنید. حضرت رسول (ص) تأکید داشتند؛ با دختران پادشاهان معامله ای که با دختران رعیت می کنید، انجام ندهید^[۲۲۶].و در سیره رسول (ص) و امیر مؤمنان (ع) در موارد متعددی به همین حکم عمل شده است، که با کریمان برخوردی شایسته و در خور موقعیت ایشان داشتند ، ایشان چنین احترامی را از مصادیق احسان و نیکی می دانند که به آن امر کرده اند . و امور زیر را از موارد اکرام می دانند :۲.۳.۸.۱_عدم بیع آنها : حضرت علی (ع) عمر را از اینکه دختران یزگرد سوم را بفروشد ،نهی فرمود و علت آن را اینگونه بیان کرد که دختران شاهان در بازارآها فروخته نمی شوند. سپس آنان را مخیر کرد تا با هر کسی که بخواهند ازدواج کنند و این بر اساس حدیثی است که بیان می دارد : “لا یجوز بیع بنات الملوک و إن کن کافرات^[۲۲۷]” یعنی«فروش دختران شاهان اگرچه کافرباشند ، جایز یا در جایی دیگر امام علی (ع) با دختران پادشاهان معامله دختران رعیت را نکنید ،همچنین بهتر است در انتخاب همسر مختار گذارده شوند.۳.۳.۸.۲_آزاد کردن آنها :
همانطور که در روایات تاریخی آمده است :خلیفه دوم با ایرانیان میانه خوبی نداشت ؛لذا وقتی که اسیران پارس (ایرانی) را به مدینه آوردند ،عمر تصمیم گرفت زنها را بخرد و مردان را برده عرب گرداند و افراد مریض و ناتوان و پیر وفرتوت را در طواف خانه کعبه بر گردن آنها سوار کرده تا طواف کند (برای تحقیر شخصیت ایرانیان ) . در این میان حضرت علی (ع) بیان داشت : خود و بنی هاشم را در راه خدا می بخشم. انصار و مهاجرین نیز همین گونه رفتار کردند و عمر از اجرای نیت خود ناکام ماند^[۲۲۸].
در روایت تاریخی دیگر آمده است:از ابی هریره روایت شده که گفت هنگامی که: لشکری از طرف رسول (ص) به جایی می رفت و سر راه خود مردی از بنی حنیفه را که نمی شناختند به اسارت گرفتند و چون او را به نزد رسول اکرم (ص) آوردند حضرت گفتند هیچ می دانید چه شخصی را به اسارت گرفته اید؟ این مرد ثمامه بن اثال حنفی است با او به نیکی رفتار کنید سپس به خانه رفت و دستور داد غذایی که در خانه داشتند برای ثمامه فرستاد و نیز امر کرد که شتر شیرده آن حضرت را هر صبح و شام به نزد او ببرند تا هر چه می خواهد از شیر آن دوشیده و بیاشامد، ولی تمام محبت های آن حضرت به وی اثر نکرد و هر چه آن حضرت به وی می فرمود: مسلمان شو! او در پاسخ می گفت: ای محمد، از این سخنان دست بردار، اگر مرا بکشی مرد محترمی را کشته ای و اگر فدیه می پذیری هر چه می خواهی بگو تا بپردازم. مدتی به همین منوال گذشت، تا اینکه روزی رسول(ص) او را آزاد کرد. ثمامه به بقیع رفت و در آنجاخود را شستشو داده و به نزد رسول خدا(ص) بازگشت و به دست ایشان مسلمان شد .
۳.۳.۸.۳_در ازدواج کرن با کسی که با او مایلند. و هم کفوشان باشد آزادند.
در این باب آمده است: همانا خلید عامل و کارگذار علی (ع) در خراسان بود وی تعدادی زن اسیر را که از او امان خواستند ، به سوی علی (ع) فرستاد . علی (ع) از او سؤال کردند گفتند:آیا ازدواج میکنید گفتند نه مگر با پسرانتان ازدواج کنیم پس ما کسی را هم کفو خود نمیدانیم علی (ع ) در پاسخ به ایشان گفتند:بروید هر جا که میخواهید پس نرسا از حضرت خواست که آن زن را به او بدهند و گفت: من از خویشان آنهایم ^[۲۲۹].
۳.۴–حقوق سبایا
همانطورکه در ابتدای این گفتار بیان شد اسرا دو دسته اند: یا مردان جنگی و یا زنان و کودکان و دیوانگان می باشند.در فقه اسلامی از دسته اول ؛ با عنوان اسیران جنگی و از دسته دوم با عنوان سبایا نام برده شده است . ما در آغاز به حقوق اسرای جنگی پرداختیم و اینک به حقوق سبایا می پردازیم. سبایا ؛علاوه بر، داشتن حقوقی که برای (مردان جنگی )بیان کردیم، حقوق دیگری نیز دارند که اسلام از روی عطوفت ومهربانی برای ایشان در نظر گرفته است .
۳.۴.۱-امنیت جانی و یا تأمین حیات :
