برای گردآوری داده ها از ۲ پرسشنامه مقیاس کمال‌گرایی، عزت نفس کوپر اسمیت و معدل پایان ترم به عنوان ابزار سنجش پیشرفت تحصیلی استفاده شده است، که در زیر به معرفی هر کدام از آن ها به صورت مبسوط می پردازیم:

الف)‌ مقیاس کمال‌گرایی
در بین مقیاس های های تهیه شده برای سنجش کمال گرایی، مقیاس فروست^[۱۱۸] و همکاران(هیل^[۱۱۹]،۲۰۰۴؛‌به نقل از جمشیدی، حسین چاری، حقیقت و رزمی، ۱۳۸۸) و مقیاس هویت و فلت^[۱۲۰](هیل،۲۰۰۴؛‌به نقل از جمشیدی و همکاران، ۱۳۸۸)، بیش از سایر مقیاس ها در تحقیقات مورد تایید قرار گرفته اند. با این حال، هر یک از مقیاس‌ها مفاهیم نسبتاً متفاوتی را می سنجند. از این رو برخی از محققان برای انجام بررسی های جامع‌تر، ترکیبی از دو مقیاس مذکور را به کار گرفتند که این امر در مواردی موجب تشابه و هم‌پوشانی می شد. هیل و همکاران(۲۰۰۴؛ به نقل از جمشیدی و همکاران، ۱۳۸۸) در پاسخ به این ضرورت، مقیاس جدیدی تهیه نمودند که بیشتر رویکردهای پیشین کمال گرایی را در بر می‌گرفت. مقیاس مذکور، با تعاریف تک بعدی اولیه از کمال گرایی، تعریف کمال گرایی به عنوان سازه ای دو بعدی (دارای جنبه های سازگار و ناسازگار) و تعاریف چند بعدی از کمال گرایی که در اغلب صورت بندی های جدید کمال گرایی به چشم می خورد، هماهنگ است. به اعتقاد آنان، کمال گرایی مشتمل بر ابعاد هشت گانه ذیل است:

 

1. 1. تمرکز بر اشتباهات؛ پریشانی و نگرانی از اشتباه کردن. سئوال های ۶، ۱۴، ۲۲، ۳۰، ۳۸، ۴۶، ۵۳، ۵۷٫

 

1. 1. معیارهای بالا برای دیگران؛ انتظار عملکرد کامل و درست از دیگران. سئوال های۳، ۱۱، ۱۹، ۲۷، ۳۵، ۴۳، ۵۰٫

 

1. 1. نیاز به تایید؛ تمایل به جستجوی تایید و توجه از سوی دیگران و دیگران حساسیت نسبت به انتقاد. سئوال های ۲، ۱۰، ۱۸، ۲۶، ۳۴، ۴۲، ۴۹، ۵۹٫

 

1. 1. نظم و سازماندهی؛ تمایل به مرتب و منظم بودن. سئوال های ۴، ۱۲، ۲۰، ۲۸، ۳۶، ۴۴، ۵۱، ۵۶٫

 

1. 1. ادراک فشار از سوی والدین؛ احساس نیاز به عملکرد کامل و بی نقص جهت جلب تایید و توجه والدین. سئوال های ۷، ۱۵، ۲۳، ۳۱، ۳۹، ۴۷، ۵۴، ۵۸٫

 

1. 1. هدفمندی؛ برنامه ریزی قبلی و تعمق در تصمیم گیری و پرهیز از عملکرد تکانشی. سئوال های ۵، ۱۳، ۲۱، ۲۹، ۳۷، ۴۵، ۵۲٫

 

1. 1. نشخوار فکر؛ تفکر وسواس گونه و مداوم درباره اشتباهات گذشته و اعمالی که کامل نبوده اند یا درباره اشتباهاتی که در آینده رخ خواهند داد. سئوال های ۸، ۱۶، ۲۴، ۳۲، ۴۰، ۴۸، ۵۵٫

 

1. 1. تلاش برای عالی بودن؛ تمایل به کسب نتایج کامل و دستیابی به معیارهای بالا و عالی. سئوال های ۱، ۹، ۱۷، ۲۵، ۳۳، ۴۱٫

 

هیل و همکاران (۲۰۰۴؛‌ به نقل از جمشیدی و همکاران، ۱۳۸۸) جهت تهیه مقیاس فوق به بررسی مقیاسهای موجود در زمینه کمال گرایی پرداختند. مقیاس اولیه تهیه شده توسط هیل و همکاران دارای ۱۳۱ گویه بود، که برروی نمونه ای۳۸۲ نفری اجرا گردید. در مطالعه بعدی نانمونه ای۰ ۲۵نفری از جوانان دانشجو مجددا ساختار عاملی مقیاس بررسی شد.
به منظور تهیه عوامل دارای همسانی درونی بالا، از تحلیل عاملی اکتشافی با روش مولفه های اصلی برای هریک از ابعاد به صورت جداگانه استفاده شد و گویه هایی که بار عاملی کمتر از ۶۳/۰ داشتند، حذف گردید. بنایرایت تعداد گویه ها به ۷۰ مورد تقلیل یافت. همچنین به منظور حذف گویه هایی که با سایر گویه ها همپوشانی زیادی داشتند، از نسبت تغییر در ضریب آلفای کرونباخ استفاده گردید. با حذف تعداد دیگری از گویه ها، تنها ۵۹ گویه در مقیاس باقی ماند. در این مرحله، پایایی ابزار به روش بازآزمایی و ضریب آلفای کرونباخ محاسبه گردید. ضریب پایایی به روش بازآزمائی پس از ۳ تا ۶هفته (میانگین فاصله بین دوبار آزمون ۵/۴ هفته بود) برای ابعاد مختلف بین ۷۱/۰تا۹۱/۰ به دیت آمد. همچنین ضریب پایایی به روش آلفای کرونباخ بین ۸۳/۰ تا ۹۱/۰ به دست آمد(جمشیدی و همکاران، ۱۳۸۸).
پایایی مقیاس
پایایی کل مقیاس در بررسی مقدماتی (۶۸ آزمودنی) با استفاه از روش آلفای کرونباخ (همسانی درونی) ۸۰/۰ به دست آمد. در بررسی اصلی (با ۳۱۳آزمودنی) نیز پس از انجام تحلیل عاملی، این ضریب برای کل مقیاس ۹۰/۰ به دست آمد(جمشیدی و همکاران، ۱۳۸۸).
روایی مقیاس
برای بررسی روایی همگرایی مقیاس در مرحله مقدماتی، همبستگی بین ابعاد مختلف کمال گرایی با نمره کلی سلامت عمومی محایبه گردید. بررسی ضریب همبستگی پیرسون بین نمره کلی سلامت عمومی و ابعاد کمال گرایی حاکی از آن بود که از بین ابعاد مختلف کمال گرایی، تنها جنبه منفی کمال گرایی، تمرکز بر اشتباهات و نشخوار فکر، با نتقصان در سلامت عمومی همبستگی مثبت معنی داری دارند. لازم به ذکر است که سایر ابعاد منفی کمال گرایی با نقصان سلامت عمومی همبستگی مثبت (هر چند غیر معنی دار) دارند. ابعاد مثبت کمال گرایی با نقصان در سلامت عمومی همبستگی منفی (هر چند غیر معنی دار) دارند.
ب) پرسشنامه حرمت خود کوپر اسمیت^[۱۲۱](CSSES).
این پرسشنامه دارای ۵۸ ماده ای، خودگزارشی و مداد- کاغذی است که توسط کوپر اسمیت(۱۹۶۷) ساخته شد. به صورت صفر و یک نمره گذاری می شود. به این صورت که ماده های دارای پاسخ منفی، صفر می گیرند . بقیه ماده ها به صورت معکوس نمره گذاری می شود. یعنی پاسخ منفی نمره یک و پاسخ مثبت صفر می گیرد. بدیهی است که حداقل نمره ای که یک فرد ممکن است اخذ کند صفر و حداکثر۵۰ خواهد بود. براساس تحقیقات متعدد ویژگی های روان سنجی این پرسشنامه تایید شده است(فیشر و ببر،۱۹۹۰؛ کوپراسمیت،۱۹۹۰؛ سلیمی،۱۳۷۶؛ به نقل از نجفی، دهشیری، شیخی و دبیری، ۱۳۹۰). پایایی آن در دانشجویان ۸۵/۰ و در دانش آموزان بیش از ۸۵/۰ گزارش شده است. بنابراین این پرسشنامه از خصوصیات روانسنجی بالایی برخوردار است (عبدالله نژاد، ۱۳۷۵؛ به نقل از نجفی و همکاران،۱۳۹۰).
کلید تصحیح تست کوپر اسمیت:

