” فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِیا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً"(سوره فصلت، آیه ۱۱)؛یعنی به آسمان و زمین گفت: باید بیائید چه به رغبت و چه به زور.
و اما اینکه چرا جنگیدن و قتال بر مؤمنین کره و گران بوده؟ یا از این جهت است که در جنگ جانها در خطر قرار مى‏گیرد، و حداقل خستگى و کوفتگى دارد و ضررهاى مالى به بار مى‏آورد، و امنیت و ارزانى ارزاق و آسایش را سلب مى‏کند، و از این قبیل ناراحتى‏ها که مورد کراهت انسان در زندگى اجتماعى است به دنبال دارد. لذا خداوند در آخر آیه فرمود: این حکم یعنى حکم قتال که شما از آن کراهت دارید، حکمى است که خداى داناى به حقایق امور تشریع کرده، و آنچه شما آگاهى دارید و مى‏بینید مستند به نفس شما است، که بجز آنچه خدا تعلیمش داده علمى ندارد، و از حقایق بیشترى آگاه نیست. پس ناگزیر باید در برابر دستورش تسلیم شوید.”^[۲۴۸]
روشن است قبول یک مکتب و فرمانهاى آن در مواردى که به سود انسان تمام مى‏شود، دلیل بر ایمان به آن مکتب نیست؛ بلکه آنجا که ظاهرا به زیان انسان است اما در واقع مطابق با حق و عدالت است اگر پذیرفته شود، نشانه ایمان است؛ خداوند در قرآن می فرماید:
“فَلا وَ رَبِّکَ لا یُؤْمِنُونَ حَتَّى یُحَکِّمُوکَ فیما شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لا یَجِدُوا فی‏ أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلیماً"(سوره نساء، آیه ۶۵)؛ به پروردگارت سوگند که آنها مؤمن نخواهند بود، مگر اینکه در اختلافات خود، تو را به داورى طلبند و سپس از داورى تو، در دل خود احساس ناراحتى نکنند و کاملا تسلیم باشند.
“زبیر بن عوام” که از مهاجران بود با یکى از انصار (مسلمانان مدینه) بر سر آبیارى نخلستانهاى خود که در کنار هم قرار داشتند، اختلافى پیدا کرده بودند، هر دو براى حل اختلاف خدمت پیامبر ص رسیدند، از آنجا که باغستان زبیر در قسمت بالاى نهر و باغستان انصارى در قسمت پائین نهر قرار داشت پیامبر ص به زبیر دستور داد که اول او باغهایش را آبیارى کند و بعد مسلمان انصارى (و این مطابق همان سنتى بود که در باغهاى مجاور هم جریان داشت) اما این مرد انصارى به ظاهر مسلمان از داورى عادلانه پیامبر ص ناراحت شد و گفت: آیا این قضاوت به خاطر آن بود که زبیر، عمه‏زاده تو است؟! پیامبر ص از این سخن بسیار ناراحت شد به حدى که رنگ رخسار او دگرگون گردید، در این موقع آیه فوق نازل شد و به مسلمانان هشدار داد.^[۲۴۹]
آیت الله مکارم در تفسیر آیه می فرمایند: “گرچه شان نزول خاصى براى آیه فوق نقل شده است ولى همانطور که بارها گفته‏ایم شان نزولهاى خاص، هیچگاه با عمومیت مفهوم آیه منافات ندارد، و به همین دلیل این آیه مى‏تواند مکمل بحث آیات قبل نیز بوده باشد. در این آیه خداوند سوگند یاد کرده که افراد، ایمان واقعى در صورتى خواهند داشت که پیامبر (ص) را در اختلافات خود به داورى بطلبند و به بیگانگان مراجعه ننمایند (فَلا وَ رَبِّکَ لا یُؤْمِنُونَ حَتَّى یُحَکِّمُوکَ فِیما شَجَرَ بَیْنَهُمْ) سپس مى‏فرماید:” نه فقط به داورى را به نزد تو آورند بلکه هنگامى که تو در میان آنها حکمى کردى، خواه به سود آنها باشد یا به زیان آنها، علاوه بر اینکه اعتراض نکنند در دل خود نیز احساس ناراحتى ننمایند و کاملا تسلیم باشند"(ثُمَّ لا یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً).
