1. 1. ریسک نرخ ارز:

سرمایه گذاران بین المللی در تبدیل سود ناشی از تجارت جهانی به پول رایج کشور خود با ریسک نرخ ارز مواجه هستند. ریسک نرخ ارز، ریسک ناشی از تغییر در بازده اوراق بهادار در نتیجه نوسانات ارزهای خارجی است.

1. 1. ریسک کشور:

ریسک کشور یا ریسک سیاسی به ثبات یک کشور از ابعاد سیاسی و اقتصادی مربوط می شود. کشورهایی که از ثبات سیاسی و اقتصادی بالایی برخوردارند این نوع ریسک در آن کشورها پایین است.
۲-۱۵ انواع ریسک:
ریسک به دو قسمت تقیسم می شود ریسک سیستماتیک و ریسک غیرسیستماتیک
ریسک غیرسیستماتیک + ریسک سیستماتیک = ریسک کل
ریسک سیستماتیک:
تغییرپذیری در بازده کلی اوراق بهادار که مستقیماً به تغییرات بازار یا اقتصاد بستگی دارد، ریسک سیستماتیک یا «ریسک بازار» گفته می شود، ریسک سیستماتیک ریسک غیرقابل کنترل بوده و کاهش پذیر نیست. این ریسک شامل ریسک های تورم، بازار، و نرخ بهره است.
ریسک غیرسیستماتیک:
ریسک قابل کنترل یا ریسک کاهش پذیر؛ آن قسمت از تغییرپذیری در بازده کلی اوراق بهادار که به تغییرپذیری کلی بازار بستگی ندارد ریسک غیرسیستماتیک نام دارد. این ریسک قابل کنترل بوده و کاهش پذیر است و با ایجاد تنوع میتوان این نوع ریسک را کاهش داد.
این نوع ریسک منحصر به اوراق بهادار خاصی است و به عواملی همچون ریسک تجاری، مالی و ریسک نقدشوندگی بستگی دارد.
۲-۱۵-۱ رابطه ریسک وبارده:
ریسک و بازده مورد انتظار رابطه مستقیم دارند. هر چه ریسک اوراق بهادار افزایش یابد بازده مورد انتظار سرمایه گذار نیز افزایش خواهد یافت.
بتا:
بتا معیار اندازه گیری ریسک سیستماتیک اوراق بهادار است. برای محاسبه بتا از رابطه زیر استفاده می شود:

=
که در آن
R_i : بازده دارایی
R_f : بازده بدون ریسک
R_m: بازده بازار
می باشند. در واقع بتا شیب خط رگرسیونی است که بازده یک ورقه بهادار را با بازده اوراق بهادار موجود در بازار مرتبط می سازد و یا میتوان گفت بتا ضریب حساسیت تغییرات بازده سهم در مقابل تغییرات بازده بازار است.
ضریب بتا از رابطه زیر محاسبه می شود:
که در آن:
Cov x,m: کواریانس بین بازده سهم و بازده بازار
:   واریانس بازده بازار
می باشد. ضریب بتا نشان میدهد اگر بازده پرتفوی بازار یک درصد تغییر کند، بازده سهم چند درصد تغییر خواهد کرد.
۲-۱۶ مجموعه سرمایه گذاری^[۵۵]:
مجموعه سرمایه گذاری، مجموعه ای از اوراق بهادار متفاوت است، این اوراق هر کدام دارای بازده و ریسک جداگانه ای می باشند. به مجموعه سرمایه گذاری، پورتفولیو، سبد سرمایه گذاری و یا پرتفوی گفته می شود. هدف از این بحث اولاً محاسبه بازده و ریسک مجموعه سرمایه گذاری همچنین شناسایی عناصری است که بر بازده و ریسک مجموعه تاثیر می گذارد. ثانیاً تعیین «مجموعه کارا» است (یعنی مجموعه ای که بیشترین بازده متناسب با ریسک را دارا می باشد).
بازده مجموعه سرمایه گذاری:
بازده یک مجموعه سرمایه گذاری میانگین موزون بازده سهام مختلف است و از رابطه زیر محاسبه می شود:
R_p= x_aR_a + x_bR_{b + ……}
که در آن:
R_p: بازده مجموعه
x_a و x_b: درصد سرمایه گذاری در سهام a و b
R_a و R_b: بازده سهام a و b
می باشند.
۲-۱۷ ریسک مجموعه سرمایه گذاری:
ریسک پرتفوی تنها متاثر از میانگین وزنی انحراف معیار اعضای مجموعه تشکیل دهنده آن نیست. بلکه تنوع در سرمایه گذاری و چگونگی ارتباط بازده اعضا با یکدیگر نیز بر ریسک مجموعه تاثیر خواهد گذاشت. به بیان دیگر در یک مجموعه سرمایه گذاری هر چه تنوع بیشتر باشد ریسک مجموعه کمتر خواهد شد.
همانطور که قبلاً گفته شد، ریسک از دو قسمت تشکیل شده قسمت تشکیل شده، ریسک سیستماتیک و ریسک غیرسیستماتیک. با ایجاد تنوع در یک مجموعه سرمایه گذاری، ریسک کل کاهش می یابد، این کاهش ریسک در ریسک غیر سیستماتیک ایجاد می شود یعنی با ایجاد تنوع ریسک غیرسیستماتیک کاهش می یابد.
ضریب همبستگی:
ضریب همبستگی بیانگر چگونگی ارتباط تغییرات دو پدیده می باشد این ضریب از ۱ + تا ۱- تغییر می کند. در صورتیکه ضریب همبستگی بین صفر و ۱+ باشد همبستگی مستقیم بوده و هر چه ضریب همبستگی به سمت ۱+ میل کند، همبستگی مستقیم شدیدتر خواهد شد. اگر ضریب همبستگی صفر باشد، دو پدیده مستقل از یکدیگر بوده و در صورتیکه ضریب همبستگی بین صفر تا ۱- باشد همبستگی معکوس بوده و هر چه ضریب همبستگی به سمت ۱- میل کند همبستگی معکوس شدیدتر خواهد شد.
۲-۱۸ تئوری پرتفولیو:
در یک مجموعه سرمایه گذاری هر چه ضریب همبستگی بین بازده اعضای مجموعه به سمت ۱- میل کند ریسک مجموعه کاهش می یابد.
برای محاسبه ریسک پرتفوی از رابطه زیر استفاده می شود:
σ_p² = x²_a σ^۲_a + x²_b σ^۲_b + ۲x_bx_aCov(a,b)
که در آن:
σ_p²: واریانس پرتفوی که جذر آن انحراف معیار یا ریسک مجموعه است.
x_a و x_b: درصد سرمایه گذاری در سهام a و b است.

لارنس"نمادها را به معنای چیزی نمی داند بلکه آن ها را نشانه ی پاره ای از احساسات و تجارب آدمی می شمارد”
گرین"در تعریف نماد آن را تصویر شیء یا کنشی می پندارد که از معنایی ورای ارزش حقیقی خود پر بار باشد.”
باشلار"نماد ها را تبیین کنده ی دریافت های برآمده از فوق خود آگاهی و تخیل می شمارد که توسط جان های با عظمت ساخته و پرداخته می شوند.”
کارلایل"نماد را حاصل تجسم و مکاشفه ای مشخص و مستقیم از جهان لایتناهی می شمرد که با دنیای متناهی در آمیخته است.”
دوبوکور"رمز را شبیه بلور تراشیده ای می بیند که نور مکتسب را شکسته و به الوان مختلف تبدیل می سازد و یا مبنای عینی،واقعیت ذهنی را منعکس می کند.”
لالاند"نماد را نشانه ای عینی می داند که بر چیزی غیرقابل مشاهده دلالت می کند.”
الیاده"نماد را چیزی ورای بازتاب ضرب آهنگ کائنات می شمارد که در پدیده های طبیعی خود را نشان می دهد و بستری مساعد برای تولید معنی و تفسیر به شمار می رود.”