زنان ، کودکان و دیوانگان کفاری که به اسارت در می آیند چه در حال جنگ اسیر شده باشند و چه بعداز آن کشته نمی شوند. از رسول اکرم (ص) نقل شده است که؛ایشان از کشتن زنان و فرزندان نهی می فرمودند، و وقتی آنها را اسیر می کردند آنان رابه بردگی می گرفتند^[۲۳۰]. هرچند زنان نیز همراه مردان کارزار کنند ،شوهرانشان را یاری دهند و حتی مردان خویش را نیز امساک کنند ، کشتنشان روا نیست مگر اینکه ضرورت اقتضا کند. با ا ین حال در دو جا کشتن زن اسیر جایز است . ۱-زنی از کفار، مسلمانی را در جنگ کشته باشد و وقتی به اسارت در آید، کشتن او به عنوان قصاص جایز است. چنان که در ماجرای بنی قریظه زنی به همین دلیل قصاص و کشته شد^[۲۳۱] . ۲:اگر زن اسیری برای کشتن مسلمانی تلاش کند، در این صورت نیز کشتن او که عنوان دفاع از خود راپیدا کند، جایز است . در مواردی از کتب تاریخ وحدیث نقل شده که چون رسول (ص) زن مقتولی را ملاحظه کردند، اعتراض نمودند. ولی وقتی معلوم گشت که آن زن قصد توطئه وکشتن مسلمانی را داشته است، پیامبر سکوت کردند وچیزی نفرمودند .
۳.۴.۲ - رعایت حق روحی و عاطفی زنان
اسلام علاوه بر حفظ جان اسیر مراعات در عاطفه اسرا تأکید دارد و از وارد کردن خدشه به احساسات و عواطف آنها نهی کرده اند. به ویژه در باب زنان اسیر که علاوه بر حسن برخورد باآنان حتی در برابر آلام وتأثـرات روحی ،حمایتشان می کند. از جمله مسائلی که در باب زنان بایستی رعایت کرد می توان به رعایت امور زیـر تأکید کرد.۳.۴.۲.۱-جدا نکردن مادر از فرزند: از روایاتمتعدد ونیز از سیره رسول(ص)استفاده می شود که؛ جدا کردن فرزند شیر خواره از مادرش ؛که هر دو اسیر شده باشند ، در صورتی که به حیات کودک اسیر آسیبی رساند، جایز نیست .لذا اگر فروخته شوند، باید هر دو با هم به فروش برسند و اگر در اختیار فرد یا خانواده ای قرارداده شودند، باید هر دو باهم باشند. مگر در دو جا که جاییز می باشد :اول در جایی که فرزند بزرگ شده باشد و نیازی به مادر نداشته باشد ، و دیگر در جایی که مادرو طفل رضایت بر جدایی داشته باشند،هر چند اگر این رضایت وجود داشته باشد، بازهم جدا کردن آنان کراهت دارد ؛ زیرا طفل ضرر می کند و ممکن است مادر پشیمانشود،این حکم در بیع هم جاری می باشد .درباب مادر بزرگ فرزند و دایه طفل صغیر، نیز همین حکم مادر را صادق است . در روایات آمده است:
از عمران بن حصین آمده است که گفت: رسول اکرم (ص) فرموده اند : کسی که جدایی افکند ملعون است^[۲۳۲].
همچنین از أبی موسی روایت شده است : لعنت کردرسول خدا(ص) کسی را که بین مادر و فرزندانش وبین خواهر وبرادرش جدایی اندازد.^[۲۳۳]
ابو ایوب انصاری ؛ از رسول خدا نقل می کند ،که فرمودند :"من فَرّقَ بَین والدهٍ وولدها فَرَّق الله بینه وبین احَبّهفی الجنّه^[۲۳۴]” هر کسی که میان مادر و فرزندش جدایی می افکند ،خداوند متعال در روز قیامت بین او وعزیزانش جداییمیاندازد .
در اینجامی توانیم به سیره أئمه معصومین نیز استناد کنیم:
در تاریخ آمده است: هنگامی که سبایا رابه رسول (ص)عرضه می کردند؛ ایشان ، آنان را به صف می نمودند و به آنها نظر می کردند . اگر زنی را گریان می یافتند، از او در باره علت آن سئوال می کردند؟ اگر زن می گفت: پسرم یا دخترم فروخته شده است، پس بچه را می یافتند و به او باز می گرداندند.
همچنینآمده است :"ابو اُسید ساعدی” تعدادی سبی را به حضور رسول اکرم(ص) آورد.پیامبر (ص)در آن حین مشـاهده کردند؛ که زنی از میان ایشان گریه میکند. به او فرمودند :برای چه گریه می کنی؟گفت :پسرم در میان"قبیله بنی حبس"به فروش رفت آن حضرت خطاب به ابو اُسید فرمودند: سوار بر مرکبی می شوی وآن پسر را می آوری، همچنان که فروخته ای. ابواُسید به دنبال پسر وی رفت و او را به آن زن برگرداند^[۲۳۵] .
و از إبن أبی بصیر نقل شـده است که؛به أبی عبدالله (ع) گفتم :درباره کنیز کوچکی که آیا می توان مردی اورا بخرد پس ایشان فرمودند :اگر از پدرش بی نیاز باشد،شکی در آن نیست^[۲۳۶] .