گرچه ناراحتى درونى از قضاوتهایى که احیانا به زیان انسان است غالبا اختیارى نیست، ولى با تربیتهاى اخلاقى و پرورش روح تسلیم در برابر حق و عدالت و توجه به موقعیت واقعى پیامبر ص حالتى در انسان پیدا مى‏شود که هیچگاه از داورى پیامبر ص و حتى دانشمندانى که جانشینان او هستند هرگز ناراحت نخواهد شد، و به هر حال مسلمانان واقعى موظفند روح تسلیم در برابر حق را در خود پرورش دهند.^[۲۵۰] امام صادق (صلى اللّه علیه و آله) در روایتی می فرماید: “آن کسى، خدا را دوست دارد که نسبت به هوا و هوس خود مخالف و نسبت به أمر خداى خود مطیع باشد.”^[۲۵۱]
۳-۱-۴-۲-۲٫ دیدگاه رفتاری قرآن نسبت به شخصیت مومنان مبنی بر عدم مطابقت امور با خواسته و تمایل فرد؛ نهراسیدن مومنان از شکست در امور(واقعیات)
استمداد از نیروى ایمان و الطاف الهى، عامل مهمی در پیروزى امتحان خداوندی است؛ زیرا کسانى هستند که هر وقت دستخوش حوادث مى‏گردند، اعتدال خود را از دست داده، گرفتار اضطراب مى‏شوند؛ اما دوستان خدا چون برنامه و هدف روشنى دارند، بدون حیرت و سرگردانى، مطمئن و آرام به راه خود ادامه مى‏دهند؛^[۲۵۲] قرآن کریم در آیه ۱۵۴ سوره بقره می فرماید:
“الَّذینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصیبَهٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُون"(سوره بقره، آیه ۱۵۶)؛ آنها که هر گاه مصیبتى به ایشان مى‏رسد، مى‏گویند: «ما از آنِ خدائیم و به سوى او بازمى‏گردیم.
مومنان از دیدگاه قرآن، باید روحیّه‏ى قوى داشته باشند و شکست‏هاى موردى آنان را سست نکند و از مشکلات نهراسند؛^[۲۵۳] : قرآن کریم در آیه ۱۳۹ سوره آل عمران بیان می فرماید:
“وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ"(سوره آل عمران، آیه ۱۳۹)؛ و سست نشوید! و غمگین نگردید! و شما برترید اگر ایمان داشته باشید!
در باره شان نزول و تفسیر این آیه، آیه الله مکارم می فرمایند: “درباره شان نزول این آیه و چند آیه بعد از آن، روایات متعددى وارد شده است که از مجموع آنها استفاده مى‏شود که این آیات دنباله آیاتى است که قبلا در باره جنگ احد نازل شده بود، و در حقیقت این آیات تجزیه و تحلیلى است روى نتائج جنگ احد و عوامل پیدایش آن به عنوان یک سرمشق بزرگ براى مسلمانان، و در ضمن وسیله‏اى است براى تسلى و دلدارى و تقویت روحى آنها. لذا در این آیه به مسلمانان هشدار داده شده که مبادا از باختن یک جنگ، سستى به خود راه دهند و غمگین گردند و از پیروزى نهایى مایوس شوند؛ زیرا افراد بیدار همان طور که از پیروزی ها استفاده مى‏کنند از شکست ها نیز درس مى‏آموزند و در پرتو آن نقاط ضعفى را که سرچشمه شکست شده، پیدا مى‏کنند و با بر طرف ساختن آن براى پیروزى نهایى آماده مى‏شوند.”^[۲۵۴]
در آیه ۱۰۴ سوره نساء، خداوند خطاب به مومنان در مواجه با دشمنان و عدم سستی مومنان و امیدواری آنان به فضل و رحمت الهی می فرماید:
“وَ لا تَهِنُوا فِی ابْتِغاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَکُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ یَأْلَمُونَ کَما تَأْلَمُونَ وَ تَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ ما لا یَرْجُونَ وَ کانَ اللَّهُ عَلیماً حَکیماً"(سوره نساء،آیه ۱۰۴)؛ و در راه تعقیب دشمن، (هرگز) سست نشوید! (زیرا) اگر شما درد و رنج مى‏بینید، آنها نیز همانند شما درد و رنج مى‏بینند ولى شما امیدى از خدا دارید که آنها ندارند و خداوند، دانا و حکیم است.