اریک فروم"زبان سمبولیک را خارج از محدوده ی زمان و مکان تعریف می کند که تجربیات درونی و افکار و احساسات را بیان می کند.”
نماد شیء بی جان یا موجود جانداری است که هم خودش است هم مظهر مفاهیمی فراتر از خودش.”
۳-۱ سمبل:
سمبل ( symbol) که رمز،مظهر و نماد در زبان فارسی نامیده می شود یکی از آرایه های ادبی ست. از ویژه گی های بارز سمبل ابهام،عدم صراحت و غیر مستقیم بودن آن است.
«آن چه ما نمادش می نامیم یک اصطلاح است.یک نام یا نمایه ای که افزون بر معانی قرار دادی و آشکار و روزمره ی خود دارای معانی متناقض نیز باشد. نماد شامل چیزی گنگ،ناشناخته یا پنهان از ماست… یک کلمه یا یک نماد،هنگامی نمادین می شود که چیزی بیش از مفهوم آشکار و بدون واسطه ی خود داشته باشد. این کلمه یا نمایه جنبه ی ناخودآگاه گسترده تری دارد که هرگز نمی تواند به گونه ای دقیق مشخص شود و نه به طور کامل توضیح داده شود. و هیچ کس هم امیدی به انجام این کار ندارد.»(یونگ ۱۳۷۷؛ص ۱۶)
«از نظر بلاغت ادبی نماد یا سمبل از زمره ی «صورت های خیال» محسوب می شود. به طور معمول هر تصویری شامل دو نیمه است:رسانه و غرض. نماد همان رسانه است که صورت مرئی آن در متن ادبی می آید و غرض آن، ایده ای نامرئی و پنهان است که به طور واضح اشاره ای به آن نمی شود. تفاوت اساسی نماد با دیگر تصویر های مجازی در همین جاست.»(دکتر محمود فتوحی،ص ۱۶۳).
برخلاف سایر الفاظ و نشانه ها که معنای خاص ،قرار دادی و روشنی دارند اما از سمبل معنای روشن و واضحی قابل استنباط نیست،بلکه ابهام و گنگی در ظاهر سمبل است که خواننده را به سوی محتوایی که در پس آن پنهان و ناشناخته است می برد.
هگل می گوید:«سمبل بنا به طبیعتش اساساً مبهم و چند پهلو است» و بر خلاف استعاره خواننده را به شناسایی یک معنی ناشناخته فرا می خواند آن معنی مخفی گاه یک ادراک مجهول ، یک امر ممنوعه یا از دست رفته است. تصویر نمادین به انگیزه ی عبور از جهان واقع به جهان آرمانی،گنگ و مبهم می نماید.این ابهام از آنجا نشأت می گیرد که تصویر،نگاه خواننده را به فراسوی جهان واقع می کشاند؛ زیرا حقیقت ناب در پس پرده ی محسوسات نهفته است.(فتوحی؛ص۱۶۵)
اندیشه در سمبل ناشناخته است و خواننده را به سمت دنیایی تازه و پنهان در فراسوی واژه می کشاند. در تاریکی ها وسکوت یک واژه گنجی از معنا و اندیشه نهفته است که با عبور از ظاهر و کالبد واژه می توان به آن دست یافت . فون هومبولت می گوید:«اندیشه در نماد دست نایافتنی می شود و این را باید امتیاز سخن نمادین دانست نه کاستی آن» (احمدی،ساختار و تاویل متن ۱/۲۹۳)
از آنجا که سمبل دوسویه است:ظاهر و باطن،شاعر تجربه ی شخصی و حالت روحی ناخودآگاه خود را در پیکره ی شیء می ریزد تا تصویر ذهنی اش را این چنین ترسیم کند و اما سویه ی دوم که باطنی ست و در کالبد محتوا پنهان شده است همان حس شاعرانه و تجربه شخصی ست که بسیار فراتر از پیکرینگی می رود.نماد صورت مادی تجربه ی باطنی شاعر است و ما از تجربه ی شاعر جز همین تصویر در دست نداریم.(محمود فتوحی؛ص ۱۶۵) و برای دستیابی به محتوا و مفهوم واقعی این تصویر باید به رمز گشایی از هزار توی این نماد پرداخت.از آنجا که آثار سید علی صالحی مهد نمادها و سمبل های شخصی ست که به سبک شاعرانه ی خود آن ها را چونان کودکی در گهواره ی اشعارش به گونه های نو و مبتکرانه با لالایی از جنس فرمالیستی و آشنایی زدایی خوابانده است . که تازه گی ها را به جنگ کهنگی ها و عادت ها در نهاد خواننده می آورد و این جاست که مخاطب را به فکر و درنگ می اندازد تا با تأمل بسیار به هزار توی معانی در شعر وی راه یابد.
۴-۳ انواع سمبل
در منابع غربی به دو نوع تقسیم شده است:
۱-سمبل های قرار دادی یا عمومی یا سنتی:
که سمبل های مبتذل ستند و به سبب تکرار،دلالت آن ها بر یکی دو مشبه،صریح و روشن است و غالباً مانند استعاره فقط بر یک مشبه دلالت دارند.(شمیسا،۱۳۹۰،۲۲۳) سمبل های قرار دادی در قوم های مختلف متفاوت ست. اما معروف ترین آن ها عبارت است از:
کبوتر سمبل صلح و آشتی
آب سمبل نور و روشنایی
سرو رمز جاودانگی
گل نماد بهر و زمستان مرگ و ویرانی
سمبل های عمومی یا قرار دادی در حکم deed metaphore یا همان استعاره مرده است و بعضی اوقات در جایگاه نشانه قرار دارند مانند تصویر ترازو و به نشانه ی عدالت بر تابلوهای دادگستری.
از این دست سمبل ها به دلیل استعمال زیاد ارزش های هنری بسیاری ضعیفی دارند و به وضوح و بدون زحمت انداختن خواننده به بهانه استفاده از آنان می توان پی برد.
۲-سمبل های خصوصی یا شخصی ( private یا personal )
سمبل های خصوصی حاصل وضع(ناخود آگاه) و ابتکار شاعران و ویسندگان بزرگ است،و معمولاً در ادبیات قبل از آنان مسبوق به سابقه نیست،و از این رو برای خوانندگان تازگی دارد و فهم آن ها دشوار است تا آن که اندک اندک منتقدان آن ها را برای خوانندگان معنی می کنند و مردم با آن آشنا می شوند و شاعران مقلد در آثار خود از آن ها استفاده می کنند.(شمیسا،۱۳۹۰،۲۲۳)
زمینه فرهنگی سمبل:
بی تردید تمامی سمبل های بکار رفته در آثار شاعران از گذشته تا کنون هر کدام به گونه ای ریشه در فرهنگ اجتماع و ملت دارد و با توجه به شرایط اقلیمی و طبقه اجتماعی ،مردم جهت کردن و فهمیدن سمبل ها شرایط متفاوتی دارند و گاهی زمینه سمبل سنن ادبی و تلمیحات است.
سمبل و استعاره:
سمبل وسیله ای است برای بیان و تفسیر مفاهیم ذهنی مانند استعاره است،اما استعاره صرفاً جانشین یک کلمه است و تنها یک چیز را بیان می کنند با سمبل که جانشین اندیشه است و هاله ای از مفاهیم و معانی را در بر می گیرد متفاوت است. استعاره یک تشبیه فشرده است. اما سمبل سرچشمه ی مفاهیم و تصورات است.ممکن است برخی سمبل ها در ابتدا استعاره باشند اما تکرار و استفاده زیاد آنها را به نماد تبدیل کند. استعاره شباهت پنهان دو شیء با هم است و در سطح شباهت میان اشیاء می ماند. اما سمبل با مفهوم خود،وحدتی ذاتی دارد و عمیق و ژرف است.
در استعاره دال و مدلول با هم مساوی در نظر گرفته می شوند،اما در نماد دال وسیع تر از مدلول است. استعاره فقط یک معنی دارد و ظرفیت تاویل پذیری در آن نیست و در خارج از متن هم قابل تحلیل و تامل است.اما برای سمبل تأویل های متعدد و بی شماری دارد.
اما سمبل تنها در متن هویت می یابد. با این ویژه گی ها به تعداد خوانندگان معادل هایی برای نماد دریافت می شود.
نشانه و سمبل:
همانطور که گفته شده سمبل ابزاری ست برای بیان مفاهیمی ذهنی که سرچشمه ی مفاهیم و تصورات است و تأویل های بی شماری از آن می شود.اما نشانه سمبلی عینی است و معمولاً معنای آن صریح است.
مگر نشانه ای فرهنگ ها و تمدن های باستانی از قبیل مجسمه های خدایان و ظروف و ابزارهای جادو و غیره که ممکن است دلالت روشنی نداشته باشند.مثل علایم رانندگی،آرم المپیک و صلیب و… (شمیسا،۱۳۹۰،۲۳۶) از نظر یونگ نماد یا سمبل چیزی بیش از نشانه است.
سمبل و کنایه:
سمبل هم در معنای ظاهری و هم در معنای باطنی قابل بحث و بررسی است و از این جهت شباتی با کنایه دارد ولی کنایه در عبارت یا جمله است و سمبل در واژه و منظور از کنایه مثل استعاره یک چیز است ولی منظور از سمبل هاله ای از مفاهیم است و از این جهت با کنایه فرق دارد.
سمبل و تشبیه:
ژرف ساخت سمبل تشبیه می باشد اما برخلاف تشبیه که چیزی به چیز دیگر تشبیه می شود،در سمبل ذهن به کنجکاوی و تلاش جهت رسیدن به مفهوم می پردازد و سمبل رمزی است برای رسیدن به مفاهیم ذهنی و انتزاعی و در آن چیزی به چیز دیگری تشبیه نمی شود.
سمبولیسم
ریشه سمبولیسم را تا حدودی در رومانتیسم آلمان، در آثار «ماقبل رافائلیان»انگلیسی و سوین برنswinburne ، در فلسفه هگل و شوپنهاور و در نهایت در سنت عرفانی قرون هجدهم و نوزدهم باید جستجو کرد و این در حالی است که تولد آن به عنوان مکتب ادبی ،فرانسوی است.
سمبولیسم یکی از مکاتب ادبی است که در سال ۱۸۹۰ فعالیت خودش را آغاز کد. شاعران بسیاری از سال ۱۸۵۵ تا ۱۹۰۱ به پیروی از سه پیشوای بزرگ سمبولیسم پرداختند که اغلب فرانسوی بود،چند شاعر بزرگ بلژیکی در میان سمبولیست ها بود که در بین آنها از امیل ور آرن verhare و موریس مترلینگ M.Maeterlinck می شود نام برد. چندین شاعر آمریکایی و روسی و یونانی نیز در میان آنها وجود داشتند و به طور کلی سمبولیسم جنبه جهانی به خود گرفته بود.
اصل کلمه ی سمبول symbol (نماد)،سوم بولون sumbolon یونانی است به معنی به هم چسباندن دو قطعه ی مجزا که از فعل سوم مبالو(sumballo ) (می پیوندم) مشتق است و حاکی از پیزی است که به د قسمت شده باشد.
هگل که در زیبایی شناسی خود بحث مهمی درباره سمبولیسم اقوام اولیه دارد،می گوید:« سمبول بنا به طبیعتش اساساً مبهم و چند پهلوست.»( مکتب های ادبی،رضا سید حسینی ۱۳۷۶)
از نظر فکر و اندیشه،سمبولیسم بیشتر تحت تاثیر فلسفه ایدآلیسم بود که از متافیزک الهام می گرفت و در حوالی سال ۱۸۸۰ در فرانسه با رونق می یافت. شاعران سمبولیست تحت تاثیر زیادی از بدبینی راز آلود شوپنهاور بودند.
پوزیتویسم رئالیسم رویا و تخیل را از شعر رانده بودند اما با ظهور سمبولیسم تخیل به ادبیات بازگشت. در ادبیات فارسی نماد پردازی و آثار سمبولیستی سابقه ای طولانی تری دارد.«در دوره ی نخستین شعر فارسی دری به نماد و تصاویر نمادین کمتری بر می خوریم.اما با ظهور صوفیه (تصوف)و رشد شعر عرفانی،نماد وارد شعر فارسی می شود و شعر عمق و بعد دیگری پیدا می کند. در شعر شاعران غیر متصوف آن چه می تواند نماد نامیده می شود. اغلب نمادهای اساطیری است که بیشتر به صورت تلمیح به کار می رود"(میرصادقی،۱۳۷۶ ،۲۸۳)
«نماد پردازی در شعر فارسی تقریباً با سنایی رسمیت یافت.»(فتوحی:۱۳۸۵،۲۱۳)
سنایی برای بیان مفاهیم عرفانی و هم چنین برای بیان انتقادهای اجتماعی و سیاسی بسیاری که«قصایدش نماینده برجسته شعر اجتماعی و نیز شعر اخلاقی و عرفانی است.)(شفیعی کدکنی،۱۳۸۸؛۱۰) از نمادهای ابداعی خودش استفاده کرده است و شعرش را به بیشه ای رمز بدل کرده است مانند:رند،قلاش،محتسب،قلندر حافظ هم برای بیان اعتراض و انتقادهای اجتماعی و هم چنین برای بیان مفاهیم عرفانی از نمادهایی مانند رند،میخانه،پیرمغان،خرابات و…) استفاده کرده است.
نمادگرایی در شعر معاصر
نمادگرایی به عنوان یک مکتب ادبی همچون مکاتب دیگر از جمله کلاسیسزم ، رمانتیسم ، ناتورالیسم و… به زودی و حتی زودتر و سریع تر از مکاتب دیگر جای خود را در ادبیات دنیا و ادبیات معاصر فارسی بازکرد.حرکت نخستین این مکتب از فرانسه و با نمایندگی پر رنگ شالر بودلر و انتشار دیوان مشهور او بنام گل های شر آغاز شد.مزیت این جریان ادبی؛پیشرفت سریع آن و منطبق شدن با مقتضیات زمان بود(سید حسینی،۱۳۸۱،۵۳۹) از اواخر قرن نوزدهم به بعد و با طرح مفاهیم نقد و انواع نقد و تفکر پیچیده نقد اسطوره و روانشناسی و…
نیاز واننده به دریافت های آسان یاب اندک شد.شاعران حوزه شعر معاصر با پیش دستی و پیشگامی نیما دریافتند که خواننده معاصر از ساده گویی و ساده اندیشی دل زده یمی شود. این تفکر شاعران را واداشت تا در پاسخ به کثرت گرایی معنایی و ساده گریزی خواننده به رمز گرایی روی آوردند. نمادگرایی در شعر باعث شد تا غنای معنایی تضمین شود.و به تبع آن اقناع خواننده نیز فراهم شود.

