۱ ) اختلاف معنی داری بین سطح اضطراب کودکان در گروه شاهد و آزمون در بدو پذیرش وجود نداشت (۱/۰ - p) ؛
۲ ) کودکان گروه آزمون که روزانه از برنامه بازی استفاده می کردند؛ به طور معناداری دارای سطح پائین تری نسبت به گروه کنترل بودند ( ۰۶/۰ p<) ؛
۳ ) برنامه بازی از افزایش اضطراب در کودکان گروه آزمون طی بستری شدن پیشگیری کرده بود. یافته های این پژوهش، ضرورت اجرای بازی در کودکان بستری شده را حمایت می کند و اینکه بازی از افزایش اضطراب در کودکان بستری جلوگیری می کند را تایید می کند.
کاردیو^[۱۰۳] ۱۹۷۴ در مطالعه خود اثربخشی بازی درمانگری را برای کودکان ۶ – ۲ ساله بستری در بیمارستان به کار گرفته است. یافته ها نشان می دهد که ۵۰ آزمودنی گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه کمتر مضطرب بودند، بهتر می خوابیدند و واپس روی کمتری نشان می دادند.

آدامز^[۱۰۴] ۱۹۷۶ یک برنامه بازی به منظور افزایش سازش یافتگی و افزایش همکاری کودک با پزشکان را با کودکان مبتلا به بیماری مهلک ایجاد کرد. » (ممی یانلو، ۱۳۷۹).
فصل سوم
روش تحقیق
روش تحقیق :
این پژوهش شبه آزمایشی است. که در این طرح متغیر وابسته قبل و بعد از اجرای متغیر مستقل اندازه گیری می شود. در شکل زیر مراحل این طرح را نشان می دهد. در این نمودار T1 عبارت است از پیش آزمون یا متغیر وابسته که قبل از اجرای متغیر مستقل (X) اندازه گیری می شود، و T2 پس آزمون، یعنی رفتار مشاهده شده یا متغیر وابسته است که بعد از اجرای متغیر مستقل اندازه گیری می شود.

با توجه به شکل فوق مراحل اجرای طرح عبارتست از :
۱ ) اجرای پیش آزمون ؛
۲ ) قرار دادن آزمودنیها در معرض متغیر مستقل X ؛
۳ ) اجرای پس آزمون و مقایسه نتایج حاصل با بهره گرفتن از ابزار آماری مناسب (دلاور، ۱۳۷۶).
در این پژوهش برنامه های بازی و اسباب بازی متغیر مستقل، و بهبودی حال کودکان (کاهش عوارض ناشی از بستری شدن مانند ترس، اضطراب و درد) متغیر وابسته می باشد.
روش اجرا
به این ترتیب ۳۰ نمونه با توجه به ویژگیهای مشخص شده و به طور غیراحتمالی و در دسترس انتخاب شده و در گروه قرار گرفتند. در این مرحله پژوهشگر پس از معرفی خود و بازگو کردن هدف تحقیق برای والدین و کودک واجد شرایط و جلب رضایت آنان برای شرکت در پژوهش پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک را از طریق مصاحبه با یکی از والدین همراه کودک تکمیل کرد. سپس ابزار خودسنجی ترس (ضمیمه شماره ۱) از طریق مصاحبه با کودک تکمیل گردید. داده های حاصل از این ابزار، عوامل ترس کودکان مشخص شد. و نوع بازی برای هر کودک با توجه به داده های حاصل از ترس های بالینی تعیین شد.
ابزارهای تصویری اضطراب (ضمیمه شماره ۲) و ابزار سنجش درد (ضمیمه شماره ۳) قبل از مداخله بازی توسط کودک مشخص شد. سپس برای هر یک از برنامه های بازی براساس علل ترس کودکان با درنظر گرفتن سن و جنس و شرایط کودک بستری طی ۳ جلسه نیم ساعته، برنامه ریزی شد. بعد از برنامه ریزی برنامه های بازی در روزهای دوم و سوم و چهارم بستری بودن کودک به مدت نیم ساعت اجرا گردید.

لزوم توجه به خود :
در مصاحبه ای دکتر جوزف کمپبل از لزوم استراحت و آزامش در زندگی مدرن سخن گفته است، وی در ادامه گفته :
آرامش در زندگی هر فردی اهمیت دارد. شما باید یک اتاق داشته باشید، یا یک ساعت و روز، جایی که فازغ از مشکلات روزمره، یا اینکه دوستان شما چگونه افرادی هستند، به چه کسانی بدهکار هستید، از چه کسانی طلب داریدف به استراحت بپردازید و آرامش پیدا کنید. شاید در خلوت خود فکر کنید که خب با این کار که مشکلات حل نمی شوند، اما با گذشت زمان بهبودی حاصل می شود.
در خلوت خود به عبادت بپردازید و با خدای خود راز و نیاز کنید، حتی الامکان به مسجد، کلیسا و امکن زیارتی بروید و استرس را از خمد دور نمایید.
افسردگی حتی باعث می شود که افراد پر تلاش و با ارزش، احساس نوعی بی ارزشی در محل کار خود بکنند، فقط به خاطر نوعی خستگی. اگر در بلند مدت از آنچه انجام می دهیم رضایت نداشته باشیم، سعی و تلاش خود را از دست می دهیم و قادر به ادامه راه نیستیم. اما با راه حل های سازنده و مقابله با استرس، می توانیم از مشکلات بکاهیم و از انجام امور لذت ببریم.
سروکار داشتن با استرس :
اگرچه مشکل خیلی از افراد خورد و خوراک است و رفاه و سعادت را در خوب خوردن می دانند، اما باید ساده تر برخورد کنند. در عوض یک کاسه میوه، کشمش، مغزها، و دیگر خوراکی های مغذی را در دسترس داشته باشند و هز زمان که هوس فست فود یا اسنک کردند از آنها میل کنند. از دیگر کارها برای غلبه بر استرس، خواب و استراحت کافی و فعالیت بدنی می باشند. ورزش به این معنا نیست که حتماً هفته ای سه روز و هر بار یک ساعت به باشگاه بروید. بلکه پیاده روی صبحگاه یا عصر در اطراف خانه خود یا پارک محل بهترین ورزش است که شما را سرحال و پرانرژی می سازد.

