مدل برلو

شش وجهی: منبع، رمزگردانی، پیام،‌مجرای ارتباطی، کشف رمز،‌گیرنده

مدل بیکر و ربموند

پنج وجهی: منبع پیام ، به رمز درآوردن، کانال ارتباطی، از رمز خارج کردن پیام، گیرنده پیام

منبع: ( قاسمی ، ۱۳۸۲ : ۲۷۸ )
در همین ارتباط نمودار۵-۲ جایگاه و اهمیت ارتباطات و فرایند آن و ارتباط آن با فرایند بازاریابی را نشان می دهد .
فرایند بازاریابی
فرایند ارتباطات
منبع شرکت
پیام محصول
کانال توزیع
پارانزیت رقابت
دریافت کننده مشتری
بازخور اطلاعات ناشی از فروش خدمات مشتری و تحقیق بازار
نمودار ۵-۲: جایگاه و اهمیت ارتباطاات و فرایند آن با فرایند بازاریابی
(DUNCAN & MORIARTY, 1998)
۴-۱-۲- ارتباطات بازاریابی^[۷۴] و ابزارهای ارتباطی^[۷۵]
۱-۴-۱-۲- ارتباطات بازاریابی:
امروزه بازاریابی، ارتباطات و ارتباطات، بازاریابی است و این دو از یکدیگر جدائی ناپذیرند.( Schultz et al,1993:45-46) . بنابراین در هر یک از مراحل فرایند بازاریابی حتی تا نقطه فروش و پس از آن ارتباطات به صورت فطری و ذاتی در بازاریابی وجود دارد چرا که عملیات بازاریابی کاری است که از مجرای اطلاعاتی بین مصرف کننده، مشتری و مردم یا بازاریاب رابطه برقرار می سازد. (رابین برن و همکاران، ۱۳۸۳) بازاریابی به عنوان فرایند ارتباطی بین منافع یک سازمان با نیازهای مشتریان تعریف شده است بنابراین بیشتر فرایند بازاریابی شامل فعالیت های ارتباطاتی است. با این حال، با وجود نظر برخی از صاحب نظران مبنی بر آنکه بازاریابی خیلی عمومی تر از ارتباطات است با ترکیب ارتباطات و بازاریابی، ارتباطات بازاریابی را خواهی داشت که مجموعه ای از تمام عناصری را که در آمیخته بازاریابی تبادلات را از طریق تعیین مفهومی مشترک با مشتریان تسهیل می کند نشان می دهد. (Shimp ,1993) به عبارت دیگر ارتباطات بازاریابی فرآیندی است که بوسیله آن بازاریاب می تواند مجموعه مناسبی از محرک های ارتباطاتی را برای برانگیختن مجموعه دلخواهی از پاسخ ها (از سوی مخاطب هدف خاصی) پدید آورد و عرضه کند..( Kitchen et al ,2004) همچنین ارتباطات بازاریابی را می توان شامل تمامی عناصر آمیخته بازاریابی دانست که معانی را بوجود می آورد و ارزش را به مشتریان و ذی نفعان منتقل می سازد. ( Keegan et al;1992:632)ولز بارنت و موریاتی ارتباطات بازاریابی را به صورت مکانیسمی برای انتقال اطلاعات به مصرف کننده تعریف کرده اند و کار ارتباطات بازاریابی را وسیله ای می داند که بواسطه آن شرکتها سعی می کنند تا مصرف کنندگان را به طور مستقیم یا غیر مستقیم درباره برندهایی که می فروشند آگاه، ترغیب، تحریک یا یادآوری کنند و کاتلرو آرمسترانگ ارتباطات بازاریابی را فعالیتهایی که مزیت های محصول را بیان می کنند و مشتریان هدف را به خرید آن نرعیب می کنند، عنوان می کند. Gabrielssen and Johansson ,2002:1)). دانکن نیز ارتباطات بازاریابی را واژه مشترکی برای همه انواع مختلف پیام های برنامه ریزی شده ای که برای ایجاد یک برند به کار می روند تعریف می کند و بنابراین انتقال پیام فعالیت اصلی ارتباطات بازاریابی است. Duncan,2005:7) ) بطور کلی موضوع ارتباطات بازاریابی به این است که پیام های برند چگونه ایجاد، رسانده، اداره و ارزیابی شوند. پیام های برند تمامی اطلاعات و تجربیاتی هستند برای آنکه چگونه مشتریان و سایر ذی نفعان یک برند را درک کنند . هدف کلی تمامی ارتباطات بازاریابی و تمامی فعالیت های بازاریابی خلق برند است که ایجاد آگاهی درباره نام تجاری تنها بخشی از آن می باشد. (همان).

جدول ۶-۲ خلاصه ای از تعاریف ارتباطات بازاریابی

ردیف

محقق

تعریف ارتباطات بازاریابی

۱

کیکان و همکاران،

ارتباطات بازاریابی را می توان شامل تمامی عناصر آمیخته بازاریابی دانست که معانی را بوجود می آورد و ارزش را به مشتریان و ذی نفعان منتقل می سازد.

۲

تسن و شپ

مجموعه ای از تمام عناصری را که در آمیخته بازاریابی تبادلات را از طریق تعیین مفهومی مشترک با مشتریان تسهیل می کند نشان می دهد.

۳

ولز بارنت و موریاتی

ارتباطات بازاریابی را به صورت مکانیسمی برای انتقال اطلاعات به مصرف کننده تعریف کرده اند.

۴

شناسایی و طبقه بندی ، تهیه و تحویل، و نظارت و ردیابی سرویس ها.
علاوه بر موارد فوق، قواعد معماری دقیقی برای طراحی و تعریف سرویس ها پیشنهاد شده است که بر رفتار طبیعی سیستم و سبک طراحی آن تاثیر می گذارند.[۲۳]اصول زیر برای طراحی معماری سرویس گرای کارآمد پیشنهاد شده است :