 

1. 1. سئوالات مربوط به دروغ سنج:

 

۲، ۶، ۱۳، ۲۷، ۳۴، ۴۱، ۴۸، ۵۵٫
هر کس از ۸ سئوال فوق بیش از ۴ نمره بیاورد اعتبار آزمون پایین است.

 

2. 2. سئوالات زیر بلی یک نمره و پاسخ خیر صفر نمره می گیرد.

 

۲، ۴، ۵، ۱۰، ۱۱، ۱۴، ۱۸، ۱۹، ۲۱، ۲۳، ۲۴، ۲۸، ۲۹، ۳۰، ۳۲، ۳۶، ۴۵، ۴۷، ۵۷٫

 

3. 3. بقیه سئوالات هر پاسخ خیر یک نمره و پاسخ بلی صفر می گیرد.

 

۱، ۳، ۷، ۸، ۹، ۱۲، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۲۲، ۲۵، ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۳۷، ۳۸، ۳۹، ۴۰، ۴۲، ۴۳، ۴۶، ۴۹، ۵۰، ۵۱، ۵۲، ۵۳، ۵۴، ۵۶ و ۵۸٫
ج) مقیاس سنجش برای پیشرفت تحصیلی معدل پایان ترم است.
روش گرد آوری داده ها:
به منظور گرد آوری داده های این پژوهش پس از هماهنگی و اخذ مجوزهای لازم از تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد اسلامی، پرسشنامه های معرفی شده اجرا شد. ابتدا پژوهشگر به منظور جلب اعتماد و همکاری و ایجاد انگیزه در آزمودنی ها (دانش آموزان) برای پاسخگویی به سؤالات ضمن معرفی خود به آنها، گفته شد که این کار پژوهشی برای پایان نامه کارشناسی ارشد است، کلیه­ اطلاعات آن محرمانه تلقی شد و پاسخ صادقانه آنها پژوهشگر را در دستیابی به اطلاعات درست، یاری کرد. و به منظور یکنواختی در اجرا، برای هر پرسشنامه بر اساس دستور العملی که در بالای آن نوشته شده است، عمل شد.
روش های تجزیه و تحلیل اطلاعات
در این پژوهش جهت توصیف متغیرها از شاخص های آمارتوصیفی نظیر فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار و برای تحلیل داده ها از آمار اسنتباطی ( آزمون کلموگروف ـ اسمیرنف جهت تعیین نرمال بودن توزیع داده ها برای استفاده از آزموان های پارامتری، آزمون همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه) استفاده شد. لازم به ذکر است که برای تحلیل داده ها از نرم افزار آماری SPSS استفاده شد.
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده ها
مقدمه
این فصل شامل دو بخش است. در بخش اول از آمار توصیفی جهت توصیف ویژگی های آزمودنی ها (جنسیت و سن) از جداول فراوانی و نمودار استفاده شده است. بخش دوم تحلیل داده ­ها مبتنی­بر استنباط آماری صورت گرفته است. در این پژوهش­، تحلیل­ها به­وسیله نرم‏افزار (SPSS) انجام گرفته است و باتوجه به ماهیت فرضیات پژوهش از آزمون های کلموگروف ـ اسمیرنف ، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیره استفاده شده است.
الف) بخش اول: اطلاعات توصیفی نمونه پژوهش

۱۸/۴

 

۴۲/۴

 

۹۰/۴

 

۱۴/۴

 

 

 

مشاوره

 

۴۶/۴

 

۱۱/۴

 

۳۲/۴

 

۶۸/۴

 

۹۲/۳

 

 

 

۴-۵-۳ توصیف خوشه ­ها
۱-۳-۵-۴ توصیف خوشه اول
اکثراً مرد، دارای سنی بین ۳۵-۲۶ سال، دارای تحصیلات فوق دیپلم و لیسانس، دارای شغل آزاد، متاهل و سابقه زیر ۵ سال همکاری با بانک هستند. در این خوشه منافع مورد انتظار مشتریان به ترتیب تعهد و تخصص کارکنان، خدمات جانبی، اخلاق و برخورد مناسب و امنیت دارای بیشترین اهمیت می­باشند.
نمودار ۵ نمره ابعاد مختلف منافع مورد انتظار در خوشه اول را نشان می­دهد.
نمودار ۵-۴: اهمیت ابعاد ۸ گانه در خوشه اول
۲-۳-۵-۴ توصیف خوشه دوم
اکثراً مرد، دارای سن بین ۳۵-۲۶ سال، دارای تحصیلات فوق دیپلم و لیسانس، دارای شغل آزاد و کارمند، متاهل و دارای سابقه زیر ۵ سال همکاری با بانک هستند. در این خوشه منافع مورد انتظار مشتریان به ترتیب تعهد و تخصص کارکنان، گسترش خدمات، خدمات جانبی و بانکداری الکترونیک دارای بیشترین اهمیت می­باشند.
نمودار ۶-۴ نمره ابعاد مختلف منافع مورد انتظار در خوشه دوم را نشان می­دهد.
نمودار ۶-۴: اهمیت ابعاد ۸ گانه در خوشه دوم
۳-۳-۵-۴توصیف خوشه سوم
اکثراً مرد، دارای سن بین ۳۵-۲۶ سال، دارای تحصیلات زیر دیپلم و دیپلم، دارای شغل آزاد، متاهل و دارای سابقه زیر ۵ سال همکاری با بانک هستند. در این خوشه منافع مورد انتظار مشتریان به ترتیب تعهد و تخصص کارکنان، امنیت، مشاوره و خدمات جانبی دارای بیشترین اهمیت می­باشند.
نمودار ۷-۴ نمره ابعاد مختلف منافع مورد انتظار در خوشه سوم را نشان می­دهد.
نمودار ۷-۴: اهمیت ابعاد ۸ گانه در خوشه سوم
۴-۳-۵-۴توصیف خوشه چهارم
اکثراً مرد، دارای سن بین ۳۵-۲۶ سال، دارای تحصیلات زیر دیپلم و دیپلم، دارای شغل آزاد، متاهل و دارای سابقه زیر ۵ سال همکاری با بانک هستند. در این خوشه منافع مورد انتظار مشتریان به ترتیب امنیت، تعهد و تخصص کارکنان، خدمات جانبی و بانکداری الکترونیک دارای بیشترین اهمیت می­باشند.
نمودار ۸-۴ نمره ابعاد مختلف منافع مورد انتظار در خوشه چهارم را نشان می­دهد.
نمودار ۸-۴: اهمیت ابعاد ۸ گانه در خوشه چهارم
۵-۳-۵-۴ توصیف خوشه پنجم
اکثراً مرد، دارای سن بین ۴۵-۳۶ سال، دارای تحصیلات فوق دیپلم و لیسانس، دارای شغل آزاد و کارمند، متاهل و دارای سابقه زیر ۵ سال همکاری با بانک هستند. در این خوشه منافع مورد انتظار مشتریان به ترتیب تعهد و تخصص کارکنان، امنیت، اخلاق و برخورد مناسب و خدمات جانبی دارای بیشترین اهمیت می­باشند.
نمودار ۹-۴ نمره ابعاد مختلف منافع مورد انتظار در خوشه پنجم را نشان می­دهد.
نمودار۹-۴: اهمیت ابعاد ۸ گانه در خوشه پنجم
جدول ۴-۲۲ خلاصه نتایج آزمون­های آنالیز واریانس برای مقایسه نمرات ابعاد هشت گانه در ۵ خوشه را نشان می­دهد. ملاحظه می­ شود که نمرات هر هشت بُعد در ۵ خوشه دارای تفاوت معنی­داری می­باشد لذا فرض صفر رد و فرض یک تایید می­ شود. بدین معنی که بین میانگین نمرات ابعاد هشت گانه منافع مشتریان در ۵ خوشه تفاوت معنی­داری وجود دارد.