زمان برنامه ریزی برای فعالیت بدنی، حتماً آرامش روحی خود را نیز درنظر بگیرید. برخی افراد تا دیر وقت در کلوپ و باشگاه های ورزشی می مانند، با این کار نه تنها آرامشی دریافت نمی کنندف بلکه دچار نوعی دلزدگی و خستگی می گردند. ورزشی را انجام بدهید که دوست دارید. گاهی اوقات با رفتن به ورزشگاه، علاوه بر استرس ناامید هم می شوید. پس پس سعی کنید هر کاری که به نفع شماستف انجام بدهید.
تغییراتی را ایجاد کنید که می دانید از آنها لذت می برید و از عهده آنها برمی آیید.
سرگرمی نیز کلید حل مشکلات است :
مدیتیشن نیز مؤثر است. ساعاتی را به کتاب خواندن اختصاص بدهید. یا به کتاب فروشی و کتابخانه مورد علاقه خود بروید و در سکوت آنجا به مطالعه بپردازید. به بازار بروید و در خرید اجناس لوکس لذت ببرید. در حمام شمعی خوشبو قرار بدهید و دوش بگیرد.
زمان استراحت خود را فراموش نکنید. و در محلی ساکت استراحت کنید. ذهن خود را پاک نمایید. خیلی مواقع آنقدر در همهمه و سر و صدا قرار می گیریم که خودمان هم متوجه نیستیم، فقط در خلوت قرار می گیریم به نعمت سکوت پی می بریم. قبل از خواب یک فنجان چای یا قهوه بدون کافئین بنوشید. به جای تماشای ۲ یا ۳ ساعته تلویزیون، فعالیت شخصی خود را انجام بدهید. به موزه شهر خود بروید، یا هر هفته با همسر خود پیک نیک بروید. به سینما و تئاتر بروید (هر هفته یا هر شب).
اول هر ماه لیستی از کارهایی را که از انجام آنها لذت می برید، تهیه کنید. به شهرهای زیبای اطراف خود بروید و به گردش بپردازید. می توانید آدرس اماکن دیدنی شهرها را در اینترنت جستجو کنید.
اولین قانون زندگی این است که :
در صورت قوی بودن، برای دیگر افراد خوب هستید. به جای اینکه نیاز اطرافیان را مهمتر از نیاز خود بپندارید، بدانید که تنها با سالم و خوشحال بودن، می توان بهترین کار را برای رئیس، دوستان و خانواده خود انجام داد.
چیزی که درست در زمان استرس از آن غفلت می کنیم، به کارگیری تلاش در تمام جنبه های زندگی می باشد. همه ما به هشت ساعت خواب شبانه نیاز داریم. گاهی با خود می گویید خانه ام خیلی نامرتب و کثیف است و فردا فرصت تمیز کردن آن را ندارم، اما فراموش نکنید که برای انجام هر کاری به طور مؤثر باید انرژی و شادابی داشته باشید.
می توانید در جلسات خانوادگی و اجتماعی شرکت کنید، اما با دقت نظر در مباحث شرکت کنید تا استرس شما کاهش یابد. با شرکت در این جلسات می توانیم روی راه حل های مؤثر برای حل مشکلات تمرکز نماییم. باید مثبت و سازنده فکر کنید و خود را دست کم نگرید تا نوعی قدرت برای غلبه براسترس و فشار روانی پیدا کنید. نباید استرس شما را کنترل کند، بلکه شما باید زمام امور را به دست بگیرید و استرس را مهار کنید.
راه شکست فرایند افسردگی روانی، اطلاع از شیوه های پیشگیری از استرس می باشد. اگر بتوان به شیوه ای مؤثر از استرس جلوگیری یا بر آن غلبه کنیم، پیامدهای منفی آن ریشه کن می شوند. جستجوی راه ها مؤثر برای غلبه بر استرس، کلید شکست افسردگی روانی است.
غلبه مؤثر بر استرس :
موارد زیر راه های مؤثر برای غلبه بر تنش در زندگی می باشند :
دلیل و چگونگی احساسات شخصی خود را بشناسید؛
بدانید چه موقع دچار استرس می شوید؛
فقط کاری را که از عهده آن برمی آیید، انجام بدهید؛
به فعالیت بدنی و تغذیه خود توجه کافی مبذول بدارید؛
اگر به کمک نیاز دارید، دیگران را با خبر کنید؛
اگر خسته هستید، حتماً استراحت کنید؛
مهارت های شغلی خود را ترفیع نمایید؛
اهداف کلی خود را به جزء تبدیل کنید. چرا که با انجام هدف جزئی احساس پیشرفت و ترقی می کنید، و نیاز نیست که منتظر انجام یک هدف طولانی مدت بمانید.
یک زندگی فعال را خارج از محل کار خود خلق کنید؛
آنچه را که به دست می آورید، بپذیرید؛
احساس برد کنید؛
در دیگران نیز انگیزه ایجاد نمایید؛
به توصیه مفید دیگران توجه کنید؛
مثبت بیاندیشید؛
توازن، توازن، توازن را یاد بگیرید؛
منابع مفید برای غلبه بر استرس؛
فـصل سـوم
روش تـحقـیـق
روش انجام پژوهش : روش انجام پژوهش در این تحقیق علی مقایسه ای می باشد در مقایسه با پژوهش تجربی که در آن اطلاعات و نتایج مورد نظر تحت شرایط جاری و کنترل شده ای بدست می آید در روش علی پژوهشکده دنبال کشف و بررسی روابط بین عوامل و شرایط خاص یا نوعی رفتار که قبلاً وجود داشته یا رخ داده از طریق مطالعه نتایج حاصل از آنهاست ه عبارت دیگر پژوهشکده در پی بررسی امکان وجود روابط علت و معلولی از طریق مشاهده و مطالعه نتایج موجود و زمینه قبلی آنها به امید یافتن علت وقوع پدیده یا عمل است.
ویژگیهای تحقیق علی – بررسی علل پس از وقوع انهاست در این تحقیق اطلاعات لازم جهت بررسی علل وقوع یک حادثه هنگامی جمع آوری می شود که در آن حادثه ای رخ داده است و بنابراین پژوهشگر هیچ گونه دخالتی در بروز آن حادثه نداشته است در این صورت او یک یا چند اثر را انتخاب کرده و ب مطالعه زمینه و شرایط قبلی درصدد جستجوی علل یا روابطی برای وقوع آن حادثه است.
جامعه و نمونه پژوهش و چگونگی انتخاب نمونه : جامعه مورد مطالعه در این پژوهش کلید معلمین شهرستان ابهر است و افراد نمونه در این پژوهش شامل ۳۰ نفر می باشد که از طریق نمونه گیری خوشه ای مدارس-ف حضرت معصومه، ایران و الزهراء بصورت تصادفی جهت پاسخ دهی به پرسشنامه انتخاب شده اند.
ابزار اندازه گیری و جمع آوری اطلاعات :
برای اندازه گیری میزان رضایت شغلی از پرسشنامه رضایت شغلی و برای اندازه گیری میزان افسردگی از آزمون بک beak استفاده می شود.
روش های آماری جهت تجزیه و تحلیل داده ها:
برای تجزیه و تحلیل آماری از روش های آمار توصیفی مثل میانگین و فروانی درصدی و نمودارها جهت مقایسه میزان افسردگی در گروه از آزمون t استیودنت استفاده شده است.
معرفی تست افسردگی :
تست افسردگی بک در سال ۱۹۶۶ تهیه گردیده است که بر نشانه های عاطفی، بدنی، شناختی و رفتاری افسردگی تأکید می ورزد علاوه بر استفاده بالینی آن به ذلیل ارزیابی سریع سطح افسردگی این تست در حد مورد استفاده واق می شود و می توان گفت یکی از پراستفاده ترین وسایل انداز گیری ختلالات روانی است و هدف بک از ایجاد آزمون دستیابی به بک سیستم عینی و شخصیتی بوده.
این پرسشنامه شامل ۲۱ گروه از علائم افسردگی است که هر گروه از ۴ ا ۵ مورد تشکیل شده است. آزمون بک برای افردی که بالاتر از ۱۳ سال و دارای سوا و خوندن و نوشتن در سطح پایین مقدور می باشد این تست به عنوان آزمون خود سنج مورد استفاده قرار می گیرد آزمودنی باید جمله ای هر گروه را به دقت و به ترتیب ضعیفترین تا شدیدترین میزان اختال در آن جنبه را مورد سنجش قرار می دهد آزمودنی در هر جنبه می تواند نمده ای
فصل چهار م
تجـزیه و تحلیـل داده هـا
بین (۰ - ۳) بگیرد که صفر نشانۀ عدم افسردگی و ۳ فسردگی و ۳ نشان دهندۀ شدت افسردگی در این جنبه می باشد.