با توجه به شکل ۱-۸ سه بردار به نزدیکترین همسایه های اتم اشاره دارد. چون هر اتم ، با ۳ اتم همسایه است، می توان ۳ بردار با{۳، ۲، ۱}= l را مطابق شکل در نظر گرفت و رابطه (۱-۱۲) را بر حسب آن باز نویسی کرد:
(۱-۱۳)
حاصل انتگرال به صورت زیر در نظر گرفته می شود :
(۱-۱۴)
t پارامتر جهش بین نزدیکترین همسایه هاست و مقدار آن برای گرافن ev ۶۶/۲ است. رابطه (۱-۱۳) به عبارت زیر می انجامد که در آن f(x) به عنوان فاکتور هندسی^[۶۸] معرفی می شود:

(۱-۱۵)
واضح است که عنصر غیر قطری را هم می توان به راحتی محاسبه کرد:
(۱-۱۶)
برای محاسبه فاکتور هندسی ، بردار مورد نیاز است:
(۱-۱۷)
با جایگذاری در تابع نمایی نتیجه می شود:
که در محاسبه فوق از تساوی استفاده شده است.
(۱-۱۸)
به این ترتیب عناصر ماتریس انتقال یعنی H محاسبه شدند.
اکنون عناصر ماتریس همپوشانی یعنی S محاسبه می شوند. روش محاسبه عناصر S مشابه با روش به کار برده شده برای محاسبه عناصر H است.
تابع بلاخ (۱-۴) در رابطه زیر جایگذاری می گردد :
(۱-۱۹)
همانطور که قبلا توضیح داده شد، را اختیار می کنیم. چون توابع ونیر نرمالیزه^[۶۹] هستند، حاصل انتگرال یک خواهد شد. نتیجه حاصل مجددا به اتم هایB قابل تعمیم است. بنابر این:
(۱-۲۰)
برای عناصر غیر قطری S نیز از همان روش استفاده می شود. با جایگذاری تابع بلاخ خواهیم داشت:
(۱-۲۱)
پارامتر S که در محاسبات وارد شده است به صورت زیر معرفی می گردد:
(۱-۲۲)
این پارامتر، همپوشانی تابع ونیر را با نزدیکترین همسایه هایش نشان می دهد و مقدار آن حدود۱۲۹/۰ =S است. چون S خیلی کوچکتر از ۱ است می توان از آن صرف نظر نمود.
به این ترتیب ، در نمایش ماتریس معادله به شکل زیر در می آید:
↔ (۱-۲۳)
و نهایتا عناصر ماتریس های H و S به صورت زیر محاسبه شدند:
(۱-۲۴)
مشاهده می شود که نتایج تنها به دو پارامتر بستگی دارد، انرژی و قدرت جهش .
مقدار بر انرژی فرمی منطبق است و می توان آن را صفر اختیار نمود. مقدار نیزاز محاسبات DFT و یا آزمایش به دست می آید و همانطور که ذکر شد برای گرافن در حدود ev ۶۶/۲ است.
ویژه مقادیر رابطه (۱-۲۳) با حل معادله زیر حاصل می شود:
(۱-۲۵)
با حل این معادله نتیجه زیر برای رابطه پراکندگی به دست می آید:
(۱-۲۶)
ساختار نواری گرافن در شکل (۱-۹) نمایش داده شده است.
به عنوان نتیجه ای از حضور دو اتم در هر سلول واحد، رابطه پراکندگی شامل دو نوار است، نوار ظرفیت و نوار رسانش. دو نوار جدا شده اند: نوار در E<0 و نوار در E>0. این دو بر یکدیگر در نقاط K که تقارن بالایی دارند و در گوشه های اولین منطقه BZ قرار دارند، مماس می شوند. اگرچه ۶ نقطه اینچنینی وجود دارند، اما فقط دو تای آن ها مستقل هستند، نقاط K وK’ (شکل ۱-۹). از آن جایی که ۲ الکترون آزاد در هر سلول واحد وجود دارد، نوار که نوار ظرفیت است کاملا پر شده است و نوار که نوار رسانش است کاملا خالی است، در نتیجه انرژی فرمی در نقاط K وK’ (در E=0) قرار می گیرد]۴[.