قرارداد سرویس استاندارد : سرویس های درون یک مخزن سرویس از استانداردهای طراحی قرارداد یکسانی پیروی می کنند. این قرارداد یک توافقنامه ارتباطی است که بر اساس یک یا چند سند توصیف سرویس تعیین می شود.
اتصال سست سرویس ها : قراردادهای سرویس اتصال ضعیفی میان نیازمندی های مصرف کننده ها اعمال می کنند و خود از محیط پیرامونشان جدا هستند .
تجرید سرویس : قرارداد های سرویس فقط اطلاعات حیاتی را شامل می شوند و اطلاعات در مورد سرویس به آنچه در قراردادهای سرویس منتشر می شود محدود است .
قابلیت استفاده مجدد سرویس : سرویس ها فقط منطق کاری را نمایش می دهند و می توانند به عنوان منابع سازمانی قابل استفاده مجدد تلقی شوند .
بسته بندی سرویس : دست یابی به کارکرد سرویس از طریق یک واسط خوش تعریف امکان پذیر است . در واقع کاربرد سرویس از دید کاربر به صورت جعبه سیاه است .
خودمختاری سرویس : سرویس ها بر محیط زمان اجرای خود سطح کنترل بالایی دارند .
قابلیت شناسایی سرویس ها : فراداده های گویایی به سرویس ها الحاق می شود که به شناسایی و تفسیر آنها کمک می کند.
قابلیت ترکیب سرویس : سرویس ها عناصر موثری برای ترکیب هستند، بدون توجه به اندازه و پیچیدگی ترکیب مورد نیاز.
معماری سرویس گرا و راه حل های مبتنی بر وب سرویس از دو نقش کلیدی پشتیبانی می کنند : یک درخواست کننده سرویس (مشتری) و یک تولید کننده سرویس که از طریق درخواست های سرویس با یکدیگر تعامل دارند. در نتیجه نقش ، نوع شرکت کننده در معماری سرویس گرا را مشخص می کند[۲۴]. میان درخواست کننده و تولید کننده یک رابطه اتصال ضعیف وجود دارد ،که به طور خاص در اینترنت ، از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا دو طرف ممکن است در سازمان های متفاوتی باشند .
سرویس های معماری سرویس گرا برای درخواست کننده قابل رویت هستند اما ، مولفه های درونی آنها چنین نیستند. درخواست کننده سرویس تا زمانی که کارکردی مورد نیاز او برآورده می شود نیاز ندارد از جزئیات پیاده سازی سرویس مطلع باشد. در مقابل، تولید کننده سرویس به نحوه طراحی مولفه ها ، مدیریت و دسترسی آنها اهمیت می دهد .
تولیدکننده های سرویس ، سرویس ها را در در قالب استاندارد تعریف و توصیف کرده سپس آنها را در مخازن سرویس، همراه با اطلاعاتی در مورد جزئیات فنی و نحوه دسترسی به سرویس منتشر می کنند . توصیف سرویس ها معمولاً در قالب فایل های زبان توصیف سرویس های وب (WSDL^[27]) صورت می گیرد. هر فایل WSDL شامل اطلاعاتی در مورد نوع متغیر های ، عملیات ، واسط ، نقاط و زمان اتصال سرویس می شود. درخواست کننده سرویس از روی اطلاعات موجود در مخازن ، سرویس مورد نیاز خود را پیدا می کند. سپس با بهره گرفتن از اطلاعاتی که تولید کننده فراهم کرده است اتصال خود با تولید کننده را برقرار کرده و از سرویس استفاده می کنند . نمای این معماری در شکل ۲-۴ نمایش داده شده است .
شکل ۲٫۷مدل معماری وب سرویس] ۲۶[
در ادامه با توجه به موضوع این تحقیق به معرفی روش های کشف سرویس پرداخته می شود .
۲٫۶٫۱ کشف سرویس
یکی از مزایای معماری سرویس گرا فراهم کردن بستری برای استفاده از سرویس های تولید شده در خارج از سازمان است که سبب صرفه جویی در هزینه و سرعت بخشیدن به فرایند توسعه سیستم می شود[۲۵].از این رو به ساز وکارها و روش هایی نیاز است تا یک سازمان را در شناسایی سرویس های مورد نیاز خود کمک کنند. موضوع کشف سرویس در همین راستا مطرح می شود و رابطه نزدیکی با روش های انتشار سرویس و بازیابی اطلاعات دارد .
کشف سرویس عمل تطبیق نیازهای یک مشتری با اطلاعات ارائه شده در توصیف سرویس توسط ارائه دهندگان سرویس است.
درخواست کننده سرویس می تواند توصیف سرویس را در زمان طراحی یا زمان اجرا از مخازن توصیف سرویس ، مانند^[۲۸] UDDI، بدست آورد[۲۶]. کشف سرویس در اکثر مواقع در ادامه شناسایی سرویس انجام می شود . در شناسایی سرویس با تحلیل نیازمندی های سیستم ، تشخیص داده می شود که به چه سرویس هایی نیاز است . در مرحله بعد یا این سرویس ها تولید می شوند و یا با بهره گرفتن از روش های کشف سرویس، سرویس های متناظر با سرویس های شناسایی شده کشف می شوند .
گسترش معماری سرویس گرا و افزایش تعداد تولید کننده های سرویس های وب سبب شده است نیاز به روش هایی جدید برای توصیف و کشف سرویس ها احساس شود ، به خصوص در مورد همکاری های بین سازمانی. از چالش های مطرح در زمینه کشف سرویس می توان به تفاوت در نحوه توصیف سرویس ها توسط سازندگان سرویس ، مخازن نگهداری سرویس ها و زبان های توصیف سرویس متفاوت اشاره کرد[۲۸] . روش های متفاوتی برای کشف سرویس معرفی شده اند که هر کدام سعی در رفع این چالشها دارند اما در میزان اهمیتی که به هر یک از مسائل نام برده می دهند، متفاوت می باشند. در ادامه این روش ها به صورت مختصر معرفی می شوند.
۲٫۶٫۲ روش های کشف سرویس
هدف کشف سرویس تسهیل دسترسی درخواست کنندگان به توصیف سرویس ها است . برای این منظور روش های متفاوتی ارائه شده اند که تلاش می کنند دسترسی آسان با دقتی بالا به سرویس ها را برای درخواست کنندگان فراهم کنند. این روش ها عمل تطبیق بین سرویس درخواستی و سرویس های موجود را بر روی توصیفات سرویس ها که در قالب فایل های WSDL آمده است انجام می دهند . روش های کشف سرویس را می توان به دو دسته کلی روش های کارکردی و روش های غیر کارکردی تقسیم کرد. در ادامه در مورد هر دسته از این روش ها توضیح مختصری داده می شود[۲۸] .
روش های کشف سرویس مبتنی بر توصیف کارکردی
در این دسته ، روش ها توصیفات عملکردی سرویس ها را با نیاز های عملکردی درخواستی تطبیق می دهند . توصیفات عملکردی یک سرویس را مشخص می کند . این روش ها به سه دسته تطابق لغوی ، تطابق معنایی و تطابق رفتاری تقسیم می شوند[۲۸] .
روش های تطابق لغوی بر اساس کلمات کلیدی ، واسط های سرویس و طبقه بندی ها عمل تطبیق را انجام می دهند . در این روش ها یک پرس و جو شامل موارد نامبرده شده در بالا ایجاد می شود و سپس با بهره گرفتن از روش های تطابق متن نزدیک ترین سرویس شناسایی می شود . یکی از مشکلات این روش ها این است که کلمات ، واژگان و دسته بندی هایی که دو طرف تولیدکننده و درخواست کننده به کار می برند ممکن است متفاوت باشد و سبب شود که تمام سرویس ها مرتبط شناسایی نشوند. همچنین در روش هایی که تطابق بر اساس واسط های سرویس انجام می شود لازم است که تولید کننده سرویس اسامی معنا داری برای متغیرهای ورودی و خروجی تعیین کنند که این امر همیشه انجام نمی شود.
روش های تطابق رفتاری عمل تطابق را بر اساس فرایند رفتاری و عملکردی سرویس انجام می دهند و نه توصیف سرویس . در این روش ها از ماشین حالت برای مدل سازی رفتار سرویس استفاده می شود و انتشار و جستجو سرویس نیز با بهره گرفتن از ماشین های حالت صورت می گیرد . از مشکلات این روش ها می توان به دشواری مدل سازی سرویس های بزرگ و پیچیده اشاره کرد. همچنین تولید کننده و درخواست کننده سرویس باید از دانش خوبی در مورد ماشین های حالت و حوزه عمومی رفتار سرویس داشته باشند[۲۸].
در روش های تطابق معنایی ، روابط و مفاهیم معنایی توصیف سرویس ها نیز در فرایند تطبیق لحاظ می شود . این روش ها بسته به نحوه کشف روایط معنایی به چهار دسته روش های بازیابی اطلاعات ، روش های مبتنی بر هستان شناسی و روش های مبتنی بر محتوا ، تقسیم می شوند .
روش های مبتنی بر بازیابی اطلاعات از موتورهای جستجو و خزنده های وب برای پیدا کردن فایل های WSDL در اینترنت استفاده می کنند . سپس روش های بازیابی اطلاعات را برای فرایند تطبیق به کار می برند . تشابه معنایی بین توصیف و درخواست سرویس با بهره گرفتن از پایگاه های داده ای لغوی ، مانندWordNet، انجام می شود. ایراد این روش در این است که نتایج فرایند جستجو ممکن است دقت ۱۰۰ درصد نداشته باشند[۲۸] .
در روش هایی که از هستان شناسی در فرایند تطبیق بهره می برند هستان شناسی حوزه نقش عمده ای ایفا می کند . در فرایند تطبیق روابط معنایی میان توصیف و درخواست سرویس با توجه به هستان شناسی معین می شود و سپس عمل تطبیق صورت می گیرد. یکی از مشکلات این روش هزینه بسیار بالای ایجاد و نگهداری یک هستان شناسی است . علاوه بر این تعریف هستان شناسی برای تمامی حوزه ها عملاً میسر نیست . از دیدگاه درخواست کننده نیز درک مفاهیم و روابط درون هستان شناسی ممکن است دشوار باشد .
فرایند تطبیق در روش های مبتنی بر محتوا با توجه به شرایط محتوا معین شده در زبان پرس و جو محتوا و اطلاعات عملیات محتوا که در پرس و جو درخواست کننده مشخص شده اند انجام می گیرد . البته نیاز به تعریف یک زبان قراردادی برای نمایش عملیات و شرایط محتوا از معایب این روش است . همچنین برای بیان شرایط و عملیات محتوا در این زبان ، درخواست کننده باید دانش خوبی از حوزه سرویس داشته باشد .
روش های کشف سرویس مبتنی بر توصیف غیر کارکردی
این دسته از روش های کشف سرویس بر اهمیت ویژگی های غیرعملکردی از دیدگاه درخواست کننده تاکید دارد. عامل اصلی در این روش ها سطح کیفیت خدمات (QoS^[29]) ارائه شده توسط تولید کنندگان است . برای این منظور مدل توسعه داده شده UDDI نیز پیشنهاد شده است تا از QoS ها ، ویژگی­های قابلیت استفاده از پرکاربردترین ویژگی ها در زمینه پیدا کردن سرویس های مورد نیاز درخواست کنندگان را شناسایی کند . بر این مبنا روشی ارائه شده است که انتظارات و ترجیحات درخواست کنندگان را در شناسایی سرویس مناسب دخالت می دهد . در اغلب این روش ها از محاسبات فازی برای رسیدن به توازن میان ویژگی های مختلف، در حالتی که سرویسی که تطابق کامل با نیازهای درخواست کننده داشته باشد پیدا نشود ، استفاده می شود[۲۹].
۲٫۶٫۳ معماری های کشف سرویس
معماری های متفاوتی برای کشف سرویس ارائه شده اند که بیشتر به محل مخازن سرویس و نحوه دسترسی به آنها می پردازند . معماری های پیشنهاد شده را می توان به دو دسته کلی معماری های متمرکز و معماری های توزیع شده تقسیم کرد.
در معماری های متمرکز ، سرویس ها در یک مخزن مرکزی مانند UDDI یا پورتال وب نگهداری می شوند . معماری هایی که از UDDI به عنوان مخزن استفاده می کنند خود به دو دسته معماری های مرکب و معماری های مبتنی بر واسطه تقسیم می شوند . از مزایای معماری متمرکز این است که دسترسی سریع به تمام توصیفات سرویس ها را فراهم می کند . اما در مقابل این روش با چالش هایی نیز مواجه است از جمله اینکه خود مخزن مرکزی به یک گلوگاه تبدیل می شود زیرا دسترسی به سرویس ها فقط از طریق آن انجام می شود . مسئله دیگر در ارتباط با این معماری این است که ثبت سرویس ها بر عهده خود تولیدکننده ها است و در صورتی که این کار انجام نشود مخازن سرویس قدیمی شده و سرویس های تازه را شامل نمی شوند .
روش هایی که معماری توزیع شده را پیشنهاد می کنند از قابلیت انعطاف پذیری و توسعه پذیری بهره می برند . در چنین معماری هایی سرویس ها در وب سایت تولید کننده نگهداری می شوند و از ساز و کارهای متفاوتی برای پیدا کردن سرویس ها استفاده می شود. روش هایی که از معماری توزیع شده استفاده می کنند را می توان بر اساس نحوه دست یابی به سرویس ها به سه دسته معماری های مبتنی بر اینترنت ، معماری های مبتنی بر عامل ها و معماری های همتا به همتا تقسیم کرد[۳۰] .
۲٫۷٫جمع­بندی
با توجه به مطالب مطرح شده واضح است که سیستم­های اجرایی تولید توزیع­شده می­توانند مزایای فراوانی را برای سازمان­ها فراهم­آورند، اما در مراحل مقدماتی خود نیاز به تحقیقات و بررسی­های زیادی دارند. اولین گام می­توانند ارائه چارچوبی راهبردی باشد که تمامی فعالیت­های موجود در سیستم­های اجرایی تولید را شامل شود. این چارچوب بایستی به نحوی باشد که راه­حلی برای چالش­های مطرح­شده در ارتباط با سیستم­های اجرایی تولید توزیع­شده باشد.
یکی از مهمترین فعالیت­ها در سیستم­های اجرایی تولید توزیع­شده شناسایی سرویس­هایی است که بتواند به عنوان دارایی پایه در این سیستم در نظر گرفته شود. همانطور که در بخش سیستم­های اجرایی تولید توزیع­شده عنوان شد بیشتر کارهای مرتبط تمرکز بر معماری هولونی و چند­عاملی داشته­است. این تحقیق به دلیل تمرکز برروی کشف سرویس و با توجه به کمبود روش­های سرویس­گرا، سیستم­های اجرایی تولید، سعی در رفع چالش­های همروندی، یکپارچگی و قابلیت کار متقابل اجزای سیستم را دارد. دلیلی که از سرویس­ها در این روش استفاده شده است، قابلیت استفاده مجدد بالای آن­ها است. با پیدا کردن سرویس­های مورد نیاز این سیستم­ها، می­توان طراحی و شناسایی سرویس را به نیازمندی­های پوشش داده نشده، محدود و در نتیجه در هزینه و زمان صرفه­جویی کرد.