علامه طباطبایی"در بیان آیه می فرمایند:"کلمه” وهن” به معناى ضعف است. و کلمه” ابتغاء” به معناى طلب، و کلمه” الم” به معناى درد و ناراحتى و به تعبیر کوتاه، مقابل لذت است. و جمله:"وَ تَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ ما لا یَرْجُونَ” حال از ضمیر جمع غائبى است که در کلمه” تهنوا” نهفته است. و معناى جمله این است که، حال دو طایفه یعنى شما مسلمانان و طایفه کفار، از نظر ناراحتى یکسان است. همانطور که شما ناراحت مى‏شوید آنها نیز مى‏شوند، و شما حال بدترى از حال دشمنان خود ندارید، بلکه شما مرفه‏تر و خوشبخت‏تر از کفارید. براى اینکه شما از ناحیه خدایتان امید فتح و ظفر و امید مغفرت دارید. براى اینکه او ولى مؤمنین است. وشما نیز از مؤمنین هستید. و اما دشمنان شما مولایى ندارند و امیدى که دلگرمشان کند از هیچ ناحیه‏اى ندارند. و در نتیجه در عمل خود نشاط ندارند و کسى نیست که رسیدن آنان به هدف را ضمانت بکند، و خداى تعالى داناى به مصالح است. و در امر و نهیى که مى‏کند حکیم است.”^[۲۵۵] بنابراین، آیه به امید مومنان به الطاف الهی اشاره دارد.^[۲۵۶]

۳-۱-۴-۲-۳٫ دیدگاه شناختی-رفتاری قرآن نسبت به شخصیت مشرکان و منافقان مبنی بر عدم مطابقت امور با خواسته و تمایلشان؛ اضطراب، نگرانی و عکس العمل لجوجانه آنان
خداوند متعال در آیاتی، از شدت ناراحتی و نگرانی مشرکان به هنگام نزول آیات الهی و ذکر خداوند به یگانگی، یاد می کند:^[۲۵۷]
“وَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذینَ لا یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَهِ وَ إِذا ذُکِرَ الَّذینَ مِنْ دُونِهِ إِذا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ “(سوره زمر،آیه۴۵)؛ هنگامى که خداوند به یگانگى یاد مى‏شود، دلهاى کسانى که به آخرت ایمان ندارند مشمئزّ (و متنفّر) مى‏گردد امّا هنگامى که از معبودهاى دیگر یاد مى‏شود، آنان خوشحال مى‏شوند.
علامه طباطبایی” در بیان آیه (وَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ ) می فرمایند: “یعنی این که وقتى خدا را یاد مى‏کنند و نامى از خدایان ایشان نمى‏برند، که مصداق روشن آن کلمه"لا اله الا اللَّه” است. و کلمه"اشمازت” از مصدر"اشمئزاز” است که به معناى انقباض و نفرت از چیزى است. و اگر از اوصاف مشرکین تنها مساله بى‏ایمانى به آخرت را نام برد، بدین جهت است که ریشه و اساس نفرت آنان از شنیدن نام خدا، همین بى‏ایمانى به آخرت بوده است، چون اگر به آخرت ایمان مى‏داشتند و باور داشتند که روزى به سوى خدا برمى‏گردند و جزاى کرده‏هاى خود را مى‏بینند، قطعا خدا را پرستش مى‏کردند، نه اولیاى خود را و هرگز از شنیدن نام خدا به تنهایى نفرت نمى‏کردند.”^[۲۵۸]
قرآن کریم، در آیه ۱۲۷ سوره توبه، از شدت ناراحتی و اضطراب منافقان به هنگام نزول آیات الهی یاد می کند:
“وَ إِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَهٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلى‏ بَعْضٍ هَلْ یَراکُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا یَفْقَهُونَ"(سوره توبه،آیه۱۲۷)؛ و هنگامى که سوره‏اى نازل مى‏شود، بعضى از آنها [منافقان‏] به یکدیگر نگاه مى‏کنند و مى‏گویند: «آیا کسى شما را مى‏بیند؟ (اگر از حضور پیامبر بیرون رویم، کسى متوجّه ما نمى‏شود!)» سپس منصرف مى‏شوند (و بیرون مى‏روند) خداوند دلهایشان را (از حق) منصرف ساخته چرا که آنها، گروهى هستند که نمى‏فهمند (و بى‏دانشند)!