شکل ۱-۹- ساختار نواری گرافن که نوار ظرفیت ونوار رسانایی را نشان می دهد . انرژی فرمی دقیقا در نقاط K و K’ قرار دارد و حالت ها در نزدیکی این نقاط دره های مستقلی را در فضای تکانه شکل می دهند .
بنابراین گرافن هیچ گافی ندارد. با این وجود چگالی حالت ها درK وK’ صفر است و از این نقطه نظر گرافن گاهی نیمه رسانای بدون گاف^[۷۰] نامیده می شود. با توجه به شکل مشاهده می شود که در نزدیکی این شش نقطه، جایی که دو نوار بر هم مماس هستند ،پراکندگی بر حسب K تقریبا خطی است و این یک ویژگی منحصر به فرد گرافن است.
۱-۹ - حد انرژی پایین^[۷۱]، الکترون های دیراک^[۷۲]
بیشتر ویژگی های جالب گرافن به برانگیختگی در انرژی های پایین مربوط می شود. حالت های الکترونیکی نزدیک سطح فرمی(E=0) ویژگی های انتقال الکترونیکی الکترون های رسانایی در گرافن را نشان می دهند. از این رو حالت های الکترونیکی نزدیک به نقاط K وK’ در حد انرژی های پایین را بررسی می نماییم.
نقطه شروع کار هامیلتونی به دست آمده در رابطه ۱-۲۴ است که در آن صفر اختیار می شود:
(۱-۲۷)
بردار بر حسب یک بردار که به نقطه () اشاره دارد و یک بردار کوچک q نوشته می شود:
(۱-۲۸)

با بهره گرفتن از این تقسیم بندی می توان به بیان راهکارهای پیشگیرانه وضعی در خصوص جرم تروریسم به نحو سازمان دهی شده و منظم و به گونه ای که از تکرار گویی و اطاله کلام پرهیز شود، پرداخت.

گفتار دوم: پیشینه تروریسم

در مورد تاریخچه واژه تروریسم، آنگونه که فرهنگ آکسفورد بیان می کند، این واژه برای اولین بار در سال ۱۷۹۵ میلادی برای توصیف حکومت ترس و وحشت که در فرانسه در فاصله انقلاب سال های ۹۴-۱۷۸۹ حاکم بود بکار رفت. البته واژه ترور به معنای عام آن از اواخر قرن چهاردهم بکار رفته و نمایانگر حالت ترس و وحشت شدید بوده است. در فرهنگ انگلیسی آکسفورد، بعلاوه توضیح داده شده است که واژه تروریست در حدود سال ۱۸۸۶ توسط ویلیام فیتزپاتریک^[۸۹] به معنی کسی که برای اشاعه نظراتش از یک نظام وحشت و ارعاب استفاده می کند مورد کاربرد قرار گرفته است.^[۹۰]

تروریسم در شکل سنتی خود بیشتر به صورت انفرادی و دارای انگیزه فردی بوده است. از زمان شکل گیری دولت- ملت ها در اروپا یعنی از عصر رنسانس و از قرن شانزدهم به بعد، ترور تا حد زیادی در مجموعه واژگان سیاسی وارد شد و از حالت فردی به گروهی تغییر شکل یافت. امروزه شیوه های ارتکاب اعمال تروریستی متنوع و متحول شده است و کمتر ترور به شکل اقدامی فردی و بدون برنامه ریزی یا سازماندهی شده بوقوع می پیوندد.
شاید قدیمی ترین گروه سازمان یافته تروریستی جنبش «سیکاری» بوده است. سیکاری یک فرقه بسیار سازمان یافته متعصب یهودی در فلسطین باستان بود که اعضاء آن علیه رومی های منطقه مزبور به عملیات تروریستی از جمله قتل بوسیله خنجر یا دشنه ای بنام «سیکا» دست می زدند. سیکاری ها با ورود به شهرهای تحت کنترل رومی ها و ضربه زدن به سربازان رومی و یا هم دستان یهودی آنها بوسیله خنجر و یا خرابکاری در تأسیسات از جمله شبکه آبرسانی اورشلیم موجبات ناامنی را در بین رومی ها فراهم می ساختند.^[۹۱]
هسته اولیه تروریسم سازمان یافته در ایران توسط فدائیان اسماعیلیه به رهبری حسن صباح در دوره سلجوقیان (قرن یازدهم میلادی) شکل گرفت. اسماعیلیان در مدت ۱۸۰ سال (۴۷۳ تا ۶۵۴ هجری) که به دوره دعوت جدید معروف است روش و تدبیری برای مبارزه با دستگاه حکومت و مخالفان در پیش گرفتند که از جهاتی بی نظیر بوده و آن، استفاده از ایجاد وحشت به صورت اصولی و طبق نقشه بعنوان یک حربه سیاسی بود.^[۹۲]
نقطه آغاز ترورسیم جدید، منتسب به اقدامات ماکسیمیلین روبسپیر، سن ژوست و سایر ژاکوبن ها در فرازی از انقلاب فرانسه است. روبسپیر ایده تروریسم را در ابتدا بعنوان وسیله ای سودمند برای رسیدن به اهداف حکومتی بکاربرد و از ترور بطور سیستماتیک برای سرکوبی مخالفان دولت استفاده کرد.^[۹۳]
در نیمه دوم سده نوزدهم، ترورسیم سیستماتیک توسط جنبش های مختلف بدلایل گوناگون در سراسر اروپا فراگیر شد. در این دوران جنبش کابونری در ایتالیا، جنبش بورشن شافت یا انجمن دانشجویان وحدت طلب آلمانی در دانشگاه ایه تا و جنبش دانشجویی یوگ اسلاو برای کسب استقلال صربستان بزرگ بوجود آمدند. در میان این جنبش ها، آنارشیست ها در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در اروپا بسیار فعال بودند.^[۹۴]
بعد از جنگ جهانی دوم رهبران جماهیر شوروی از روش های ترور علیه غرب در جنگ سرد بهره بردند و برخی ملت های اروپای شرقی نیز که بعد از جنگ مزبور تحت سلطه اتحاد جماهیر شوروی درآمده بودند با خواسته های این کشور همراهی کردند تا روش ها و اقدامات تروریستی گسترش یابد.^[۹۵]
تروریسم از دهه ۱۹۸۰ به این طرف رشد فزاینده ای داشته است. به خصوص با فروپاشی نظام دو قطبی، پایان جنگ سرد و تشکیل دولت های نوپا و دگرگونی در تعاملات بین المللی و برهم خوردن نظم حاکم در جهان و سهولت دسترسی به سلاح های مخرب، ترورسیم متحول شده است و از عملیاتی پراکنده، محدود و در قلمرو سرزمینی یک کشور که بیشتر هم متوجه رهبران و دیپلمات ها می شد به عنوان یک پدیده جهانی به تبعیت از فرایند جهانی شدن عمل می کند. امروزه شکل تروریسم عوض شده و علت تغییر شکل تروریسم، تبعیت از شکل مدرنیسم بوده است.
نمونه و مصداق بارز تروریسم تحول یافته در دوران معاصر واقعه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ است که در آن حملات گسترده و بی سابقه ای به مراکز مهم ایالات متحده آمریکا صورت گرفت. بعد از این حادثه، تروریسم و راه حل های خشونت آمیز بیشتر در معرض نقد و داوری در سطح جهان قرار گرفت و سپس تقریباً یک اجماع جهانی در مبارزه با تروریسم شکل گرفت.
در نظام حقوق بین الملل، کنوانسیون های ضد تروریسم، در چارچوب نظام ملل متحد که با اسناد منطقه ای تکمیل شده اند، مبانی حقوقی مستحکمی را برای اقدام بر ضد تروریسم بین المللی فرهم آورده اند. غیر از کنوانسیون بین المللی مبارزه با تروریسم هسته ای که در سال ۲۰۰۵ میلادی تهیه و جهت امضای کشورها ارائه شده است^[۹۶]، در قطعنامه ها و اعلامیه های متعدد شورای امنیت و مجمع سازمان ملل متحد و هم چنین در کنوانسیون های بین المللی مقابله با تروریسم این جرم، همواره بعنوان «تهدیدی علیه صلح و امنیت بین المللی» و مغایر با اهداف و اصول منشور ملل متحد دانسته شده است. ورود شورای امنیت سازمان ملل متحد به مقوله مبارزه با تروریسم بین الملل به مسئولیت های این رکن سیاسی ملل متحد در حفظ صلح و امنیت بین المللی برمی گردد. مطابق ماده ۳۹ منشور، «شورای امنیت وجود هر گونه تهدید علیه صلح، نقض صلح یا عمل تجاوز را احراز و توصیه هایی خواهد نمود یا تصمیم خواهد گرفت که برای حفظ یا اعاده صلح و امنیت بین المللی به چه اقداماتی بر طبق مواد ۴۱ و ۴۲ باید مبادرت شود.». بنابراین در صورت احراز هر یک از این سه وضعیت، شورای امنیت مجاز است که از تدابیر اجرایی مسالمت آمیز (ماده ۴۱) یا اقدامات قهر آمیز(ماده۴۲) برای حفظ یا اعاده صلح یا توقف تجاوز بهره گیرد. شورای امنیت در تلاش خود به منظور امحای تروریسم در قطعنامه ۱۲۶۹ تروریسم را فارغ از اهدافی که تروریسم ها دنبال می کنند محکوم می کند. به موجب بند ۵ این قطعنامه تروریسم تهدیدی علیه صلح و امنیت بین المللی است.^[۹۷]
قطعنامه مذکور مبین تغییر مواضع شورای امنیت و آمادگی آن در اعمال اقدامات قهری و مسلحانه برای مقابله با معضل تروریسم است و از این طریق بستری مناسب را برای اعمال اقدامات قهرآمیز که شورای امنیت بدنبال حوادث تروریستی ۱۱ سپتامبر۲۰۰۱ اتخاذ نمود، فراهم ساخت. شورای امنیت در واکنش به حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر، قطعنامه های ۱۳۶۸ و ۱۳۷۳ را صادر کرد و در مقدمه قطعنامه ۱۳۶۸، اقدامات تروریستی را بعنوان تهدیدی علیه صلح و امنیت بین المللی مطرح کرد و طبق منشور ملل متحد حق ذاتی دفاع مشروع فردی یا جمعی را به رسمیت شناخت. شورای امنیت همچنین در قطعنامه ۱۳۷۳ با تأکید مجدد بر قطعنامه های ۱۳۶۹ و ۱۳۶۸ بار دیگر حملات ۱۱ سپتامبر را بعنوان تهدیدی علیه صلح و امنیت بین المللی محکوم و حق ذاتی دفاع مشروع فردی یا جمعی طبق منشور ملل متحد را به رسمیت شناخت. در واقع شورای امنیت تلاش نموده است که بین مفهوم حمله تروریستی و حمله مسلحانه مندرج در ماده ۵۱ منشور ارتباط برقرار کند.^[۹۸]
البته نباید این مسئله را نادیده گرفت که هر چند سازمانهای بین المللی نقش بسزایی در پیشگیری از تروریسم و دفاع از خقوق بشر داشته اند در برخی از موارد اقدامات این سازمان ها در راستای منافع مستکبران و ابر قدرت های نظام جهانی بوده است و کشورهایی از جمله آمریکا و انگلیس سعی می کنند تا با بهانه قرار دادن مبارزه با تروریسم و سوءاستفاده از نفوذی که در سازمان های بین المللی دارند به مقاصد شوم خود از جمله استعمار و استثمار ملتها دست یابند.

