شکل ۲ – ۲ : جایگاه اکوتوریسم در فرایند توسعه پایدار گردشگری
مآخذ: محمودی نژاد و بمانیان، ۱۳۸۸: ۵۱
۲ – ۱۳ - ویژگی اکوتوریست‌ها و انواع آن
برآوردهای جامعه اکوتوریسم^[۱۳](TES) نشان می­دهد طبیعت‌گردان بسته به انگیزه سفر خود، دو گروه سنی را شامل می‌شوند. گروهی که از طبیعت‌گردی به دنبال ماجراجویی، دیدار از سرزمین­های بکر و نیز توریسم ورزشی هستند، اغلب در مقطع سنی کمتر از ۴۰ سال می­باشند. بیشینه آن در محدودۀ سنی ۱۹ تا ۲۵ سال قرار می‌گیرد. اما گروه دیگر با هدف لذت بردن از طبیعت و دیدار از حیات وحش و … به طبیعت‌گردی می­پردازند، در محدوۀ سنی ۳۵ تا ۵۴ قرار دارند (رضوانی، ۱۳۸۰: ۱۱۸). اکوتوریست­ها ترکیب جنسی خاصی ندارند و اغلب نسبت آنها ۵۰ به ۵۰ است. اما قاعدتاً انتظار می­رود با توجه به برخی محدودیت­هایی برای طبیعت‌گردان زن در ایران وجود دارد این نسبت تا حدودی محرز، به نفع مردان تغییر کند. بررسی جامعه اکوتوریسم (TES)، همچنین بیانگر آن است که بیش از ۸۰ درصد طبیعت‌گردان بین‌المللی دارای تحصیلات عالی هستند. برآوردها همچنین نشان می­دهد بیشترین گروه از طبیعت‌گردان حدود (۶۰ درصد) سفرهای گروهی را ترجیح می­ دهند، ۱۵ درصد علاقه­مند به سفرهای خانوادگی بوده و ۱۳ درصد نیز اغلب سفرهای خود را به تنهایی انجام می­ دهند. متوسط زمان سفر حدود ۵۰ درصد طبیعت‌گردان بین ۸ تا ۱۴ روز است و بسته به نوع سفر این رقم تغییر می‌کند. اغلب تورهای شکار در مقیاس بین‌المللی برای مدت بیش از ۲۰ روز برنامه­ ریزی می­شوند و تورهای ماجراجویانه به ۳۰ روز نزدیک می­ شود. با این وجود سفرهایی که در مقیاس محلی صورت می­گیرد در مدت زمان بسیار کوتاه انجام می­ شود. اما در مجموع زمان سفر طبیعت‌گردان طولانی­تر از سفر علاقه­مندان به جاذبه‌های تاریخی – فرهنگی و تجاری است(گروه مطالعات اکوتوریسم سازمان ایرانگردی و جهانگردی، ۱۳۷۸).

در یک طبقه ­بندی، کاسلر طبیعت‌گردان را به سه دسته زیر تقسیم می‌کند:

• • طبیعت‌گردان آزاد: افرادی که دارای پویایی و تحرک کافی برای دیدار از نواحی بکر و طبیعی هستند و انعطاف‌پذیری بالایی نیز دارند. این گروه اگرچه تعدادشان بسیار است اما ناشناخته‌اند.

• • طبیعت‌گردان سازمان یافته: افرادی که از طریق تورهای برنامه‌ریزی شده به مناطق ویژه سفر می‌کنند، مانند کسانی که برای دیدار از جذابیت‌های قطب جنوب، راهی آن منطقه می‌شوند.

گروه‌های علمی و دانشگاهی: افرادی که در چارچوب تحقیقات علمی برای مؤسسات پژوهشی و دانشگاهی به مناطق طبیعی سفر می‌کنند و مدت نسبتاً بیشتری در مقصد اقامت دارند و بیش از طبیعت‌گردان عادی به کشف رازهای طبیعت علاقه نشان می‌دهند(جهانیان و زندی، ۱۳۸۹: ۶۴).
۲ – ۱۴ - اکوتوریسم و توسعه
با عنایت به بحث‌های انجام شده در خصوص اکوتوریسم می‌توان گفت که شرایط زندگی انسانها پیوسته در حال تغییر است و به تبع آن نیازهای جدیدی پدید می‌آیند که در این چارچوب توسعه فرآیندی است در جهت پاسخگویی به این نیازها. در واقع در مفهوم توسعه تغییر، تحول و پیشرفت و انطباق مطرح است، گذار از وضعیت موجود به وضعیت بهینه و مطلوب مد نظر است. با توجه به تعریف مفهوم توسعه و دیگر مباحث از توسعه در کل می‌توان گفت که: توسعه فرآیندی است مستمر و پویا با هدف افزایش توانایی‌ها ، به منظور رفع نیازهای مادی و معنوی، از طریق گسترش متوازن ساختارها و بهبود هماهنگ کارکرد نهادهایی اجتماعی، اقتصادی (آن پدیده) و بهره‌برداری از تمام امکانات و قابلیت‌ها است تا جامعه (پدیده) را در مسیر رشد و تعالی قرار می‌دهد (کریم پناه، ۱۳۸۴: ۵۱).
در این تعریف از توسعه تنها جنبه کمی یعنی افزایش درآمد و تولید سرانه نیست بلکه از تغییر کیفی نظام اجتماعی، اقتصادی ، فرهنگی و توزیع درآمد حکایت می‌کند. در واقع هدف توسعه بهبود کیفیت زندگی همه انسانها است و کوشش برای دست‌یابی به توسعه به گونه‌ای است که منافع اکثریت مردم را دربرگیرد و با نیازهای مردم هماهنگی و مطابقت داشته و شرایط کسانی را که در این فرایند سهیم هستند بهبود ببخشند. در این چارچوب ارتباط متقابل توسعه و گردشگری بویژه اکوتوریسم از جمله نقش مردم،اقتصاد و … مورد توجه قرار می‌گیرد تا به یکی از آثار توسعه وگردشگری که در کالبد توسعه منطقه‌ای خود را بروز می­دهد، بیش از پیش روشن شود. با توجه به مطالب گفته شده در مورد توسعه می‌توان توسعه منطقه‌ای را چنین تعریف نمود: روندی است فراگیر در جهت افزایش توانائیهای انسانی- اجتماعی برای پاسخگویی به نیازهای انسانی- اجتماعی، در محدوده فضایی مورد نظر(صرافی، ۱۳۷۹).
۲ – ۱۵ - اکوتوریسم و توسعه منطقه‌ای
گردشگران طبیعت­گرا (اکوتوریستی) برای اقامت، خرید کالاهای محلی و خدمات، راهنمای محلی و … پول پرداخت می‌کنند. پولها در فعالیت­های محلی جریان یافته و موجب تحریک مناطق مستعد در برآوردن هر چه بهتر و بیشتر نیازهای بازدیدکنندگان می­ شود (گرگوری، ١٩٩٢ ). به علاوه اکوتوریسم زمینه ایجاد اشتغال پاره وقت و فصلی، ایجاد زیربناهای گردشگری مانند شبکه‌های ارتباطی، آب و برق و نظیر اینها، که برای فعالیت‌های گردشگری لازم است را مهیا می­‌کند، این موضوع به توسعه منطقه و بهره‌برداری ساکنین منطقه کمک خواهد کرد (شارپلی، ١٣٨٠ ). از این رو اکوتوریسم را می­توان راهبردی برای توسعه به حساب آورد. بنابراین اکوتوریسم به عنوان راهبردی برای توسعه از نظر اقتصادی است. در ابعاد اجتماعی نیز اکوتوریسم می‌تواند به عنوان یک ابزار برای تولید اشتغال و توسعه اقتصادی در سطح منطقه در نواحی کم سود باشد. به طور کلی اکوتوریسم می‌تواند در زمینه توسعه منطقه‌ای کارکردهای زیر را شامل شود:

1. 1. اکوتوریسم مانند هر فعالیت صادراتی دیگر منبع درآمد و اشتغال زاست؛

1. 1. اکوتوریسم زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی و خدماتی را به وجود می‌آورد و به عنوان اهرمی برای ایجاد تعداد زیادی از فعالیت‌های اقتصادی عمل می کند؛

1. 1. اکوتوریسم پدیده‌های طبیعی را مورد بهره‌برداری قرار داده و به آنها ارزش اقتصادی می‌بخشد؛

1. 1. اکوتوریسم ضمن گردش در طبیعت و دیدار از منابع طبیعی و روستاها، تقاضا برای صنایع‌دستی، هنرهای سنتی و فعالیت‌هایی که نیاز به نیروی کار بیشتری دارند را ارتقا می‌دهد (گرف، ۱۹۹۳).