علامه طباطبایی در بیان آیه می فرمایند: “نظر بعضهم” نظر قلق مضطرب است، یعنى بعضى به بعضى نگاه مى‏کنند، نگاه کردن کسى که مضطرب باشد و بترسد از اینکه اسرارش فاش شده باشد؛ زیرا یکی از خصایص منافقین این است که وقتى سوره‏اى از سوره‏هاى قرآن نازل مى‏شد، منافقان به یکدیگر نگاهى مى‏کردند که معناى نگاه کردنشان این بود که آیا کسى شما را مى‏بیند؟ و این حرف، حرف کسى است که مطلبى را بشنود که طاقت شنیدنش را نداشته، و نتواند قیافه خود را از ناراحتى حفظ کند، و از قلق و اضطراب درونى، رنگش هم عوض شود و بترسد که دیگران از برگشتن رنگ رویش، آنچه را که در دل او است بخوانند و از سر درونش آگاه شوند، لا جرم به کسى که از حال وى و باطنش خبر دارد رو می کند و از او می پرسد آیا کسى از اطرافیان از وضع وى خبردار شده یا نه. و از ظاهر سیاق برمى‏آید که معناى” ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا یَفْقَهُونَ” این است که از حضور پیغمبر برمى‏گردند در حالى که خدا دلهایشان را از فرا گرفتن و دریافتن آیات الهى و ایمان به آن برگردانیده است، به جهت آنکه مردمى هستند که حرف حق به گوششان نمى‏رود".^[۲۵۹]
آری، ریشه تمام انحرافات مشرکان و منکران معاد، تکبر و خود برتربینى، زیر بار حق نرفتن و بر سر سنتهاى غلط و تقالید باطل، اصرار و لجاجت ورزیدن و به همه چیز غیر از آن (آنچه که آنان می پسندند) با دیده تحقیر نگریستن می باشد. در بعضى از آیات قرآن، عذاب الهى مستقیما در ارتباط با استکبار معرفى شده، چنان که در آیه ۲۰ سوره احقاف مى‏خوانیم:” فَالْیَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ بِما کُنْتُمْ تَسْتَکْبِرُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ"؛ امروز عذاب خوارکننده جزاى شما است به خاطر آنکه در زمین به ناحق استکبار مى‏کردید.^[۲۶۰]
نتیجه بررسی تطبیقی: با توجه به آیات قرآن، اعتقاد فرد مبنی بر وحشتناک بودن و فاجعه دانستن امور به خاطر عدم مطابقت با خواسته و میل او، اعتقاد قابل قبولی نیست؛ زیرا در بینش توحیدی، رضا و خشنودی خدا در هر کاری حتی اگر مطابق با خواسته و تمایل فرد نباشد، مقدم است و او تسلیم به قضا و قدر الهی می باشد. در دیدگاه شناختی قرآن، خیر و شرّ واقعی انسان در کراهت و محبّت نفسانى او نمی باشد؛ چه بسا او چیزى را ناخوشایند دارد، ولى خداوند خیر زیاد در آن قرار داده باشد؛ و این به خاطر آن است که انسان به همه‏ى مصالح خویش آگاه نیست. در دیدگاه رفتاری قرآن، مومنان از مواجه با مشکلات و واقعیات نمی هراسند و امیدوار به الطاف الهی می باشند. اما مشرکان و منافقان به خاطر عدم ایمان به خدا، زمانی که اوضاع و امور آنان بر طبق میل و خواسته آنها پیش نرود، پیوسته در نگرانی و اضطراب به سر می برند.