فصل دوم : مصادیق، ابزار و شیوه های ارتکاب عملیات تروریستی

مقدمه:
امروزه به دلیل پیشرفت علوم و تکنولوژی تروریستها رو به استفاده از شیوه های نوینی برای ارتکاب عملیات تروریستی آورده اند و علاوه بر آن تروریسم تبدیل به جرمی سازمان یافته و جمعی شده است ومصادیق تروریسم بصورت جرم انفرادی روز به روز کمتر می شود و تروریسم سازمان یافته و سازمان داده شده روز به روز افزایش پیدا می کند. این یک تحول جدی است؛ زیرا افراد غالباً قابل کنترلند ولی کنترل سازمان ها مشکل تر و گاهی غیر ممکن است، بخصوص اگر در داخل یک دولت شکل بگیرند.
اعمال تروریستی در گذشته عموماً خشن بوده اند ولی در حال حاضر شکل ارتکاب اعمال تروریستی محدود به این موارد نمی شود و بتدریج تلطیف و از شکل خشونت مادی خارج می شود؛ مثلاً استفاده از میکروب و گسترش آن ظاهراً عمل خشنی نیست ولی آثار و نتایج آن شاید بیشتر و شدیدتر از اعمال خشن سنتی باشد.
بیشترین حجم اسناد بین المللی جهت مقابله با اقداماتی بوده است که به منظور تصرف و در اختیار گرفتن هواپیماها و کشتی های غیرنظامی انجام پذیرفته یا حملات مسلحانه ای که علیه فرودگاههای بین المللی یا سکوهای ثابت به وقوع می پیوسته است. اقدامات تروریستی یا خرابکارانه علیه تأسیسات عمومی و زیر بنایی کشورها، ترور سران دولت یا حکومت و مأموران دیپلماتیک و همچنین تعرض به آزادی اشخاص در قالب گروگانگیری و تروریسم هسته ای یا بمب گذاری ها نیز؛ ازجمله اشکال دیگر ارتکاب عملیات تروریستی است.
از آنجا که تروریسم با شیوه ها و ابزارهای گوناگون و پیچیده ای ارتکاب می یابد راهکارهای پیشگیرانه وضعی ای می تواند در مبارزه با این پدیده مؤثر باشد که مبتنی بر شناخت این شیوه ها وابزارها باشد؛ زیرا پیشگیری وضعی از تروریسم مستلزم این است که ابزارها وشیوه های ارتکاب این جرم و همچنین شرایط و اوضاع و احوالی که این جرم در آن اتفاق می افتد به طور کامل و دقیق شناخته شود تا با توجه به این شناخت، راهکارهایی ارائه گردد که بتواند در پیشگیری از وقوع آن کارا باشد. از این رو در این قسمت سعی می شود مصادیق، شیوه ها و ابزارهای ارتکاب عملیات تروریستی را مورد تحلیل و بررسی قرار دهیم.
در مبحث اول این فصل مصادیق تروریسم را با توجه به موضوع و آماجی که این جرم علیه آن واقع می گردد مورد بررسی قرار می دهیم. موضوع ارتکاب جرایم تروریستی یا وسایل و تأسیسات خاص و یا اشخاص می باشد. از این رو مبحث اول این فصل به دو قسمت فوق الذکر تقسیم گردیده است. در مبحث دوم این فصل به اشکال نوین ارتکاب عملیات تروریستی بر اساس ابزارها و شیوه هایی که در این راستا مورد استفاده قرار می گیرد، پرداخته ایم. در این مبحث سعی شده بیشتر به شیوهای نوین و ناشناخته ارتکاب عملیات تروریستی پرداخته شود زیرا علاوه بر اینکه این اشکال قدرت تخریبی فوق العاده بیشتری نسبت به اشکال سنتی این جرم دارد، تصویر روشنی از نحوه ارتکاب و ابزارهای مورد استفاده آنها ارائه نگردیده است. از این رو هدف از ذکر مطالب آتی این است که با تبیین مصادیق و شیوه های مختلف ارتکاب عملیات تروریستی زمینه لازم را برای پیشگیری وضعی از ارتکاب آن مهیا سازیم.

مبحث اول : مصادیق تروریسم

در این قسمت مصادیق تروریسم مورد بررسی قرار می گیرد. مصادیق تروریسم را می توان به دو قسمت تقسیم کرد: تروریسم علیه وسایل و تأسیسات خاص و تروریسم علیه اشخاص. این تقسیم بندی بر اساس موضوع یا آماجی است که عملیات تروریستی علیه آن واقع می گردد. به عبارت دیگر موضوع تروریسم گاهی وسایل و تأسیسات خاص است مانند تأسیسات هوایی و دریایی و گاهی نیز موضوع این جرم اشخاص می باشند. در هر حال تمامی این موضوعات در قالب مصادیق ترورسیم مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می گیرد؛ زیرا هر یک از مصادیق و موضوعات تروریسم، پیشگیری خاص خود را می طلبد.

گفتار اول: تروریسم علیه وسایل و تأسیسات خاص

در این قسمت می توان وسایل و تأسیسات خاصی؛ از قبیل تأسیسات هوایی، دریایی و شبکه های رایانه ای را ذکر کرد که هر کدام با شیوه ها و ابزار مختلفی موضوع ارتکاب عملیات تروریستی واقع می گردند. این موضوعات برای جوامع کنونی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار می باشند از همین رو دارای جذابیت فوق العاده ای برای تروریست ها هستند. دلیل این جذابیت، همانطور که در فصل اول هم ذکر شد، این است که تروریست ها برای دست یابی به اهدافشان، اهمیت زیادی به جلب توجه اذهان عمومی از طریق رسانه های مختلف می دهند. به همین دلیل آماجی را انتخاب می کنند که حمله به آنها بیشترین بازتاب را در جامعه داشته باشد.