۰٫۰۳

داده‌های از دست رفته

۵

۰٫۰۴

جمع

۱۱۸

۱۰۰٫۰

۴-۳ -۲: نمودار فراوانی پاسخگویان بر حسب سابقه کاری
همانطور که در نمودار فوق دیده می‌شود ۰٫۳۶ درصد پاسخگویان از نظر سابقه کاری بازه ۷-۱۰ سال را به خود اختصاص داده‌اند و از سوی دیگر پاسخگویان با سابقه کاری ۱۵ سال به بالا با ۰٫۰۳ درصد کمترین درصد را به خود اختصاص داده‌اند.
۴-۳-۳ وضعیت متغیرهای تحقیق
آمار استنباطی آن ‌قسمت ‌از آمار است‌ که ‌به ‌برآورد و آزمون فرضیه ها در خصوص پارامترهای‌ جامعه ‌از روی ‌نمونه ‌می‌پردازد. استنباط‌هایی ‌که ‌از نمونه ‌میشود نمی‌تواند قطعی ‌باشد و این ‌استنباط‌ها احتمالی‌ هستند و لذا باید مبانی‌ نظریه‌ احتمال‌ را در بیان‌ آنها بکار گیریم‌. در واقع هدف نهایی آمار استنباطی برآورد ویژگی‌های جامعه است. در ادامه به منظور بررسی وضعیت متغیرهای تحقیق یعنی مدیریت دانش و عملکرد توسعه محصول جدید و همچنین ابعاد هر یک از متغیرهای تحقیق، از آزمون فرض آماری میانگین یک جامعه یا به عبارتی از آزمون تی یک نمونه ای^[۶] استفاده گردیده است که در واقع تفاوت بین میانگین نمونه مورد بررسی را با یک مقدار مفروض مورد آزمون قرار می‌دهد.
بطور خلاصه برای بررسی وضعیت هر کدام از متغیرهای تحقیق از آزمون آماری میانگین یک نمونه استفاده گردید و بحث مربوط را با ارائه نمودار راداری (تار عنکبوتی) ابعاد هر یک از متغیرهای مدیریت دانش و عملکرد توسعه محصول جدید به پایان خواهیم رساند.

فرضیه صفر در تمام متغیرهای تحقیق با توجه به طیف ۵ تایی لیکرت به این صورت است:
آزمون فرض:
(فرضیه صفر) ۳ μ =
(فرضیه مقابل) ۳ ≠ μ
با توجه به اینکه تمامی سؤالات پرسشنامه بصورت مستقیم طراحی شدهاند میانگین بدست آمده در بازه ۴ تا ۵ به معنای وضعیت بسیار زیاد و در بازه ۱ تا ۲ به معنای بسیار کم می‌باشد. بعبارتی فرضیه بدین صورت مطرح گردیده است که آیا مقدار میانگین نمرات در هر متغیر برابر با ۳ می‌باشد یا خیر.
۴-۳-۴- وضعیت متغیر مدیریت دانش
با استناد به نمرات بدست آمده از نمونه و انجام آزمون تی یک نمونهای نتایج تحلیل در جدول ۴-۴ و ۴-۵ آمده است. همانطور که مشاهده می‌شود مقدارp-value یا بعبارتی مقدار Sig که مقدار آن معادل ۰۰۰/۰ می‌باشد از مقدار ۰۵/۰α= کوچکتر گردیده است. لذا فرض صفر مبنی اینکه میانگین متغیر مدیریت دانش مساوی ۳ می‌باشد تأیید نگردیده است؛ از طرفی دو عدد نشان داده شده در ستون مربوط به فاصله اطمینان ۹۵ درصدی تفاوت میانگین شامل عدد صفر نمی‌باشد لذا این عامل خود موید رد فرض صفر می‌باشد. مثبت بودن حد بالا و پایین این فاصله نیز بیانگر این نکته می‌باشد که میانگین متغیر مدیریت دانش بیشتر از عدد ۳ می‌باشد. نتیجه کلی بدین صورت قابل تبیین خواهد بود که وضعیت متغیر مدیریت دانش با توجه به میانگین جامعه ۳٫۲۷۲۸ در جامعه آماری در حد بالاتر از متوسط می‌باشد. همچنان که در جدول پائین مشخص است مقدار آماره T برابر با ۵٫۹۰۴ است که از ۹۶/۱ بیشتر است و در ناحیه بحرانی آزمون قرار دارد و به بیان دیگر اختلاف میانگین از عدد ۳ معنی دار می‌باشد.

جدول ۴-۴- آماره های یک نمونه ای

متغیر

تعداد

میانگین

انحراف معیار

خطای انحراف از میانگین

مدیریت دانش

۱۱۸

۳٫۲۷۲۸

۰٫۵۰۱۹۸

۰٫۰۴۶۲۱

جدول ۴-۵- آزمون یک نمونه ای

متغیر

هدف داده کاوی آشکار کردن روندها یا الگوهایی که تا کنون ناشناخته بوده اند برای گرفتن تصمیمات بهتر است که این هدف را بوسیله به کارگیری روش های آماری همچون تحلیل لجستیک و خوشه بندی و همچنین با بهره گرفتن از روش های تحلیل داده به دست آمده از رشته های دیگر )همچون شبکه های عصبی در هوش مصنوعی و درختان تصمیم در یادگیری ماشین( انجام میدهد . چون ابزارهای داده کاوی روند ها و رفتارهای آینده را توسط رصد پایگاه داده ها برای الگوهای نهان پیش بینی می کند با عث می شوند که سازمان ها تصمیمات مبتنی بر دانش گرفته و به سوالاتی که پیش از این حل آنها بسیار زمان بر بود پاسخ دهند .