با توجه به آموزه های قرآن، این باور غیر عقلانی که “آلبرت الیس” مطرح می کند، با آموزه های قرآن منطبق می باشد. اما از آن جا که الیس در درمان این باور غیر عقلانی، معتقد به معقول اندیشی فقط به صرف این که فرد بتواند خود را با واقعیات وفق دهد، می باشد؛ این با آموزه های اسلام تا حدودی منطبق می باشد؛(زیرا همان طور که گفته شد زیر مبنای فکری الیس با آموزه های دین اسلام، قابل انطباق نیست). در آموزه های دین اسلام، فرد، مشیت و اراده خدا را در هر کاری مقدم می بیند و تسلیم به قضاء و قدر الهی است؛ و خداوند متعال هم در آیات متعددی، همراهی خویش را به انسان ها اعلام کرده است تا آنان خود را از قلمرو حمایتی خداوند خارج ندانند؛^[۲۶۱] که البته، این اعتقاد الهی با بهداشت روانی فرد سازگارتر است؛ زیرا فرد به تکیه گاهی، مطمئن است که شکست ناپذیر و مقتدر است. اما فرد غیر الهی در قبول عدم مطابقت امور با خواسته و میلش، فقط به صرف این که بتواند خود را با واقعیات وفق دهد، موافق است. لذا اگر فردی نتواند خود را با واقعیات وفق دهد، چه بسا به اختلالات روانی دچار می شود.
بنابراین، پس از بررسی این باور غیر عقلانی، و تطبیق آن با آموزه های قرآن کریم، می توان به این نتیجه رسید که این دیدگاه در قرآن، همانند نظریه الیس، دارای ابعاد شناختی- رفتاری است و آدمی می تواند از طریق آگاهی و شناخت نسبت به این که همیشه خیر و شرّ انسان ها همراه با تمایلات نفسانی آنان نمی باشد، به اصلاح رفتارهای خود(نهراسیدن از مواجه با واقعیت ها) به مبارزه با این باور غیر عقلانی بپردازد. با این تفاوت که در روان شناسی، مراجع و با کمک درمانگر، راهکارهای شناختی و رفتاری آن ها را تعیین می کنند(درمانگر به بیمار کمک می کند تا فرد، بتواند خود را با واقعیات وفق دهد و آن چه را فرد می تواند تغییر دهد، تغییر دهد؛ و آن چه را که نمی تواند تغییر دهد، موقرانه بپذیرد و فرق این دو را بداند).^[۲۶۲] اما در قرآن، راهکارهای شناختی و رفتاری از قبل به طور کامل از سوی خداوند تعیین و تعریف گشته اند. زیرا که خداوند متعال بهترین درمانگر آدمی است که نفس و روان او را به طور کامل می داند.
۳-۱-۵٫ باور غیر عقلانی شماره پنج
اعتقاد فرد مبنی بر نداشتن توانایی در کنترل هیجانات به هنگام بروز مشکلات (به عبارت دیگر، زمانی که فرد با مشکلات زیادی مواجه می باشد، باید احساس بدبختی کند که نمی تواند ناراحتی های خود را کنترل کند و آنها را از بین ببرد.)^[۲۶۳]
۳-۱-۵-۱٫ تبیین این باور در روان شناسی
الیس، فنونی را در درمان این باور غیر عقلانی ارائه می دهد؛ که یکی از آن فنون، در اختیار گرفتن سرنوشت هیجانی فرد در هنگام بروز مشکلات است. به این معنا که فرد لازم است در مواجهه با مشکلات، قاطعانه سعی خود را انجام دهد که آن مشکل را نادیده بگیرد و به فکر کنترل آن باشد.
۳-۱-۵-۲٫ نقد و بررسی تطبیقی
قرآن کریم در آیات بسیاری، بر کنترل هیجان و احساس فرد به هنگام بروز مشکلات، اشاره دارد،^[۲۶۴] که در دیدگاه شناختی و رفتاری قرآن، بررسی می شود:
۳-۱-۵-۲-۱٫ دیدگاه شناختی قرآن مبنی بر عدم ناتوانایی فرد در کنترل هیجان و احساسش؛ اطاعت خدا، عامل افزایش استقامت
احساس ناتوانی با واقعیت تطبیق ندارد؛ زیرا قدرت و توانایی واقعی نزد خداست؛ و وصل به خدا، قدرتمندی و استقامت می آورد. خداوند در آیاتی به قدرت و توانایی خود اشاره کرده است؛ از جمله:
“….أَنَّ الْقُوَّهَ لِلَّهِ جَمیعاً …"(سوره بقره ،آیه۱۶۵)؛ تمامِ قدرت، از آنِ خداست.
قرآن کریم همچنین در آیه ۵۸ سوره ذاریات می فرماید: “إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّهِ الْمَتینُ"؛ خداوند روزى‏دهنده و صاحب قوّت و قدرت است!