فصل سوم- مبانی راهکار پیشنهادی

۳٫۱ مقدمه

در فصل پیش مفاهیم تولید توزیع شده و سرویس گرا توضیح داده شدند و در مورد چالش ها و کمبودهای موجود در این سیستم ها و پتانسیل سرویس گرایی برای ارائه راهکارهای مناسب صحبت شد. یکی از حوزه هایی که مناسب است تا در سیستم های اجرایی تولید برای حصول نتایج بیشتر ، استفاده شود شناسایی سرویس های مورد نیاز است که با بهره گرفتن از این رویکرد هنوز راه حل های مناسبی ارائه نشده است .
در این فصل مبانی رویکرد پیشنهادی برای کشف سرویس ها و تحلیل سیستم های اجرایی تولید برای شناسایی سرویس ها توضیح داده می شود. جزئیات مربوط به گام های شناسایی، تعیین مشخصه ها شرح داده می شود. هدف از ارائه این رویکرد همانطور که در فصل اول عنوان شد ارائه چهارچوبی جامع برای سیستم های اجرایی تولید با بهره گرفتن از سرویس گرایی است. این چهارچوب بایستی حدالامکان از مزایای سرویس گرا برای کاربرد بهینه در محیط توزیع شده استفاده کرده باشد.
در ادامه فصل، ابتدا نگاهی کلی به رویکرد مورد استفاده و مراحل آن آورده شده است ، سپس با بهره گرفتن از الگوهای طراحی معرفی شده در بخش قبل به معرفی طرح کلی سیستم اجرایی توزیع شده سرویس گرا خواهیم پرداخت. در بخش پایانی به صورت جزئی تر رویکرد پیشنهاد شده تشریح می شود.

۳٫۲ نگاهی کلی

هدف این تحقیق ارائه چهارچوبی سرویس گرا برای سیستم های اجرایی تولید و مبتنی بر مدل محاسبات ابری است . علت استفاده از سرویس گرایی در ارائه این چهارچوب این است که بتوان با تحلیل ماژولهای مختلف این سیستم ها سرویس های مورد نیاز را استخراج نمود . البته با توجه به ماهیت این سیستم ها و سیستم های امکاناتی ، نمی توان ادعا کرد که تمامی سرویس های چهارچوب شناسایی شده اند ولی سرویس های استخراج شده قابل پاسخگویی برای مهمترین بخش های سیستم هستند. بسیاری از این سرویس ها قابلیت ترکیب با کامپوننت های فعلی سیستم را دارند و بسیاری از آنها بایستی جایگزین راه حل های فعلی شوند.
از این رودر این چارچوب ، سرویس های شناخته شده در حقیقت جزء سرویس های اصلی این سیستم ها هستند و در مراحل دیگر چرخه این سیستم ها ، به عبارتی در فاز توسعه و پیاده سازی نیز نیاز به کشف سرویس وجود دارد که زیر مجموعه این کار قرار نمی گیرد. این سرویس ها منجر به افزایش استفاده مجدد و در نتیجه کاهش هزینه ها حین اجرا خواهد شد.
تحقیقات صورت گرفته نشان می دهد که متودولوژی های متعددی برای تحلیل سرویس گرا ایجاد و به کار گرفته می شود ، رویکردی که ما برای تحلیل این سیستم ها استفاده می کنیم بایستی ویژگی آن را داشته باشد تا سیستم های توزیع شده و بسیار بزرگ را تحت پوشش قرار دهد. در بین متودولوژی های موجود، متودولوژی SOMA (Service Oriented Modelling and Architecture ( کاندید مناسبی برای این کار می باشد.
با توجه به مطالعات انجام شده بر روی دامنه موجود، تمرکز برای کشف و شناسایی سرویس ها و تعیین مشخصه سرویس های مهم این سیستم با بهره گرفتن از متودولوژی پیشنهاد شده می باشد.
- ابتدا با بررسی سیستم های اجرایی تولید موجود و شناسایی مشکلات و بسط این مشکلات با در نظر گرفتن محیط توزیع شده جدید ، به شرح مسائل مختلف که برای رفع آنها نیاز به ارائه مدل سرویس گرا داریم می پردازیم.
- با در نظر گرفتن شرح مسائل مختلف برای هر کدام بنا بر متودولوژی در نظر گرفته SOMA و الگوی راه حل پیشنهاد می دهیم.

الیسون هاروی

فرآیندهای توجه: با توجه به این که افکار تکرارشونده منفی و راهبردهای کنترل فکر در بین اختلال­های هیجانی مشترک است و این فرآیندها به طور مستقیم نشانه­ های بیماری را تحت تأثیر قرار می­دهد، هاروی سوگیری توجه را فرایند اصلی و مشترک اختلال­های هیجانی قلمداد می­ کند و اظهار می‌دارد که بعد از آموزش اصول روانشناختی و آشناسازی مراجع با اختلال­های همایند، اولین گام درمان باید به کاهش سوگیری توجه مراجع اختصاص پیدا کند. بر اساس نظر هاروی، تکنیک آموزش توجه یکی از اصلی­ترین تکنیک­های کاهش سوگیری توجه می­باشد.
فرآیندهای حافظه: اختلال در فرآیندهای حافظه­ای یکی دیگر از مؤلفه­ های مشترک اختلال­های هیجانی محسوب می­ شود که دارای ابعاد مختلفی می­باشد. اولین مرحله در اصلاح فرآیندهای حافظه این است که به مراجع آموزش داده شود که اجتناب طولانی­مدت پیامدهای نامطلوب بالقوه­ای را به همراه دارد (اجرای آزمایش سرکوبی خرس سفید). سپس مراجع را باید به سمت مواجه با تصاویر و یا اتفاقات ناخوشایند پیش برد. در ادامه به بررسی خاطرات عود کننده باید پرداخته شود تا حافظه مراجع سازماندهی شود. در پایان مراجع باید به طور مکرر با این خاطرات و تصاویر تکراری مواجه شود تا هیجان­های منفی مرتبط با آن­ها کاهش یابد.
فرآیندهای استدلالی: سومین مؤلفه مورد نظر در پروتکل­های فراتشخیصی مربوط به بازسازی شناختی است. درمانگر در این مرحله می ­تواند به کمک تکنیک­های شناختی، رفتاری به اصلاح شناخت­واره­های منفی بپردازد.
فرآیندهای رفتاری: کاهش اجتناب تجربه­گرایانه از طریق مواجهه رفتاری و تکنیک­های مبتنی بر پذیرش از دیگر عوامل درمانی فراتشخیصی می­باشد که در بافتار درمان مورد توجه قرار گیرد.
ارجاع به: کتاب «فرآیندهای رفتاری شناختی مشترک در اختلالات روانشناختی» (هاروی و همکاران، ۲۰۰۴).

دیوید بارلو

استفاده از پروتکل­های فراتشخیصی و یکپارچه بارلو و همکاران (۲۰۱۱)
ارجاع به مقالات: چوربیتا و بارلو، ۱۹۹۸؛ بارلو، ۲۰۰۲؛ بارلو، ۲۰۰۴؛ بارلو و همکاران، ۲۰۰۴؛ بارلو و همکاران، ۲۰۰۸؛ بارلو و براون، ۲۰۰۹؛ ساروز، بنت، گلدشتاین و بارلو، ۲۰۰۹؛ فارچیون و همکاران، ۲۰۱۰، الارد و همکاران، ۲۰۱۰؛ بارلو و همکاران، ۲۰۱۱؛ بارلو، الارد و همکاران، ۲۰۱۱، بارلو، فارچیون و همکاران، ۲۰۱۱ و فارچیون، الارد، بارلو و همکاران، ۲۰۱۲٫

گام سوم: در گام سوم، با توجه به نظرات و پیشنهادات متخصصین و­ با لحاظ کردن دیدگاه­ های اساتید راهنما و مشاور، این جمع­بندی حاصل شد که پروتکل اولیه فراتشخیصی مبتنی بر افکار تکرارشونده منفی باید شامل مؤلفه­ های انگیزشی (بر اساس نظر بارلو)، خودآگاهی هیجانی و ذهن آگاهی هیجانی (بر اساس نظر بارلو)، افزایش انعطاف­پذیری توجه و کاهش افکار تکرارشونده منفی (بر اساس نظر مک­اوی، هاروی و واتکینز)، اصلاح باورهای فراشناختی مرتبط با افکار تکرارشونده منفی (بر اساس نظر مک­اوی)، افزایش عدم تحمل بلاتکلیفی (بر اساس نظر مک­اوی)، مواجهه با اجتناب­های رفتاری و شناختی (بر اساس نظر مک­اوی، هاروی، بارلو و واتکینز) و پیشگیری از عود (بر اساس نظر مک­اوی، هاروی، بارلو و واتکینز) باشد. در مرحله بعد با بهره گرفتن از منابع موجود و چارچوب درمان­های شناختی رفتاری، ماژول­های درمانی آماده شدند. دلیل طراحی پروتکل بر اساس ماژول این بود که متخصصین حوزه فراتشخیصی پیشنهاد می­کردند که پروتکل­های فراتشخیصی با توجه به کاربرد آن برای اختلال­های ناهمگن باید ساختار انعطاف­پذیری داشته باشند. در نهایت، پروتکل طراحی شده در قالب ۶ ماژول (۱۲ جلسه) تدوین شد که در جدول ۲-۴ خلاصه­ای از ساختار اولیه پروتکل ارائه شده است:

جدول ۲-۴٫ پروتکل اولیه فراتشخیصی مبتنی بر افکار تکرارشونده منفی

ماژول­

دستورالعمل­های ماژول

ماژول ۱

الف) افزایش انگیزه برای شرکت در درمان: این ماژول همانند ماژول اول پروتکل فراتشخیصی بارلو است. این ماژول بر افزایش آمادگی و انگیزه بیماران برای تغییر رفتاری و تقویت خودکارآمدی یا باور به توانایی شخصی برای دستیابی موفقیت­آمیز به تغییر مورد نظر تاکید دارد. این ماژول بر اساس پژوهش­‌های انجام شده توسط وسترا، ارکویتز و دوزوآ (۲۰۰۹) در درمان فراتشخیصی بارلو و همکاران (۲۰۱۱) قرار داده شده است.
ب) آشنایی مراجع با اختلال­های هیجانی و لزوم به کارگیری درمان فراتشخیصی: با توجه به اهمیتی که مؤلفه آشناسازی اولیه بیمار با اختلا­ل و روند کلی درمان در رویکرد شناختی رفتاری دارد، بخش دوم ماژول به آشناسازی بیمار با اختلال­های هیجانی و روند کلی درمان فراتشخیصی ­اختصاص یافت.