داده کاوی یک ابزار مفید برای کاوش دانش از داده حجیم است. . داده کاوی یافتن اطلاعات بامعنای خاص ازیک تعداد زیادی ازداده بوسیله بعضی ازفناوری ها به عنوان رویه ای برای کشف دانش ازپایگاه داده است، که گام های آن شامل موارد زیر هستند .
۱-پاک سازی داده ها :حذف داده دارای نویز و ناسازگار
۲-یکپارچه سازی داده: ترکیب منابع داده گوناگون
۳-انتخاب داده: یافتن داده مرتبط با موضوع از پایگاه داده
۴-تبدیل داده: تبدیل داده به شکل مناسب برای کاوش
۵-داده کاوی: استخراج مدل های داده با بهره گیری از تکنولوژی
۶- ارزیابی الگو: ارزیابی مدل هایی که واقعا برای ارائه دانش مفید هستند
۷-ارائه دانش: ارائه دانش بعد ازکاوش به کاربران بوسیله استفاده از تکنولوژیهایی همچون ارائه بصری .
ابزارها و تکنیک های داده کاوی
با توجه به تنوع حجم و نوع داده ها، روش های آماری زیادی برای کشف قوانین نهفته در داده ها وجود دارند. این روش ها می توانند با ناظر یا بدون ناظر باشند. در روش های با ناظر، نمونه هایی از مواردخسارتی موجود است و مدلی ساخته می شود که براساس آن، خسارتی یا غیر خسارتی بودن نمونه های جدید مشخص می شود. این روش جهت تشخیص انواع خسارت هایی مناسب است که از قبل وجود داشته اند]فولادی نیا و همکاران ۱۳۹۲[ .
روش های بدون ناظر، به دنبال کشف نمونه هایی هستند که کمترین شباهت را با نمونه های نرمال دارند. برای انجام فعالیت هایی که در هر فاز داده کاوی باید انجام شود از ابزارها و تکنیک های گوناگونی چون الگوریتمهای پایگاه داده، تکنیکهای هوش مصنوعی، روش های آماری، ابزارهای گرافیک کامپیوتری و مصور سازی استفاده می شود. هر چند داده کاوی لزوما به حجم داده زیادی بعنوان ورودی نیاز ندارد ولی امکان دارد در یک فرایند داده کاوی حجم داده زیادی وجود داشته باشد.
در اینجاست که از تکنیک ها وابزارهای پایگاه داده ها مثل نرمالسازی، تشخیص و تصحیح خطا و تبدیل داده ها بخصوص در فازهای شناخت داده و آماده سازی داده استفاده می شود. همچنین تقریبا در اکثرفرآیند های داده کاوی از مفاهیم، روشها و تکنیک های آماری مثل روش های میانگین گیری )ماهیانه، سالیانه و . . . (، روش های محاسبه واریانس و انحراف معیار و تکنیک های محاسبه احتمال بهره برداری های فراوانی می شود. یکی دیگر از شاخه های علمی که به کمک داده کاوی آمده است هوش مصنوعی می باشد.
هدف هوش مصنوعی هوشمند سازی رفتار ماشینها است. می توان گفت تکنیک های هوش مصنوعی بطور گسترده ای در فرایند داده کاوی به کار می رود بطوریکه بعضی از آماردانها ابزارهای داده کاوی را بعنوان هوش آماری مصنوعی معرفی می کنند.
قابلیت یادگیری بزرگترین فایده هوش مصنوعی است که بطور گسترده ای در داده کاوی استفاده می شود. تکنیک های هوش مصنوعی که در داده کاوی بسیار زیاد مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از شبکه های عصبی، روش های تشخیص الگوی یادگیری ماشین و الگوریتمهای ژنتیک ونهایتا تکنیک ها و ابزارهای گرافیک کامپیوتری و مصور سازی که بشدت در داده کاوی بکار گرفته می شوند و به کمک آنها می توان داده های چند بعدی را به گونه ای نمایش داد که تجزیه وتحلیل نتایج برای انسان براحتی امکان پذیر باشد .
روش های داده کاوی
عمده روش های داده کاوی عبارتند از روش های توصیف داده ها، روش های تجزیه و تحلیل وابستگی، روش های دسته بندی و پیشگویی، روش های خوشه بندی، روش های تجزیه و تحلیل نویز.
می توان روش های مختلف کاوش داده را در دو گروه روش های پیش بینی و روش های توصیفی طبقه بندی نمود. روش های پیش بینی در متون علمی به عنوان روش های با ناظر^[۱] نیزشناخته می شوند. روش های دسته بندی^[۲]، رگرسیون^[۳] و تشخیص انحراف^[۴] از روش های یادگیری مدل در داده کاوی با ماهیت پیش بینی هستند. در الگوریتم های دسته بندی مجموعه داده اولیه به دو مجموعه داده با عنوان مجموعه داده های آموزشی^[۵] و مجموعه داده های آزمایشی^[۶] تقسیم می شود که با بهره گرفتن از مجموعه داده های آموزشی مدل ساخته می شود و از مجموعه داده های آزمایشی برای اعتبار سنجی و محاسبه دقت مدل ساخته شده استفاده می شود. هررکورد شامل یک مجموعه ویژگی است.
یکی از ویژگی ها، ویژگی دسته نامیده می شود و در مرحله آموزش براساس مقادیر سایر ویژگی ها برای مقادیر ویژگی دسته، مدل ساخته می شود. روش های توصیفی الگوهای قابل توصیفی را پیدا میکنند که روابط حاکم بر داده ها را بدون در نظرگرفتن هرگونه برچسب و یا متغیرخروجی تبیین نمایند. درمتون علمی روش های توصیفی با نام روش های بدون ناظر^[۷] نیز شناخته می شوند ]صنیعی آباده ۱۳۹۱[.
روش های توصیف داده ها^[۸]
هدف این روشها ارائه یک توصیف کلی از داده هاست که معمولا به شکل مختصر ارائه می شود. هر چند توصیف داده ها یکی از انواع روش های داده کاوی است ولی معمولا هدف اصلی نیست واغلب از این روش برای تجزیه و تحلیل نیاز های اولیه و شناخت طبیعت داده ها و پیدا کردن خصوصیات ذاتی داده ها یا برای ارائه نتایج داده کاوی استفاده می شود .
روش های تجزیه و تحلیل وابستگی ^[۹]
هدف این روشها پیدا کردن ارتباطات قابل توجه بین تعداد زیادی از متغیر ها یا صفات می باشد . یکی از روش های متداول برای کشف قواعد وابستگی مدل Apriori است که نسبت به سایر مدلهای کشف قواعد وابستگی سریعتر بوده و محدودیتی از نظر تعداد قواعد ندارد . کاوش قواعد تلازمی یکی از محتواهای اصلی تحقیقات داده کاوی در حال حاضر است و خصوصا بر یافتن روابط میان آیتم های مختلف در پایگاه داده تاکید دارد . سه مدل CARMA و GRI و Fpgrowth سه الگوریتم دیگر از قواعد وابستگی هستند.
روش های دسته بندی و پیشگویی^[۱۰]
دسته بندی یک فرایند یافتن مدل است که برای بخش بندی داده به کلاس های مختلف برطبق بعضی محدودیت ها استفاده شده است. به بیان دیگر ما می توانیم بگوییم که دسته بندی یک فرایند تعمیم داده بر طبق نمونه های مختلف است. چندین نمونه اصلی الگوریتم های طبقه بندی شامل C4. 5 ، K نزدیکترین همسایه^[۱۱]، بیز ساده و SVM است .
یکی از این نوع الگوریتم ها نظریه بیز می باشد. این دسته بند از یک چارچوب احتمالی برای حل مساله استفاده می کند. یک رکورد مفروض با مجموعه ویژگی های (A1, A2…. An) را درنظر بگیرید. هدف تشخیص دسته این رکورد است. در واقع از بین دسته های موجود به دنبال دسته ای هستیم که مقدارP(C|A1, A2…. An) را بیشینه کند. پس این احتمال را برای تمامی دسته های موجود محاسبه کرده و دسته ای که این احتمال به ازای آن بیشینه شود را به عنوان دسته رکورد جدید در نظر می گیریم.
رگرسیون نیز نوع دیگری از این الگوریتم ها است. پیش بینی مقدار یک متغیر پیوسته بر اساس مقادیر سایر متغیرها بر مبنای یک مدل وابستگی خطی یا غیر خطی رگرسیون نام دارد. درواقع یک بردار X داریم که به یک متغیر خروجی y نگاشت شده است. هدف محاسبه y یا همان F(X) است که از روی تخمین تابع مقدار آن محاسبه می شود.