در ادامه برای یافتن محل اختلاف نمرات در خوشه ­ها آزمون­های تعقیبی توکی مورد استفاده قرار گرفته است.
جدول۴-۲۲: مقایسه میانگین نمرات ابعاد هشت گانه منافع مشتریان در ۵ خوشه

 

 

خوشه
بُعد

 

آمارهF

 

اندازه احتمال

 

تداعیات به طور غیر مستقیم توسط بازاریابی تحت تاثیر قرار می گیرند: (۲ مورد)
هویت هوادار و دانش تیم.
تداعیاتی که بازاریابی تاثیر محدودی بر آن ها دارد: (۴ مورد)
فاکتورهای انسانی: بازیکنان، مربی، مدیریت و رئیس باشگاه. این عوامل نقش مهمی در مفقیت باشگاه چه در زمین مسابقه و چه در ارزش ویژه برند دارند.
تداعیات که بازاریابی نمی تواند تاثیری بر آن ها بگذارد: (۲ مورد) موفقیت تیمی، سطح لیگ
جدول ۲- ۴: عوامل مدل ارزش ویژه برند باشگاه های ورزشی، سرن و آرجین (۲۰۱۱)
شکل ۲- ۳۱: مدل ارزش ویژه برند باشگاه های ورزشی، سرن و آرجین (۲۰۱۱)
فرایند مدیریت استراتژیک برند
مدیریت استراتژیک برند^[۹۲] به مفهوم طراحی و اجرای برنامه‏ها و فعالیت‏های بازاریابی با هدف ایجاد، سنجش و مدیریت ارزش ویژه‏ی برند می‏پردازد. در این بخش فرایند مدیریت استراتژیک برند^[۹۳] را بر مبنای چهار گام اصلی مورد بررسی قرار می‏ گیرد (رجوع به نمودار ۱۱-۱):

 

1. 1. شناسایی و تثبیت جایگاه برند سازمان

 

1. 1. برنامه‏ ریزی و اجرای برنامه‏های بازاریابی برند

 

1. 1. سنجش و ارزیابی عملکرد برند

 

1. 1. حفظ، تقویت و توسعه‏ی ارزش ویژه‏ی برند

 

اکنون به صورت کلی مجموعه‏ای از نکته‏های اولیه را در خصوص هر یک از این گام‏ها مطرح می‏کنیم(۶۲،۳۱).
شناسایی و تثبیت جایگاه برند سازمان
فرایند مدیریت استراتژیک برند با درک عمیق و روشن از مفهوم برند، آنچه یک برند به مشتری‏ها ارائه می‏دهد و شیوه‏ی جایگاه‏سازی برای آن برند با توجه به وضعیت رقبا، آغاز می‏شود. «جایگاه‏سازی برای برند به مفهوم طراحی تصویر و گزینه‏ای است که بتواند از موقعیت ارزشمند و متمایزی در ذهن مشتری‏ها برخوردار شود.» به این معنا که منافع و مزیت‏های بالقوه‏ای که این جایگاه می‏تواند برای سازمان ایجاد کند، به بالاترین حد خود ارتقا یابد. ایجاد جایگاه ارزشمند و رقابتی برای یک برند به معنای ایجاد برتری برای آن در ذهن مصرف کنندگان است. به طور کلی، جایگاه سازی برند مشتری‏ها را نسبت به مزیت‏ها یا نقاط تمایز^[۹۴] آن با رقبا متقاعد می‏سازد و نگرانی‏های آن‏ها را نسبت به احتمال بروز هر نوع مشکل و زیان در روی آوردن به این برند برطرف می‏سازد (به نوعی نقاط تشابه^[۹۵] آن را با برندهای رقیب معرفی می‏کند(۳۱و۳۲).

جایگاه سازی برند همچنین روشن کننده‏ی تداعیات ذهنی اصلی مصرف کنندگان از برندهاست و فلسفه‏ی برند را معرفی می‏کند. ترسیم ذهنی^[۹۶] یک شیوه‏ی تصویرسازی از تفاوت‏های مختلف اصلی برند^[۹۷]، زیر مجموعه‏هایی از ویژگی‏ها و مزیت‏هایی هستند که بهترین شکل، برند و شخصیت آن رامعرفی می‏کنند. برای تمرکز بیشتر روی این که «یک برند نشانگر چیست؟» اغلب یکی از راه‏ها، تعریف فلسفه‏ی برند^[۹۸] (که تحت عنوان جوهره‏ی برند یا تعهد اصلی یک برند هم معرفی می‏شود) است. فلسفه‏ی برند عبارتی سه تا پنج کلمه‏ای از مهم‏ترین جنبه‏ه ای یک برند و تداعیات ذهنی اصلی از آن است که «DNA» یا ویژگی‏های باطنی و ذاتی برند را نشان می‏دهد و مهم‏ترین جنبه‏ه ای وجودی آن را برای مشتری‏ها و شرکت معرفی می‏کند. به این ترتیب، تداعیات اصلی برند، نقاط تشابه، نقاط تمایز و فلسفه‏ی برند همه‏ی عناصری هستند که به عنوان روح برند شناخته می‏شوند(۶۲).
برنامه‏ ریزی و اجرای برنامه‏های برند
دستیابی به ارزش افزوده‏ی برند نیازمند ایجاد برندی است که مشتری‏ها به اندازه‏ی کافی از آن آگاه باشند و بتواند با آن‏ها رابطه‏ای عمیق، مثبت و منحصر به فرد برقرار کنند و بر پایه‏ی این رابطه، تداعیاتی را در ذهن خود بسازد. به طور کلی، فرایند دانش افزایی مصرف کنندگان از برند به سه فاکتور وابسته است:

 

1. 1. انتخاب عناصر یا هویت‏های اصلی تشکیل دهنده‏ی برند و چگونگی آمیخته شدن این عناصر با یکدیگر.