آیه الله مکارم، در ذیل آیه در تفسیر “متین"می فرمایند: “متین” از ماده"متن” در اصل به معنى دو عضله نیرومند است که در دو طرف ستون فقرات قرار گرفته، پشت انسان را محکم مى‏سازد، و براى تحمل فشارهاى سنگین آماده مى‏کند و به همین مناسبت به معنى قدرت و قوت کامل آمده است، بنابراین ذکر آن بعد از کلمه"ذو القوه” به عنوان تاکید است، زیرا “ذو القوه” به اصل قدرت پروردگار اشاره مى‏کند، و"متین” به کمال قدرت او، و هنگامى که با واژه"رزاق” که آن نیز صیغه مبالغه است همراه گردد این حقیقت را ثابت مى‏کند که خداوند در دادن روزى به بندگان نهایت توانایى و تسلط را دارد.^[۲۶۵]
قرآن کریم، اطاعت خدا را، قدرتمندی و تثبیت نفس انسان معرفی می کند؛ خداوند در آیه ۵۶ سوره مائده می فرماید:
“وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ"(سوره مائده ،آیه ۵۶)؛ و کسانى که ولایت خدا و پیامبر او و افراد باایمان را بپذیرند، پیروزند (زیرا) حزب و جمعیّت خدا پیروز است.
حجه الاسلام قرائتی در تفسیر آیه می فرماید: “این آیه، دلالت به لزوم پذیرش ولایت خدا و رسول و امامان دارد. و چون خداوند غالب است، «وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلى‏ أَمْرِهِ» (سوره یوسف، آیه ۲۱)، وابستگان به او هم غالبند. «حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ» و با وعده‏هاى الهى، حزب اللَّه به آینده‏ى خود مطمئن است.”^[۲۶۶]
خداوند در آیه ۶۶ سوره نساء، عمل به احکام را سبب پایدارى ایمان معرفی می نماید:
“وَ لَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا ما یُوعَظُونَ بِهِ لَکانَ خَیْراً لَهُمْ وَ أَشَدَّ تَثْبیتاً"(سوره نساء،آیه۶۶)؛ و اگر اندرزهایى را که به آنان داده مى‏شد انجام مى‏دادند، براى آنها بهتر بود و موجب تقویت ایمان آنها مى‏شد.
علامه طباطبایی در بیان"وَ أَشَدَّ تَثْبیتاً” می فرمایند: “یعنى عمل به این مواعظ، نفوس و دلهایشان را برایمان استوارتر مى‏کرد. و در آیه دیگری قرآن نیز فرموده که خداى تعالى ایمان کسانى که ایمان آورده‏اند را استوار مى‏کند:"یُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ …” (سوره ابراهیم ،آیه ۲۷) و لذا، اهل ایمان از نظر منطق، محکم و استوارند." ^[۲۶۷]
۳-۱-۵-۲-۲٫ دیدگاه رفتاری قرآن مبنی بر تسلط شخصیت مومنان بر کنترل هیجانات و احساساتشان
مومنان در سایه ایمان، نه از گذشته در هراس هستند و تأسف می خورند و نه به آن چه دارند، دلبسته و شاد می شوند؛^[۲۶۸] خداوند در قرآن می فرماید:
“لِکَیْلا تَأْسَوْا عَلى‏ ما فاتَکُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ …"(سوره حدید،آیه ۲۳)؛ این بخاطر آن است که براى آنچه از دست داده‏اید تأسف نخورید، و به آنچه به شما داده است دلبسته و شادمان نباشید.