درخت تصمیم^[۱۲]
درخت تصمیم از ابزارهای داده کاوی است که در رده بندی داده های کیفی استفاده می شود. در درخت تصمیم، درخت کلی به وسیله خرد کردن داده ها به گره هایی ساخته می شود که مقادیری از متغیر ها را در خود جای می دهند. با ایجاد درخت تصمیم بر اساس داده های پیشین که رده آنها معلوم است، می توان داده های جدید را دسته بندی کرد. روش درخت تصمیم به طور کلی برای دسته بندی استفاده می شود، زیرا یک ساختار سلسله مراتبی ساده برای فهم کاربر و تصمیم گیری است. الگوریتم های داده کاوی گوناگونی برای دسته بندی مبتنی بر شبکه عصبی مصنوعی، قوانین نزدیکترین همسایگی و دسته بندی بیزین در دسترس است اما درخت تصمیم یکی از ساده ترین تکنیک هاست . از انواع درخت های تصمیم می توان C4. 5 و C5 و Meta Decision Tree و Random Forest وJ48 را نام برد.
۲-۳-۵-شبکه عصبی^[۱۳]
روش پرکاربرد دیگر در پیشگویی نتایج استفاده از شبکه های عصبی می باشد. شبکه های عصبی مدل ساده شده ای است که بر مبنای عملکرد مغز انسان کار می کند. اساس کار این شبکه شبیه سازی تعداد زیادی واحد پردازشی کوچک است که با هم در ارتباط هستند. به هریک از این واحد ها یک نرون گفته می شود. نرون ها بصورت لایه لایه قرار دارند و در یک شبکه عصبی معمولا سه لایه وجود دارد . اولین لایه )لایه ورودی ( ، دومین )لایه نهان (و سومین )لایه خروجی (. لایه نهان می تواند متشکل از یک لایه یا بیشتر باشد .
۲-۳-۶- استدلال مبتنی بر حافظه^[۱۴]
توانایی انسان در استدلال براساس تجربه، به توانایی او در شناخت و درک نمونه های مناسبی که مربوط به گذشته است، بستگی دارد. افراد در ابتدا تجارب مشابهی که در گذشته داشته را شناسایی و سپس دانشی که از آن ها کسب کرده است را برای حل مشکل فعلی به کار می گیرند. این فرایند اساس استدلال مبتنی بر حافظه است. یک بانک اطلاعاتی که از رکوردهای شناخته شده تشکیل شده است مورد جستجو قرار می گیرد تارکوردهای از قبل طبقه بندی شده و مشابه با رکورد جدید یافت شود.
از این همسایه ها برای طبقه بند ی و تخمین زدن استفاده می شود. ^[۱۵]KNN یک نمونه از این الگوریتم هاست. فرض کنید که یک نمونه ساده شده با یک مجموعه از صفت های مختلف وجود دارد، اما گروهی که این نمونه به آن متعلق است نامشخص است. مشخص کردن گروه می تواند از صفت هایش تعیین شود. الگوریتم های مختلفی می تواند برای خودکار سازی فرایند دسته بندی استفاده بشود. یک دسته بند نزدیک ترین همسایه یک تکنیک برای دسته بندی عناصر است مبتنی بردسته بندی عناصر در مجموعه آموزشی که شبیه تر به نمونه آزمایشی هستند.
باتکنیک Kنزدیکترین همسایه، این کار با ارزیابی تعداد K همسایه نزدیک انجام می شود. . تمام نمونه های آموزشی در یک فضای الگوی چند بعدی ذخیره شده اند. وقتی یک نمونه ناشناخته داده می شود، یک دسته بند نزدیکترین همسایه در فضای الگو برای K نمونه آموزشی که نزدیک به نمونه ناشناخته هستند جستجو می کند. نزدیکی بر اساس فاصله اقلیدسی تعریف می شود .
۲-۳-۷-ماشین های بردار پشتیبانی
SVM ^[۱۶] اولین بار توسط Vapnik در سال ۱۹۹۰ معرفی شد و روش بسیار موثری برای رگرسیون و دسته بندی و تشخیص الگو است .
SVM به عنوان یک دسته بند خوب در نظر گرفته می شود زیرا کارایی تعمیم آن بدون نیاز به دانش پیشین بالاست حتی وقتیکه ابعاد فضای ورودی بسیار بالاست. هدف SVM یافتن بهترین دسته بند برای تشخیص میان اعضای دو کلاس در مجموعه آموزشی است .
رویکرد SVM به این صورت است که در مرحله آموزش سعی دارد مرز تصمیم گیری را به گونه ای انتخاب نماید که حداقل فاصله آن با هر یک از دسته های مورد نظر را بیشینه کند. این نوع انتخاب مرز بر اساس نقاطی بنام بردارهای پشتیبان انجام می شوند.
۲-۳-۸-روش های خوشه بندی ^[۱۷]
هدف این روشها جداسازی داده ها با خصوصیات مشابه است. تفاوت بین دسته بندی و خوشه بندی این است که در خوشه بندی از قبل مشخص نیست که مرز بین خوشه ها کجاست و برچسبهای هر خوشه از پیش تعریف شده است ولی در دسته بندی از قبل مشخص است که هر دسته شامل چه نوع داده هایی می شود و به اصطلاح برچسب های هر دسته از قبل تعریف شده اند. به همین دلیل به دسته بندی یادگیری همراه با نظارت و به خوشه بندی یادگیری بدون نظارت گفته می شود .
۲-۳-۹- روش K-Means
یکی از روش های خوشه بندی مدل K-Means است که مجموعه داده ها را به تعدادثابت و مشخصی خوشه، خوشه بندی می کند. روش کار آن به این صورت است که تعداد ثابتی خوشه در نظر میگیرد و رکوردها را به این خوشه ها اختصاص داده و مکرراً مراکز خوشه ها را تنظیم می کند تا زمانیکه بهترین خوشه بندی بدست آید.
۲-۳-۱۰-شبکه کوهنن
شبکه کوهنن نوعی شبکه عصبی است که در این نوع شبکه نرون ها در دو لایه ورودی و خروجی قرار دارند و همه نرون های ورودی به همه نرون های خروجی متصل اندو این اتصالات دارای وزن هستند. لایه خروجی در این شبکه ها بصورت یک ماتریس دو بعدی چیده شده و به آن نقشه خروجی گفته می شود. مزیت این شبکه نسبت به سایر انواع شبکه های عصبی این است که نیاز نیست دسته یا خوشه داده ها از قبل مشخص باشد، حتی نیاز نیست تعداد خوشه ها از قبل مشخص باشد. شبکه های کوهنن با تعداد زیادی نرون شروع می شود و به تدریج که یادگیری پیش می رود، تعداد آنها به سمت یک تعداد طبیعی و محدود کاهش می یابد.
۲-۳-۱۱-روش دو گام^[۱۸]
این روش در دو گام کار خوشه بندی را انجام می دهد. در گام اول همه داده ها یک مرور کلی می شوند و داده های ورودی خام به مجموعه ای از زیر خوشه های قابل مدیریت تقسیم می شوند. گام دوم با بهره گرفتن از یک روش خوشه بندی سلسله مراتبی بطور مداوم زیر خوشه ها را برای رسیدن به خوشه های بزرگتر با هم ترکیب می کند بدون اینکه نیاز باشد که جزئیات همه داده ها را مجددا مرور کند.
۲-۳-۱۲-روش های تجزیه و تحلیل نویز^[۱۹]
بعضی از داده ها که به طور بارز و مشخصی از داده های دیگر متمایز هستند اصطلاحاً بعنوان داده خطا یا پرت شناخته می شوند که باید قبل از ورود به فاز مدلسازی و در فاز آماده سازی داده ها برطرف شوند. با وجود این زمانیکه شناسایی داده های غیر عادی یا غیر قابل انتظار مانند موارد تشخیص تقلب هدف اصلی باشد، همین نوع داده ها مفید هستند که در این صورت به آنها نویز گفته می شود .
دسته های نامتعادل]صنیعی آباده ۱۳۹۱[.
مجموعه داده هایی که در آنها ویزگی دسته دارای توزیع نامتعادل باشد بسیار شایع هستند. مخصوصاً این مجموعه داده ها در کاربردها و مسائل واقعی بیشتر دیده می شوند.
در چنین مسائلی با وجود اینکه تعداد رکوردهای مربوط به دسته نادر بسیار کمتر از دسته های دیگر است، ولی ارزش تشخیص دادن آن به مراتب بالاتر از ارزش تشخیص دسته های شایع است. در داده کاوی برای برخورد با مشکل دسته های نامتعادل از دو راهکار استفاده می شود:

بند اول. حقوق مرتهن
مهم‌ترین حق مرتهن در رهن دریایی ایجاد حق وثیقه (حق عینی تبعی) برای اوست و در صورت عدم پرداخت طلبش از سوی راهن در زمان مقرر، وی حق استیفای طلب از عین مرهون را خواهد داشت. دیگر حقی که مرتهن دارد درخصوص حق بیمه‌کردن مورد وثیقه است که در صورت امتناع راهن، آن را بیمه می‌کند. اما، هزینه و حق بیمه در سند رهن درج می‌شود. علاوه بر این، به منظور کاهش ریسک سرمایه‌گذاری، خود مرتهن نیز می‌تواند مواردی را به قرارداد بیمه اضافه کند که بر آن شروط تأمین بودجه می‌گویند که در صورت عدم پرداخت توسط بیمه‌گر، مالک (راهن) موظف به پرداخت است^[161].

بند دوم. تعهدات مرتهن
هرچند که مرتهن با پرداخت وام موضوع رهن، به همه‌ی تعهدات خود عمل نموده و از آن زمان به بعد، وی تمامی تلاش خود را صرف کنترل اعمال راهن می کند و مواظبت می‌کند که راهن مسیری را در پیش نگیرد که در هنگام بازپرداخت دین، از انجام تعهد خود ناتوان گردد. اما، به نوعی می‌توان عمده تکلیف مرتهن را منع تصرف در مال مرهون دانست. چنان‌که وی تنها حق عینی به مال مرهون دارد و حق دینی نسبت به مدیون و نمی‌تواند بدون رعایت مقررات مال مرهون را تملک کند و همچنین اگر مال مرهون در تصرفِ وی قرار گرفت، ید او امانی است و درصورت تعدی و تفریط ضامن شناخته می‌شود.^[162]
به موجب مقررات رهن مدنی که قبض را شرط صحت می‌دانند و مورد وثیقه به تصرف مرتهن در می‌آید، وی متعهد به حفظ مورد رهن و بازگرداندن آن است. در نتیجه می‌توان ید مرتهن را نسبت به مال مرهون امانی دانسته و او را متعهد به حفاظت از مال مورد وثیقه دانست. در صورت تعدی و تفریط، وی مسئول جبران خسارات وارده بر مال مورد وثیقه خواهد بود لیکن این بحث در رهن دریایی موضوعا ًمنتفی است چرا که قبض شرط صحت نیست و عملاً هم انجام نمی‌شود؛ بنابراین، مرتهن دریایی تعهد خاصی به موجب رهن ندارد حتی اعطای وام هم تعهد مرتهن و موضوع رهن به شمار نمی‌آید بلکه مبنای انعقاد رهن است. تنها نکته ای که در خصوص تعهد مرتهن می‌توان پذیرفت این است که مرتهن در پرداخت خسارات مشترک دریائی سهیم است در این خصوص لازم است اشاره ای به ماده 110 قانون دریایی شود؛ این ماده چنین مقرر داشته است: «وام‌دهنده در پرداخت خسارات خاص سهیم نخواهد بود. ولی در پرداخت خسارات مشترک دریایی که پس از دادن وام به وجود آمده است، سهیم است. مشروط به اینکه در سند وام شرط دیگری ذکر نشده باشد.»
مقدمتاً باید گفت خسارات خاص دریایی عبارت اند از خساراتی که متوجه اموال به خصوصی باشد و زیان‌های ناشی از آن صرفاً متوجه شخص خاصی شود. برعکس، خسارات مشترک، خساراتی هستند که ناشی از خطر عمومی بوده و کشتی و کالای بارگیری شده بر روی آن را تهدید می‌کند و خسارات وارد به همه‌ی آن‌ها باشد اما، با تفدیه یکی از اموال از زیان عمومی جلوگیری شود؛^[163] بنابراین، اگر به دلیل دفع خسارت عمومی یک نفر از حق یا مال خود بگذرد بقیه افراد ذی‌نفع باید این خسارت را جبران نمایند.^[164]
اصول حاکم بر خسارات مشترک اختصاراً عبارت‌اند از:
کارکنان کشتی یا مأمورین متصدیان باربری روی کشتی به‌طور عمد اقدام به عملیات معین کرده باشند، خطری به‌طور جدی و واقعی سفر دریایی را تهدید کرده باشد، مخارج فوق العاده و تفدیه کالا باید واقعاً و به‌طور عمدی صورت گرفته باشد، مخارج فوق العاده باید به منظور دفع خطری باشد که عارض سفر دریایی شده است، تفدیه باید در جهت حفظ منافع مشترک باشد و کشتی و محموله‌ی در معرض خطر باید به‌طور واقعی از تفدیه و مخارج فوق‌العاده منتفع شده باشند. (ماده 185 قانون دریایی)
بنابراین برای دفع خطر عمومی در یک سفر دریائی که با خطر مواجه است ممکن است کالا یا کشتی و کرایه حمل، درمعرض تفدیه قرار گیرد و ذی‌نفعان مکلف به جبران خسارت هستند. مرتهن نیز بعد از دادن وام جزء ذی‌نفعان تلقی می‌گردد؛ زیرا، در صورت تلف کشتی یا بار، وی نیز حق خود را از دست خواهد داد و رهن منحل می‌شود علاوه بر این طبق ماده 107قانون دریایی حق استیفای طلب را هم نخواهد داشت.
فصل سوم
آثار و طرق انحلال رهن دریایی
درصورتی که تمام شرایط مهیا باشد و طرفین عقد رهن واجد شرایط و صلاحیت باشند و به محض اینکه رهن دریایی به ثبت برسد، آثار آن علاوه بر متعاقدین بر دیگران نیز آشکار می‌شود؛ بنابراین، عقد رهن دریایی مانند دیگر عقود به محض ایجاد و انعقاد آثاری در پی خواهد داشت و از طرف دیگر راه‌های انحلالی نیز خواهد داشت که گاهی ناشی از اراده‌ی طرفین هستند و گاهی به‌طور قهری اتفاق می‌افتند.
در این فصل ابتدا به آثارعقد رهن دریائی که هدف اصلی و اساسی از انعقاد است می‌پردازیم و سپس انحلال عقد و طرق مختلف آن را بررسی می‌کنیم.
مبحث اول: آثار رهن دریایی
اثر اصلی و مهم رهن، ایجاد حق وثیقه برای مرتهن نسبت به مورد وثیقه است و ایجاد حق تقدم و حق تعقیب و نیز امکان تملک کشتی همگی ریشه در حق وثیقه دارند لذا اثر و نتیجه‌ی ایجاد حق وثیقه هستند. لیکن به منظور نظم مطالب هر یک از آثار را مستقلاً مورد بررسی قرار خواهیم داد.
عقد رهن بین طلبکار و راهن واقع می‌شود و اثر آن محدود به دو طرف عقد است، چرا که برای طلبکار نسبت به عین مرهون ایجاد حق عینی می‌کند. اما، ایجاد حق وثیقه آثاری را در پی دارد که محدود به رابطه‌ی قراردادی راهن و مرتهن نمی‌شود، چرا که باعث می‌شود تا مرتهن نسبت به مورد رهن حق تعقیب پیدا کند و بتواند در برابر اشخاص ثالث نیز به این حق استناد جوید و احترام به آن را از همگان بخواهد و از طرف دیگر حق تقدم مرتهن نسبت به دیگر طلبکارانِ مدیون به وجود می‌آید. این تفکیک هرچند مورد قبول حقوق‌دانان درخصوص آثار رهن مدنی است اما، به دلیل شفافیت و طبقه‌بندی بهتر مطلب در این بخش مورد استفاده قرار می‌گیرد.^[165]