بند الف: تروریسم هوایی

منظور از تروریسم هوایی فقط جرایمی که نسبت به هواپیمای در حال پرواز به وقوع می پیوندد؛ از قبیل هواپیما ربایی یا تصرف غیر قانونی هواپیما و یا تخریب و انفجار هواپیما در حال پرواز نیست، بلکه این عنوان حمله به فرودگاه ها و تأسیسات ناوبری و تهدید جان و مال مردم در سطح فرودگاه ها را نیز شامل می شود.
با تدوین کنوانسیون مربوط به هواپیمایی کشوری بین المللی مشهور به کنوانسیون شیکاگو (۱۹۴۴)، شالوده نظام حقوق هواپیمایی کشوری پی ریزی شد. این کنوانسیون تأسیس سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری موسوم به «ایکائو»^[۹۹] را مد نظر قرار داد. از جمله اقدامات این سازمان، تلاش در جهت تدوین و توسعه مقررات بین المللی در مبارزه با تروریسم است.^[۱۰۰]
اسناد تدوین شده علیه اقدامات تروریستی هوایی مشتمل بر ۴ سند ذیل است. بدیهی است با بررسی این اسناد می توان شیوه ها و طرق ارتکاب این نوع خاص از ارتکاب عملیات تروریستی را مورد شناسایی قرار داد:
۱- کنوانسیون راجع به جرایم و برخی اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما^[۱۰۱]: اولین سند کنوانسیون توکیو راجع به جرایم و برخی اعمال ارتکابی دیگر در هواپیماست که در ۱۴ سپتامبر ۱۹۶۳ تهیه و تدوین شد. جرایم پیش بینی شده در این کنوانسیون بطور عمده شامل اقداماتی است که امنیت هواپیما، اشخاص و اموال موجود در آن را به مخاطره می اندازد و یا نظم و آرامش هواپیما را تهدید می کند.^[۱۰۲]
۲- کنوانسیون جلوگیری از تصرف غیرقانونی هواپیما^[۱۰۳]: افزایش آمار هواپیما ربایی و نارسایی مقررات موجود در کنوانسیون توکیو که بطور خاص به این موضوع نپرداخته بود بلکه بطور ضمنی به موضوع هواپیما ربایی اشاره کرده بود سبب شد تا موضوع هواپیما ربایی در یک سند جدید که تکمیل کننده کنوانسیون توکیو در این زمینه باشد توسط سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری پیشنهاد و به تصویب برسد. موضوع انحصاری کنوانسیون جلوگیری از تصرف غیرقانونی هواپیما (کنوانسیون لاهه)، هواپیما ربایی بین المللی که جان و مال مسافرین و سرنشینان هواپیما؛ یعنی خلبان و خدمه پرواز و خود هواپیما را شدیداً به خطر می اندازد، می باشد.
۳-کنوانسیون جلوگیری از اعمال غیرقانونی بر ضد امنیت هواپیمایی کشوری^[۱۰۴]: سومین سند بین المللی که در خصوص اعمال تروریستی هواپیمایی مد نظر می باشد کنوانسیون مونترال است. با توجه به اینکه اعمال غیر قانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری، امنیت افراد و اموال را به مخاطره انداخته و بهره برداری سرویس های هواپیما را شدیداً مختل و اعتماد مردم جهان را نسبت به امنیت هواپیمایی کشوری متزلزل می سازد و با توجه به اینکه وقوع این قبیل اعمال موجب نهایت نگرانی است به منظور اتخاذ سریع تدابیر مقتضی در مجازات مرتکبین، کنوانسیون مونترال تنظیم و وضع گردیده است. مقدمه کنوانسیون با این عبارت آغاز شده است:
«هدف از این کنوانسیون واکنش نسبت به اقدامات خشونت آمیز و خرابکارانه ای بود که امنیت ناوگان هوایی «هواپیمایی کشوری» را به خطر می انداختند و علاوه بر موارد پیش بینی شده در کنوانسیون توکیو و لاهه، خرابکاری ها و حملات زمینی را که علیه تأسیسات ناوگان هواپیمایی به وقوع بپیوندد را نیز شامل می شود.^[۱۰۵]
۴-پروتکل مقابله با اعمال خشونت بار غیرقانونی در فرودگاههای مورد استفاده هوانوردی بین المللی غیرنظامی^[۱۰۶]: پس از کنوانسیون مونترال، وقوع برخی حوادث تروریستی در فرودگاه های رم و وین در سال ۱۹۸۵ و نیز بمب گذاری های انجام شده در فرودگاههای فرانکفورت و توکیو، ضرورت اقدامات جدی جهت تأمین امنیت فرودگاه ها را مورد تأکید قرار داد. بدین جهت در بیست و ششمین مجمع عمومی ایکائو، کانادا و چند کشور دیگر پیشنهاد کردند که مجمع از کمیته حقوقی بخواهد که موضوع موافقتنامه ای جهت سرکوب اقدامات غیر قانونی خشونت آمیز در فرودگاه های بین المللی را مورد بررسی قرار دهد. نهایتاً در ۲۴ فوریه ۱۹۸۸ به اتفاق آرا، در یک کنوانسیون دیپلماتیک، پروتکل جلوگیری از اعمال غیر قانونی خشونت آمیز در فرودگاه هایی که در خدمت هواپیمایی کشوری بین المللی می باشند به کنوانسیون مونترال الحاق شد. طبق ماده ۱ پروتکل، از آنجا که این پروتکل با کنوانسون های لاهه و مونترال در اصول پایه مشترک و مکمل کنوانسیون مونترال است در قالب یک کنوانسیون مستقل در نظر گرفته نشده است بلکه به همراه کنوانسیون مونترال بعنوان یک سند واحد خوانده و تفسیر شده است.^[۱۰۷]

بند ب: تروریسم دریایی

یکی دیگر از مصادیق تروریسم، تروریسم دریایی است. ارتکاب اعمال تروریستی علیه ناوگان دریایی و بنادر تحت این عنوان قرار می گیرد. امروزه ناوگان تجاری با تناژ ناخالص ۱۰ تن و بالاتر شامل ۸۰ هزار شناور در جهان می باشد. حدود یک میلیون و دویست هزار نفر بر روی شناورها و حدود یک میلیون نفر نیز در ۶۵۰۰ بندر موجود در سراسر جهان مشغول به کار هستند. همچنین مطابق اسناد بین المللی سالانه حدود ۱۵۰ میلیون کانتینر پر و چهل میلیون کانتینر خالی جابجا می شود.^[۱۰۸]
بنابراین مطابق این آمارها حمل و نقل دریایی از اهمیت بسزایی در جامعه بین المللی برخوردار می باشد. به نحوی که مخدوش شدن امنیت در این عرصه از طریق ارتکاب عملیات تروریستی لطمات شدیدی را بدنبال خواهد داشت. کما اینکه دبیرکل سازمان بین المللی دریانوردی در سخنرانی افتتاحیه، بیست و دومین مجمع آیمو اظهار داشته آثار ارتکاب عملیات تروریستی به صنعت کشتیرانی نیز سرایت نموده و نرخ کرایه حمل و نقل دریایی در حال سقوط است. اهمیت و ضرورت برقراری امنیت در بنادر و عرصه دریانوردی بعد از حادثه ۱۱ سپتامبر به نحو چشمگیری افزایش یافته بگونه ای که برای مثال گارد ساحلی آمریکا که قبل از حادثه مزبور فقط یک درصد از بودجه خود را صرف مسائل امنیتی می نمود بعد از این حادثه ۵۷ درصد از بودجه عملیاتی خود را صرف مسائل امنیتی نموده است.^[۱۰۹]
در مقررات کیفری ایران برخی اعمال علیه ناوگان دریایی جرم انگاری شده است اما ارتکاب اعمال تروریستی علیه ایمنی ناوگان دریایی تحت این عنوان جرم انگاری نشده است. از لحاظ بین المللی اسناد بین المللی تحت عنوان کنوانسیون مقابله با اعمال غیر قانونی علیه ایمنی دریانوردی و پروتکل الحاقی آن به تصویب دولت های مختلف رسیده و از اول مارس ۱۹۹۲ لازم الاجرا شده است. تصویب این اسناد در پی واقعه تروریستی که در یک کشتی تفریحی ایتالیایی به نام آچیل لارو^[۱۱۰] در تاریخ هفت اکتبر ۱۹۸۵ به وقوع پیوست صورت پذیرفت.
اسناد تدوین شده علیه اقدامات تروریستی دریایی به شرح زیر است:
۱-کنوانسیون مقابله با اعمال غیرقانونی بر ضد ایمنی دریانوردی^[۱۱۱]: نخستین سند بین المللی که در آن مقررات خاصی نسبت به ارتکاب اعمال تروریستی علیه ایمنی ناوگان دریایی پیش بینی شده تحت عنوان کنوانسیون مقابله با اعمال غیر قانونی علیه ایمنی دریانوردی است که سازمان بین المللی دریانوردی آن را در مارس ۱۹۸۸ در رم تهیه کرد.^[۱۱۲]
ماده ۳ این کنوانسیون در بردارنده جرایمی است که در صورت وقوع، مقررات کنوانسیون، راجع به آنها اعمال می شود. ماده ۳ شامل دو بند است که در بند ۱ به جرایم اصلی و مستقل اشاره کرده است.این اعمال عبارتند از توسل به زور یا تهدید به زور یا هر نوع ارعاب دیگر، اقدام به تصرف یا کنترل کشتی یا هر گونه اقدام خشونت آمیز علیه افرادی که بر عرشه کشتی کار می کنند، به نحوی که موجب خطر برای ایمنی دریانوردی شود، تخریب کشتی یا سبب ورود خسارت به کشتی یا محموله آن گردیدن به نحوی که موجب ایجاد ناامنی و یا احتمالاً موجب خطر برای ایمنی دریانوردی شود، قرار دادن یا موجب قرار داده شدن یک شئ یا ماده منفجره در کشتی که موجب تخریب کشتی یا ورود آسیب به آن یا محموله آن شود به نحوی که برای ایمنی دریانوردی خطرناک باشد، از بین بردن یا ورود آسیب جدی بر تأسیسات یا خدمات ناوبری یا ایجاد اختلال جدی در عملکرد آنها که برای ایمنی دریانوردی خطرناک است و مخابره عمدی اطلاعات نادرست که موجب به مخاطره انداختن ایمنی دریانوردی کشتی شود.^[۱۱۳]
۲- پروتکل مقابله با اعمال غیرقانونی بر ضد ایمنی سکوهای ثابت^[۱۱۴] واقع در فلات قاره^[۱۱۵]: این سند نیز در مارس ۱۹۸۸ در رم به امضاء رسید. طبق ماده ۲ این پروتکل، هر شخصی که بصورت غیرقانونی و عمدی، اقدامات زیر را انجام دهد مرتکب جرم شده است:
با زور یا تهدید به زور یا هر نوع دیگری از ارعاب، سکوی ثابت را تصرف یا بر آن اعمال کنترل نماید، عمل خشونت آمیزی بر ضد اشخاص حاضر در سکوی ثابت انجام دهد که احتمالاً ایمنی آن شخص را به مخاطره افکند، سکوی ثابت را منهدم کند یا باعث وارد آمدن خساراتی به آن شود که به مخاطره افتادن ایمنی آن سکو را محتمل سازد، به هر طریقی شیء یا ماده ای در سکوی ثابت قرار دهد یا باعث قرارگرفتن آن شود که احتمال برود آن سکوی ثابت را منهدم نماید یا احتمالاً باعث به مخاطره افتادن ایمنی آن شود یا در ارتباط با ارتکاب یا شروع به ارتکاب هریک از جرایم یادشده شخصی را مجروح سازد یا به قتل برساند.^[۱۱۶]
حمله به این تأسیسات نه تنها خسارات شدید اقتصادی در پی خواهد داشت بلکه از لحاظ زیست محیطی نیز تبعات فاجعه آمیزی به بار خواهد آورد. علاوه بر این امر باید به این نکته توجه داشت که در تروریسم دریایی و هوایی هرچند موضوع ارتکاب جرم تروریسم، این تأسیسات و اماکن می باشند اما این موضوع باعث نمی گردد که در همین جرایم، اشخاص نیز موضوع جرم نباشند. به عبارت دیگر ممکن است تروریسم علیه تأسیسات و اماکن خاص، تروریسم علیه اشخاص نیز باشد؛ مانند به خطر انداختن امنیت پرواز که متضمن به خطر افتادن جان سرنشینان هواپیما نیز می باشد.