۲ – ۱۶ - گردشگری شهری
شهر برای همه سنین جاذب است. مردم علاقه دارند برخی از تعطیلات خود را در شهر به سر برند. امروز گردشگری شهری به صورت مساله و فعالیتی مهم است که سبب تغییرات فضایی گسترده در شهرهای بزرگ شده است. از سویی دیگر، ویژگی شهرها باعث شده است گردشگران شهری متفاوت‌تر از سایر گروه‌های گردشگری باشند (law, 1996: 168). هانرز(۱۹۹۳) در بررسی خود بر روی نقش فرهنگی شهرها و انطباق آن با شهرهای جهانی در به روز کردن نظریه ردفیلد و سینگر(۱۹۵۴) چهار جریان و گروه از مردم را مورد بررسی قرار داد که به سبب نقش ویژه آنها، آن را از ویژگی‌های شهرهای جهانی به شمار آورده است. یکی از این گروه گردشگرانی هستند که نقش مهمی در جریان‌های گردشگری شهری دارند (موحد، ۱۳۸۶: ۳۳ – ۳۴).
گردشگری شهری ترکیب پیچیده­ای از فعالیت­های مختلف است که از به هم پیوستن ویژگی­های محیطی و میزان توان‌مندی و کشش شهر در جذب بازدیدکنندگان و ارائه خدمات است. شناخت عناصر بنیادی گردشگری می ­تواند ما را در شناخت گردشگری شهری کمک کند که عبارتند از:

1. 1. عناصر اولیه گردشگری شامل:

اول: فعالیت­های مانند: تئاتر، سینما، برپایی نمایشگاه­ها و . . .
دوم: مکان­های قابل بازدید، مانند، بوستان­ها، مکان­های تاریخی، گنجینه­ها، آبشار و غیره.

1. 1. عناصر ثانویه شامل مهمانسراها، بازارها، فروشگاه­ها و غذا سراها است.

1. 1. عوامل دیگر چون اطلاعات، خدمات موجود در بوستان­ها، نقشه­های راهنما، و اداره اطلاعات برای راهنمایی گردشگران.

با توجه عناصر یادشده گردشگری شهری را چنین می­توان تعریف کرد:
گردشگری شهری عبارت است از مسافرت به شهر با انگیزه­ های مختلف بر پایه جاذبه­های گوناگون، امکانات و تسهیلات شهری که در شخص ایجاد جذابیت و انگیزه می­نماید (موحد، ۱۳۸۶: ۳۳ – ۳۴).
محیط­های شهری بخصوص شهرهای بزرگ، هرچند دارای معضلاتی چون آلودگی­ها، ترافیک، جرم و جنایت و غیره می‌باشند و مردم را گریزان می­سازند، ولی شهرهای امروزی مظهر تمدن، فرهنگ و اداره جامعه هستند که خود از ویژگی‌های گردشگری بدور نیستند و بعضاً ارزشمندترین منابع توریستی را در خود جای داده­اند. برخی از این مراکز عبارتند از: موزه­ها، کاخها، بناهای تاریخی، فضاهای تاریخی، پارکها، مراکز خرید که جذاب برای افراد بوده و آنها را به سویی خود جذب می‌کنند(موحد، ۱۳۸۱: ۶۴). عوامل ویژه­ای در ایجاد تحول در گردشگری شهری نقش داشته اند. گردشگری شهری پدیده­ای بس کهن است که پس از سال­های پر شکوه و جلالی که به دیدار نخبگان اشراف از محله­ها و مکان­های باب روز اختصاص داشت، در سال­های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ مرحله‌گذاری را طی کرد و نوعی سیر قهقرایی به خود دید که دو دلیل اساسی داشت.

1. 1. گسترش خارق‌العاده رفتن به تعطیلات با بهره گرفتن از حقوق. این امر بر مبنای ارزش­های کانلا طبیعی(هوای خالص، خورشید، رها سازی بدون از قیود) و پندار تصویری منفی از شهرها شهرها استوار بود.

1. 1. به استثنای شهرها و محله­های باب روز، دلیل اصلی مسافرت به شهرها، دیدار از خانواده و بستگان بود.

اما سال­های اخیر گردشگری شهری افزایش قابل ملاحضه­ای یافته است و بر شمار بازدیدکنندگان در شهرها افزوده شده است. از عوامل تاثیرگذار در افزایش رشد گردشگری شهری را اقدامات مسئولان شهرها و دولت­ها برای بهبود سیمای فیزیکی شهرها و تاسیسات اقامتی آنها می­توان برشمرد (کازس و فرانسواز، ۱۳۸۲: ۳۲).
۲ – ۱۷ - توسعه شهری و نقش برنامه‌ریزان شهری در گردشگری
روند نوگرایی یا مدرنیزاسیون که از اواسط قرن ۱۸ با تمرکز سرمایه گذاری در شهرها و افزایش جمعیت و ساختار فیزیکی آنها همراه بود، توسعه شدید شهرنشینی را به دنبال داشت. این روند هر چند مزایا و شرایط رفاهی مناسبی را در شهرها فراهم آورد، اما خود باعث مشکلاتی مانند آلودگی، ازدحام جمعیت و غیره گردید. در چنین فضایی افزایش و توسعه وسایل حمل‌و‌نقل، کاهش ساعات کار و افزایش دستمزدها که حاصل ماشینی شدن زندگی شهری بود، زمینه ­های گذران اوقات فراغت و روند گریز از محیط­های شهری را مهیا نمود. این امر منجر به توسعه شهرنشینی و رشد گردشگری به طور همگام گردید (Kaplan and al,2004). شهرها از دو نظر در صنعت گردشگری نقش بلامنازع دارند: از یک سو با تمرکز جمعیت در خود و اضطرارهای ناشی از خود و اضطرارهای ناشی از کار و فعالیت در شهر، خود محل صدور گردشگر بوده و از سوی دیگر، بعضی از آنها با داشتن امکانات و جاذبه­های تاریخی و توریستی به عنوان مقصد ایفای نقش می نمایند. به عبارت دیگر گسترش شهرنشینی از علل مهم شکل‌گیری گردشگری تلقی می­گردد، به ویژه به دنبال آشکار شدن پس آیندهای منفی زندگی شهری، برنامه‌ریزی در زمینه اوقات فراغت در صدر اولویت­های شهرها قرار گرفت که این امر منجر به افزایش بیشتر گردشگری گردید(شارپلی، ۱۳۸۲).
۲ – ۱۸ – نتیجه‌گیری
اکوتوریسم کوتاه شده « Ecological Touris» است که در ادبیات فارسی طبیعت‌گردی نام گرفته، این‌گونه از جهانگردی فعالیت‌های فراغتی انسان را بیشتر در طبیعت امکان‌پذیر می‌سازد و مبتنی بر مسافر‌ت‌های هدفمند همراه با دیدار و برداشت‌های فرهنگی و معنوی از جاذبه‌های طبیعی و لذت‌جویی از پدیده‌های گوناگون آن است. اکوتوریسم هر نوع توریسمی است که به طبیعت مرتبط باشد بطوریکه انگیزه اصلی در این نوع توریسم بهره جستن از جذابیتهای طبیعی یک منطقه، شامل ویژگی‌های فیزیکی و فرهنگ بومی است و توریست پس از مشاهده جذابیت‌ها بدون اینکه خللی در آن وارد یا آن را تخریب کند، محل را ترک می‌گوید. بدین ترتیب ضمن بهره‌گیری از فرهنگ، سوابق تاریخی و نمونه‌های طبیعی منطقه، حفظ و احترام به اکوسیستم، فرصت‌های اقتصادی و درآمدزایی نیز برای مردم محلی ایجاد می‌شود و زمینه حفظ و حمایت جدی تر از جذابیت‌ها، با منابع مالی تازه‌تر فراهم می ­آید. در واقع اکوتوریسم آنتی تزی است برای توریسمی که به منافع کوتاه مدت می­اندیشد. اکوتوریسم انجام فعالیت‌هایی است که کمترین پیامد منفی زیست محیطی را دارا می‌باشند. اکوتوریسم یکی از منابعی است که به صورت عمده در عصر کنونی می‌تواند درآمدهای قابل توجهی را رقم زده و با بالا بردن تولید ناخالص ملی، در نهایت درآمد ملی را در صحنه بین‌المللی افزایش دهد. چشم‌اندازها و مناظر زیبای طبیعت مانند سواحل دریاها، دریاچه‌ها، تالاب‌ها، جزایر، بیشه‌زارها و مکانهای سرسبز و خرم، گیاهان وحشی، جنگل‌ها و پارک‌های ملی، نواحی گردشگاهی، مناطق کوهستانی و ییلاقی، امکانات بالقوه ورزش-تفریحی مانند غار پیمایی، کوهنوردی، کوهپیمایی، کاوشهای زمین شناسی، پیاده روی در طبیعت، غواصی و موج سواری، شنا، اسکی روی آب، قایقرانی، ماهیگیری و استفاده از خوراکهای دریایی، شکار تفریحی، مکانهای آب درمانی مانند چشمه‌های آب معدنی و حتی مناطق بیابانی و کویری از کانون ها و جاذبه‌های توریست پذیر این نوع از جهانگردی است. با افزایش آگاهی‌های مردم از فواید و اثرات مثبت تجربه مستقیم طبیعت، اهمیت اکوتور بیشتر می‌شود. اکوتوریسم به تنوع زیستی، ارزش اقتصادی می‌دهد.
فصل سوم
شناخت ویژگی­های جغرافیایی منطقه مورد مطالعه