گفتار اول: آثار رهن در رابطه بین طرفین قرارداد
در این قسمت لازم است برای شناخت بیش‌تر آثار رهن به سه اثر مهم که تنها درخصوص رابطه‌ی قراردادی راهن و مرتهن خصوصیت دارد، اشاره کرد.
بند اول: ایجاد حق وثیقه برای مرتهن
نخستین اثری که به محض انعقاد رهن دریایی ایجاد می‌شود، ایجاد حق وثیقه برای مرتهن است^[166].این اثر از بدیهی‌ترین آثار عقد رهن به معنای عام و رهن دریایی به معنای خاص است. به عبارت دیگر، اثر مستقیم و مقتضای ذات عقد رهن همین ایجاد حق وثیقه به نفع مرتهن خواهد بود؛ به‌گونه‌ای که اگر این اثر را به صورت شرط ضمن عقد حذف کنند، عقد باطل خواهد بود و دیگر معنایی از عقد رهن باقی نخواهد ماند.
ایجاد حق وثیقه به طور کلی ناشی از معاملات وثیقه ای به معنای عام کلمه است که شامل معاملاتی می‌شود که به موجب آن، شخصی خواه مدیون باشد خواه نباشد، مال منقول یا غیر منقول را وثیقه‌ی دین یا انجام عملی قرار می‌دهد. وثیقه ای که برای دین محقق داده می‌شود، تحت عنوان رهن یا معاملات با حق استراد مطرح می‌شوند. لیکن نوعی از حق وثیقه است که برای دین احتمالی اخذ می‌شود، مانند وثیقه برای حسن انجام خدمت در موسسه هنگام استخدام کارمند.^[167]
حق وثیقه، ازحقوق عینی تبعی است که به موجب آن عین معینی وثیقه‌ی طلب صاحب حق قرار می‌گیرد و به او حق می‌دهد که درصورت خودداری مدیون از پرداخت دین، طلب خود را از آن محل استیفا کند؛ بنابراین، حق دینی طلبکار، به خاطر وثیقه‌ای که برای آن معین شده است، خاصیت حق عینی پیدا می‌کند. اصولاً در این‌گونه موارد، صاحب حق نمی‌تواند از منافع عین وثیقه استفاده کند و فقط نسبت به آن حق تقدم بر دیگر طلبکاران و حق تعقیب را دارا می‌شود. در عقد رهن مالکیت مال مرهون به مرتهن منتقل نمی‌شود و مورد وثیقه، تضمین طلب بستانکار تلقی می‌شود. در حقوق انگلستان، سابقاً رهن دریایی هم‌ردیف معاملات با حق استرداد به شمار می‌رفت و با وثیقه‌نهادن کشتی تا زمانی که وام و بهره‌ی آن باز پرداخت می‌گشت مالکیت به مرتهن منتقل می‌شد، اما، با تصویب قانون تجارت دریایی مصوب ۱۸۵۴ و اشاره به ثبت رهن دریایی اثر انتقالی نیز حذف شد.^[168]
بند دوم: حق درخواست فروش کشتی
یکی از نتایج ایجاد حق وثیقه در قرارداد های رهنی ،حق درخواست فروش کشتی است که می توان به عنوان اجرای اسناد رهن نیز از آن نام برد.در این قسمت سعی شده است نحوه ی تقاضا و کیفیت فروش کشتی بررسی شود.
الف. تقاضای فروش کشتی به علت عدم پرداخت دین
همان‌طور که در ماده‌ی 50 قانون دریایی تصریحاً بیان شده است، اگر مدت رهنی که از نظر تاریخ مقدم بر دیگران است، سر برسد و دین مربوط به دائن (مرتهن )پرداخت نشود، او حق دارد از «دادگاه» ذی‌صلاح تقاضای فروش کشتی را بنماید. این نکته‌ی مهمی است که در اسناد رهنی دریایی مرتهن حق ندارد مستقیماً و از طریق دفترخانه سند را اجرا نماید.
مطابق ماده‌ی 50 قانون دریایی، مرتهن باید خواسته‌ی خود را ضمن دادخواستی تقدیم دادگاه کند. دادگاه باید این دادخواست را به خوانده، یعنی راهن و سایر طلبکاران ابلاغ و خلاصه آن را ظرف مدت 15 روز از تاریخ ابلاغ (هر 5 روز یک بار)، در روزنامه‌ی رسمی کشور و یکی از جراید کثیرالانتشار مرکز آگهی کند تا اگر شخصی نسبت به این کشتی مدعی حقی است، بتواند از حق خود دفاع کند.
در ادامه‌ی ماده، قانون پیش‌بینی می‌کند که راهن 15 روز از تاریخ آخرین آگهی فرصت دارد که دین خود را بپردازد و در غیر این صورت و در حالت عدم توافق مرتهنین بر فروش کشتی، دادگاه رأساً باید در وقت فوق‌العاده به دادخواست رسیدگی کرده و درصورت احراز صحت ادعای خواهان و مدارک و ادله‌ی ابرازی حکم بر فروش صادر خواهد شد.
در توضیح آنچه گفته شد لازم است اشاره شود که ماده‌ی 34 قانون ثبت مصوب 1351 و اصلاحات سال 1386 و همچنین ماده‌ی 2 آیین نامه‌ی اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا مصوب سال 1387 به‌عنوان قانون عام، مقرر کرده‌اند که درخواست اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا نسبت به دیون یا اموال منقول، اعم از اینکه مورد وثیقه ثبت شده یا در جریان ثبت باشد، باید از طریقی دفترخانه ای که سند را ثبت کرده است به عمل آید. لیکن ماده ۵۰ قانون دریایی، به‌عنوان قانون خاص سابق، درخواست اجرای اسناد رهن دریایی را توسط دادگاهمقرر نموده است. در اصلاحات قانون دریایی در سال 1391 نیز این موضوع به قوت خود بر جا مانده است؛ بنابراین، تعارضی بین قوانین به چشم می‌خورد که به نظر می‌رسد برای حل آن باید قائل به این نظر باشیم که قانون عام لاحق، قانون خاص سابق را نسخ نمی‌کند.^[169]اما، این موضوع در خصوص رهن دریایی صرفاًجنبه‌ی نظری داشته است و بنابراین باید بررسی کرد که درخواست فروش کشتی و تشریفات آن تابع چه قانونی است. اگر بخواهیم به دستور ماده‌ی 50 قانون دریایی عمل نماییم و تقاضای فروش از دادگاه صورت پذیرد تشریفات فروش باید تابع قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356 گردد. لیکن، این امر متروک مانده است و همان طور که بیان شد، این اسناد مستقیماً نزد دفاتر اسناد رسمی اجرا می‌شوند؛ لذا، سزاوار است با توجه به این نکته که ثبت سند رهن دریایی لازم است و سند رهن از جمله اسناد رسمی محسوب می‌شود، تقاضای فروش کشتی و تشریفات مزایده را تابع ماده‌ی 34 قانون ثبت و آیین‌نامه‌ی اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا دانست.
درحال حاضر، با توجه به کمبود مواد مرتبط و صرف ترجمه‌گرایی در قانون دریایی و با توجه به رویه‌ی موجود، ظاهراً رویه‌ی دفاتر اسناد رسمی صالح در تنظیم اسناد دریایی این است که بدون دخالت دادگاه نیز این نوع اسناد را اجرا می‌نمایند. به عبارت دیگر، تفاوتی بین قانون و عرف حاکم در این موضوع مشاهده می‌شود.^[170]