ماژول ۲

خودآگاهی هیجانی و ذهن­آگاهی هیجانی: این ماژول برگرفته از ماژول دوم پروتکل فراتشخیصی بارلو است. در طول این ماژول مراجع یاد می­گیرد که با انواع هیجان­ها آشنا شود و اطلاعاتی درباره مؤلفه­ های شناختی، رفتاری و فیزیولوژیکی هیجان­های تجربه شده کسب کند. سپس در این ماژول بعد از آموزش خودآگاهی هیجانی، درمانگر سعی می­ کند که مهارت ذهن­آگاهی هیجانی را آموزش دهد. در واقع مراجع در این مرحله یاد می­گیرد که مهارت ذهن آگاهی هیجانی، بدون قضاوت کردن درباره آن­ها، شدت هیجان­های مورد نظر که افزایش پیدا کرده و یا دردسرسازتر و آزار دهنده‌تر شده ­اند را کاهش می­دهد.

ماژول ۳

آشنایی با افکار تکرارشونده منفی و آموزش راهبردهایی برای کاهش آن: با توجه به اهمیت نقش افکار تکرارشونده منفی و سوگیری توجه در شکل­ گیری و تداوم اختلال­های هیجانی و نظرات اکثر متخصصین از جمله الیسون هاروی و ادوارد واتکینز درباره نقش بنیادین انعطاف­ناپذیری توجه در اختلال­های هیجانی، ماژول سوم به آموزش تکنیک­هایی از قبیل آموزش توجه و توجه­آگاهی انفصالی برای کاهش افکار تکرارشونده منفی و افزایش انعطاف­پذیری توجه اختصاص یافت. درمانگر بعد از این که مفهوم افکار تکرار شونده و ارتباط آن را با اختلال­های هیجانی به مراجع توضیح داد، در ادامه راهبردهایی به مراجع آموزش می­دهد که مراجع از طریق آن قادر به کاهش افکار سمج و تکراری بشوند. بررسی تکنیک­های مربوط به حوزه شناختی رفتاری و نظرات متخصصین نشان می­ دهند که تکنیک­هایی آموزش توجه و توجه­آگاهی انفصالی راهبردی­های مؤثری برای کاهش سبک تفکر تکراری و منفی می­باشند که بر همین اساس انتخاب شدند.

ماژول ۴

الف) افزایش تحمل بلاتکلیفی: با توجه به ارتباط عدم تحمل بلاتکلیفی با نگرانی و خودپایشی (از مصادیق افکار تکرارشونده منفی) و نظر پیتر مک­اوی در بخش اول ماژول چهارم، افزایش تحمل بلاتکلیفی در دستور کار قرار گرفت. درمانگر در این مرحله به مراجع کمک می­ کند که تا رابطه بین عدم تحمل بلاتکلیفی و نگرانی مفرط را دریابد، نشانه­ها و راهبردهای مراجع برای کاهش بلاتکلیفی شناسایی کند و سپس مراجع را با موقعیت­های مبهم و بلاتکلیف مواجه کند تا از این طریق تحمل مراجع برای بلاتکلیفی افزایش یابد.
ب) ارزیابی مجدد باورهای فراشناختی و بازسازی مجدد: با توجه به اهمیت باورهای فراشناختی در شکل­ گیری و تداوم افکار تکرارشونده منفی و نظر متخصصین به ویژه مک­اوی در این باره، ارزیابی مجدد باورهای فراشناختی و بازسازی مجدد در این پروتکل در دستور کار قرار گرفت. در این مرحله از ماژول، درمانگر بعد از این که مراجع با باورهای فراشناختی آشنا شد، درمانگر به شناسایی باورهای فراشناختی مثبت و منفی مراجع می ­پردازد. بعد از استخراج باورهای فراشناختی، درمانگر به کمک تکنیک­ بررسی شواهد و اسنادسازی مجدد در قالب دیالوگ سقراطی به چالش با باورهای فراشناختی مثبت و منفی مربوط به افکار تکرار شونده منفی می ­پردازد.

ماژول ۵

مواجهه تدریجی با اجتناب تجربه­گرایانه: اکثر متخصصین به ویژه ادوارد واتکینز، الیسون هاروی و پیتر مک­اوی معتقد بودند که در پروتکل فراتشخیصی باید یک ماژول برای مواجهه با اجتناب­های بیرونی (اجتناب رفتاری) و اجتناب درونی (اجتناب شناختی) گنجانده شود. بنابراین با توجه به اهمیت نقش اجتناب تجربه­گرایانه (اجتناب رفتاری و شناختی) و نظرات متخصصین، ماژول پنجم به مواجهه تدریجی با اجتناب رفتاری و شناختی از طریق تکنیک­های مواجهه و پذیرش اختصاص یافت و گامی به سوی تفهیم این موضوع بود که مراجعین به موازات ماژول­های قبلی و در تکمیل آن­ها به بی­اعتبارسازی ذهنی، تمرکززدایی شناختی، بی­خطرسازی پدیده ­های ذهنی و عینی، پردازش هیجانی و در نهایت آزادسازی و انعطاف­پذیری منابع تخصیص توجهی دست یابند.

ماژول ۶

پیشگیری از عود: ماژول پایانی پروتکل درمان فراتشخیصی مبتنی بر افکار تکرارشونده منفی همانند پروتکل فراتشخیصی بارلو به پیشگیری از عود اختصاص یافت. در واقع ماژول پایانی درمان به گونه ­ای طراحی شده است تا به مراجعان کمک نماید تا از دستاوردهای ناشی از درمان نگهداری نمایند و در طول زمان، پیشرفت خود را افزایش دهند. همچنین باید مراجعان را ترغیب نمود تا مهارت­ های جدید خود را به کار ببندند و برای مقابله با عوامل استرس ­زا آماده باشند.

سالووی و مایر (۱۹۹۰) هوش هیجانی را اینگونه تعریف کرده‌اند: توانایی کنترل احساسات و عواطف خود و دیگران، متمایز کردن آنها و بر اساس این اطلاعات سمت و سو بخشیدن به رفتار و تفکر شخصی. آنها هم چنین به منظور ذکر تفاوت میان توانایی‌های هوش هیجانی و استعدادها و یا مشخصه‌ های اجتماعی، مدلی با تأکید بر بررسی توانایی‌های ذهنی ارائه دادند. هدف اصلی این مدل بررسی استعدادهای ذهنی خاص برای شناختن و نظم بخشیدن به عواطف است.