متغیر مستقل در این پژوهش، عبارت است از عضویت گروهی (مداخله ی روان نمایشگری با محتوای معنوی).
ب) متغیرهای وابسته
متغیرهای وابسته در این پژوهش، عبارتند از: نمرات پس آزمون و پیگیری شادی، لذت و سلامت روان.
ج)متغیر کنترل
متغیر کنترل در این پژوهش، عبارت است از نمرات پیش آزمون.
د) متغیرهای پیش بین
متغیرهای نگرش مذهبی، شادی و لذت، در چارچوب مدل ساختاری ارائه شده در این پژوهش، به عنوان متغیر پیش بین در نظر گرفته شده اند.
ه) متغیرهای ملاک
متغیرهای شادی، لذت و سلامت روان، در چارچوب مدل ساختاری ارائه شده در این پژوهش، به عنوان متغیر ملاک در نظر گرفته شده اند.
۱-۷ تعریف اصطلاحات و مفاهیم
۱-۷-۱ تعاریف نظری(مفهومی)
الف) شادی^[۴۷]
داینر، (۲۰۰۲؛ به نقل از کشاورز و وفائیان، ۱۳۸۶، ص ۵۲)، شادی را به عنوان هیجانی چندبعدی تعریف می کند که در بردارنده ی «نوعی ارزشیابی است که فرد از خود و زندگی اش به عمل می آورد و مواردی از قبیل رضایت از زندگی، هیجان و خلق مثبت، فقدان افسردگی و اضطراب را شامل می شود و ابعاد مختلف آن نیز به شکل شناخت ها و عواطف است». این تعریف با تعاریف ارائه شده توسط دیگر نظریه پردازان و پژوهشگران برجسته ی هیجان شادی، همخوانی زیادی دارد (آرگایل؛ به نقل از گوهری انارکی و همکاران، ۱۳۸۳؛ کالاهان^[۴۸]، ۲۰۱۱؛ کار، ۲۰۰۵، لیوبومیرسکی، شلدون و اشکید، ۲۰۰۵).
ب) لذت^[۴۹]
لذت، یکی از مهمترین هیجانات مثبت انسان محسوب می شود که به تجربه ی مجموعه ای از حالات هیجانی و جسمانی خوشایند اشاره دارد (جانسون، ۲۰۰۹). لذت، ممکن است به صورت حالات هیجانی و فیزیولوژیک شدید، تند و توام با برانگیختگی بالا بروز یابد که در این صورت معمولاً با اصطلاحاتی همچون سرخوشی^[۵۰] یا خلسه^[۵۱] نامیده می شود وهمچنین ممکن است به صورت آرامش توأم با احساس خوشایندی و دلپذیری، بروز یابد که در این صورت معمولاً با نام هایی همچون خشنودی^[۵۲] و وقار^[۵۳] نامیده می شود. در واقع اینها همگی ابعاد مختلف هیجان لذت هستند (پترسون^[۵۴]، ۲۰۰۶).
مفهوم لذت، به طور کلی به دو دسته ی لذت های بدنی^[۵۵] و لذت های برتر^[۵۶] قابل تقسیم است. لذت های بدنی از طریق حواس و حالات فیزیولوژیک حاصل می شوند. به عنوان مثال لذت حاصل از فعالیت جنسی، بوییدن رایحه ای خوشایند و یا چشیدن غذایی خوش طعم،‌ از جمله ی لذت های بدنی، محسوب می شود. بر خلاف لذت های بدنی، لذت های برتر، از فعالیت های پیچیده تری حاصل می شود و شامل احساساتی همچون سعادت، سرور، آسایش، خلسه و گرمی می باشد (سلیگمن، ۲۰۰۲).
ج) سلامت روان^[۵۷]
اصطلاح سلامت روان^[۵۸] به یک حالت عملکرد روانی موفق و رضایت بخش اشاره دارد که منتج به فعالیت‌ های سازنده، روابط رضایت بخش، توانایی سازگاری با تغییرات و مقابله با ناملایمات و پیشامدهای ناخوشایند می‌شود (کان و فاوست^[۵۹]، ۲۰۰۸). براساس تعریف سازمان بهداشت جهانی^[۶۰]، سلامت روان، صرفاً به معنای فقدان بیماری روانی نیست بلکه یک حالت خوب بودن^[۶۱] روانی است که با توانایی تحقق توانمندی های فردی، مقابله با استرس های معمول زندگی، کارکرد مولد و اثربخش در زندگی روزمره، و مشارکت مناسب در جامعه مشخص می‌شود (کیس، ۲۰۰۷).
د) مذهب^[۶۲] و معنویت^[۶۳]
در طول قرن بیستم در اکثر نظریه پردازی هایی که در مورد مذهب و معنویت صورت می‌گرفت, این دو مفهوم به عنوان دو مقوله ی کاملاً متمایز در نظر گرفته می‌شدند, اما امروزه نظریه پردازان و پژوهشگران حیطه ی روانشناسی مذهب و معنویت, معتقدند که این دو مفهوم اگرچه به لحاظ نظری مستقل هستند، ولی کاملاً به یکدیگر مرتبط بوده و تا حد زیادی همپوشی دارند. به همین دلیل اگرچه هنوز تعریفی که مورد توافق نظر همه ی نظریه پردازان این حیطه باشد وجود ندارد, اما بسیاری از تعاریف ارائه شده، مذهب و معنویت را در ارتباط با یکدیگر تعریف می‌کنند (زینبائوئر و پارگامنت, ۲۰۰۵). بعضی از تعاریف، مذهب و معنویت را به مفاهیم الهی مرتبط می‌دانند. بر این اساس, معنویت به عنوان تجربه ی ذهنی و شخصی مبتنی بر معناجویی در رابطه با خداوند، تعریف می‌شود و مذهب به عنوان شکل اختصاصی و سازمان یافته ی معنویت, قلمداد می‌شود (کال و رابینز^[۶۴], ۲۰۰۴). با این حال, اکثر تعاریف, صریحاً به مفهوم خداوند اشاره نمی‌کنند. بر اساس این دسته از تعاریف، معنویت به معناجویی فردی یا گروهی متمرکز بر مفاهیم مقدس و روحانی اشاره دارد و مذهب نیز به عنوان معناجویی فردی یا گروهی متمرکز بر مفاهیم مقدس، تعریف می‌شود که در یک ساختار سنتی و سازمان یافته، نمایان بروز می‌یابد. این ساختار، شامل نظامی‌از باورها، اعمال و ارزش ها است که بر مفاهیم مقدس، متمرکز است و در درون نهادهای اجتماعی، سنت ها، یا فرهنگ ها نهادینه شده و جریان می‌یابد (زینبائوئر و پارگامنت, ۲۰۰۵؛ ورثینگتون, هوک, وید, میلر و شارپ^[۶۵], ۲۰۰۸).
ه) نگرش مذهبی^[۶۶]
«نگرش، عبارت است از یک روش نسبتاً ثابت در فکر، احساس و رفتار، نسبت به افراد، گروه ها و موضع های اجتماعی یا قدری وسیع تر، هرگونه حادثه ای در محیط فرد» (کمبرت و همکاران؛ به نقل از ترکان و کجباف، ۱۳۸۷؛ ص ۵۰). در مورد اصطلاح نگرش مذهبی، تعریف جامع، شناخته شده و مورد اتفاق نظر در ادبیات پژوهشی وجود ندارد، اما آنچه که مورد اتفاق نظر اکثر پژوهش های انجام گرفته در این زمینه است، این است که نگرش مذهبی، به یک الگوی بادوام شناختی، رفتاری و هیجانی اشاره دارد که از باورها و عقاید مذهبی ریشه می‌گیرد (ابراهیمی، نشاط دوست، کلانتری، مولوی و اسداللهی،‌ ۱۳۸۷). بنابراین نگرش مذهبی را می‌توان به عنوان روش ثابت در فکر، احساس و رفتار نسبت به افراد، گروه ها و موضوع های اجتماعی یا هر حادثه ای در محیط فرد، قلمداد کرد که تحت تأثیر ایمان و باور به یک مذهب شکل می‌گیرد (ترکان و کجباف، ۱۳۸۷).