علم نانو به مطالعه و بررسی مواد در ابعاد اتم و مولکول یعنی ابعادی در حدود ۱ تا ۱۰۰ نانومتر می‌پردازد.در این ابعاد، اثرهای مکانیک کوانتومی اهمیت پیدا می کند. با کاهش اندازه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی سیستم، پدیده‌های فراوانی که به دلیل اثرات مکانیک کوانتومی و مکانیک آماری در این ابعاد است، نمایان می شوند. مثلاٌ خواص الکترونیکی جامدات با کاهش اندازه‌ی ذرات به طور چشمگیری تغییر می‌کند. این اثرات در مقیاس ۱۰۰ نانومتر و کوچکتر نمایان می شود. همچنین خصوصیاتمکانیکی، الکتریکی و اپتیکی نسبت به حالت ماکروسکوپی سیستم تغییر می‌کند.

معرفی وتاریخچه‌یساختار‌های کوانتومی

نیم‌رسانا‌ها امروزه به طورگسترده‌ای درعرصه علم و تکنولوژی به کار برده می‌شوند.نیم‌رسانا ماده‌ای است کهرسانندگی الکتریکی آن بین فلزات وعایق ها قراردارد. نیم‌رساناها شالوده‌ی‌ا‌‌لکترونیک حالت جامدهستندودرقطعات الکترونیکی واپتوالکترونیکی کاربرد دارند.
مطالعه‌یاولیه صورت گرفته درزمینه‌یخصوصیات فیزیکی نیم‌رساناها درمورد ساختارهای همسان^[۱] مثل ژرمانیوم، آرسناید، سلسیوم وغیره بود. اما به تدریج مشخص شد که ساختارهایی که ازپیوند دو یا چند نیم‌رسانا تشکیل شده باشند، رفتارهای بسیار جالبی ازخود بروزمی‌دهند.این ترکیبات راساختارهای ناهمسان^[۲] می‌نامند. ساختار‌های ناهمسان مبنای بسیاری از دستگاه‌های پیشرفته‌ی نیم‌رسانای امروزی هستند.مزیت این ساختارها امکان کنترل دقیق روی حالت‌ها وحرکت حامل‌های بار است. دیودهای پیوندی و ترانزیستور‌ها ، قطعاتی که امروزه تقریبا در تمام دستگاه‌های الکترونیکی به کار برده می‌شوند، ازساختارهای ناهمسان نیم‌رسانا ساخته می‌شوند.
پیوند دونیم‌رسانا، دریک بلورانجام می‌شود. یعنی ثابت شبکه‌ی هردو بلور یکسان است اما گاف انرژی^[۳] وضریب شکست متفاوتی دارند.دراین ساختارهای ناهمسان نیم‌رسانا، تفاوت درگاف انرژی دو ماده سبب محدودیت فضایی الکترون وحفره می‌شود.همچنین ازخصوصیت تفاوت ضریب شکست می‌توان درتشکیل موج ‌برهای نوری استفاده کرد.
امکان کنترل رسانندگی یک نیم‌رسانا به وسیله تغلیظ^[۴]باناخالصی‌های مختلف باعث شد تا الکترونیک نیم‌رساناها ظهور پیدا کند.ساختارهای ناهمسان نیم‌رسانا نیزامکان حل مشکلات کلی در کنترل پارامترهای اساسی بلور نیم‌رسانا،ازجمله قابلیت تحرک حامل‌ها و جرم موثر، گاف انرژی، ضریب شکست وطیف انرژی الکترون را فراهم آورد]۱[.
تحقیقات سیستماتیک در مورد ساختارهای ناهمسان، در اوایل دهه ۱۹۳۰ درمؤسسه‌ی Physicotechnical شروع شد. از آن زمان تا به حال پیشرفت‌های زیادی صورت گرفته است ومنجر بهساخت قطعاتی با کارایی بالا، ازجمله وسایل کاربردی مثل لیزرهای نیم‌رسانا، دیودهای گسیل کننده‌ی نور (LED)^[5]، آشکارسازهای نوری^[۶]،سلول‌های خورشیدی^[۷]وغیره شده است]۷-۲[.
با کاهش ابعاد مواد نیم‌رسانا یعنی تولید ساختارهای ناهمسان با لایه‌هایی درحد نانومتر می‌توان از خاصیت کوانتیدگی حرکت الکترون‌ها استفاده کرد. پیشرفت‌های صورت گرفته درزمینه‌ی رشد بلورهای نیم‌رسانا از قبیل برآرایی باریکه‌ی مولکولی^[۸] ونشست بخار شیمیایی فلز آلی^[۹] این امکان را فراهم آورد تا بتوان نیم‌رساناهایی با ابعاد نانو و با دقت واحدهای اتمی ساخت]۹-۸[.
این ساختارهای فوق ریز، سیستم‌های کوانتومی نامیده می‌شوند و ازآنجا که اغلب خواص فیزیکی یک سیستم به ابعاد آن وابسته است انتظار می‌رود که خواص فیزیکی این ساختارهای فوق ریز نسبت به ساختار کپه‌ای^[۱۰] کاملا متفاوت باشد. در سال‌های اخیر مطالعات بسیاری در زمینه‌ی بررسی خواص فیزیکی این ساختارها بهصورت تجربی و نظری صورت گرفته است. بررسی این ساختارهای کوانتومی نه تنها به خاطر خواص الکترونی و اپتیکی جالب آنها، بلکه به علت کاربردشان در قطعات الکترونیکی و ابزارهای نوری توجه بسیاری را به خود جلب کرده است] ۶-۳[.
با اعمال پتانسیل محدودکننده بر این ساختارها که به کمک ساختاری با گاف انرژی متفاوت به وجود می‌آید و با کاهش ابعاد این مواد در یک، دو و سه بعد به چاه کوانتومی دو بعدی، سیم کوانتومی شبه یک بعدی و نقاط کوانتومی شبه صفر بعدی خواهیم رسید. به این اثر، اندازه کوانتومی گفته می‌شود.اثر اندازه کوانتومی در ابعاد پایین به صورت تئوری و تجربیمطالعه شده است. همچنین تحقیقات روی ساختارهاینیم‌رسانابا حضور ناخالصی بسیارمهم است زیرا خصوصیات اپتیکی و الکتریکی و گرمایی آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. کنترل بی‌نظیر روی پارامترهای اساسی این ساختارها قطعاتی با کارایی بالا، از جمله انواع لیزرهای چند ساختاری دوتایی، ترانزیستورها و غیره را به وجود آورده است.