بند ج: سایبر تروریسم

دنیای امروز، دنیای رسانه هاست. ملت ها و ساختارهای حیاتی آنها هر روز بیش از پیش به شبکه های رایانه ای وابسته می شوند و هیچ جامعه یا گروهی نمی تواند بدون دسترسی به رایانه ها، همپای جوامع دیگر پیشرفت کند. در اکثر جوامع پیشرفته مردم حتی در زندگی روزمره خود با بهره گرفتن از شبکه رسانه ها و رایانه ها نیازهای حیاتی و زیستی خود را برآورده می کنند. اما همانقدر که این شبکه ها در رفاه و کاهش رنج مردم در زندگیشان مثبت و کارآ هستند همانقدر هم زمینه ای برای اقدامات تروریستی ویرانگر هستند.
در این قسمت مفهوم، تاریخچه و شیوه های ارتکاب سایبر تروریسم مورد بررسی قرار می گیرد. همچنین جذابیت ارتکاب آن برای تروریست ها نیز ارزیابی می گردد.

مفهوم سایبر تروریسم

عبارت است از تفاوت بین انتظارات و ادراکات افراد از خدمات دریافتی از یک سازمان معین (پاراسورامان و دیگران،۱۹۸۸؛۲۳)
مدل سروکوال^[۴]:
سروکوال مدلی است جهت اندازه گیری ادراکات مشتریان از کیفیت خدمات که به وسیله سه استاد دانشگاه به نام های بری ،پاراسورامان وزیتامل معرفی گردید. این مدل پنج بعد ادراکات مشتری ، یعنی عوامل ملموس ، قابلیت اطمینان ، پاسخگویی ، تضمین و همدلی را مورد مطالعه قرار می دهد.(هیل،۱۳۸۵؛۳۲۳)
قابلیت اطمینان:
توانایی ارائه خدمتی که به مشتریان وعده داده شده است به صورت صحیح و قابل اطمینان و مداوم می باشد.
پاسخگویی:
تمایل به کمک کردن به مشتری و ارائه خدمت به موقع است.
تضمین:
این شاخص نشان دهنده میزان توانایی و شایستگی پرسنل زمان برای انتقال حس اعتماد و اطمینان نسبت به انجام خدمات مشتری است .