و) روان نمایشگری^[۶۷]
روان نمایشگری، یکی از باسابقه ترین رویکردهای مشاوره و روان درمانی است که براساس آن، افراد به اجرا و بازسازی موقعیت هایی می‌پردازند که برای آن ها توأم با بارهیجانی بااهمیتی بوده است. در واقع در این جریان، فرآیندهای فکری و هیجانی فرد، از طریق کلام و حرکات بدن، ابراز خواهد شد. این روند, در صورت اجرای موفق, برای هریک از اعضا به کسب بینش عمیق تری از شخصیت و احساسات خود و دیگران منتج خواهد شد (فونگ، ۲۰۰۷) و امکان تغییر و بهبود الگوهای رفتاری ناکارآمد و ناسالم در زندگی فردی و بین فردی را فراهم خواهد آورد (کاسن^[۶۸], ۲۰۰۴). روان نمایشگری هم به شکل انفرادی و هم به شکل گروهی, قابل اجرا است ولی شکل گروهی آن، از ابتدای شکل گیری این رویکرد تا کنون، همواره به عنوان رایجترین و شناخته شده ترین شکل اجرای آن محسوب می‌شده است (کارپ, ۱۹۹۸).
ز) روان نمایشگری با محتوای معنوی^[۶۹]
روان نمایشگری با محتوای معنوی، به شکلی التقاطی از روان نمایشگری اشاره دارد که طی آن، در جریان اجرای روند استاندارد و معمول روان نمایشگری, به شیوه ای نظام مند و یکپارچه نگر, از باورها و تجارب معنوی اعضای گروه، به منظور تسهیل و افزایش اثربخشی جریان مشاوره استفاده می‌شود.
۱-۷-۲ تعاریف عملیاتی
الف) شادی
در این پژوهش, منظور از شادی, نمراتی است که آزمودنی ها در پرسشنامه ی شادکامی‌آکسفورد (OHQ) کسب می‌کنند.
ب) لذت
در این پژوهش, منظور از لذت, نمراتی است که آزمودنی ها در مقیاس لذت اسنیت- همیلتون (SHAPS) کسب می‌کنند.
ج) سلامت روان
در این پژوهش, منظور از سلامت روان, نمراتی است که آزمودنی ها در پرسشنامه ی سلامت عمومی‌۲۸ سوالی (GHQ-28) کسب می‌کنند.
د) نگرش مذهبی
در این پژوهش, منظور از نگرش مذهبی, نمراتی است که آزمودنی ها در پرسشنامه ی نگرش سنج مذهب کسب می‌کنند.
ه) روان نمایشگری با محتوای معنوی
در این پژوهش, منظور از روان نمایشگری با محتوای معنوی, ۱۰ جلسه ی هفتگی مشاوره ی گروهی است که دوبار در هفته، در دانشکده ی علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه اصفهان برگزار گردید. هرجسله به مدت زمان ۹۰ دقیقه برگزار می‌شد و شامل سه مرحله ی گرم کردن, اجرا و مشارکت بود. در هرجلسه, در جریان اجرای مراحل و تکنیک های روان نمایشگری، به طور یکپارچه, باورها و تجارب معنوی اعضا که برگرفته از نگرش مذهبی آنان بود, مورد تأکید و به طور فعالی در پیشبرد روند مشاوره، مورد استفاده قرار می‌گرفت.
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش
۲-۱ مقدمه
براساس مطالعات و پژوهش های متعددی که در حیطه ی سلامت روان انجام شده است، امروزه این موضوع، مورد توافق است که هیجانات مثبت، می‌توانند نقش مهمی‌در سلامت روان افراد داشته باشند (امونز، ۲۰۰۵). بنابراین به نظر می‌رسد در برنامه های مداخله ای یا پیشگرانه به منظور بهبود یا حفظ سلامت روان، ضرورت دارد که عوامل مؤثر در تجربه ی پایدار هیجانات مثبت، شناخته شود. مطالعات و پژوهش های مختلف انجام شده در حیطه ی روانشناسی مذهب و معنویت، نشان داده اند که این دو مولفه می‌توانند تأثیرات قابل توجهی بر تجربه ی بادوام و با ثبات هیجانات مثبت داشته باشند (جانسون، ۲۰۰۹). بنابراین به نظر می‌رسد که تأکید بر باورها و عقاید مذهبی، در جریان مداخلاتی که ظرفیت خوبی برای ارتقاء هیجانات مثبت دارند، می‌تواند تأثیر مطلوبی بر حفظ و ارتقاء سلامت روان داشته باشد. روان نمایشگری یکی از مناسب ترین مداخلات برای تحقق این هدف محسوب می‌شود، اما با این حال، هنوز یکپارچه سازی عقاید معنوی و مذهبی در جریان اجرای مداخلات مبتنی بر روان نمایشگری، مورد بررسی های علمی‌قرار نگرفته است. در این فصل، ابتدا به بررسی تاریخچه ی مطالعه ی هیجانات مثبت در علم روانشناسی پرداخته خواهد شد. سپس به هیجانات شادی و لذت، به عنوان مهمترین هیجانات مثبت، پرداخته خواهد شد و ابعاد هریک از این هیجانات و نیز مولفه های مرتبط با آن ها براساس مبانی نظری و پژوهش های انجام شده، مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در ادامه به سلامت روان و تغییرات و تحولات ایجاد شده در مفهوم پردازی این حیطه ی مهم از روانشناسی، پرداخته خواهد شد و ابعاد و مولفه های مختلف سلامت روان مورد بحث قرار خواهد گرفت. همچنین مفاهیم مذهب و معنویت و ارتباط آن ها با سلامت روان و هیجانات مثبت، مورد بحث و تبیین قرار خواهد گرفت. در پایان شرح مبانی نظری، نیز ضمن اشاره به ریشه های تاریخی رویکرد روان نمایشگری، مهمترین اصول و مبانی این رویکرد و ظرفیت های ارزشمند آن برای مداخله در حیطه ی هیجانات مثبت و سلامت روان و نیز قابلیت استفاده از مفاهیم معنوی در این رویکرد، تبیین خواهد شد. در پایان این فصل، پژوهش های داخلی و خارجی انجام شده که مرتبط با فرضیه های مورد بررسی در این پژوهش می‌باشند، مورد اشاره قرار خواهند گرفت.
۲-۲ هیجانات مثبت
۲-۲-۱ تاریخچه ی هیجانات مثبت
نظریه پردازی در حیطه ی هیجانات مثبت، بیش از دو هزار سال قدمت دارد. نخستین نظریه پردازی های منسجم در مورد این مقوله، به نظریات فلاسفه ی یونان باستان، به خصوص افلاطون و ارسطو در مورد هیجانات شادی و لذت، مربوط می‌شود (ویترس^[۷۰]، ۲۰۰۹). در این نظریات، به طور بارزی به جنبه های غیرمادی و فراحسی هیجانات شادی و لذت، تأکید می‌شد و اعتقاد بر این بود که تجربه ی شادی و لذت اصیل، در نتیجه ی تجربیاتی همچون دستیابی به فضایل اخلاقی، درک زیبایی و خوبی، امکان پذیر خواهد بود (کسبیر و داینر، ۲۰۰۸). البته در میان فلاسفه ی یونان، نظریه پردازان از جمله آریستیپوس نیز لذت و شادی را به عنوان احساسات خوشایند آنی و موقعیتی می‌دانستند و برای این هیجانات، جنبه های شناختی و متعالی در نظر نمی‌گرفتند (گرامی، ۱۳۸۷).
در دوران پس از میلاد مسیح تا عصر رنسانس، در میان هیجانات مثبت، عمدتاً هیجان لذت، مرکز توجه نظریه پردازان بود، البته در آن دوران، تمایز و مرزبندی دقیقی بین هیجان لذت و شادی وجود نداشت و بسیاری از تبیین های ارائه شده برای هیجان لذت، مفهوم هیجان شادی به معنای تعریف شده در روان شناسی امروزی را نیز در بر می‌گرفت (کسبیر و داینر، ۲۰۰۸). در طول این سال ها نظریات بسیار مختلفی در مورد تبیین هیجان لذت، ارائه شد که بعضی از آن ها مانند نظریات فلاسفه ی مسیحی و اسلامی، معتقد به جنبه های مذهبی و معنوی در تبیین هیجان لذت بودند و بعضی دیگر صرف نظر از مبانی مذهبی و معنوی، به تبیین این هیجان می‌پرداختند. در مجموع این نظریات، چیزی که مورد اتفاق نظر اکثر این صاحب نظران بود، تعریف جنبه های شناختی و فراحسی برای هیجان لذت بود (گرامی،‌۱۳۸۷). حتی در نظریاتی مثل نظریه ی اپیکور، بنیانگذار مکتب فلسفی رواقی، که لذت را به عنوان غایت زندگی تلقی می‌کرد، تعریف لذت، صرفاً به لذت حسی محدود نمی‌شد بلکه لذت های پایدار فرامادی را نیز در بر می‌گرفت (سلیمانی، ۱۳۸۹). نقطه ی اوج این دیدگاه جامع در تبیین هیجان لذت، در نظریات جان استوارت میل^[۷۱]، فیلسوف قرن نوزدهم، متبلور شد. براساس نظریه ی میل، لذات جسمی‌محض، برای حیوانات تناسب دارد ولی انسان ها علاوه بر لذات جسمی، لذات سطح بالاتری را نیز جستجو می‌کنند. او این دسته از لذات را که فقط خاص انسان بود، با عنوان لذت های برتر^[۷۲] مطرح نمود. میل معتقد بود که این نوع از احساس لذت، برخاسته از مقولاتی همچون هنر، موسیقی، فلسفه، مذهب و مواردی از این قبیل است (فرانکلین، ۲۰۱۰). این دیدگاه میل، در تبیین های امروزی علم روانشناسی در مورد هیجان لذت، بویژه در حیطه ی مطالعات رویکرد روانشناسی مثبت،‌ بسیار تأثیر گذار بوده و مورد پذیرش و توافق عمومی‌نظریه پردازان و پژوهشگران این حیطه قرار دارد (کار، ۲۰۰۵؛ پترسون، ۲۰۰۶).
در تاریخ روانشناسی علمی، نیز هیجان لذت، خیلی زودتر از هیجان شادی، مورد توجه نظریه پردازان قرار گرفت. مفهوم لذت، به طور ضمنی در مکاتب و رویکردهای اولیه ی روانشناسی، آشکار بود. مثلاً درقانون اثر^[۷۳] ثرندایک^[۷۴] بر ارائه ی یک مولفه ی لذت بخش و خوشایند، تأکید می‌شد. در رویکرد وونت^[۷۵]، تجربه ی لذت به نوعی در یکی از مولفه های سه گانه ی اصلی تجربه ی هشیار، مطرح می‌شد. همچنین در نوشته های ویلیام جیمز^[۷۶] نیز مطالبی در مورد لذت، دیده می‌شود که این هیجان را به ساز و کارهای بدنی مرتبط دانسته است (ویترس، ۲۰۰۹). اولین نظریه پردازی جدی در مورد لذت، که مستقیماً این مفهوم را مورد بحث قرار داد، توسط فروید^[۷۷]، صورت گرفت که «اصل لذت^[۷۸]» را مطرح نمود. فروید اصل لذت را به عنوان یک نیروی انگیزشی در رفتار انسان در نظر گرفت و معتقد بود که براساس این اصل، فرد در پی دست یافتن به لذت فوری و اجتناب از درد و رنج است. در نظریه ی فروید، لذت بیشتر به عنوان یکی از منابع و عوامل تأثیر گذار بر حالات آسیب شناسی روانی بود، زیرا براساس اصل لذت، لذت به عنوان تمایلی در نظر گرفته می‌شد که لازم بود فوری و بدون در نظر گرفتن پیامدها و نتایج احتمالی، ارضا شود (جانسون، ۲۰۰۹). البته فروید، صِرف تمایل لذت را معادل حالات آسیب شناسی، قلمداد نمی‌کرد، بلکه معتقد بود که اگر این تمایل، تحت تسلط ساختار شخصیتی ایگو^[۷۹] قرار بگیرد، و متناسب با موقعیت و شرایط واقعی ارضا شود، منجر به پیامدهای ناسالم و ناکام کننده نخواهد شد. با این حال، در نظریه ی فروید،‌ لذت به عنوان یک مولفه ی مثبت تأثیر گذار بر سلامت روان، محسوب نمی‌شد (شولتز و شولتز؛ ترجمه ی سیدمحمدی، ۱۳۸۷).