چاه‌های کوانتومی و ابر شبکه‌ها

روش‌های جدید رشد بلور مانند برآرایی باریکه‌ی مولکولی، لایه‌گذاری بخار شیمیایی آلی- فلزی و غیره امکان تولید ساختارهایی با اندازه‌های کاملا قابل تنظیم از نیم‌رساناها را فراهم ساخته است.
به این دلیل که اغلب اندازه‌ی این ساختارها از مرتبه نانومتر است، آنها را نانو ساختار نامیده‌اند. چاه کوانتومی نمونه‌ای از این ساختارهای کوانتومی است. در این ساختار حرکت حامل‌های بار در یک راستا محدود است و در دو راستای دیگر هیچ محدودیتی به حرکت حامل‌های بار اعمال نمی‌شود.در یک چاه کوانتومی یک لایه نازک از ماده ی A با گاف انرژی کوچکتر بین دو لایه ضخیم‌تر از ماده B با گاف انرژی بزرگتر قرار می‌گیرد(شکل(۱-۱)). این امر سبب ایجاد محدودیت بر حرکت حامل‌ها می‌شود. این محدودیت، سبب تغییر ساختار نواری و چگالی حالت‌ها نسبت به حالت کپه‌ای می‌شود.برای ملاحظه‌ی اثرهای کوانتومی درچاه کوانتومی، ضخامت نیم‌رسانای با گاف کوچکتر باید از مرتبه‌ی طول موج دوبروی^[۱۱] الکترون بوده ویا از پویش آزاد میانگین^[۱۲] آن‌ بسیار کوچکتر باشد.با ادامه‌ی رشد لایه‌ها روی هم چاه‌های کوانتومی چندتایی نتیجه می‌شود.

شکل‏۱–۱ نمایی ساده ازیک چاه کوانتومی(چپ) ونموداری تقریبی از چگالی حالت‌های چاه کوانتومی(راست(
یکی دیگراز ساختارهای مهم لایه‌های نازک ابرشبکه^[۱۳] ها هستند. در دهه‌ی۱۹۷۰ ایساکی وتسو پیشنهاد ساخت ساختارهایی متشکل از لایه های نازک متناوب از دو ماده‌ی AوBبا گاف انرژی متفاوت را دادند و نام آن را ابرشبکه نامیدند]۱۱-۱۰[. ابر شبکه‌ها مجموعه ای از چاه‌های کوانتومی باارتفاع سد پتانسیل محدود هستند، که به طور تناوبی رشد داده شده‌اند .
در چاه کوانتومی چندتایی فاصله‌ی لایه‌های ماده‌یA آنقدر هست که جلوی تونل زنی از یک چاه به چاه دیگر رابگیرد . اما در ابرشبکه‌ها پهنای سد کم است و الکترون این لایه های تناوبی را به صورت یک پتانسیل دوره‌ای علاوه بر پتانسیل دوره‌ای بلور می‌بیندو الکترون با احتمال بیشتری تونل زنی می‌کند.