ب. کیفیت فروش کشتی
مزایده و فروش کشتی درواقع از آثار و ادامه‌ی اجرای سند رهنی است و موضوع جداگانه‌ای محسوب نمی‌شود ولی چون ماده‌ی 51 قانون دریایی به‌طور مستقل به آن پرداخته است ما نیز جداگانه آنرا بررسی خواهیم کرد.
کیفیت فروش در مواردی که حکم بر فروش کشتی از جانب دادگاه صادر می‌گردد، توسط ماده‌ی 51 مشخص شده است. قیمت پایه مزایده از مبلغ بدهی به اضافه همه‌ی مطالبات ممتاز در ماده‌ی 29 و حق مرتهنین که به موقع مطالبه شده است، شروع می‌گردد.
در ادامه ماده‌ی 51 اضافه شده که اگر کشتی به مبلغ بیش‌تری فروخته شود، ابتدا حقوق ممتاز و سپس حق مرتهن مقدم و بعد از آن حق مرتهنین دیگر با رعایت تقدم در رهن، تأدیه یا به حساب صندوق ثبت در بانک ملی تودیع خواهد شد.
این ماده مسأله مزایده را به نحو اختصار بیان کرده؛ درحالی که در مقررات آیین‌نامه اجرای اسناد رسمی لازم الاجرا با تمام جزئیات به موضوع مزایده پرداخته شده است.
در نهایت به‌عنوان جمع بندی می‌توان گفت به نظر می‌رسد قانون گذار دریایی قائل به پیروی مرتهنین از تشریفات مزایده طبق مواد 50 و 51 بوده است، چرا که با علم به رویه‌ی معمول و همچنین قوانین عام ثبتی و آیین نامه اجرای اسناد رسمی، در اصلاحات اخیر قانون دریایی همچنان بر این امر استوار بوده است لیکن این امر از موارد نقص قانون دریایی به شمار می‌رود؛ زیرا، استناد به این مواد با توجه به اجمال و اختصار آن‌ها، مرتهنین را با مشکل مواجه خواهدکرد؛ بنابراین، به نظر می‌رسد قانون‌گذار دریایی یا باید صراحتاً تشریفات مزایده و فروش کشتی را بیان می‌داشت یا همان طور که در عمل مرسوم است، آن را تابع مفاد عام آیین نامه اجرای اسناد رسمی یا مقررات قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356 قرار می‌داد.
به نظر نگارنده با توجه به اجمال مواد 50 و 51 و همچنین استناد به رویه‌ی معمول، باید تشریفات مزایده را تابع مقررات عام ثبتی (ماده ۳۴ ) و همچنین آیین نامه‌ی اجرای مفاد اسناد رسمی بدانیم. ماده‌ی 121 آیین نامه‌ی مذکور در خصوص تشریفات مزایده اموال منقول مقرر کرده است که پس از ارزیابی مال موضوع مزایده توسط کارشناس و قطعیت آن،اقدام به انتشار آگهی مزایده خواهد شد. در آگهی مزایده باید نوع اموال مورد مزایده و توصیف اجمالی آن‌ها، روز و محل و ساعت شروع و ختم مزایده، قیمتی که مزایده از آن شروع می‌شود و توسط کارشناس مشخص می‌گردد، درج شود؛ و آگهی مزایده در یک نوبت در روزنامه‌ی کثیرالانتشار محل و اگر در محل نباشد در روزنامه کثیرالانتشار نزدیک‌ترین به محل، منتشر و فاصله انتشار تا روز مزایده نباید کم‌تر از 15 روز باشد.
بند سوم: حق تملک کشتی
این احتمال وجود دارد که کشتی مرهون به شرح فوق به فروش نرسد. درچنین حالتی قانون دریایی حق دیگری را برای مرتهن به رسمیت شناخته است و آن حق تملک کشتی مرهون است. به موجب قسمتی از ماده‌ی 51 قانون دریایی اگر کشتی مرهون به فروش نرسد، مرتهن حق دارد با پرداخت مطالبات ممتاز و سایر حقوقی که به موقع مطالبه شده است و رعایت ترتیبات مندرج در ماده‌ی 36، تقاضای انتقال کشتی مرهون را به نام خود کند. در این حالت فرمانده‌ی کشتی باید تحت مدیریت مرتهن سابق (مالک لاحق) به وظایف خود عمل کند.^[171]
اما، درصورتی که سایر طلبکاران با پرداخت مطالبات ممتاز و حق مرتهن تقاضای انتقال کشتی را به خود بنمایند، مرتهن مقدم نمی‌تواند تقاضای انتقال و تملک کشتی را بنماید (استثنای ماده 51).
باید یادآور شد که ملاک تقدم در فروش و در نتیجه تملک کشتی، سند رهنی است که از حیث تاریخ مقدم بر دیگر اسناد رهنی باشد و همچنین سررسید بازپرداخت دین نیز فرا رسیده باشد. این قسمت از ماده نیز بسیار مبهم و ناکارآمد است؛ چرا که مشخص نکرده است اگر بین طلبکاران توافقی حاصل نشد، کدام یک مقدم خواهند بود. به همین جهت در توجیه و تفسیر این ماده باید گفت با توجه به این که بین مرتهنین فرقی از حیث دریافت اصل طلب و سود وجود ندارد، و تنها از جهت تقدم و تأخر در استیفای طلب از محل فروش مال مرهون متفاوت اند، به نظر می‌رسد ماده فقط خواسته است که اجماع طلبکاران را در انتقال کشتی به یکی از آنها به دست آورد و این‌گونه نیست که مرتهن مؤخر بتواند با توجه به استثنای ماده کشتی را به خود منتقل کند. البته باید این ماده را حمل بر ماده ۱۱۰ آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی نمود که مقرر داشته است:بستانکار معامله مؤخر می‌تواند قبل از فروش مال از طریق مزایده یا تنظیم
سند انتقال ملک به بستانکار مقدم همه‌ی بدهی موضوع سند مقدم را پرداخت یا ایداع
نموده و تقاضای استیفای حقوق خود را از اداره ثبت بنماید. در این مورد عملیات
اجرایی نسبت به هر دو سند تواما، انجام می‌گیرد و در صورتی که مدت سند بستانکار
مؤخر، حال نشده باشد پس از حال شدن موعد، عملیات اجرائی به ترتیب مذکور در ماده
146 انجام خواهد شد.
همان‌گونه که به آن اشاره شد ماده‌ی 51 قانون دریایی در عمل متروک مانده است، بنابراین نحوه‌ی تملک کشتی توسط مرتهنین نیز مانند نحوه‌ی فروش کشتی تابع قانون ثبت و آیین نامه‌ی اجرای اسناد رسمی قرارگرفته است.به همین جهت بر اساس ماده ۱۲۶ آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا مصوب ۱۳۸۷،اگر مورد وثیقه در جلسه مزایده خریداری پیدا نکند،مال با دریافت حق الاجرا و حق مزایده به قیمتی که مزایده از آن شروع می شود،به بستانکار(مرتهن)واگذار می شود و اگر مازاد بر طلب داشته باشد،از بستانکار وصول می گردد.بنا به تبصره همان ماده،اگر مرتهن قادر به پرداخت مازاد بر طلب خویش نباشد،در صورت تقاضا به نسبت طلب از مال مورد مزایده به وی واگذار می شود.لذا مرتهن تحت شرایط مذکور امکان تملک تمام یا قسمتی از مورد وثیقه را بابت طلب خویش خواهد داشت.