<p>https://okba.ir/wp-admin/post.php?post=299501&amp;actio

نمودار ۱۳- اثر شرایط کشت بر راندمان آبیاری
a
b
روش های مختلف کشت نیز بر راندمان آبیاری اثر معنی داری داشتند (۰۵/۰  ). روش کشت سانتریفوژ با راندمان آبیاری ۱۸۴/۱ کیلوگرم بر متر مکعب کمترین و سه خط کشت روی جوی و پشته های ۶۰ سانتیمتری با راندمان آبیاری ۵۳۷/۱ کیلوگرم بر متر مکعب بیشترین راندمان آبیاری را داشتند که این اختلاف ۲۸% می باشد (نمودار ۱۴). روش چهار خط کشت روی جوی و پشته های ۷۵ سانتیمتری با راندمان مصرف آب ۵۱۲/۱ کیلوگرم بر متر مکعب در رتبۀ دوم و کشت مسطح با راندمان مصرف آب ۳۸۷/۱ کیلوگرم بر متر مکعب در رتبۀ سوم قرار گرفتند. عملکرد زراعی بالا در کشت سه خط روی جوی و پشته های ۶۰ سانتیمتری و نیز مصرف آب کمتر برای آبیاری، باعث بالاتر بودن راندمان آبیاری شده است. لیمون و همکاران (۲۰۰۲)، فاهونگ و همکاران (۲۰۰۴)، لی و همکاران (۲۰۰۶)، سو و همکاران (۲۰۰۷) و کاهلوون و همکاران (۲۰۰۷) نتایجی مشابه این نتایج را گزارش کردند (۶۰، ۳۲، ۵۹، ۸۵ و ۵۲).