سیم های کوانتومی

با توجه به پدیده‌های فیزیکی جدیدی که چاه‌های کوانتومی از خود بروز می‌دهند وکاربردهای فراوان آن‌ها ازجمله ابزارهای الکترونیکی و اپتیکی که به کمک آن‌ها ساخته می شود، محققان بر این شدند تا برای افزایش کارایی،دستگاه‌هایی با ابعاد کمتر یعنی سیستم‌های یک بعدی (سیم کوانتومی) و صفر بعدی (نقطه‌ی کوانتومی) را مورد مطالعه قرار دهند. در دهه ۱۹۸۰ مطا‌لعه‌ی سیستم‌های شبه یک بعدی آغاز شد]۱۳-۱۲[.
شکل‏۱–۲ نمایی ساده از یک سیم کوانتومی(چپ) و نموداری تقریبی از چگالی حالت‌های سیم کوانتومی(راست(
سیم کوانتومی ساختاری است با ضخامت یا قطری در اندازه‌ی‌ ده‌ها نانومتر یا کمتر و طولی نا‌محدود. در این مقیاس اثرات مکانیک کوانتومی اهمیت پیدا می کنند. در چنین ساختارهایی حرکت حامل‌های بار در دو جهت محدود می‌باشد و تنها در راستای محور سیم به طور آزادانه حرکت می‌کنند. یک سیم کوانتومی، یک ساختار نازک و بلند از ماده A با گاف انرژی کوچکتر می‌باشد که با پوشش ضخیمی از ماده B با گاف انرژی بزرگتر احاطه شده است. محدودیت بیشتری که بر حرکت حامل‌ها در یک سیم کوانتومی نسبت به چاه کوانتومی وارد می‌شود باعث جایگزیدگی بیشتر حامل‌ها و در نتیجه، گسستگی بیشتر نوارهای انرژی می‌شود و چگالی حالت‌ها هم تغییر می‌کند(شکل(۱-۲)).
نانو سیم‌ها انواع مختلفی دارند، از جمله: نانو سیم‌های فلزی (مثلNi،PtوAu)، نانو سیم‌های نیم‌رسانا (مثلSiInPوGaN)،نانوسیم‌های نارسانا(مثلTiO₂وSiO₂) ونانوسیم‌های مولکولی که از واحد‌های مولکولی تکرارشونده ارگانیک یا غیرارگانیکساخته می‌شوند. نانو‌سیم‌های کوانتومی کاربرد‌های بسیاری دارند، از جمله ساخت وسایل مغناطیسی،نشانگرهای بیولوژیکی، سنسورهای شیمیایی.