از نظر گلمن^[۱۱] (۱۹۹۵) هوش هیجانی موضوعی است که از بررسی نتایج چندین تحقیق علمی بر روی هوش‌های مؤثر در زندگی انسانی به دست آمده است. بررسی این نتایج حاکی از قابلیت‌هایی مانند «همدلی»، «خوش بینی» و «تسلط به نفس» است که پیامدهای مهمی در خانواده، محل کار و دیگر صحنه‌های زندگی دارند.
بار ـ آن (۱۹۹۷)‌ هوش هیجانی را اینگونه تعریف می‌کند : « مجموعه‌ای از توانایی‌ها، قابلیت‌ها و مهارت‌های غیر شناختی که بر توانایی شخص در کنار آمدن با مشکلات و فشارهای محیطی تأثیر می‌گذارد.
هوش هیجانی از نظر او شامل ۵ قسمت کلی مهار‌ت‌ها و قابلیت می‌شود، ضریب هیجانی درون فردی، ضریب هیجانی میان فردی، ضریب هیجانی سازگاری، ضریب هیجانی کنترل استرس و ضریب هیجانی حالت عمومی.
هوش هیجانی شامل چهار مولفه زیر است:
خودآگاهی که به معنی توانایی در شناخت دقیق هیجان ها به هنگام وقوع آنها تعریف می شود.
خود مدیریتی که نوعی توانایی است که منجر به واکنش مثبت و موثر در مقابل افراد و وضعیت های متفاوت می شود.
آگاهی اجتماعی که به معنی توانایی در شناخت و درک هیجان های دیگران است.
و مدیریت رابطه که استفاده از هیجانات خود و دیگران برای مدیریت سازنده و مثبت تعامل ها و روابط تعریف می شود(گنجی ۱۳۸۴، ۳۰).
تعریف عملیاتی هوش هیجانی مدیران
هوش هیجانی در این پژوهش عبارت است از نمره ای که دانشجویان براساس پاسخ به پرسش های هوش هیجانی برادبری وگریوز(۱۹۵۳) کسب می نمایند.
خودآگاهی نمره ای است که پاسخگو از سئوالات ۱تا۶ کسب می کند.
خودمدیریتی نمره است که پاسخگو از سئوالات ۷تا ۱۵ کسب می کند.
آگاهی اجتماعی نمره است که پاسخگو از سئوالات ۱۶ تا۲۰ کسب می کند.
مدیریت روابط نمره ای است که پاسخگو ازسئوالات ۲۱ تا۲۸ کسب می نماید.
تعریف نظری پیشرفت تحصیلی
دانشجویان بر حسب موقعیت، نیازها، شایستگیهای فردی و شخصیتی، اهداف متفاوتی از پیشرفت تحصیلی دارند که بوسیله واسطه هایی مثل الگوی شناختی، عاطفی و رفتاری تعیین می شود. عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی، اقتصادی و آموزشگاهی در عملکرد تحصیل مؤثر است و از سوی دیگر، رفتن به دانشگاه ، انتقال مهمی در زندگی محسوب می شود زیرا فرد با چالش های مختلفی از قبیل ایجاد روابط اجتماعی جدید و مواجهه با انتظارات تحصیلی روبروهست، البته ابعاد شخصیتی نیز نقش مهمی در این زمینه دارد (افر^[۱۲] ۱۹۹۸، ۷۱).
تعریف عملیاتی پیشرفت تحصیلی
منظور از پیشرفت تحصیلی در این پژوهش تغییرات معدل کل هر دانشکده که در آموزش دانشگاه ثبت شده است ( باتوجه به معدل نیمسال اول و دوم تحصیلی ۹۲-۱۳۹۱).
فصل دوم:
مروری بر ادبیات و پیشینه تحقیق
۲-۱- مقدمه
هوش هیجانی یعنی توانایی استفاده از هیجانها که شامل شناخت و کنترل عواطف و هیجان‌های خود است. به عبارت دیگر، شخصی که EQ بالایی دارد سه مؤلفه هیجانها را به طور موفقیت آمیزی با یکدیگر تلفیق می‌کند (مؤلفه شناختی، مؤلفه فیزیولوژیکی و مؤلفه رفتاری). همچنین هوش هیجانی با شناخت فرد از خویش و دیگران، ارتباط بین فردی، سازگاری و انطباق با محیط در جهت ارضای نیاز خود و انتظارات اجتماعی وابسته است و می تواند زمینه ای مناسب برای ساختن محیطی مطلوب برای یادگیری و برقراری ارتباط مؤثر باشد. به عبارت دیگر، هوش هیجانی فرد با مسایل فردی و اجتماعی روزمره سروکار دارد و پیش بینی کننده موفقیت فرد در زندگی است زیرا نشان دهنده عملکرد فرد در موقعیتهای اضطراری است. دانیل گلمن معتقد است، هوش عاطفی بالا تبیین می‌کند که چرا افرادی با ضریب هوشیIQ متوسط موفق تر از کسانی هستند که نمره‌های IQ بسیار بالا تری دارند(حدادی کوهسار ۱۳۸۳، ۲۰).
۲-۲- تاریخچه هوش هیجانی
از نظر تاریخچه، هوش هیجانی در مفهوم هوش اجتماعی ریشه دارد که اولین‌بار توسط ای.ال ثرندایک درسال ۱۹۲۰ شناخته شد. از آن پس تاکنون روانشناسان سایر مقوله‌های هوش را نیز مورد شناسایی قراردادند.
درسال ۱۹۷۰ برای اولین بار، دو روانشناس آمریکایی به نام ‌های دکتر پیترسالوی از دانشگاه ییل و دکتر جان مایر از دانشگاه نیوهمپشایر، بحث علمی هوش هیجانی را مطرح کردند. در سال ۱۹۷۵، «هوارد گاردنر» ایده هوش چندگانه را مطرح کرد. او هشت نوع هوش را در دو دسته کلّی هوش میان فردی^[۱۳] و هوش درون فردی^[۱۴] برشمرد (شریفی و آقایار ۱۳۸۵، ۱۴۷).
بسیاری از روان‌شناسان از جمله گاردنر اعتقاد دارند که معیارهای سنتی ارزیابی هوش، مثل آزمون‌های ضریب هوشی (IQ) قادر به تشریح توانائی‌های شناختی نیستند. عبارت هوش هیجانی ابتدا در سال ۱۹۸۵ توسط «وین پین» مطرح شد امّا توسط «دانیل گلمن» در سال ۱۹۹۵ محبوبیت یافت. بیشترین پژوهش‌ها در این زمینه توسط «پیتر سالووی» و «جان مایر» در دهه ۹۰ صورت گرفته است. آن‌ها به این نتیجه رسیدند که ظرفیت ادراک و فهم هیجانات، عامل جدیدی را در شخصیت افراد تشکیل می‌دهند. مدل سالوی- مایر، هوش هیجانی را به صورت ظرفیت درک اطلاعات هیجانی و استدلال در هنگام وجود هیجان تعریف می‌کند. آن‌ها توانائی‌های هوش هیجانی را به چهار زمینه زیر تقسیم می‌کنند:
توانایی درک و تشخیص دقیق هیجانات (یا عواطف) خود و دیگران توانایی استفاده از هیجانات (یا عواطف) برای تسهیل تفکر توانایی درک معانی هیجانات (یا عواطف) توانایی مدیریت و اداره کردن هیجانات (یا عواطف) (جلالی ۱۳۸۱، ۲-۱).
پژوهشگران مختلف ابراز داشته‌اند که هوش هیجانی بر سلامت حافظه و نیروی عقل، ادراک، معنابخشی تجربه‌ها، داوری صحیح، تصمیم‌گیری مناسب و رشد روانی- اجتماعی فرد تاثیر چشمگیر می‌گذارد و افرادی که دارای هوش هیجانی بالایی‌اند، قدرت بیشتر برای سازگاری با مسائل جدید روزانه دارند.
همچنین هوش هیجانی بالا با برون‌گرایی، انعطاف‌پذیری، دلپذیر و باتوان بودن، هماهنگ ‌کردن احساسات مختلف، شناسایی این احساسات و تاثیر آنها بر مغز و رفتار همبستگی دارد.
در مقابل، هوش هیجانی پایین با رفتارهای مسئله ‌ساز درونی، سطوح پایین همدلی، ناتوانی در تنظیم خلق و خو، افسرده‌خویی، اعتیاد به الکل و موادمخدر، انحرافات جنسی، دزدی و پرخاشگری همراه است باتوجه به مسائل مختلفی که درباره هوش هیجانی ارائه شد، می‌توان گفت که عوامل متعددی بر روند رشد یا تنزل هوش هیجانی تاثیرگذار است. مدرسه، محیط بیرونی و از همه مهمتر، خانواده نقش تعیین‌کننده‌ای در این زمینه دارند (خسروجاوید ۱۳۸۱، ۱۹).
با ارزیابی هوش هیجانی می‌توان میزان موفقیت‌های فرد را در زندگی فردی و اجتماعی پیش‌بینی کرد. برای ارزیابی، پنج بُعد در نظر گرفته می‌شود که عبارتند از: رسش(پختگی)، دلسوزی، رعایت اصول اخلاقی، اجتماعی‌بودن و احساس آرامش.
در بررسی‌ها روشن شده است که عوامل کامیابی افراد برجسته، ناشی از احساسات مثبتی است که آنان در خود ایجاد می‌کنند و برعکس افراد ناموفق، کسانی‌اند که احساسات منفی را در خود پرورش می‌دهند.
این عوامل احساسی مثبت عبارتند از: احساس عزت نفس، دوست‌داشتن و عزیزداشتن خویش، خویشتن‌پذیری، خوش‌مشربی، ماجراجویی، بردباری و… و از جمله احساسات منفی می‌توان از بدبینی، ترس از شکست، اضطراب، احساس‌ناتوانی، احساس حقارت، ترس از تنبیه، احساس عدم امنیت، فرار از پذیرش مسئولیت، احساس گناه و… نام برد.
دکتر «جیم نیومن^[۱۵]» در کتاب خود به نام «ترمزهای خود را رها کنید»، احساسات منفی را به نوعی ترمز در زندگی و احساسات مثبت را به نوعی گاز در زندگی تشبیه می‌کند که سرعت کامیابی را افزایش می‌دهد(منصوری ۱۳۸۰، ۶۵).
از دیرباز، هوش به عنوان یکى از عواملى که باعث موفّقیت فرد در زندگى مى‏شود، مطرح بوده است؛ ولى مسئله مهم این است که بهره هوشى، تعیین کننده موفّقیت فرد در دراز مدّت نیست. به عبارت دیگر، همیشه این‏طور نیست که هر کس که هوش منطقى بالاترى داشته باشد، موفّق‏تر است. در بعضى از موارد، افراد بسیار باهوشى را مى‏بینیم که در زندگى موفّق نیستند و بالعکس، افرادى با بهره هوشى کم‏ترى را مى‏بینیم که موفّقیت‏هاى فراوانى را کسب مى‏کنند. براى مثال، همگى داوطلبان کنکورى را دیده‏ایم که در دوران مدرسه همیشه نمرات عالى داشته‏اند و جزو شاگردان باهوش به حساب مى‏آمده‏اند، ولى در کنکور، شکست خورده‏اند. حتى در مدرسه نیز هنگامى که تست هوش از افراد به عمل مى‏آید، ارتباط مستقیم با وضعیت تحصیلى ندارد و این‏گونه نیست که هرکس بهره هوشى بالاترى داشته باشند لزوماً در تحصیل موفّق است. به علاوه، موفّقیت، ابعاد متفاوتى دارد و لزوماً موفقیت فرد در یک زمینه و یک بعد زندگى، پیشگویى کننده موفّقیت در دیگر ابعاد زندگى نیست (د‌هشیری ۱۳۸۲، ۱۱۶).
برای اثبات این قضیه تحقیقاتی که از دانشجویان فارغ التحصیل دانشگاه هاروارد به عمل آمده ذکر می شود هنگامی که نود و پنج نفر از کسانی را که در دهه ی ۱۹۴۰ دانشجوی دانشگاه هاروارد بوده و اکنون به میان سالی رسیده بودند مورد بررسی قرار دادند، معلوم شد که تیزهوش ترین دانشجویان آن سال ها، در مقایسه با دانشجویان متوسط موفق نبودند و به ویژه از لحاظ درآمد، پرکاری و ثمربخشی در وضعیت پایین تری قرار داشتند. آنها هم چنین از لحاظ رضایت داشتن از زندگی بهترین افراد نبودند و در ارتباط با دوستان، خانواده و روابط عاطفی و زناشویی شادترین افراد محسوب نمی شدند.
افراد بى شمارى را مى‏بینیم که موفّقیت شغلى دارند، ولى در زندگى خانوادگى موفّق نیستند؛ موفقیت تحصیلى دارند، ولى در روابط اجتماعى بسیار ضعیف عمل مى‏کنند؛ ورزشکار موفّقى هستند، ولى در برنامه‏ریزى روزانه خود، دچار مشکل مى‏شوند؛ افراد تحصیلکرده‏اى هستند، ولى مواد مخدّر مصرف مى‏کنند… اگر هوش یک فرد، تضمین کننده موفّقیت او در زندگى است چرا همیشه بدین‏گونه نیست؟ چگونه مى‏شود که هوش باعث موفّقیت در یک بعد زندگى مى‏شود، ولى در ابعاد دیگر، موجب شکست و یا حتى فاجعه مى‏شود؟ چگونه ممکن است که فردى باهوش، شکست خورده این زندگى باشد و چرا افراد موفّق، همیشه با هوش‏ترین افراد جامعه نیستند؟ اگر مصرف مواد مخدّر کارى هوشمندانه نیست، چرا بسیارى از افراد با بهره هوشى بالا، مواد مخدّر مصرف مى‏کنند؟