نمودار ۱۴- اثر روش های کشت بر راندمان آبیاری
a
b
c
a
شرایط و روش های کشت بر راندمان آبیاری اثر متقابل داشتند (۰۵/۰  ). مطابق جدول (۱۰) هیرم کاری و سه خط کشت روی جوی و پشته های ۶۰ سانتیمتری با راندمان آبیاری ۶۴۸/۱ کیلوگرم بر متر مکعب بیشترین و خشکه کاری و سانتریفوژ با راندمان آبیاری ۱۴۹/۱ کیلوگرم بر متر مکعب، کمترین راندمان آبیاری را داشتند. اختلاف بین این دو تیمار ۳/۳۱% بود.
جدول ۱۰- اثر متقابل شرایط و روش های کشت بر راندمان آبیاری

نتایج بدست آمده در این آزمایش بیانگر تأثیر زیاد هیرم کاری در عملکرد زراعی، راندمان آبیاری و کنترل علف هرز می باشد. در شرایط هیرم کاری، بوته ها استقرار بهتری یافته و کنترل علف هرز بهتر انجام می شود. همچنین سه خط کشت روی جوی و پشته های ۶۰ سانتیمتری باعث افزایش عملکرد زراعی، راندمان آبیاری و کنترل علف هرز شد. فاصلۀ مناسب جوی و پشته ها از یکدیگر و تعداد مناسب خطوط کاشت روی هر پشته، باعث رسیدن آب کافی و مناسب به بوته ها شد و نیز رقابت درون گونه ای را برای دستیابی به آب و مواد غذایی کاهش داد که باعث افزایش عملکرد و بازدۀ آبی شد. در نهایت، روش هیرم کاری با سه خط کشت روی جوی و پشته های ۶۰ سانتیمتری، باعث افزایش فراوان در عملکرد زراعی و راندمان آبیاری شد.
نتیجه گیری و پیشنهادها

n=edit&amp;classic-editor</p>

<p>https://okba.ir/wp-admin/post.php?post=299501&amp;actio

به مساله اضطراب بطور اساسی پرداخته است و به اهمیت هیجان در فرایندهای تخلیه روانی تاکید داشته است.

نظریه‌ رفتاری

این مکتب در مورد بسیاری از مسائل دیرینه روان شناسی از جمله مساله ماهیت هیجان همراه بوده است.

نقش هیجان در هوش
علی رغم این که جنبش هوش عقلانی هیجانی را در بر نداشت، چنین نبود که همه ی روان شناسان هیجان را نادیده بگیرند. در واقع به مدت بیش از یک قرن محققان و نظریه پردازان سعی کرده اند هیجان را درک کنند، با این حال، نظریه غالب در مورد هیجان سالهای بسیاری است که تقریباً به طور کامل جدا از هوش یا حتی متضاد و دشمن آن بوده است. تفکر عمده در مورد هیجان این بود که آنها معمولاً باعث می شوند تا مردم حواسشان پرت شود و نتوانند به طور منطقی و در آرامش روی اطلاعات انتزاعی فکر کنند، یعنی نتوانند هوش خود را به کار ببرند. از اوایل دهه ی هشتاد بود که مفهوم متفاوتی از هیجان ها شروع به رشد کرد. عقیده ی جدید این بود که هیجان الزاماً در تفکر و رفتار هوشمندانه تداخل ایجاد نمی کند بلکه به هوش انسان کمک می کند . در واقع، یکی از تفکرهای مهمی که در این سالها به وجود آمد این بود که هیجان ها نوعی اطلاعات هستند. این بدان معنی است که مردم از هیجان خود مانند اطلاعاتی که با آن آشنا هستند، استفاده می کنند. هیجانها درباره ی ارزش، اطلاعاتی ارائه می دهند. آنها نوعی علایم اختصاری و سریع هستند که به انسان اطلاع می دهد، چه چیزی را در محیط خود ارزیابی و قضاوت کند و آن را مثبت یا منفی تلقی نماید(گنجی،۱۳۸۴).
مهم ترین عوامل موثر در قابلیت هیجانی شامل خود فرد یا هویت من، تمایلات اخلاقی و تاریخچه رشدی فرد می باشد. این عوامل موثر خود جریانهای پیچیده ای هستند که در بافت زمان و فرهنگ قرار دارند. ریشه ی زمانی قابلیت هیجانی به احتمال قوی در تاریخچه رشد هر فرد یافت می شود. اما این تاریخچه نیز عمیقاً در بافت فرهنگی، نظام باورهای فردی و اجتناعی و ارتباطات و تعاملاتی که افراد در آن درگیر می باشند قرار دارد (اکبرزاده،۱۳۸۳).
نظریه های هوش هیجانی
هوش هیجانی به همان قدمت رفتار انسانی است. از انجیل عهد قدیم و عهد جدید و فلاسفه ی یونانی گرفته تا شکسپیر، توماس جفرسون و روانشناسی مدرن جنبه ی هیجانی منطق به عنوان عنصر بنیادین سرشت انسان مطرح شده است. کسانی که هوش هیجانی خود را تقویت می کنند و آن را به حد کمال می رسانند، یک توانایی منحصر به فرد به دست می آورند تا در شرایط و موقعیتهایی که دیگران در آنها قرار می گیرند و رنج می کشند به خوبی شکوفا شوند. هوش هیجانی چیزی در درون هر یک از انسان ها است که تا حدی نامحسوس تعیین می کند که چگونه رفتار خود را اداره کنند، چگونه با مشکلات اجتماعی کنار بیایند و چه تصمیماتی بگیرند که به نتایج مثبت ختم شود( گنجی،۱۳۸۴). بار آن(۱۹۸۰) بهره ی هیجانی یا هوش هیجانی را برای این دسته توانایی ها به کار برد و اولین آزمون در این مورد را ساخت. در سال ۱۹۹۰ هوش هیجانی توسط مایر، دیپائولو و سالووی به این صورت مطرح شد: نوعی پردازش اطلاعات هیجانی که شامل ارزیابی صحیح هیجانات خود و دیگران و بیان مناسب و تنظیم سازگارانه ی هیجانات است به نحوی که به بهبود جریان زندگی منجر شود. مایر و همکاران (۱۹۹۹) هوش هیجانی را به توانایی شناسایی و تشخیص مفاهیم و معانی هیجانات ، روابط بین آنها، استدلال کردن در مورد آنها و نیز حل مسئله بر آن اساس اشاره می کنند. هوش هیجانی شامل توانایی دریافت هیجانات ، هماهنگ ساختن هیجانات و احساسات مرتبط ، درک و فهم اطلاعات مربوط به هیجانات و نیز مدیریت هیجان ها می باشد. در تعریف فوق چهار بعد برای هوش هیجانی در نظر گرفته شده که عبارتند از : ادراک، ارزیابی و ابراز هیجانات، تسهیل تفکر توسط هیجانات، فهم وتشخیص صحیح هیجانات، تنظیم بازخوردی هیجانات. در اصلاحیه ای که از طرف گلمن(۱۹۹۸) بر این تعریف صورت گرفت: هوش هیجانی به چهار حوزه ی آگاهی از هیجانات خود، مدیریت هیجانات خود، شناسایی هیجانات دیگران و تنظیم روابط خود با دیگران تبدیل شد. تعریف دیگری از هوش هیجانی توسط بار آن (۱۹۹۷) ارائه شد که عبارت است از: مجموعه ای از توانایی های غیر شناختی، توانش ها و مهارت هایی که بر توانایی رویارویی موفقیت آمیز با خواسته ها ، مقتضیات و فشارهای محیطی تاثیر می گذارند. از نظر او مولفه های هوش هیجانی عبارت است از : هوش هیجانی درون فردی : شامل مواردی چون خود شکوفایی، استقلال و خود آگاهی هیجانی. هوش هیجانی بین فردی: شامل مواردی چون همدلی و مسئولیت پذیری اجتماعی. توان سازگاری: شامل کیفیت هایی از قبیل حل مسئله و واقعیت آزمایی. مدیریت استرس: شامل کنترل تکانه ها و خوش بینی. خلق و خوی عمومی: شامل شادکامی و خوش بینی( سیادت و همکاران،۱۳۸۶).