نقاط کوانتومی

شکل‏۱–۳ نمایی ساده از یک نقطه کوانتومی(چپ) و نموداری تقریبی از چگالی حالت‌های نقطه کوانتومی(راست(
حد نهایی محدودیت کوانتومی، در ساختارهای شبه صفر بعدی رخ می‌دهد که در آن حامل‌های بار در هر سه جهت فضایی محدودیت حرکت دارند]۱۴[. این محدودیت فضایی سبب کوانتیدگی ترازهای انرژی در نوار رسانش وظرفیت شده و خصوصیات فیزیکی این سیستم‌ها را دگرگون می‌سازد.
اولین بار در سال ۱۹۳۲ نقطه‌های کوانتومی با آلایش نانوکریستال‌های نیم‌رسانا در شیشه گزارش شد. در آن زمان برای تولید شیشه‌های رنگی از مواد نیم‌رسانا مانند روی سولفید (ZnS) و روی سلینیوم (ZnSe) در شیشه های معمولی استفاده می‌شد]۱۵[. در این سال روکسبای ]۱۶[ رنگ قرمز و یا زرد مشاهده شده از برخی شیشه‌های سیلیکونی را به ساختارهای ریز CdSeوCdS واقع در آن نسبت داد و پس از آن در سال ۱۹۸۵ مشاهده شد که تغییرات در رنگ به ترازهای انرژی ناشی از محدودیت نقطه‌های کوانتومی CdSe و CdSمربوط است.
با پیشرفت تکنولوژیبرآرایی باریکه‌ی مولکولی به عنوان یک تکنولوژی برتر در زمینه‌ی رشد نقطه‌های کوانتومی در مواد مختلف، پژوهش‌های آزمایشگاهی در مورد نقطه‌های کوانتومی به‌طور چشمگیری افزایش یافت]۲۸-۱۷[. در سال ۱۹۹۵ هم نقطه‌های کوانتومی خودسازمان‌یافته ساخته شدند]۲۹[.
امروزه از روش‌های گوناگونی برای تولید نقطه‌های کوانتومی استفاده می‌شود، که از جمله‌ی‌‌‌‌‌‌‌‌آن‌ها می‌توان به آلایش نانوکریستال‌های نیم‌رسانا در شیشه، لیتوگرافی نوری و الکترونی، روش‌های سل-ژل، ایجاد افت وخیز بر سطح چاه‌های کوانتومی و چاه‌های کوانتومی تحت تنش اشاره نمود.
به دلیل محدودیت فضایی سه‌بعدی، چگالی حالت‌های نقطه‌های کوانتومی کاملا گسسته و اتم‌وار می‌باشد(شکل(۱-۳)). ترازهایانرژی نقطه کوانتومی به شدت به شکل،ترکیب، اندازه و پتانسیل محدودکننده بستگی دارد و مزیت نقاط کوانتومی این است که به دلیل امکان کنترل این پارامترهای اساسی، می‌توان کنترل دقیقی روی خواص الکترونی واپتیکی ماده داشت.
مطالعات انجام شده نشان می‌دهد که کاهش اندازه، افزایش قابل توجه خواص غیرخطی این سیستم‌ها را به دنبال دارد. بنابراین مطالعه‌ی خواص غیرخطی سیستم‌های کوانتومی نیم‌رسانا، شامل اثرات اندازه و شکل نقطه، ارتفاع و شکل پتانسیل و همچنین اثر میدان‌های الکترومغناطیسی خارجی بر تغییرات ضریب جذب^[۱۴] و ضریب شکست^[۱۵] نوری توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است.
یکی از مهمترین خصوصیات سیستم‌های کوانتومی،گذارهای نوری بین زیرنواری در نوار ظرفیت ونوار‌‌ رسانش است. خصوصیات اپتیکی غیرخطی مربوط به این گذارها در نقاط کوانتومی نسبت به ساختارهایی با ابعاد بیشتر(سیم کوانتومی و چاه کوانتومی) افزایش می‌یابد]۳۴-۳۰[.
بسته به روش رشد و شرایط محیط رشد، این نقاط اشکال گوناگونی به خود می‌گیرند. به عنوان مثال نقطه‌های کوانتومی که در روش سل-ژل یا آلایش ایجاد می‌شوند، اغلب در شکل‌هایی مانند کره]۳۷-۳۵[، بیضی‌گون]۴۰-۳۸[، عدسی شکل]۴۱[ و شبیه به این‌ها ظاهر می‌شوند. در صورتی که نقطه‌هایی که در سطح چاه‌های کوانتومی ایجاد می‌شوند، اغلب هرمی]۴۶-۴۲[ یا نیم‌عدسیشکل]۵۰-۴۷[می‌باشند.
برای مطالعه‌ی خصوصیات فیزیکی نقطه‌های کوانتومی باید معادله‌ی شرودینگر را با شرایط مرزی مناسب در این سیستم‌ها حل نمود. برای حل معادله‌ی شرودینگر در این ساختار به طور معمول از تقریب جرم موثر^[۱۶] برای نوار رسانش و ظرفیت استفاده می‌شود. معادله‌‌ی شرودینگر فقط در سیستم‌های خاصی مانند نقطه‌ی کوانتومی کروی با پتانسیل پله‌ای یا سهموی جواب تحلیلی داشته و در بقیه موارد باید با روش‌های عددی و یا تقریبی مسئله را حل نمود. در بیشتر پژوهش‌های نظری، نقطه کوانتومی را کروی در نظر گرفته، سپس خواص فیزیکی را مورد مطالعه قرار می‌دهند]۵۳-۵۱[.پتانسیل پله‌ای به دلیل شکستگی لبه‌ها و غیرفیزیکی بودن،هم‌خوانی لازم را با واقعیت ندارد. در واقع برای نقطه‌ی کوانتومی مرز تیز و مشخصی وجود ندارد. بنابراین انتظار می‌رود با انتخاب پتانسیل‌‌های یکنواخت و دارای انحنای بیشتر، نتایج قابل قبول‌تری به دست آید. با توجه به اینکه خواص نقاط کوانتومی وابستگی شدیدی به پتانسیل محدود کننده‌ی آن‌ها دارد، مطالعات بسیاری جهت محاسبه‌ی این وابستگی در شکل‌ها وپتانسیل‌هایمختلف صورت گرفته است]۵۷-۵۴[. نقاط کوانتومی به علت خواص الکتریکی واپتیکی منحصر به فرد در ساخت وسایل اپتوالکترونیکی، مانند لیزرهای دیودی بسیار مورد توجه واقع شده‌اند.