 

1. 1. یکپارچه‏سازی عناصر برند با بهره‏گیری از فعالیت‏های بازاریابی و برنامه‏ی پیشبرد فروش

 

۳.ارتباط با سایر موجودیت‏ها (مثلاً شرکت یا کشور سازنده، شبکه‏ی توزیع یا برند دیگر) تصویر برند را ذهن مصرف کننده ایجاد می‏کنند یا بهبود می‏بخشند(۶۲).
انتخاب عناصر سازنده‏ی برند
معمول‏ترین عناصر سازنده یک برند، نام، URL، لوگو، نمادها، کاراکترها، بسته‏بندی و شعارهایی است که آن برند از آن‏ها استفاده می‏کند. برخی از این گزینه‏ها برای افزایش آگاهی نسبت به برند یا تقویت تداعیات ذهنی منحصر به فرد مناسب و مثبت مورد استفاده قرار می‏گیرند. از آنجا که هر کدام از این عناصر مختلف، مزیت‏های متفاوتی دارند، اغلب مدیران بازاریابی از ترکیب مشخص و منحصر به فردی از همه‏ی این عناصر برای هر برند بهره می‏گیرند.
یکپارچه سازی عناصر برند با بهره‏گیری از فعالیت‏های بازاریابی و برنامه‏ی پیشبرد فروش
انتخاب منطقی عناصر می‏تواند به تقویت ارزش ویژه‏ی برند منجر می‏شود، اما فعالیت‏های بازاریابی مرتبط با برند مهم‏ترین سهم را در ایجاد برند دارند. برنامه‏های بازاریابی می‏توانند به شیوه‏های مختلفی تداعی قوی، مطلوب و منحصر به فردی را از برند در ذهن مصرف کننده به وجود آورند(۳۲).
ارتقای تداعیات فرعی و غیرمستقیم از برند در ذهن مشتری‏ها
سومین و آخرین شیوه‏ی ایجاد و تقویت ارزش ویژه‏ی برند، ارتقای جایگاه برند از طریق تداعیات غیرمستقیم و فرعی در ذهن آن‏هاست. به بیان دیگر، تداعیات ذهنی از برند می‏توانند در نتیجه‏ی ارتباط میان آن برند و سایر موجودیت‏ها و هویت‏ها (که خودشان هم تداعیات ذهنی مستقیمی در ذهن مشتری به وجود می‏آورند) تداعیات ذهنی فرعی را در ذهن مشتری ایجاد کنند. به عنوان مثال، ممکن است یک برند در ذهن مشتری‏ها با برخی از فاکتورهای اصلی نظیر شرکت سازنده (با بهره‏گیری از راهبردهای برندسازی آن شرکت)، کشور سازنده یا مکان جغرافیایی (با بهره‏گیری از معرفی کشور یا مکان به مشتری)، شبکه‏های توزیع (با بهره‏گیری از راهبرد شبکه‏ی توزیع)، سایر فاکتورها (با بهره‏گیری از تأیید دیگران)، رویدادهای ورزشی و فرهنگی (با بهره‏گیری از فعالیت‏های پشتیبانی سازمان) و یا سایر عوامل (مثلاً بهره‏گیری از جوایز، گزارش‏ها، مجله‏ها و …) مرتبط شود.
سنجش و ارزیابی عملکرد برند
فعالیت شناسایی و ارزیابی جایگاه برند اغلب دستاورد برنامه‏ی ممیزی برند است. ممیزی برند^[۹۹]، به مفهوم بررسی جامع برند است. برای آن که بتوان وضعیت سلامتی برند را ارزیابی کرد، باید ابتدا ارزش ویژه‏ی آن را شناسایی کرده و شیوه‏هایی برای ارتقا و بهبود این ارزش پیشنهاد داد. ممیزی برند نیازمند درک عمیق منابع ارزش ویژه‏ی برند از دیدگاه سازمان و مشتری است(۶۲).
حفظ، تقویت و توسعه‏ی ارزش ویژه‏ی برند
حفظ و توسعه‏ی ارزش ویژه‏ی برند اغلب فعالیتی چالش برانگیز و دشوار است. اجرای مدیریت ارزش ویژه‏ی برند نیازمند آن است که چشم‏انداز گسترده‏ای از نگرش‏های مختلف نسبت به ارزش ویژه‏ی برند اتخاذ شود تا شیوه‏ی تأثیرگذاری راهبردهای برندسازی به درستی درک شده و سازمان دریابد که چگونه این راهبردها منعکس کننده‏ی اهداف آن است و چگونه با زمان، محیط جغرافیایی یا بخش‏های بازاری که در آن فعالیت می‏کنند، منطبق باشند. مدیریت ارزش ویژه‏ی برند به مفهوم مدیریت یک برند در بافت برندهای دیگر سازمان، رده‏های چندگانه محصولات، مقاطع زمانی مختلف و بخش‏های متنوعی از بازار است(۶۲).
بازاریابی رابطه مند برای ارتقای برند
مفهوم بازاریابی رابطه مند در ابتدا در زمینه بازاریابی خدمات و بازاریابی صنعتی مطرح شده است. برای نخستین بار بری^[۱۰۰] در سال ۱۹۸۳ به واژه بازاریابی رابطه مند در زمینه خدمات اشاره کرد و آن را به عنوان استراتژی جذب، حفظ و ارتقاء روابط با مشتریان توصیف کرده است (۷۸). اما بعد از آن تلاش‌های زیادی برای تعریف بازاریابی رابطه مند از سوی محققان مختلف در زمینه ورزش انجام شده است.
در گذشته بسیاری از سازمان‌ها به مشتری خود توجه زیادی نداشتند، زیرا عرضه کنندگان محدود بودند و اغلب از نظر کیفیت ارائه خدمات در وضعیت چندان مطلوبی قرار نداشتند و رشد بازار چندان سریع بود که بنگاه‌ها نگرانی در زمینه از دست دادن مشتری احساس نمی‌کردند. دو دلیل برای ارائه تعاریف متفاوت از بازاریابی رابطه مند طرح شده است: اولاً بازاریابی رابطه مند به عنوان یک دیدگاه برای تکامل و تبدیل به یک الگوی کاملاً متشکل و سازمان یافته عمر نسبتاً کوتاهی داشته است، ثانیاً افرادی که در توسعه تئوری بازاریابی رابطه مند مشارکت داشته‌اند هم بر اساس پشتوانه‌های اجتماعی- سیاسی و هم سابقه تحصیل دانشگاهی به میزان زیادی با هم متفاوت بوده‌اند (۷۹). کاتلر بازاریابی رابطه مند را توسط شامل ایجاد، حفظ و ارتقاء روابط مستحکم با مشتریان و دیگر ذی‌نفعان می‌داند.
دلایل رشد اهمیت بازاریابی رابطه مند
عوامل متعدد و گوناگونی در رشد و توسعه اهمیت بازاریابی رابطه مند دخیل بوده است از آن جمله:
جهانی شدن بازارها و افزایش شدت رقابت در آن بازارها
افزایش تقاضای مشتریان و مشتریان پیشرفته
افزایش تعدد بخش بندی‌های بازارهای مصرفی
تغیر سریع الگوهای مصرف
افزایش فزاینده استانداردهای کیفیت
عدم توانایی کیفیت در ایجاد مزیت رقابتی پایدار به تنهایی
تأثیر نوآوری‌های تکنولوژیکی بر توسعه محصولات و خدمات