هوش هیجانی محصول دو مهارت اصلی است: قابلیت فردی و قابلیت اجتماعی. قابلیت فردی روی فرد تمرکز دارد و به دو قسمت خود آگاهی و خود مدیریتی تقسیم می شود. قابلیت اجتماعی بیشتر بر نحوه ی رفتار با دیگران تمرکز دارد و به آگاهی اجتماعی و مدیریت رابطه تقسیم می شود( گنجی،۱۳۸۴). شکل شماره ی ۲-۲، قابلیت های هوش هیجانی و زیر مجموعه ی آن را نشان می دهد.
قابلیت اجتماعی
قابلیت فردی
خود آگاهی
آگاهی اجتماعی
مدیریت رابطه
خود مدیریتی
شکل شماره ی۲-۲ : قابلیت های هوش هیجانی
گلمن بین هوش هیجانی و قابلیت هیجانی تمایز قائل است. قابلیت هیجانی عبارت است از مهارتهای شخصی و اجتماعی که منجر به انجام دادن کار بهتر می گردد. قابلیت های هیجانی بر پایه ی هوش هیجانی بوده و به آن مرتبط می باشند. برای فراگیری قابلیت های هیجانی سطح خاصی از هوش هیجانی لازم می باشد( اکبرزاده،۱۳۸۳،ص ۸۷). جدول شماره ی ۷- ۲ ، سیر تکاملی هوش هیجانی را نشان می دهد.
جدول شماره ی ۷-۲ سیر تکاملی هوش هیجانی

سال

ویژگی

۱۹۶۹-۱۹۰۰

هوش و هیجان به عنوان دو حیطه ی جدا از هم، تحقیقات در ارتباط با هیجان، تحقیقات در ارتباط با هوش اجتماعی

۱۹۹۳-۱۹۹۰

ظهور هوش هیجانی، اولین باز نگری حوزه های بالقوه در ارتباط با هوش هیجانی، سنجش هوش هیجانی

۱۹۹۷-۱۹۹۴

عمومی سازی و گسترش مفهوم هوش هیجانی، چاپ کتاب مشهور گلمن با عنوان هوش هیجانی، انتشار تعدادی از مقیاس های شخصیتی تحت عنوان هوش هیجانی

۱۹۹۸ تا کنون

تحقیق و موسسه سازی هوش هیجانی، پالایش هایی در ارتباط با مفهوم هوش هیجانی، معرفی مقیاس های جدید در ارتباط با هوش هیجانی

آموزش هوش هیجانی
مایر عقیده دارد هوش عقلانی یک نوع ظرفیت روانی برای معنا بخشی و کاربرد اطلاعات هیجانی است. افراد در این مورد ظرفیت های مختلف دارند، بعضی در حد متوسط و بعضی دیگر ماهر یا خبره هستند. به عقیده مایر قسمتی از این ظرفیت غریزی است و قسمت دیگر آن چیزی است که از تجارب زندگی آموخته می شود. قسمت اخیر می تواند به وسیله کوشش، تمرین و تجربه پیشرفت یابد. سالووی نظر مایر را توسعه می دهد . یعنی عقیده دارد بسیاری از مهارت هایی که قسمتی از هوش هیجانی هستند می توانند یاد گرفته شوند . سالووی اعتقاد دارد هوش هیجانی عبارت است از یک سری مهارتها و قابلیت هایی که می تواند هم آموزش داده و هم یاد گرفته شود. به طوری که یک شخص بتواند از نظر هیجانی بهتر تربیت یابد (اکبرزاده،۱۳۸۳). کارسو و ولف^[۶۴] اعتقاد دارند که در اجرای برنامه های هوش هیجانی در سازمان باید به چند اصل توجه داشت. این اصول عبارتند از:
مشخص کردن هدف های سازمان به طور واضح، ایجاد پیوند بین آموزش و هدف های سازمان، ارزیابی دقیق کارکنان در برنامه آموزشی برای مشخص ساختن توانایی های پایه و نیازهای فردی آنان، انطباق طرح برنامه آموزشی با توانایی ها و ضعف های کارکنان، تهیه و تدوین ساختار جلسه ها، استفاده از تمرین های عملی، مطالعات موردی و روش ایفای نقش، برقراری ارتباط و پیوند بین آموخته ها و تجارب دنیای واقعی کارکنان، فراهم ساختن فرصت هایی برای تمرین آموخته ها، پیش بینی فرصت های متعدد برای دادن بازخورد، استفاده از موقعیت های گروهی برای ایفای نقش و بهترین رفتارهای اجتماعی و آموزش آنها، نشان دادن نیازهای اختصاصی هر فرد به او به طور خصوصی و محرمانه، فراهم ساختن منابع حمایتی و تقویتی برای کارکنان در برنامه طی مرحله پیگیری (ابراهیمی،۱۳۸۵).

n=edit&amp;classic-editor</p>

رابطه ای شبیه معادله ۲-۴۰ و همانند قانون سرمایش نیوتن اغلب برای آنالیز خشک کردن دانه ها مورد استفاده قرار می گیرد(Lewis, 1921):