سؤالات فوق، براى مدت‏ها ذهن روان‏شناسان را به خود مشغول نموده بود و موجب پدید آمدن فریضه‏هاى مختلفى شده بود. اکنون پاسخ به این سؤالات را تفاوت در «هوش هیجانى» مى‏دانند. ارسطو، هوش هیجانى را «عصبانیت به شخص صحیح، به درجه صحیح، در زمان صحیح، به منظور صحیح و به شیوه صحیح» مى‏دانست (حد‌اد‌ی کوهسار ۱۳۸۳، ۲۲).
توصیه های داده شده از هوش هیجانی به همان قدمت رفتار انسانی است از انجیل عهد قدیم و عهد جدید و فلاسفه یونانی گرفته تا شکسپیر توماس مطرح شده است کسانی که هوش هیجانی خود را تقویت می کنند و آن را به حد کمال می رسانند یک توانایی منحصر به فرد به دست می آورند تا در شرایط و موقعیت هایی که دیگران در آنها گیر می کنند و رنج می کشند به خوبی شکوفا شوند. هوش هیجانی چیزی در درون ماست که تا حدی نامحسوس است. هوش هیجانی است که تعیین می کند چگونه رفتار خود را اداره کنیم چگونه با مشکلات اجتماعی کنار بیایم و چگونه تصمیماتی بگیریم که نتایج مثبت ختم شوند(منصوری ۱۳۸۰، ۶۶).
در سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۲۰ جنبش جدیدی پدید آمد که می خواست برای اندازه گیری هوش شناختی را پیدا کند. دانشمندان آن زمان آی کیو(هوش بهره )را که روش سریع برای جدا کردن افراد متوسط از افراد باهوش بوده مورد مطالعه قرار داده اند. آنها خیلی زود متوجه محدودیت های این روش شدند. بسیاری از مردم خیلی باهوش بودند اما توانایی آنها در اداره کردن رفتارشان و کنار آمدن با دیگران آنها را محدود کرده بود. همچنین آنها متوجه شدند افرادی وجود دارند که هوش متوسط دارند ولی در زندگی بسیار موفق هستند.
ثرندایک استاد دانشگاه کلمبیا اولین کسی بود که مهارتهای هوش هیجانی را نام گذاری کرد. اصطلاحی که او اختراع کرد، هوش هیجانی، نشانگر توانایی افرادی است که در خوب کنار آمدن با مردم مهارتهای کافی دارند.
در سالهای دهه ۱۹۸۰بود که هوش هیجانی (هوش بهره) نام فعلی خودرا بدست آورد. بلافاصله بعد از آن پژوهش ها و مطالعات بسیار قدرتمندی انجام شد. از جمله سری پژوهش ها در دانشگاه ییل که هوش هیجانی را به موفقیت های شخصی وشادی وموفقیت های حرفه ای ربط داد. مفهوم هوش هیجانی نشان می دهد که چرا دو نفر با(هوش بهره) یکسان ممکن است به درجات بسیار متفاوتی از موفقیت ها در زندگی دست یابند (حسینی ۱۳۸۳، ۳۳).
هوش هیجانی یک عنصر بنیادین از رفتار انسان است که جدا ومتفاوت از هوش شناختی و عقل عمل می کند. بین هوش بهره و هوش شناختی هیچ رابطه شناخته شدهای وجود ندارد. شما اصلا نمی توانید از روی هوش شناختی یک نفر هوش هیجانی او را حدس بزنید. این یک خبر خوب است زیرا هوش شناختی یا انعطاف پذیر نیست یا دست کم ثبات نسبی دارد. ولی هوش بهره از همان لحظه تولد ثابت است مگر اینکه یک تصادف مثلا آسیب مغزی آن را تغییر دهد. هیچ کس با یادگیری واقعیت های جدید یا فرا گرفتن اطلاعات عمومی بیشتر با هوش تر نمی شود. هوش شناختی یعنی توانایی یادگیری که در ۱۵ سالگی همان است که در ۵۰ سالگی است. اما بر عکس، هوش هیجانی مهارت های انعطاف پذیری است که به آسانی آموخته می شود. با اینکه بعضی از مردم نسبت به دیگران به طور طبیعی هوش هیجانی بالاتری دارند، کسی که حتی بدون هوش هیجانی به دنیا آمده است باز هم میتواند در خود هوش بهره بالا بوجود آورد.
شخصیت آخرین تکه این پازل است شخصیت همان سبک روش یا شیوهای است که ما را معرفی میکند وموجب تمایز ما از دیگران می شود شخصیت شما نتیجه تمایلات و ارجحیتهای شما است. مثلا تمایل به درون گرایی اما مانند هوش بهره از روی شخصیت نمی توان هوش هیجانی را حدس زد. باز هم مثل شخصیت در طول زندگی ثابت است. خصوصیات شخصی در اوایل زندگی ظاهر می شود و از بین نمی رود. مردم اغلب فکر می کنند که بعضی خصوصیات هوش (مثل برون گرایی) با هوش هیجانی بالا ارتباط دارند. اما کسانی که ترجیح می دهند در کنار دیگران باشند از کسانی که تمایل دارند تنها باشند، هوش هیجانی بالا ندارند. شما می توانید از شخصیت خود برای رشد دادن به هوش هیجانی خود کمک بگیرید اما هوش هیجانی وابسته و محتاج به شخصیت نیست. هوش هیجانی یک مهارت انعطاف پذیر است در حالیکه شخصیت تغییر نمی کند وقتی شخصیت را در نظر بگیریم می توانیم از کل فرد تصویر خوبی بدست آوریم اما وقتی هر سه آنها را اندازه می گیریم می بینیم که زیاد هم پوشی ندارند بلکه هر کدام جای مخصوص خود را دارند که از روی آنها می توان فهمید چه چیزی باعث عملکرد فرد می شود(چه چیزی اعمال فرد را کنترل می کند) (رمضان زاده ۱۳۸۱، ۷۳).
چهار مهارت هوش هیجانی به دور از قابلیت های اولیه تقسیم می شوند که در هر گروه دو تا از مهارت های هوش هیجانی قرار دارند. این دو گروه عبارتند از: قابلیت های فردی (کارآمدی و کفایت و صلاحیت) قابلیت های اجتماعی. قابلیت های فردی نتیجه مهارت های خود آگاهی و خود مدیریتی هستند. قابلیت فردی-توانایی فردی-در یک رفتار وانگیزهای دیگران و مدیریت کردن روابط مهارت هایی که دو به دو هستند را تشکیل می دهند. بنابراین در تحلیل آماری به صورت مجزا دیده می شوند. همان طور که خواهید دید شما این مهارت های هوش هیجانی را اغلب یکی بعد از دیگری بکار می برید و از وضعیت های آگاه می شوید که در آنها یک مهارت به تنهایی برای رسیدن به هدف دلخواه کافی نیست. بسیاری از افراد مورد مصاحبه قرار گرفتند فکر می کردند بعضی از مهارت های هوش هیجانی باید با همدیگر به نتیجه برسند. قابلیت‌های فردی محصول توانایی در دو مهارت مهم خود آگاهی و خود مدیریتی است این مهارت ها بیشتر روی خود فرد تمرکز می کند تا تعامل ها (کنش های متقابل ) با دیگران. خود آگاهی عبارت است از توانایی در درک صحیح و دقیق هیجان ها در همین لحظه ای که روی می دهند و فهمیدن اینکه در رابطه با وضعیتهای متفاوت چه تمایلاتی وجود دارد. همچنین خود آگاهی واکنش عادی ما نسبت به رویدادها، مشکلات و حتی مردم را شامل می شود. درک صحیح تمایلات بسیار مهم است زیرا توانایی ما در ارزیابی سریع و دقیق اوضاع را تقویت می کند. برای اینکه سطح بالایی از خود آگاهی داشته باشند باید علاقه نشان دهند و بخواهند مستقیما روی احساس منفی تمرکز کنند. هرچند این کار ممکن است بسیار زجرآور و ناراحت کننده باشد. همچنین توجه کردن و درک احساسات مثبت نیز بسیار ضروری است. تنها روشی که می توانید با آن هیجان های خود را کاملا درک کنید این است که وقت بگذارید و درباره هیجان ها بیندیشید وآنها را تحلیل کنید تا متوجه شوید از کجا می آیند و علت بودنشان چیست؟ هیجان ها همیشه برای هدفی وجود دارند و آن جا که هیجان ها واکنش در مقابل تجربه های زندگی روزمره هستند همیشه علتی دارند و از جایی ریشه می گیرند. اغلب به نظر می رسد که هیجان ها بدون مقدمه و بدون اعلام پیشین ظاهر می شوند و بسیار مهم است که شما بدانید چرا اوضاع و شرایط فعلی تان آنقدر مهم هست که بتوانند در شما نوعی واکنش ایجاد می کنند. کسانی که این کار را انجام می دهند قادر هستند خیلی سریع به ریشه یک احساس برسند(گنجی ۱۳۸۴، ۱۱۹-۱۰۰).
وضعیت هایی که باعث ایجاد هیجان های قوی و شدید می شوند همواره به تفکر زیادی نیازی دارند. برای برخی از افراد بسیار دشوار است که قبول کند شغل جدیدشان به آن چیزی که می خواستند تبدیل شده است. خود مدیریتی چیزی است که وقتی به عمل دست می زنید یا نمی زنید روی می دهد خود آگاهی وابسته به خود-آگاهی شماست و دومین عامل اصلی در قابلیت های فردی است. خود مدیریتی یعنی توانای استفاده از آگاهی هیجان ها برای انعطاف پذیر ماندن و و رفتار خود را به طور مثبت رهبری کردن. یعنی واکنش های هیجانی خود و نسبت به مردم و وضعیت های مختلف را مدیریت کردن.یعنی هیجان ها ترس فلج کننده تولید می کنند. این ترس، افکار را به قدری مشوش و غبار آلوده می کند که اگر بخواهید در ان لحظه کاری را انجام دهید نمی توانید تصمیم بگیرید بهترین کاری که می توانید انجام بدهید کدام است در چنین شرایط توانایی در تحمل کردن انواع هیجان ها در لحظه ای بلند یا کوتاه خود مدیریتی را نشان می دهد . وقتی احساسات خود را درک می کنید دامنه و تعداد آنها شما را اذیت نمی کند بهترین کاری که می تواند انجام بگیرد خودش را نشان خواهد داد. قابلیت های اجتماعی، قابلیت های اجتماعی بر توانایی در درک کردن و مدیریت کردن روابط متمرکز است قابلیت های اجتماعی محصول مهارتهای هوش هیجانی است مهارت هایی که در حضور دیگران بدست می آیند(گنجی ۱۳۸۴، ۱۱۹-۱۰۰).
۲-۲-۱ آگاهی اجتماعی و مدیریت رابطه
آگاهی اجتماعی عبارت است از توانایی درحدس زدن دقیق هیجان های دیگران و فهمیدن اینکه واقعا آنها چه احساسی دارند به این معنا که متوجه شوید دیگران چه فکر میکنند حتی اگر خودتان مثل آنها فکرواحساس نکنید گاهی آنقدر درگیرهیجانهای خودهستید که به آسانی فراموش می کنید که باید دیدگاه طرف مقابل رادر نظر بگیرید. مدیریت رابطه محصول سه مهارت هیجانی اول است که خودآگاهی، خود مدیریتی وآگاهی اجتماعی از جمله این مهارتهاست(گنجی ۱۳۸۴، ۱۱۹-۱۱۰).
مدیریت رابطه عبارت است از توانایی بکارگیری از هیجانهای خود واستفاده ازهیجان های دیگران برای مدیریت کردن تعامل ها که این کار باعث می شود تا تبادل اطلاعات شفاف شود و شخص به طور موثر بتواند از عهده تعارض ها و برخورد ها برآید. همچنین مدیریت رابطه پیوندی است که در طول زمان با دیگران به وجود می آید. کسانی که روابط خود را خیلی خوب مدیریت می کنند ارزش آنها را میدانند و به آنها پای بندند و خوب آگاه هستند که ارتباط داشتن با تعداد زیادی از مردم حتی کسانی که از آنها زیاد خوششان نمیآید به نفع آنهاست(شامرادلو۱۳۸۳، ۸۷).