۳

MLVSS

 

 

۴

TDS

 

 

۵

PH

 

 

 

مدل‌های ارائه شده برای تمامی پارامتر های مدل سازی شده بر اساس شبکه عصبی با توابع پایه شعاعی (Radial basis function) بود که از تابع شبکه newrbe استفاده گردید. این شبکه دارای یک لایه ورودی و یک لایه خروجی بود که داده های آزمایشگاهی قبل از ورود به شبکه نرمال می‌شدند. همچنین داده های نرمال شده به دو دسته داده های تست (Test) و آموزش (Train) تقسیم بندی شده که ۷۰% از کل داده ها به طور تصادفی برای آموزش و ۳۰% برای تست مورد استفاده قرار می‌گرفت. به منظور کاهش خطا و ارائه نتایج بهتر شبکه مورد در یک حلقه یا لوپ طراحی گردید که تعداد این حلقه برای تحقیق صورت گرفته برابر ۳۰ در نظر گرفته شد. در حلقه مورد نظر شبکه ۳۰ بار به داده های ورودی اعمال شده و شبکه ای که کمترین خطا را محاسبه می‌کرد برای مدل سازی مورد نظر قرار می‌گرفت.

مدل سازی BOD خروجی
مدل‌های ارائه شده برای غلظت BOD خروجی در شکل ۵-۳۷ تا ۵-۳۹ ارائه گردیده است.

شکل( ‏۵‑۳۷)مدل مربوط به غلظت BOD خروجی برای داده های تست و مشخصات آن

شکل( ‏۵‑۳۸)مدل مربوط به غلظت BOD خروجی برای داده های آموزش و مشخصات آن

شکل( ‏۵‑۳۹)مدل مربوط به غلظت BOD خروجی برای داده های کل و مشخصات آن
با توجه به مدل‌های بدست آمده برای داده های تست و آموزش مربوط به غلظت خروجی BOD مشخص می‌گردد که این مدل‌ها به خوبی به مدل واقعی حاصل از داده های آزمایشگاهی منطبق شده و مقادیر مجذور میانگین مربعات خطا (RMSE)، وابستگی ®، میانگین خطا (μ) و انحراف معیار(?) همگی مقادیر قابل قبولی را برای مدل‌های مربوطه ارائه می‌کنند.
به منظور بررسی بیشتر مدل سازی انجام شده توسط شبکه عصبی مصنوعی با توابع شعاعی و همچنین تأثیر پارامترهای مختلف، برای هر پارامتر ورودی به طور جداگانه یک مدل ارائه گردید. با توجه به مشخصات مدل ارائه شده توسط هر پارامتر ورودی همانند ضریب همبستگی R و مقدار RMSE و نحوه انطباق منحنی می‌توان تأثیر هر پارامتر را بر مقدار غلظت BOD خروجی تفسیر نمود. مشخصات مربوط به مدل حاصل از ترکیب مختلف گروه پارامترها در جدول ۵-۲ تا ۵-۵ ارائه شده است. در جدول ۵-۲ مشخصات مدل‌های حاصل از پارامتر ها به صورت تکی ارائه شده است که بر اساس نتایج بدست آمده مشخص گردید که پارامتر یا متغییر شماره ۲ (زمان ماند هیدرولیکی، HRT) بیشترین وابستگی و تأثیر را در مقادیر غلظت BOD خروجی دارد.
جدول( ‏۵‑۲) مشخصات مربوط به مدل حاصل از متغییر های ورودی به صورت جداگانه

 

R

RMSE

میانگین خطا

انحراف معیار خطا

نوع داده

متغییر ورودی

 

۳۸۶/۰

۲۹/۵۷

۸۵/۱۰-

۲۲/۵۷

all

 

 

۳۰۱/۰

از این رو خط اصلی فکری در روش های پایه گذاری شده در بانکداری اسلامی ایران عمدتاً از آیۀ شریفه «احل الله البیع و حرّم الربوا» در قرآن کریم نشأت گرفته است.
بنابراین عمده‌ترین و اساسی ترین تحول در بانکداری ایران حذف بهره (ربا) و جایگزین نمودن سود می‌باشد.

در تفاوت های سود و ربا باید گفت:

 

1. 1. سود ممکن‌الحصول است و قبل از تحقق حالت التزام دارد و پس از تحقق، پرداخت آن الزامی است درصورتی که ربا حتمی‌الحصول است و بر ذمۀ قرض گیرنده است و پرداخت آن الزامی است.

 

1. 1. سود ارزش افزودۀ ناشی از انجام معامله است که علاوه بر انتظار تحصیل آن، بیم ضرر و زیان هم وجود دارد درصورتی که ربا مقدار از پیش تعیین شده ای است که وام دهنده هیچ گونه خطری را هم نمی‌پذیرد.

 

1. 1. سود موجب به کارگیری سرمایه‌ها در جهت تولید و شکوفایی اقتصادی و گسترش تحرک فعالیت اشخاص می‌گردد، در صورتی که در ربا سرمایۀ اشخاص به کار گرفته شده در نتیجه موجب تنبلی و رخوت و استفاده از دسترنج دیگران می‌گردد. (زندگی انگلی)

 