(۲-۴۱)
که پس از انتگرال گیری می‌توان نوشت:
(۲-۴۲)
dM/dt: نرخ خشک شدن (%m.c/hr)
M_in: رطوبت اولیه در زمان صفر (% db)
M_t: رطوبت در هرزمان (% db)
M_eq: رطوبت تعادلی (% db)
MR: نسبت رطوبتی
t : زمان (hr)
k: ثابت خشک شدن (۱/hr)
معادلات ۴۰ و ۴۲ هر دو معادله خشک کن بوده و ثابت های K و k ثابت خشک کن می باشند.که این دو ثابت فقط به دلیل وجود ضریب ۶/π^۲ با هم متفاوت هستند. واحد هر دو ثابت hr^-1 یا s^-1 است. البته این دو معادله اغلب، شکل معادله خشک کن را نمی توانند به خوبی پیش بینی کنند زیرا نرخ خشک شدن اولیه خیلی کم بوده و سرعت رسیدن به رطوبت تعادلی خیلی زیاد است (Brooker et al, 1992).
معادله تغییر یافته تجربی که نرخ خشک شدن لایه نازک برنج و ذرت را به خوبی پیش بینی می کند، عبارت است از: (Brooker et al, 1992)
(۲-۴۳)
که c ضریب ثابت و k’ ثابت تغییر یافته خشک کن می باشند. این معادله را معادله Page می نامند (Page, 1949). که این معادله خشک شدن دانه را خیلی بهتر از دو معادله قبلی (۴۰ و ۴۲) پیش بینی می کند. هر چند که در این معادله نیز نرخ خشک شدن در ابتدا خیلی زیاد می باشد. ثابت های معادلات بالا به نوع دانه، دمای دانه و رطوبت نسبی بستگی دارد. که مقادیر این ثابت ها در مراجع مختلف موجود است (Brooker et al, 1992).
معادلات کاملاً تجربی برای پیش بینی خشک شدن دانه ها اغلب بیشتر از روش های تئوری و نیمه تجربی مورد استفاده قرار می گیرند. زیرا آنها رفتار خشک شدن دانه را بهتر از دو روش تئوری و نیمه تجربی پیش بینی می کنند (Brooker et al, 1992). یکی از معادلات تجربی که برای آنالیز خشک کردن دانه ها بدست آورده شده عبارتست از: (Thompson et al, 1968)
t= Aln MR+B(ln MR)² (۲-۴۴)
که A و B عبارتند از :
A=-1.86178+0.00488T
B=427.3640exp(-0.03301T) (2-45)
که t زمان خشک شدن برحسب ساعت و T دمای دانه برحسب فارنهایت می باشند.
آنها همچنین فرض کردند که رطوبت تعادلی دانه ذرت از رابطه زیر به دست می آید: (Brooker et al ,۱۹۹۲)
(۲-۴۶)
که T دمای هوای خشک کننده برحسب درجه سلسیوس، c=3.82×۱۰^-۵ و n=2 می باشند.
۲-۷-۲- خشک‌کردن به روش لایه ضخیم^[۷۱]
در این روش در سرتا سر لایه در حال خشک شدن در هر زمان به غیر از زمان صفر اختلاف رطوبت مشاهده می‌شود. عمق بستر محصول در این روش ممکن است تا چندین متر برسد. در روش لایه ضخیم از یک خشک‌کن مخزنی استفاده می شود و هوای داغ به داخل محصول فرستاده شده تا میزان رطوبت مطلوب بدست آید. اغلب مشاهده می‌شود که خشک‌شدن در لایه باریکی که در طرف ورودی هوا قرار دارد صورت می‌گیرد و این لایه اغلب قبل از اینکه بقیه لایه‌های بالایی رطوبتشان را از دست بدهند خشک می‌شود. این لایه ناحیه خشک شونده^[۷۲] نامیده می‌شود. این ناحیه با ادامه فرایند در جهت حرکت هوا گسترش یافته تا کلیه لایه‌ها را فرا بگیرد (زمردیان، ۱۳۸۷).
البته بعضی از محققین ابراز کرده اند که خشک شدن در تمام لایه‌ها همزمان شروع می‌شود هرچند لایه نزدیک به ورودی هوا سریعتر خشک می گردد لایه پایینی رطوبت خود را به هوا می‌دهد. این هوای مرطوب که به لایه های بالاتر می‌رود قابلیت خشک کردن کمتری دارد. لذا سرعت خشک ‌شدن کاهش می‌یابد. اگر این هوا هنگام خروج از ستون دانه با آن به تعادل نرسد تمام لایه‌ها خشک می‌شوند (زمردیان، ۱۳۸۷). برای شبیه سازی لایه ضخیم دانه ها می توان از لایه نازک دانه استفاده کرد به این ترتیب که لایه ضخیم را تعداد بی نهایت لایه نازک تصور نموده و با بهره گرفتن از روش های المان محدود مدلی برای لایه ضخیم پیدا کرد.
به طور کلی فرضیات مختلفی درباره خشک کردن مخزنی دانه ها وجود دارد که در ادامه آورده می شود:
۲-۷-۲-۱- مدل بستر ضخیم
مدل های غیر تعادلی به آن دسته مدل هایی اطلاق می گردد که در آن فرض می شود در عمق بستر دانه ها تعادل جرمی و حرارتی بین هوای خشک کننده و دانه وجود ندارد. بر مبنای فرض یاد شده، دستگاهی از معادلات دیفرانسیل جزئی که بر اساس قوانین مربوط به انتقال حرارت و جرم، نظریه ریاضی حاکم بر خشک کردن اجسام جامد (صلب) به صورت تکی و نیز نظریه عمومی خشک شدن دانه ها می باشد، نوشته شده است. این مدل ها را می توان مدل های دقیقی برای نظریه خشک کردن دانه ها دانست به شرط آن که فرضیاتی که برای ابداع آنها در نظر گرفته می شوند، معتبر باشند. اعتبار فرضیات به عمل آمده زمانی تضمین می شوند که درجه حرارت هوای خشک کننده بیشتر از درجه حرارت محصول در بستر خشک کن باشد. البته میزان بالاتر بودن درجه حرارت هوای خشک کننده نسبت به درجه حرارت محصول معیار مشخصی ندارد. تا کنون به طور قرار دادی این مطالب مورد توافق قرار گرفته است که درجه حرارت هوایی که برای خشک کردن مورد استفاده قرار می گیرد حداقل ۵ درجه سلسیوس بیشتر از درجه حرارت هوای محیط باشد. یک معادله دیفرانسیل جزئی که یک مدل خشک کردن را تعریف می کند، می تواند بسته به نوع و روش حل و در نظر گرفتن بعضی ملحوظات که سبب سادگی شود، چند مدل جبری خشک کردن را نتیجه دهد. روش غیر تعادلی می تواند برای دانه های مختلف و آرایش های مختلف عبور هوا مورد استفاده قرار گیرد (شکل۲-۲).
یک مدل غیر تعادلی برای بستر عمیق دانه ها با در نظر گرفتن پیش فرض های زیر ارائه شد:
(Brooker et al, 1992)
در حین عمل خشک شدن کمبود حجمی که در اثر چروکیدگی در بستر دانه ها پدید می آید قابل اغماض است.
درون یک دانه به صورت انفرادی اختلاف درجه حرارت قابل اغماض است.
انتقال حرارت و جرم در بین دانه ها به روش هدایت قابل اغماض است.
جریان یافتن هوا و دانه ها (در بسترهای متحرک) به صورت تقریبا فشرده و حجمی در نظر گرفته می شود.
مقادیر ∂T/∂t و ∂H/∂t در برابر ∂T/∂x و H/∂x∂ قابل اغماض می باشد (x ضخامت توده بستر دانه در جهت حرکت جریان هوا، H نسبت رطوبتی محصول و T دمای هوای خشک کننده است).
از دیواره مخزن خشک کن انتقال حرارتی صورت نمی گیرد. ضمن اینکه ظرفیت حرارتی این دیواره نیز قابل اغماض است.
در یک محدوده کوتاه زمانی ظرفیت حرارتی هوای مرطوب ودانه ثابت در نظر گرفته می شود.
بایستی معادلات دقیقی برای خشک کردن لایه های نازک دانه و نیز برای تعیین مقدار رطوبت تعادلی دانه به کار برده شوند.
که این فرضیات برای مدل سازی در حالت های جریان متقاطع، همسو و جریان مخالف به کار رفته است. که در اینجا به دلیل شباهت به کار پایان نامه فقط جریان مخالف توضیح داده می شود.
۲-۷-۲-۲- مدل جریان مخالف
در خشک کن دانه ای جریان مخالف، جریان هوا و دانه در خلاف جهت یکدیگر حرکت می کنند. در اینجا یک مدل و خصوصیات بارز آن برای خشک شدن به طریقه جریان مخالف به عنوان مثال آورده می شود
(Brooker et al, 1992; Laws and Parry 1983). در روش خشک کردن دانه با جریان مخالف، جریان عبور هوا درست مخالف جریان حرکت دانه های خشک شونده می باشد (شکل ۲-۲).
اگر جریان عبور دانه ها جهت مثبت در نظر گرفته شده و حالت پایا در فرایند فرض گردد، دستگاه معادلات دیفرانسیل زیر ارائه شد: (Brooker et al, 1992)
(۲-۴۷)
(۲-۴۸)
(۲-۴۹)
(۲-۵۰)
که معادله ۲-۴۷ مبین تغییرات دمای هوا در طول بستر، معادله ۲-۴۸ گویای تغییرات دمای محصول خشک شونده در طول بستر، معادله ۲-۴۹ نیز مبین تغییرات رطوبت نسبی هوای خشک کننده در طول بستر و معادله ۲-۵۰ نشان دهنده تغییرات رطوبت محصول در طول زمان خشک شدن می باشند. در این روابط T دما، x طول بستر، M رطوبت محصول، H رطوبت نسبی هوای خشک کننده، G نرخ جریان جرمیc_w گرمای ویژه آب مایع، c_g گرمای ویژه دانه و c_v گرمای ویژه بخار آب می باشند. ضمن این که اندیس a نشان دهنده هوا و اندیس g نشان دهنده دانه هستند.