………………………………………………………………………………………………………………………………۵۱
نمودار۸ : درصد هزینه های پرداخت از جیب مراجعین به خدمات تصویربرداری بیمارستان بوعلی در سال ۱۳۹۱ ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………۵۱
جدول۷ : توزیع هزینه های پرداخت از جیب (هزینه ها به ریال)خدمات سرپایی تصویربرداری بیمارستان قدس در سال ۱۳۹۱ ……………………………………………………………………………………………………………………………..۵۲
نمودار۹ : درصد هزینه های پرداخت از جیب مراجعین به خدمات تصویربرداری بیمارستان قدس در سال ۱۳۹۱ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۵۲
جدول ۸: توزیع هزینه های پرداخت از جیب(هزینه ها به ریال) خدمات سرپایی تصویربرداری بیمارستان کوثر در سال ۱۳۹۱ ……………………………………………………………………………………………………………………………..۵۳
نمودار۱۰ : درصد هزینه های پرداخت از جیب مراجعین به خدمات تصویربرداری بیمارستان کوثر در سال ۱۳۹۱ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۵۴
جدول ۹ : توزیع طبقه ای فراوانی هزینه های پرداخت از جیب مراجعین به خدمات سرپایی آزمایشگاهی بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱ ………………………………………………………………………………..۵۵
جدول۱۰ : توزیع طبقه ای فراوانی هزینه های پرداخت از جیب مراجعین به خدمات سرپایی تصویربرداری بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱ ………………………………………………………………………………..۵۵
نمودار۱۱: درصد پرداخت از جیب مراجعین به خدمات آزمایشگاهی بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱ ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………۵۶
نمودار۱۲: درصد پرداخت از جیب مراجعین به خدمات تصویربرداری بیمارستان های آموزشی قزوین در سال۱۳۹۱٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫۵۷
جدول۱۱: رابطه بین سن و پرداخت از جیب مراجعه کنندگان به خدمات سرپایی تشخیصی بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱ ……………………………………………………………………………………………………………….۵۸
جدول۱۲: رابطه جنسیت و پرداخت از جیب مراجعه کنندگان به خدمات سرپایی تشخیصی بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫۵۸
فصل اول:
معرفی پژوهش
مقدمه:
سلامت به عنوان یکی از پیش شرط های اصلی نظام های رفاه اجتماعی شناخته شده است . علاوه بر داشتن شیوه زندگی سالم، مردم برای ارتقا و بازگرداندن سلامت خود در صورت بیماری مجبور به استفاده از خدمات سلامت و به عبارتی خرید آن خدمات می باشند ، بر اساس نوع نظام سلامت بهره مندی از این خدمات فشارهای مالی متفاوتی را بر مردم در جوامع مختلف تحمیل می نماید، این هزینه ها که مستقیم از جیب پرداخت (out of pocket ) می شوند، باعث ایجاد مشکلات مالی برای خانوارها گردیده و ممکن است آنان را دام فقر اندازد (مورای و همکاران ۲۰۰۳) .