همدلی ( توجه خاص به مشتری):
این شاخص به این معنی است که برخوردی که با هر مشتری می شود متناسب با خلق و خو و به طور کلی ویژگی های شخصیتی است، به گونه ای که مشتریان بپذیرند که برای سازمان خدماتی که به آن مراجعه کرده اند، مهم بوده و سازمان آنها را درک نموده است.
عوامل ملموس:
این شاخص در برگیرنده کلیه تجهیزات، تسهیلات، فضای عمومی سازمان، ظاهر کارکنان، و نهایتاً مجراهای ارتباطی می شود (پاراسورمان و همکاران، ۱۹۸۵)
فصل دوم
چارچوب نظری پژوهش
مقدمه
این فصل شامل سه بخش می باشد:
در بخش اول مباحث مرتبط با کیفیت ، خدمات و کیفیت خدمات ، عوامل تعیین کننده کیفیت خدمات، مدل های مختلف خدمات ارائه گردیده است.
در بخش دوم این فصل ،در خصوص کلیاتی درباره شرکت کندوکاو ماشین و خدمات و تعهدات این شرکت ارائه شده است.
در آخرین بخش این فصل نیز پیشینه های داخلی و خارجی مرتبط با پژوهش ، همراه با خلاصه ای از نتایج آنان ارائه گردیده است.
۲-۱- کیفیت ، خدمات و کیفیت خدمات
۲-۱-۱ مفهوم کیفیت
در اولین گام برای درک کیفیت خدمات بایستی درک روشنی از مفهوم کیفیت داشته باشیم. به علاوه تعریف کیفیت نه تنها از جهت معنایی مهم است بلکه مهمتر از آن هدایت کننده تلاشهای کارکنان در جهت رسیدن به خدمات با کیفیت تر خواهد بود.
کیفیت هیچ معنا و مفهومی بجز هر آنچه که مشتری واقعا می خواهد ،ندارد . به عبارت دیگر یک محصول زمانی با کیفیت است که با خواسته ها ونیازهای مشتری انطباق داشته باشد.کیفیت باید به عنوان انطباق محصول با نیاز مشتری تعریف شود.
سازمان استانداردهای بین المللی کیفیت را اینگونه تعریف می کند : تمامیت ویژگیها و خصوصیات محصول یا خدمت که توانایی برآورده کردن نیازهای مشتری را دارد.
کیفیت عبارت است از آماده بودن خدمت یا کالا برای استفاده کننده که  خود نیازمند کیفیت طراحی ، انطباق ، در دسترس بودن و مناسب بودن مکان ارائه خدمت است.
۲-۱-۲-خدمات؛ تعاریف و ویژگی ها
قبل از اینکه به تعریف کیفیت خدمات اشاره شود لازم است که بدانیم خدمت چیست . این واژه معانی مختلفی را شامل می شود و طیفی از خدمات شخصی تا خدمت به عنوان یک محصول را در بر می گیرد. هرچند تعریف جامعی از خدمت ارائه نشده است در زیر برخی از تعاریف ارائه شده ، ذکر شده است:
خدمت تولید منفعت اساساً ناملموس، یا به خودی خود به عنوان یک محصول منفرد یا عنصری مهم از محصول ملموس که به واسطه شکلی از مبادله ، نیاز شناخته شده مشتری را برآورده می سازد.(پالمر و کول ، ۱۹۹۵)
خدمت نتیجه ای است که مشتریان خواستار آن هستند. (هاوی، ۱۹۹۸)
خدمت ، فعالیت یا منفعتی است که یک طرف به طرف دیگر عرضه می کند که اساساً نامحسوس بوده و مالکیت چیزی را در برندارد . نتیجه ممکن است محصول فیزیکی یا غیرمادی باشد.(کاتلر و آرمسترانگ، ۲۰۰۰ )
خدمت، فرآیندی است مشتمل بر یک سری فعالیت های کم و بیش نامحسوس که به طور طبیعی اما نه لزوماً همیشگی ، در تعاملات بین مشتریان و کارکنان و یا منابع فیزیکی یا کالاهاو یا سیستم های ارائه کننده خدمت ، روی داده تا راه حلی برای مسائل مشتریان باشد (گرونروز، ۲۰۰۱)
۲-۱-۲-۱- ویژگی های خدمات
چهار ویژگی خدمات به شرح زیر می باشد(ادواردسون ، ۲۰۰۵):
الف) ناملموس بودن: خدمات خالص را نمی توان به وسیله هیچ کدام از خواص فیزیکی ارزیابی کرد.به عبارت دیگر قبل از مصرف نمیتوان این گونه خدماترا مستقیماً ارزیابی کرد. خریداران بالقوه، اغلب می توانند کالا را قبل از خرید ببیند، لمس کند و بچشد. به علاوه بسیاری از ادعاهای تبلیغاتی مربوط به این ویژگی های ملموس را می توان قبل از خرید، بررسی کرده و از صحت و سقم آن اطلاع پیدا کند. اما در مورد خدمات ، ویژگی های ملموس وجود ندارد تا بدین وسیله مشتریان قبل از خرید صحت تبلیغاتی که در مورد آن انجام شده است را مورد بررسی قرار دهند.
ب ) تفکیک پذیری: تولید و مصرف کالاهای ملموس در عمل مجزا از یکدیگرند. سازمان های تولیدی معمولاً کالا را در یک مکان تولید کرده و سپس آن را به جایی که مشتریان می خواهند بخرند، حمل می کنند. اما در مورد خدمات،تولید از مصرف جدا نیست. به عبارت دیگر مقصود از تفکیک ناپدیری خدمات این است که نمی توان خدمات را از کسی که آنان را ارائه می کند جدا کرد.
ج ) تغییر پذیری: از آنجایی که مشتریان معمولاً در فرایند تولید خدمات حضور دارند و تولید و مصرف خدمات به طور همزمان صورت می گیرد، نظارت و کنترل جهت حصول استانداردهای پایدار مشکل می باشد. به طور طبیعی در مورد خدمات آن گونه که در مورد کالاها صادق است امکان بازرسی قبل از تحویل و رد کالاهای معیوب وجود ندارد ، زیرا خدمات معمولاً باید در زمانی که مشتریان حضور دارند تولید شوند.
د ) فناپذیری(غیر قابل نگهداری): خدمات از آن جهت که نمی توان آن ها را ذخیره کرد نیز با کالاها تفاوت دارند. یک تولید کننده خدمات اگر نتواند تمامی ستاده های تولیدی اش را در دوره فعلی به فروش برساند، نمی توان آن را ذخیره کند تا در دوره بعدی به فروش برساند. اگر میزان تقاضا برای خدمات ثابت باشد، مسئله غیرقابل نگهداری بودن آن قابل حل است. اما از آنجایی که تقاضا برای خدمات مختلف نوسان دارد، این امر سازمان های ارائه دهنده خدمات را با مسائل و مشکلات خاصی روبه رو می کند.
۲-۱-۲-۲- آمیخته بازاریابی خدمات
همانگونه که محصولات دارای آمیخته بازاریابی محصول (محصول،قیمت،توزیع،ترفیع) می باشند، محصول،قیمت، توزیع، ترفیع، افراد، شواهد فیزیکی، فرآیندها و بهره وری و کیفیت از اهمیت بیشتری در خدمات برخوردار هستند که تحت عنوان عناصر آمیخته بازاریابی خدمات مطرح می شوند. از آنجایی که تمامی این عناصر با حرف “پی” آغاز می شوند از آنان به عنوان “۸ پی ” نیز یاد می شود.
۱- محصولات: شخص چیزهای خاصی را که ارضاء کننده خواسته های اوست، خارج از وجود خویش تصور می کند که به آنها محصولات می گویند. این محصولات به هر اندازه که خواسته های فرد را برآورده کنند دارای ارزشند. نکته مهم آن است که مفهوم محصول را نباید تنها به اشیای فیزیکی محدود سازیم. عامل اساسی در هر محصول، خدمتی است که ارائه می دهد و فوایدی است که دارد و برای خریدار ارزنده است. در واقع می توان گفت هر چیزی را که خدمتی ارائه دهد یا نیازی را برآورده سازد، می توان محصول قلمداد کرد که شامل افراد، مکانها، سازمانها، خدمات و عقاید است. در این عنصر از آمیخته بازاریابی مباحثی نظیر؛ تنوع محصول، کیفیت، طرح محصول، مشخصات، نام تجاری، اندازه، بسته بندی و ضمانتنامه مطرح می شود.
۲- قیمت: اغلب اشخاصی که وظیفه تصمیم گیری در مورد قیمت محصول (خدمت ) را بر عهده دارند، از خود می پرسند که محصول ( خدمت ) را به چه قیمتی بفروشند؟ اما بهتر این است که قیمت گذاران از خود بپرسند که به راستی مشتریان برای این محصول چقدر حاضرند بپردازند ؟
قیمت، مبلغی است که مشتری حاضر است برای بدست آوردن یک محصول دارای ارزش پرداخت نماید. معمولاً بر مبنای مفاهیم پولی در نظر گرفته می شود، اما می تواند با هر چیز ارزشمند دیگری نیز معاوضه شود.
۳- توزیع: مکان که اصطلاحاً به آن کانال توزیع گفته می شود، مکانی است که محصول در آنجا ارائه می شود. با توجه به افزایش و شدت رقابت، ارائه خدمات در مکان مناسب و محلهای مورد نظر مشتریان عاملی تعیین کننده در جذب و نگهداری مشتریان است ؛  به همین دلیل امروزه هتلهای بزرگ، مؤسسات بیمه، سازمانهای آموزشی و پرورشی، بانکها و شرکتهای حمل و نقل به ایجاد شعبات در مناطق مختلف پرداخته اند تا ضمن ارائه خدمات بهتر، حوزه وسیعتری را تحت پوشش قرار دهند. در حقیقت خدمات بانکی بایستی در مکانی مناسب و زمانی مناسب ارائه شود، به نحوی که مشتریان بتوانند در سریعترین زمان ممکن و با حداقل هزینه آن خدمات را دریافت کنند . از آنجائیکه خدمات بانکی در تمام بانک ها مشابه هم می باشد، بنابراین مکان ارائه خدمات در موفقیت یک بانک بسیار مؤثر است.
۴- ترفیع: مفهوم ترفیع،  به ترکیب و انواع روابط شخصی و غیرشخصی ای اشاره دارد که سازمان در طول یک دوره خاص به اجرا می گذارد. آمیخته ترفیعی خود شامل پنج عنصر تبلیغات، ترویج فروش، روابط عمومی، بازاریابی مستقیم و فروش شخصی است.
تبلیغات: ارائه غیرشخصی محصولات و خدمات و ایده ها بوسیله مسئول شناخته شده.
پیشبرد فروش: محرکهای کوتاه مدت برای تشویق فروش یا خرید محصول و خدمات.
روابط عمومی: ایجاد تقاضا با ارائه اخبار شایان توجه در رسانه ها بدون پرداخت هزینه.
بازاریابی مستقیم: از ابزارهای مستقیم ارتباط با مشتری استفاده می کند، این کار می تواند از طریق پست مستقیم، بازاریابی آنلاین، کاتالوگ ها ، بازاریابی از راه دور و تبلیغات با پاسخ مستقیم انجام شود.
۵- کارکنان:  بیشتر خدمات بانکی توسط کارکنان به مشتریان ارائه می شوند. کارکنان خوب کلید موفقیت یک بانک می باشند. یک کارمند خوب می تواند باعث جلب و جذب مشتریان به بانک شود و یک کارمند نامناسب ممکن است تمامی تلاش های بانک را نابود سازد . از آنجائیکه فطرت انسان ها غیرقابل تغییراست، پس به عوامل گزینش، استخدام، آموزش و انگیزش کارکنان بایستی توجه زیادی بشود.
۶- امکانات و دارایی های فیزیکی: بخشی از قضاوت و نتیجه گیریهای خریداران در خصوص کیفیت یک خدمت، ناشی از مشاهدات ایشان درباره مکان، اشخاص، تجهیزات، ابزارهای ارتباطی، قیمت و …. است.
۷- مدیریت باجه یا فرایند: مدیریت باجه ، موجود بودن و کیفیت مناسب و پایدار خدمات را تضمین می کند. وظیفه و نقش این عنصر آمیخته بازاریابی خدماتی، ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضای خدمات است با توجه به غیرقابل ذخیره بودن خدمات، مدیریت باجه باید از طریق روش های تخصصی و حرفه ای بتواند نیازهای خدماتی را در هر زمان چه هنگام نیاز شدید و چه هنگام نیازهای مقطعی و همگانی برآورده سازد.