ارسطو معلم بزرگ در کتاب معروف خود «سیاست» این عقیده را که ربا یک منفعت ساختگی است و با تجارت قانونی ارتباطی ندارد بحث می نماید و استفاده از پول به عنوان کالائی که بتوان فروخت را یک معاملۀ تقلبی و جعلی می‌داند. علت حرمت ربا این است که اقتصاددانان متأخر اسلامی به تبع متفکران و محققان متقدم بالاخص امام محمد غزالی بر این عقیده‌اند که «پول عنوان واسطه ای بین دارایی‌ها محسوب می شده و نظیر یک آینه عمل می‌کند و صرفاً ارزش کالا را منعکس می‌کند… پول را نمی‌توان بدین خاطر ایجاد کرد که صرف وجود آن مورد تقاضا قرار گیرد بلکه در جهت به دست آوردن سایر کالاها باید به کار گرفته شود^[۳۶]».
یکی از محرمات صریح دین اسلام ربا‌خواری است که به دلیل آن که رباخواری بعداز شرک بزرگترین گناه محسوب می‌شود و حتی حیله های شرعی مربوط به ربا تحریم شده است می بایست حساسیت تک تک افراد مسلمان را نسبت به ربا‌خواری در حد بالائی نگاه داشت و هرگز دست به عملی زده نشود که حتی شبهه ربوی در آن می رود چه رسد به بانکداری ربوی که اساس آنرا قرض ربوی تشکیل می‌دهد. بدیهی است که نقش دولت های اسلامی در حفظ و ارتقاء جهان بینی اسلامی بسیار سنگین است.^[۳۷]
گفتار دوم : انواع سپرده‌گذاری در بانکداری اسلامی (بدون ربا)
فعالیت بانک و تسهیلاتی که در اختیار مردم قرار می‌دهد با بهره گرفتن از سرمایه اول خود و بیش از آن به واسطه سپرده‌هایی است که مردم در اختیار بانک قرار می دهند به هر میزان که بانک وجوه بیشتری در اختیار داشته باشد از قدرت عمل بالاتری برخوردار بوده و می‌تواند حوزه فعالیت‌های خود را وسعت بیشتری بخشد. بر این اساس آنچه که اهمیت دارد توان ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ در جذب پول های سرگردان و به کارانداختن آن‌ها در مسیر سرمایه‌گذاری خواه از طریق ارائه مستقیم تسهیلات خواه از طریق دیگر می‌باشد.
علی الاصول آنچه که صاحبان سرمایه را تشویق به سپرده‌گذاری در ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ می نماید سود و منفعتی است که در قبال قرار دادن پول در اختیار بانک، به دست می آورند و هر بانکی که این نیاز را به شیوه مناسب تری پاسخ گوید و اطمینان سرمایه‌گذاران را بهتر طلب کند موفق تر خواهد بود. در نظام بانکداری ریوی، هر چند میزان سود پرداختی تحت کنترل دولت یا بانک مرکزی است و تجاوز از حداکثر سود تعیین شده توسط این نهاد ناظر مجاز نیست، اما به هر روی آنچه که پرداخت می‌شود منفعتی در قبال سپرده کردن وجه نقد است، منفعتی که توجه مشتری را جلب می‌کند و وی را راغب به سرمایه‌گذاری در بانک می‌سازد. در مقابل، در بانکداری اسلامی که بر مبنای پرهیز از دریافت و پرداخت بهره عمل می‌کند، پرداخت هر گونه سود مقرر در برابر سپرده، ربا محسوب شده و ممنوع است. بنابراین از جهت شیوه جذب سپرده، رویه متفاوتی میان ﺑﺎﻧﻚﻫﺎی غربی و ﺑﺎﻧﻚﻫﺎی اسلامی وجود دارد^[۳۸].
به موجب ماده ۳ از فصل دوم قانون عملیات بانکی بدون ربا تحت عنوان تجهیز منابع پولی مقرر شده است که ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ می‌توانند تحت عنوان سپرده‌های قرض‌الحسنه و سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار به قبول سپرده مبادرت نمایند.
بند الف : سپرده‌های قرض‌الحسنه
سپرده‌های قرض‌الحسنه، شامل سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز و جاری می‌باشد. سپرده جاری اصطلاحاً «سپرده دیداری» نامیده می‌شود و مختص به بانکداری اسلامی نیست. به موجب قرارداد سپرده جاری، شخص حقیقی یا حقوقی با افتتاح حساب در بانک و گرفتن دسته چک این حق را دارد که هر زمان بخواهد تمام یا بخشی از موجودی خود را با بهره گرفتن از چک برداشت یا به دیگران منتقل کند. بنابراین، انگیزه سپرده‌گذار حفظ و نگهداری وجوه خود در بانک به منظور استفاده یا مبادله آن در مواقع نیاز است.
موضوع اصلی قرارداد که قصد طرفین (بانک و مشتری) بر آن تعلق می‌گیرد، استفاده از خدمات رایگان بانکی در قبال حق استفاده بانک از نسبت معینی از سپرده‌ها برای پرداخت وام است. چون سپرده‌گذاران جاری همواره مبالغی را در حساب خود نگهداری می‌کنند، بانک می‌تواند پس از انجام دادن برخی از محاسبات و نگهداشتن درصدی از موجودی به صورت نقد (برای پاسخگویی به مراجعات مردم) مابقی آن را برای اعطای تسهیلات به متقاضیان و دریافت سود به کار گیرد. از این رو، پس از انعقاد قرارداد هر مبلغی که سپرده‌گذار به حساب خویش واریز کند و نیز تمام مبالغ انتقالی یا وصولی به حساب وی به مالکیت بانک در می‌آید و صاحب حساب تنها حق مطالبه بازپرداخت را دارد.
با توجه به آنچه گفته شد، موضوع مورد معامله و حتی جهت معامله در قرارداد سپرده جاری «قرض» نیست. همچنین، سپرده‌گذار قصد «احسان» نیز ندارد. گویی قانون چنین پنداشته است که هر سپرده‌ای را در قبال آن سود پرداخت نمی‌شود باید «قرض‌الحسنه» نامید. اینکه سپرده‌گذار در حساب جاری می‌تواند هر زمان که بخواهد از حساب خود برداشت کند یا موجودی آن را افزایش دهد و یا به طور کلی یا جزئی به شخص ثالث واگذار کند، هیچ سنخیتی با عقد قرض ندارد. لذا این قرارداد را تنها باید قراردادی خاص نامید که در قانون مدنی معادلی برای آن پیش‌بینی نشده است. بنابراین، قراردادن «سپرده جاری» در دسته «سپرده‌های قرض‌الحسنه» که در بند الف ماده ۳ ق.ع.ب.ب.ر انجام گرفته است، درست نیست. دومین سپرده‌ای که در ق.ع.ب.ب.ر زیر عنوان سپرده قرض‌الحسنه آمده «سپرده پس‌انداز» است که در میان مردم به «حساب قرض‌الحسنه» شهرت دارد. به موجب این قرارداد، مشتری مبلغ یا مبالغی را در یک زمان یا زمان‌های متعدد در حسابی که بانک به نام وی می‌گشاید، واریز می‌کند. در این حساب، سپرده‌گذار حق دارد شخصاً یا در صورتی که در ضمن قرارداد (دفترچه حساب) مشخص کرده باشد، از طریق دیگران تمام یا بخشی از موجودی خود را برداشت کند یا وجوهی را از طریق دستگاه خودپرداز به حسابی دیگر انتقال دهد. از این رو، با توجه به پیشرفت در بانکداری الکترونیکی، حساب سپرده پس‌انداز کارکردی همانند حساب جاری پیدا کرده است.