خدمات تشخیصی(Diagnostic services) یک عنصر حیاتی برای فراهمی بهترین اقدامات مراقبتی برای بیماران می باشد و این خدمات اطلاعات ضروری را برای پزشکان به منظور ارزیابی و تشخیص شرایط بیمار و اقدامات مناسب درمانی فراهم می کنند، همچنین خدمات به موقع تشخیصی که بخش اساسی مراقبت سلامت می باشد ، درمان اثربخش و بهبود معنادار بیماران را مهیا می نماید و اطلاعات را در مورد حضور و یا عدم حضور بیماری فراهم می کند(یو ۲۰۰۷) . امروزه نبود محافظت مالی در سلامت به عنوان بیماری نظام های سلامت شناخته شده است؛ روشن ترین نشانه آن این است که خانوارها نه تنها از بار بیماری بلکه از بار ناشی از فقر اقتصادی و مواجهه با هزینه های کمرشکن (catastrophic expenditure ) و فقر ناشی از تأمین مالی سلامت خود نیز رنج می برند(کناول و همکاران ۲۰۰۶) .
بیان مسئله:
پرداخت بالای هزینه ها از جیب می تواند از خرید های ضروری خانوار همچون خوراک و پوشاک جلوگیری نماید. هرساله تقریبا ۴۴ میلیون خانوار و بیشتر از ۱۵۰ میلیون نفر با هزینه های کمرشکن سلامت مواجه می شوند و تقریبا ۲۵ میلیون خانوار و بیشتر از ۱۰۰ میلیون نفر به سمت فقر سوق داده می شوند ، همچنین ممکن است شمار زیادی از افراد تصمیم بگیرند که از خدمات ساده پزشکی و آزمایشگاهی به جهت نبود استطاعت مالی استفاده نکنند و یا به علت هزینه های غیر مستقیم همچون حمل و نقل و تغذیه از این خدمات منصرف شوند(زو و همکاران ۲۰۰۵) . پرداخت از جیب عمده ترین مکانیسم تامین مالی در بیشتر کشورهای آسیایی و دیگر کشورهای در حال توسعه است (لیو و همکاران ۲۰۰۸) .
در اکثر کشورها هزینه های پرداخت های مستقیم از جیب به قدری بالا هستند که خانوارها قادر نیستند آنها را تامین مالی نمایند و در دام فقر می افتند (سان و همکاران ۲۰۰۹ ، فان و همکاران ۲۰۰۴) . مطالعات نشان دادند که فقرا زمانیکه نیاز به خدمات بسیار ضروری سلامت دارند برای برطرف کردن این نیاز ها به شدت آسیب پذیر می باشند (پیترز ۲۰۰ ، پارادهان و همکاران۲۰۰۲) . زمانی که یک سیستم به پرداخت مستقیم از جیب برای برطرف کردن نیازهای سلامتی افراد متکی باشد این می تواند پرداخت های کمرشکن را برای افراد در بر داشته باشد(زو و همکاران۲۰۰۳) .
هر چند خانوارهای با درآمد بالا و ثروتمندان برای سلامت بیشتر هزینه می کنند اما آنها کمتر به تجربه زایش فقر(Impoverishment) بر اثر این هزینه ها دچار می شوند(ایندیا ۲۰۱۰) . شمار زیادی از مطالعات وجود دارد که توزیع پرداخت های مستقیم از جیب و اثر آنها بروی فقر و رفاه خانوار را نشان می دهد(کناول و همکاران۲۰۰۵ ، وان دوسلار و همکاران۲۰۰۶) . هزینه های پرداخت از جیب نوعا ابزاری نزولی در تامین مالی سلامت هستند و بیشترین فشار را بر فقرا وارد می کنند (وایت هید و همکاران ۲۰۰۱) .
همچنین تعدادی از مطالعات نشان دادند که هزینه های کمرشکن در برخی از گروه ها بیشتر می باشد، اطلاعات نشان می دهد که ۲ گروه افراد بالای ۶۰ سال و کودکان زیر ۵ سال بیشتر در معرض این هزینه ها قرار دارند(سو و همکاران۲۰۰۶، زو و همکاران ۲۰۰۶) .تقاضا برای خدمات سلامت غیرقابل پیش بینی است بدین دلیل هزینه های پرداخت از جیب می تواند تاثیر مخرب به روی مصارف خانوار و در نهایت شکل گیری فقر بروی خانواده داشته باشد. تامین مالی مناسب و مکانیسم های تجمیع ریسک بهتر، به عنوان مهمترین مکانیسم برای کاهش سهم پرداخت از جیب مستقیم خانوار و هم چنین کاهش اثرات هزینه های کمرشکن سلامت بروی خانوار معرفی می شود (زو و همکاران۲۰۰۳) .
گرادلیس در مطالعه برابری شاخص های اجتماعی اقتصادی مرتبط با سلامت در کشورهای اتحادیه اروپا ، سهم هزینه های دارو از درآمد خانوار را یکی از شاخص های با بالاترین ضریب جینی (نابرابری شدید ) برآورد نمودند(گرادلیس ۲۰۰۱) .که حکایت از این امر دارد که هزینه های دارویی به شدت فشار بر خانوارهای کم درآمد به بار می آورد.
محاسبه پرداخت مستقیم از جیب در کشورهای نپال ، هنگ کنگ ، فیلیپین ،تایوان ،تایلند ، سریلانکا ، بنگلادش ، کره جنوبی و چین نشان داد که آنها حداقل ۳۰ % از هزینه های تامین مالی سلامت را از طریق پرداخت های مستقیم از جیب تامین می کنند (موسگرو و همکاران۲۰۰۱) . مطالعه ای در بورکینا فاسو نشان داد که نشانگرهای کلیدی هزینه های کمرشکن سلامت شامل وضعیت اقتصادی، استفاده خانوار از خدمات مدرن پزشکی ، دوره بیماری در اعضا مسن خانوار و وجود فردی با بیماری مزمن می باشد (سو و همکاران۲۰۰۶) .
امروزه اصلاحات در نظام سلامت به طور مستقیم اثرگذار بر هزینه های وارده بر سلامت خانوار می باشد که توجه ناکافی به این امر می تواند هزینه های پرداخت از جیب بالایی را به خانوار متحمل کند (دیفازیو و همکاران۲۰۱۱) . در مطالعه ای که توسط باجی در کشور مجارستان انجام شد نتایج نشان داد که مردم این کشور پرداخت از جیب بالایی برای خدمات سلامت متحمل می شوند و در این کشور تامین مالی به شدت نزولی است به طوری که شاخص کاکوانی در این کشور منفی است (باجی و همکاران۲۰۱۲) .یافته های مطالعه آصف زاده که در شهر قزوین انجام شد حاکی از آن بود که هزینه های پرداخت از جیب در خدمات تشخیصی منجر به ایجاد هزینه های کمرشکن برای خانوار گردیده است همچنین نتایج نشان داد که چارک های پایین درآمدی بیشتر با هزینه های کمرشکن سلامت مواجه می گردند (آصف زاده و همکاران۲۰۱۳).
توجه به حجم پرداخت های مستقیم از جیب خانوارها و متعاقب آن بروز هزینه های کمرشکن خدمات سلامت ، دو عامل مهمی هستد که همواره باید در محاسبات مربوط به برنامه ریزی و سیاستگذاری خدمات سلامت مورد توجه قرار گیرند از آنجا که هزینه های پرداخت از جیب سلامت بسیار مهم می باشند و اثرات بسیار عدیده ای بر نظام سلامت کشورها و افراد وارد می کنند پدیده ای بسیار مهم تلقی می شوند ، بدلیل این اهمیت برآن شدیم تا درصد هزینه های پرداخت از جیب بیماران سرپایی را در خدمات تشخیصی که از جمله خدماتی می باشد که اکثریت افراد با آن رو به رو می شوند، برآورد نموده و به این شاخص مهم و حیاتی برای برنامه ریزی و سیاستگذاری سلامت دست یابیم.
اهداف طرح:
هدف اصلی طرح (General Objective):
محاسبه هزینه های پرداخت از جیب خدمات تشخیصی سرپایی، در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱
اهداف فرعی (Specific) Objectives:
۱٫تعیین مشخصات زمینه ای( سن، جنس، نوع بیمه) مراجعین به خدمات سرپایی تشخیصی در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱
۲.تعیین میانگین و درصد هزینه های پرداخت از جیب خدمات رادیولوژی بخش سرپایی، در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱
۳.تعیین میانگین و درصد هزینه های پرداخت از جیب خدمات سی تی اسکن بخش سرپایی، در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱
۴.تعیین میانگین و درصد هزینه های پرداخت از جیب خدمات سونوگرافی بخش سرپایی، در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱
۵.تعیین میانگین و درصد هزینه های پرداخت از جیب خدمات آزمایشگاهی بخش سرپایی، در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱
اهداف کاربردی (: (Applied Objectives
۱-شناسایی میزان پرداخت از جیب خانوارها در خدمات تشخیصی سرپایی
۲-ارائه نتایج به بیمارستان ها و بیمه ها جهت استفاده مدیریتی
د- سؤالات پژوهشی:
۱-مشخصات زمینه ای( سن، جنس، نوع بیمه) مراجعین به خدمات سرپایی تشخیصی در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱ چگونه است؟
۲-میانگین و درصد هزینه های پرداخت از جیب خدمات رادیولوژی بخش سرپایی، در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱ چگونه است؟
۳- میانگین و درصد هزینه های پرداخت از جیب خدمات سی تی اسکن بخش سرپایی، در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱ چگونه است؟
۴- میانگین و درصد هزینه های پرداخت از جیب خدمات سونوگرافی بخش سرپایی، در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال۱۳۹۱ چگونه است؟
۵- میانگین و درصد هزینه های پرداخت از جیب خدمات آزمایشگاهی بخش سرپایی، در بیمارستان های آموزشی قزوین در سال ۱۳۹۱ چگونه است؟
فصل دوم:
مبانی نظری تحقیق
محقق در ابتدا به بررسی کلیات نظام سلامت و مسئله مهم پرداخت از جیب می پردازد و در ادامه به مهمترین بحث نظام سلامت که بحث عدالت در سلامت بوده پرداخته می شود و حیاتی ترین عامل در عدالت در سلامت که مسئله پرداخت از جیب می باشد به طور کامل بررسی می شود.
کلیات نظام سلامت ایران در زمینه پرداخت از جیب (out of pocket)
هرچند براساس قانون برنامه چهارم توسعه، دولت موظف است سهم پرداخت از جیب مردم را به زیر ۳۰ درصد کاهش دهد اما با تصویب و اعلام تعرفه های بخش خصوصی توسط سازمان نظام پزشکی که افزایشی چشمگیری نسبت به سال قبل داشت و عدم عکس العمل قانونی سازمان های بیمه گر، عکس این اتفاق رخ داد و بیمه شدگان مجبور شدند علاوه بر پرداخت فرانشیز ما به التفاوت تعرفه خصوصی به دولتی را نیز بپردازند .که این عوامل منجر به افزایش پرداخت از جیب مردم به میزان ۷۰ درصد می شود. در دهه ١٩٨٠ مفهوم توسعه پایدار در مجامع شکل گرفت و به عنوان راه حلی برای معمای توسعه مطر ح گردید . توسعه پایدار بر پایه انسان سالم قابل شکل گیری است . در طی سالیان گذشته سلامت به صورت فزاینده ای به عنوان یک بخش محوری و اساسی در توسعه پایدار شناخته شده است و موفقیت های زیادی در برقراری ارتباط میان مسائل محیطی و اقتصادی با سلامت حاصل شده است. توسعه نیافتگی که منجر به فقر می شود و توسعه نامتناسب، خطری جدی برای سلامت به شمار می روند . سلامت نه تنها یک شاخص کلیدی از موفقیت فرایند توسعه است بلکه شاخصی برای توسعه پایدار نیز می باشد.
بخش بهداشت و درمان به عنوان یکی از مهم ترین بخش های اقتصادی اجتماعی تأثیر قابل توجهی در وجود یا فقدان فقر در جامعه دارد . به دلیل هزینه های بالای خدمات سلامت ، بی توجهی به مکانیسم های حمایتی از افراد جامعه باعث خواهد شد که در بسیاری از موارد بحرانی، کانون اقتصادی خانواده تحت یک فشار مالی به سمت فقر پیش رود . این مسأله از یک طرف خروج نیروی انسانی سالم از جامعه و از طرف دیگر تعداد خانواده های فقیر در کشور را خواهد افزود . لذا مشارکت عادلانه مردم در تأمین منابع در بخش سلامت با بهره گرفتن از مکانیسم ها ی پیش پرداخت یکی از ضروریات اصلی در جامعه کنونی است. با توسعه فناوری در بخش سلامت و استفاده از آن در سطح وسیع در تشخیص پزشکی و افزایش عرضه کنندگان بخش سلامت و نیز دسترسی بیش تر خانوارها به امکانات پزشکی همراه با توسعه فرهنگ بیمه، هزینه مصرف خدمات سلامتی افزایش یافته است به گونه ای که سهم هزینه های بخش سلامت از کل تولید ناخالص جهانی از ۳ درصد در سال ۱۹۴۸ به ۹/۷ درصد در سال ۱۹۹۷ افزایش یافته است. شیوه تامین این هزینه ها با توجه به نظام تامین مالی در کشورها متفاوت است و از طریق مالیات عمومی ، مالیات خاص برای بخش سلامت ، بیمه های تامین اجتماعی و بیمه درمان خصوصی و نیز از طریق پرداخت از جیب مردم تامین می گردد. هریک از شیوه های فوق آثار متفاوتی در تامین عدالت اجتماعی و نیز کارایی نظام سلامت خواهد داشت. هر چه شیوه تامین مالی از محل مالیات و نیز از طریق پیش پرداخت انجام شود نظام سلامتی عادلانه تر خواهد بود و هر چه میزان تامین منابع بیشتر از محل پرداخت مستقیم از جیب خانوار و در زمان بیماری دریافت شود، نظام تامین منابع نظام سلامت غیر عادلانه تر خواهد بود.مهمترین نتایج مشارکت غیر عادلانه خانوار در تامین منابع مالی نظام سلامت به صورت زیر است:
۱-خانوار ها سهم ناعادلاته ای را از توان پرداخت خود در بخش سلامت هزینه خواهند کرد.