تقریب جرم موثر

یکی از تقریب های بسیار مفید وکارآمد دربررسی ساختار الکترونی جامدات، تقریب جرم مؤثر بوده که از دیرباز مورد استفاده قرار گرفته است.می‌توان نشان داد که در یک بلور الکترون‌ها وحفره‌ها نسبت به میدان‌های الکتریکی ومغناطیسی اعمالی، طوری واکنش می دهند که گویی آن‌ها ذراتی هستند که جرمشان وابسته به جهت حرکت آن‌هاست.به این جرم، تانسور جرم موثر گفته می‌شود.
با فرض همسانگرد بودن بلور،حامل‌های بار رفتاری شبیه به ذره‌ی آزاد در خلأ اما با جرمی متفاوت دارند.الکترونی که دریک جامد حرکت می‌کند به دلیل پتانسیل تناوبی که حس می‌کند، رفتاری متفاوت با رفتار الکترون آزاد خواهد داشت. برای این الکترون می‌توان اثر برهم‌کنش با پتانسیل تناوبی و یا نیروی خارجی را به این صورت در جرم الکترون وارد نمود:
(۱-۱)
کهجرم مؤثر الکترون است.
اگر الکترون آزادی داشته باشیم، انرژی کل فقط شامل انرژی جنبشی است و رابطه‌ی آن بابردار موج و تکانه به این صورت است:
(۱-۲)
که جرم الکترون آزاد است.
سرعت واقعی یک ذره، سرعت فاز بسته موج است،که به آن سرعت گروه می‌گویند ورابطه‌ی آن با انرژی و تکانه به صورت زیر است:
(۱-۳)
فرض می‌کنیم که نیرویی غیر از نیروی مربوط به پتانسیل دوره‌ای بلور به بسته‌ی موج اعمال شود.کار انجام شده روی بسته‌ی موج به این صورت است:
(۱-۴)
با بهره گرفتن از رابطه‌ی(۱-۳)می‌توانیم عبارتی برای نیرو بدست آوریم.
(۱-۵)
باگرفتن مشتق زمانی از(۱-۳)شتاب به‌دست می‌آید.
(۱-۶)
در نهایت جرم مؤثر به این صورت بدست می‌آید:
(۱-۷)
(۱-۸)

۶۶- آیا برخی از معلمان با سخت گیری‌های خود تکالیف مدرسه را سخت‌تر می‌کنند؟
۶۷- آیا از صحبت کردن با دانش‌آموزان تازه وارد لذت می‌برید؟
۶۸- آیا غالباً فکر می‌کنید که برخی از معلملن خوب نیستند؟
۶۹- آیا دوستان از شما می‌خواهند که در بازی‌های مدرسه شرکت کنید؟
۷۰- اگر معلمان مهربان‌تر بودند خوشحال‌تر می‌شدید؟
۷۱- آیا همکلاسان شما رفتار شما را نسبت به خود می‌پسندند؟
۷۲- آیا تنها و بدون حضور همکلاسان خود احساس راحتی می‌کنید؟
۷۳- آیا معلمان دانش‌آموزان را تشویق به همکاری می‌کنند؟
۷۴- آیا گاهی به دلایلی از همکلاسان خود دوری می‌کنید؟
۷۵- آیا اغلب فکر می‌کنید برخی از معلمان نسبت به شاگردان توجه کمتری دارند؟
بخش دوم F
۷۶- آیا برای دیدن دوستانی که در همسایگی شما قرار دارند به خانه آنها می‌روید؟

۷۷- آیا عادت دارید با همسایگان صحبت کنید؟
۷۸- آیا بیشتر همسایگان شما از قانون اطاعت نمی‌کنند؟
۷۹- آیا با دوستان همسایه خود بازی می‌کنید؟
۸۰- آیا دانش‌آموزان زیبای جنس مخالف در همسایگی شما زندگی می‌کنند؟
۸۱- آیا برخی همسایگان تا آن حد مهربان هستند که بتوان آنها را دوست داشت؟
۸۲- آیا سعی می‌کنید از پسران و دختران ملیت‌ها و نژادهای دیگر که در همسایگی شما هستند دوری کنید؟
۸۳- آیا اغلب به میهمانی همسایگان می‌روید؟
۸۴- آیا لازم است با افراد همه طبقات اجتماعی مهربان و خوب باشیم؟
۸۵- آیا از این که در گروه دختران و پسران باشید خوشحال می‌شوید؟
۸۶- آیا در همسایگی شما افرادی زندگی می‌کنند که دوست داشتن آنها مشکل باشد؟
۸۷- آیا در همسایگی شما افراد نامناسبی وجود دارند که بخواهید از آنها دوری کنید؟
۸۸- آیا در همسایگی شما افرادی زندگی می‌کنند که از برخورد با آنها خوشنود نباشید؟
۸۹- آیا بیشتر دختران و پسران همسایه خود را دوست دارید؟
۹۰- آیا برخی از همسایگان، شما را به سبب آن که مذهبی هستید فردی عجیب می‌دانند؟
پیوست ۲
پرسشنامه اندازه‌گیری نگرش صمیمانه امیدون و همکاران (۱۹۸۳)
جملات زیر، به احساسات و نگرش‌های شما درباره دیگران، هم چنین به روابطی که با آن‌ها برقرار می‌کنید، مربوط می‌شود. این جملای مخصوصا نزدیکی، صمیمیت و اعتماد به دیگران را دربر می‌گیرند. هر جمله را به دقت بخوانید تا ببینید چقدر با احساس شما مطابقت می‌کند. از مقیاس زیر استفاده کنید.
۵=کاملا موافق ۴= موافق ۳= بدون نظر ۲= مخالف ۱= کاملا مخالف
۱- دوست دارم احساساتم را با مردم در میان بگذارم.
۲- دوست دارم خودم را به مردم نزدیک احساس کنم.
۳- دوست دارم مردم از احساساتشان برای من حرف بزنند.
۴- می‌ترسم که اگر احساساتم را برای مردم بیان کنم، از طرف آن‌ها رد شوم.
۵- می‌ترسم که در روابط صمیمی تحت سلطه دیگران قرار گیرم.
۶- از این که در روابط صمیمی پذیرفته شوم، اغلب تردید دارم.
۷- از این که خیلی به مردم اعتماد داشته باشم، می‌ترسم.
۸- بیان احساسات، مرا به مردم نزدیک می‌کند.
۹- نمی‌خواهم از هیجان‌هایی صحبت کنم که دیگران را ناراحت می‌کند.
۱۰- در روابط صمیمی، نسبت به مردم خیلی سخت‌گیر هستم.
۱۱- دوست دارم خودم را به کسانی که برایم جالب هستند نزدیک احساس کنم.
۱۲- علاقه دارم اسرار درونی خود را برای دیگران فاش کنم.
۱۳- از صحبت کردن درباره مسائل جنسی با کسی که برایم جذاب است، می‌ترسم.
۱۴- دوست دارم به شخصی که جذب من شده است نزدیک شوم.
۱۵- نمی‌خواهم به دیگران نزدیک شوم، زیرا ممکن است اختلاف‌هایی به وجود آید.
۱۶- دوست دارم با کسانی که برایم جذاب هستند رابطه صمیمی داشته باشم.
۱۷- وقتی انسان‌ها به یکدیگر نزدیک می‌شوند، دوست دارم خیلی مراقب خودشان نباشند.
۱۸- روابط صمیمی برایم رضایت کامل به همراه می‌آورد.
۱۹- در جستجوی روابط صمیمی هستم.
۲۰- برقراری روابط صمیمی برایم مهم است.
۲۱- نیاز ندارم که احساسات و افکار خود را با مردم در میان بگذارم.