برخلاف بانکداری متعارف در ﺑﺎﻧﻚﻫﺎی ایران به سپرده پس‌انداز سود بانکی تعلق نمی‌گیرد. به لحاظ ماهیت حقوقی، این نوع از سپرده «قرض» محسوب می‌شود.
در مورد این عنوان، اختلافی میان حقوق اسلامی و حقوق حاکم بر بانکداری متعارف وجود ندارد. سپرده پس‌انداز را نمی‌توان «ودیعه» دانست، زیرا وجوه پرداختی از سوی سپرده‌گذار به مالکیت بانک در می‌آید و جزء منابع بانک است^[۳۹].
اما باید دید که چرا ق.ع.ب.ب.ر این نوع از سپرده‌گذاری را «قرض‌الحسنه» نامیده است. علت آن است که در این نوع از سپرده‌گذاری، مقصود سپرده‌گذار از افتتاح حساب یا تکمیل موجودی، افزودن بر منابع بانک برای پرداخت وام همراه با سود به دیگران نیست. قصد واقعی سپرده‌گذار آن است که همواره امکان برداشت از حساب خود را داشته باشد و از سوی دیگر، بانک پس از محاسبات لازم و کنار گذاشتن مبالغی برای پاسخگویی به مشتریان، باقی این وجوه را برای پرداخت وام بدون بهره به نیازمندان به کار گیرد.
از سوی دیگر سپرده‌های قرض‌الحسنه بانکی دارای خصوصیاتی به شرح زیر می‌باشد:
۱) استرداد اصل سپرده‌های قرض‌الحسنه (جاری و پس‌انداز) به موجب ماده چهار قانون عملیات بانکی بدون ربا و ماده دو آیین‌نامه اجرایی تعهد و تضمین شده است و ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ مکلفند عندالمطالبه اصل سپرده‌های قرض‌الحسنه را مسترد نمایند.
۲) به سپرده‌های قرض‌الحسنه هیچ گونه سودی تعلق نمی‌گیرد ولی ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ می‌توانند بدون تعهد یا قرار قبلی با سپرده‌گذار امتیازات و جوایزی را به منظور جذب سپرده به دارندگان این حساب‌ها اعطا نمایند.
۳) سپرده‌های قرض‌الحسنه به موجب ماده چهار آیین‌نامه اجرایی قانون عملیات بانکی بدون ربا جزء منابع بانک محسوب می‌گردد و در چهارچوب سیاست‌های پولی به مصرف خواهد رسید.
بند ب : سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار
سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار شامل سپرده‌های سرمایه‌گذاری بلند مدت و کوتاه مدت می‌باشد^[۴۰].
مالکیت وجوه سپرده سرمایه‌گذاری مدت‌دار متعلق به سپرده‌گذاران است، بانک بر اساس مقررات قرارداد سپرده‌گذاری فقط مجاز به تصرف در این وجوه است و وجوه مذکور قانوناً فقط در معاملاتی به کار گرفته می‌شود که در تبصره ذیل ماده ۳ قانون عملیات بانکی بدون ربا ذکر شده است. آثار حقوقی این معاملات متوجه سپرده‌گذاران است و بانک اصیل در انجام معاملات نیست، بنابراین سود حاصله از معاملاتی که با وجوه سپرده‌گذاری توسط بانک انجام می‌شود، متعلق به سپرده‌گذار است و بانک از به کارگیری سپرده سرمایه‌گذاری از محل سود حاصل حق‌الوکاله دریافت می‌کند، در حالیکه درآمد حاصله از وجوه سپرده‌های قرض‌الحسنه (اعم از جاری و پس‌انداز) تماماً متعلق به بانک است و چیزی به قرض دهنده پرداخت نمی‌شود^[۴۱].
در سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ پس از جمع‌ آوری سپرده‌های مدت‌دار کوچک و بزرگ، این سپرده‌ها را به صورت مشاع در قالب عقود ذکر شده در تبصرۀ ماده ۳ قانون عملیات بانکداری بدون ربا به کار می‌گیرد و سود حاصله را به نسبت سرمایه بین سپرده‌گذاران تقسیم می نمایند و نسبت کم و زیاد شدن سود حاصله مصالحه می‌گردد. دکتر سید محمود کاشانی معتقدند که با در نظر گرفتن این واقعیت هر یک از ﺑﺎﻧﻚﻫﺎی تجاری هزاران سپرده‌گذار و هزاران وام گیرنده دارند؛ چکونه می‌توان می‌توان تصور کرد که یک بانک بتواند این فرمول تاریک و نامفهوم را دربارۀ این گروه انبوه سپرده‌گذار که هر یک وضعیتی ویژه دارد به مورد اجرا گذارد. این شیوه چنان مبهم و ناپخته است که هیچ رایانه ای قادر نخواهد بود، بر پایه آن سود را محاسبه کند. ایشان در پایان اشکال کار را ناشی از فکر وکالت در به کارگیری سپرده‌ها ذکر کرده‌اند. در پاسخ به این انتقاد می‌توان گفت از مجموع مواد صلح در قانون مدنی ایران و تطبیق آن با این موضوع این نتیجه حاصل می‌شود که اگر میزان سود دقیقاً برای هر یک از سپرده‌گذاران قابل تعیین نباشد با اندک تسامحی کم و زیاد بودن را می‌توان صرف نظر کرد و چنین امری بلااشکال است؛ زیرا صلح ممکن است در مقام رفع تنازع موجود یا جلوگیری از تنازع احتمالی در مورد معامله و غیر آن واقع شود و چون ﻗﺮاردادﻫﺎی منعقده با سپرده‌گذار نوعی معامله است که نتیجۀ آن در آینده مشخص می‌گردد رفع اختلاف از مصادیق مادۀ ۷۲۵ قانون مدنی می‌باشد.
نظر به اینکه چنین صلحی در مورد رفع تنازع یا مبنی بر تسامح می‌باشد به موجب مادۀ ۷۶۱ این قانون قاطع بین طرفین می‌باشد و هیچ یک به تنهایی قادر به فسخ آن نخواهد بود، ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ در قرارداد افتتاح سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار به صراحت قید می نماید که وجه این سپرده‌ها به وکالت از سپرده‌گذاران و به طور مشاع به کار گرفته و منافع حاصله را پس از کسر حق‌الوکاله طبق آیین‌نامه و مقررات مربوطه با داشتن حق مصالحه بین بانک و سپرده‌گذاران به تناسب مبلغ و مدت به کار گرفته، تقسیم می نمایند و در نهایت مندرجات این قرارداد را به امضای سپرده‌گذار و بانک می رساند. قرارداد مذکور باتوجه به ماده ۱۰ و ۱۹۰ قانون مدنی نافذ و بین طرفین قررداد لازم الاجرا می‌باشد^[۴۲].
فصل دوم
ماهیت حقوقی سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار در قانون عملیات بانکی بدون ربا
مبحث اول: نظریه‌های مطرح شده در شناخت ماهیت حقوقی رابطۀ بانک وسپرده‌گذار
نظریه اول : ترکیبی از وکالت و قرارداد عمومی
تردیدی نیست که در تحلیل ماهیت حقوقی سپرده سرمایه‌گذاری، وکالت ذکر شده در تبصره ماده ۳ قانون عملیات بانکی بدون ربا نمی‌تواند یکسره به کنار گذاشته شود و حداقل آنچه که از این حکم مستفاد می‌شود این است که رابطه طرفین در چارچوب عقد قرض قرار نمی‌گیرد، به ویژه، این که بخش اخیر ماده ۴ که مقرر می‌دارد ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ «می‌توانند بازپرداخت اصل سرمایه‌گذاری مدت‌دار را متعهد و بیمه نمایند» بر این مطلب صحه می‌گذارد. اما آیا این بدان معناست که با توجه به ماهیت ابراز شده در متن قانون باید از جستجوی ماهیت احتمالی متفاوتی برای عمل سپرده‌گذاری دست شست؟ در پاسخ باید گفت مطالعه در متن قانون و مقررات مرتبط و رویه عملی نشان می‌دهد هر چند جوهرۀ وکالت در رابطۀ بین سپرده‌گذاران و بانک وجود دارد اما ماهیت رابطۀ طرفین را نمی‌توان به تنهایی تابع وکالت دانست و وکالت یادشده جنبۀ فرعی و تبعی داشته و با قواعد دیگری ترکیب می‌شود. سرمایه‌گذاری بانک برای سپرده‌گذار و به منظور کسب سود برای او نیز هست اما بدین صورت که صاحب سپرده نتواند دخالتی در کار بانک داشته باشد. بنابراین قرارداد بین بانک و سپرده‌گذاران بیش از آن که بتواند به یک وکالت ساده تعبیر شود ترکیبی از وکالت و ﻗﺮاردادﻫﺎی دیگر محسوب می‌شود^[۴۳]. در مجموع، آنچه به این شکل واقع می‌شود بیشتر به یک قرارداد نامعین می ماند که قواعد خاص مربوط به خود را داشته و در شمار ﻗﺮاردادﻫﺎی حقوق عمومی است. از این جهت برخی از مسائلی که در حوزه جذب منابع و اعطای تسهیلات پیش می‌آید بر مبنای قواعد حقوق خصوصی به سادگی قابل حل نبوده و نیازمند حکم مصرح قانونی است^[۴۴].
نظریه دوم : حذف وکالت و قرادادن این رابطه در قالب ماده ۱۰
به نظر می‌رسد که آنچه رابطه بانک و مشتری را در این حساب شکل می‌دهد، قرارداد موضوع ماده ۱۰ قانون مدنی است که قانونگذار در حکم و با عبارتی انتقاد‌آمیز، وکالت را بر این رابطه نیز حاکم دانسته است. باید توجه داشت، اگر بانک را وکیل بدانیم، با توجه به این که سپرده‌ها توسط بانک به صورت مشاع مصرف می‌شود لذا هر وجهی که به بانک سپرده شده است، در جزء جزء عملیات بانکی به کار گرفته شده و این وجوه در کل سیستم پخش می‌شود و با فوت موکل، اختیار بانک به عنوان وکیل برای دخل و تصرف در وجوه یاد شده خاتمه می‌یابد و باید منتظر تصمیم و اقدام ورثه بمانیم و در این مدت کل عملیات بانکی باید متوقف بماند. نتیجه‌ای که گرچه قانونی است، لیکن به هیچ وجه با مقتضای عملیات بانکی و منطق ساده اجتماع منطبق نیست.
بنابراین بهتر است که تلقی وکالت از اختیار بانک حذف شده و همان‌گونه که اشاره گردید، قرارداد باید در قالب ماده ۱۰ تحلیل شده و این نیازمند اصلاح قانون است. هر چند که به دلیل وضعیت مبهم و پیچیده قانون و عدم ورود دادگاه ها به ماهیت روابط ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ با مشتریان، این مسئله تاکنون مشکلی را برای ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ ایجاد نکرده است^[۴۵].
نظریه سوم : قراردادی الحاقی و جمعی و دارای وصف عمومی
عملی که بانک با هر سپرده انجام می‌دهد، و ده ها رابطۀ حقوقی و اقتصادی که با دیگران پیدا می‌کند، نامعلوم است. گویی، اتحاد ناشی از سرمایه‌ها خود شخصیتی می‌یابد که مدیر آن بانک است، همۀ صاحبان سپرده در آن سهم دارند، لیکن این مجموعه خود اصالت می‌یابد و بانک نماینده و مظهر آن شخصیت است. در واقع بانک کارگزار هر صاحب سپرده‌ای هم هست، ولی رابطۀ آن‌ها را نمی‌توان به وکالت تعبیر کرد. به همین جهت است که صاحب سپرده نظارتی بر بانک ندارد و نمی‌تواند به او دستور انجام دادن عمل تجارتی خاصی را بدهد و مرگ و حجر آن نیز رابطۀ حقوقی را منحل نمی‌کند.
بنابراین، سپرده‌گذاری در بانک، پیوستن به قراردادی الحاقی و جمعی، مانند خرید سهام یا پذیره‌نویسی در شرکت‌ها است؛ شرکتی که به حکم قانون بر مبنای نظم خاص به وجود آمده و بانک مدیر و امین آن قرار گرفته است. هر سپرده‌گذار با رضای خویش به این شرکت ملحق می‌شود و تابع آن نظم قرار می‌گیرد. بانک با سرمایه این شرکت به اعمال پیش‌بینی شدۀ در لایحه می پردازد و سود حاصل از آن را به نسبت سرمایه و مدت هر یک صاحبان سرمایه تقسیم می‌کند؛ مانند کاری که مدیر هر شخصیت حقوقی (شرکت) نسبت به صاحبان سرمایه انجام دهد.
تفاوت دیگری که دور از نظرها مانده است و اهمیت زیادی در تمیز ماهیت سپرده‌ها دارد، در این است که ادارۀ این شخصیت با سرمایه‌گذاران نیست. سرمایه‌های عمومی را قانون حفظ می‌کند و دولت عهده‌دار ادارۀ آن است. بنابراین، چنین به نظر می‌رسد که قرارداد میان بانک و سپرده‌گذاران در زمرۀ ﻗﺮاردادﻫﺎی حقوق عمومی است و نباید آن را با مضاربه یا وکالت یا ودیعه قیاس کرد.
وصف عمومی بودن قرارداد، اختیار گسترده ای را که ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ در انتخاب نوع سرمایه‌گذاری و تعیین سود سالانه دارند، به خوبی توجیه می‌کند؛ زیرا در قرارداد تابع حقوق عمومی، همیشه نوعی اقتدار و حاکمیت، تساوی مرسوم و آرمانی دو طرف قرارداد را بر هم می زند و سلطه طرفی را که حافظ منافع عمومی است، تأمین می‌کند. این سلطه که پرتوی از اقتدار دولت است، در رابطۀ حقوقی ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ و سپرده‌گذاران احساس می‌شود، در حالی که توجیه آن بر پایۀ وکالت یا نیابت ناشی از امانت در ودیعه و مضاربه به غایت دشوار است.
از نشانه های دیگر عمومی بودن قرارداد، حکومت قانون جدید بر مفاد آن و بی اعتنایی به مضموم تراضی و حاکمیت قصد مشترک بر عمل حقوقی است. در حالی که نظریۀ مرسوم در ﻗﺮاردادﻫﺎ، عقد را تابع قانون زمان انعقاد آن می‌داند. بر خلاف این قاعده، در مورد ﻗﺮاردادﻫﺎی عمومی، همه حکومت قانون جدید را بر نظام سپرده‌ها طبیعی می شمرند، بدون اینکه به دلیل آن توجه کنند^[۴۶].
مبحث دوم : نحوۀ به کارگیری سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار در قانون عملیات بانکداری بدون ربا
با توجه به این که سپرده مدت‌دار، عمده‌ترین نوع سپرده برای طرح چالش بانکداری اسلامی است، متن قانون و آیین‌نامه مذکور، تمام تلاش خود را برای سازگار ساختن رابطه سپرده‌گذار و بانک با مبانی شرعی به کار گرفته اند.
در قرارداد سپرده‌گذاری مدت‌دار شخص سپرده‌گذار اقدام به سپردن مبلغ معینی پول در بانک می‌کند. این عمل، آثار حقوقی متعددی را در پی دارد. از جمله این که، صاحب حساب در برداشت وجه از حساب خود با محدودیت هایی روبرو می‌شود. از طرف دیگر، بانک ملزم می‌شود سود مشخصی را به طور سالانه یا ماهانه یا به هر نحو دیگری که توافق شده است به وی پرداخت کند یا به موجودی صاحب حساب بیفزاید. این سود، بر حسب طول مدت مورد توافق برای سپرده‌گذاری (معمولاً از شش ماه تا پنج سال) متفاوت خواهد بود^[۴۷].