ارزیابی میزان خوشبینی اعضای گروه و عوامل ایجاد کننده و ان
جلسه هفتم :
بررسی ابعاد کیفیت زندگی اعضای گروه و تاثیر شادکامی بران
جلشه هشتم:
انجام پس ازمون و بررسی نتایج و نقطه نظرات اعضای گروه
- روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها:
به منظور تجزیه و تحلیل داده ها با توجه به فرضیه های مطرح شده و متغیرهای تحقیق ، سعی می گردد تا از آمار توصیفی شامل فراوانی ، درصد ، میانگین و انحراف معیار و از آمار استنباطی شامل تحلیل کواریانس چند متغیره با توجه به نرمال بودن توزیع داده ها و همگنی واریانس گروه ها استفاده شد . علاوه بر این از آزمون تحلیل کوواریانس (Ancova) برای تعین ثربخشی آموزش ها استفاده شده است. داده ها پس از ورود به رایانه از طریق نرم افزار آماری SPSS نسخه ۵/۱۵ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

فصل چهارم : یافته های پژوهش
مقدمه
استفاده از روش های آماری در تجزیه و تحلیل کمی به دو شکل توصیفی و استنباطی انجام می گیرد و یکی از مهم ترین بخش های هر تحقیق علمی به حساب می آید. استفاده از روش های آماری به روش و هدف هر تحقیق بستگی دارد. به بیان دیگر استفاده از روش های متفاوت آماری متاثر از نوع ، مقیاس و ماهیت و روش اجرا و گردآوری اطلاعات و هدف آن تحقیق است.
از آنجا که اعداد و ارقام به تنهایی بدون معنی هستند بنابراین برای تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری مناسب، این داده های بایستی به اعداد و ارقام دارای معنی دار تبدیل شده و سپس مورد تجزیه و تحلیل و تعبیر درست واقع شوند. در واقع آمار یکی از مهم ترین وسایل مورد نیاز هر تحقیق است که صحت و اعتبار نتایج با آن محک زده می شود. آمار توصیفی شاخص های کشیدگی و پراکندگی متغیرها را بیان می کند و بر اساس این شاخص ها آزمون فرضیه ها انجام می شود. به بیان دیگر آمار توصیفی فقط گروه نمونه را توصیف می کند و با بهره گرفتن از آمار استنباطی و بر اساس تئوری احتمالات درباره جامعه آماری قضاوت می گردد. بر همین اساس در این فصل نتایج توصیفی و استنباطی داده های تحقیق گزارش شده و نتایج به دست آمده تحلیل و تفسیر می شود.
تجزیه و تحلیل نتایج تحقیق عبارت است از روشی که به وسیله آن کل فرایند تحقیق از انتخاب مساله تا رسیدن به نتیجه نهایی مورد کنترل قرار می گیرد. در واقع هدف از تجزیه و تحلیل داده ها ، دستیابی به نتایج برای امکان تعمیم آنها به گروه های دیگر می باشد. بدون تجزیه و تحلیل داده ها نمی توان به ارائه یافته ها و نتایج مشابه دست یافت. استفاده از آمار توصیفی و استنباطی در واقع به همین دلیل در نظر گرفته می شود.
۴-۱- آمار توصیفی
جدول ۴-۱ وضعیت سنی دو گروه آزمایش و کنترل