آیه الله مکارم در تفسیر آیه می فرمایند: “این دو جمله کوتاه، در حقیقت یکى از مسائل پیچیده فلسفه آفرینش را حل مى‏کند، زیرا که انسان همیشه در جهان هستى با مشکلات و گرفتاری ها و حوادث ناگوارى روبرو است، و حتى پیشرفتهاى عظیم علم هم نتوانسته و نخواهد توانست جلو حوادث دردناکى همچون زلزله‏ها، طوفانها، سیلها و بیماریها و امثال آن را بگیرد. قرآن مى‏گوید: هدف این بوده که شما دلبسته و اسیر زرق و برق این جهان نباشید. و لذا موقعیت این گذرگاه و پلى که نامش دنیا است، و همچنین موقعیت خودتان را در این جهان گم نکنید، دلباخته و دلداده آن نشوید، و آن را جاودانه نپندارید که این دلبستگى، فوق العاده بزرگترین دشمن سعادت شما است، شما را از یاد خدا غافل مى‏کند و از مسیر تکامل باز مى‏دارد. و البته این بدان معنى نیست که انسان به مواهب الهى در این جهان پشت پا بزند، و یا از آنها بهره نگیرد، مهم این است که اسیر آن نگردد، و آن را هدف و بهره اصلى خود نشمرد.”^[۲۶۹]
حضرت علی(ع) در توصیف شخص زاهد می فرمایند: “ان الناس ثلاثه: زاهد و صابر و راغب، فأما الزاهد فقد خرجت الأحزان و الا فراح من قلبه، فلا یفرح بشی‏ء من الدنیا و لا یأسى على شی‏ء منها فانه فهو مستریح"….؛^[۲۷۰]همانا مردم بر سه دسته هستند: زاهد و صابر و راغب؛ اما شخص زاهد،پس غمها و شادی ها از دلش خارج شده، پس به چیزی از دنیا خشنود نمی شود و به فقدان چیزی از آن ناراحت نمی گردد؛ پس او در آسایش است.
بنابراین، انسان مومن در برابر مشکلات، احساس بدبختی نمی کند؛ زیرا معتقد است که صبر در برابر مصیبت‏ها، نتیجه ایمان به مالکیت مطلق خداوند بر تمام هستى است‏؛ قرآن در این باره می فرماید:

سیستم مدیریت پروژه بطور کامل در سازمان پیاده سازی و اجرا می گردد.
عوامل کلیدی موفق مدیر پروژه در مدیریت بهتر پروژه ها در سازمان، مشخص می گردد.
پروژه های سازمان از ساختارهای بهتر مدیریت پروژه ها بهره مند می گردد.
عوامل متنوع در تاخیر پروژه ها و یا شکست پروژه ها در سازمان مشخص می گردد.
بهره وری کارکنان و مدیران پروژه ها در سازمان افزایش می یابد.
۳- ۵بهره برداران این پژوهش :
ریاست محترم مرکز تحقیقات کامپیویتری علوم اسلامی، جهت رصد کلیه پروژه ها در کمترین زمان ممکن.
مدیران ارشد مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی ( نور – قم )
معاونت نیروی انسانی و بخش مدیریت دانش در معاونت فنی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی ( نور – قم )
دفتر مدیریت پروژه مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی( نور – قم)
مدیران پروژه های مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی( نور- قم)
پرسنل،کارمندان،مهندسین برنامه نویس و… در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی( نور– قم)
۳-۶ روش تحقیق :
روش تحقیق مجموعه ای از فوائد، ابزارها و راه های معتبر و نظام یافته برای بررسی واقعیت ها، کشف مجهولات و دستیابی به راه حل مشکلات است(خاکی،۱۳۸۶).

نوع تحقیق از نظر هدف تحقیقی کاربردی واز نظر روش، تحقیقی توصیفی و از شاخه ی پیمایشی می باشد و با توجه به بررسی رابطه بین متغیرهای مستقل و وابسته در رسته تحقیقات همبستگی نیز می باشد.
خلیل شورینی معتقد است که تحقیق توصیفی به منظور توضیح سیستماتیک، عینی و دقیق وقایع و خصوصیات مورد نظر یا موضوع مورد علاقه صورت می گیرد( خلیل شورینی۱۳۷۵).
۳-۷ جامعه و نمونه آماری
این تحقیق جهت استفاده در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) در شهرستان قم انجام میگیرد ، از آنجایی که جمع آوری اطلاعات از تمامی معاونت ها، بخش ها و واحدهای این سازمان امری بسیار مشکل می باشد، لذا از معاونت های متمرکز چهارگانه بازرگانی و خدمات فرهنگی، اداری و مالی، پژوهشی و فنی و قسمت ریاست، بخصوص دفتر مدیریت پروژه، جهت جمع آوری اطلاعات استفاده میشود. در این پایان نامه فرضیه های تحقیق از طریق آزمون آماری متناسب با سئوالات پرسشنامه ها مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار میگیرند. لازم به ذکر است که تجزیه و تحلیل اطلاعات آماری این تحقیق بوسیله نرم افزار SPSS انجام میگیرد.
جامعه آماری در این تحقیق پژوهشگران،کارشناسان و مهندسین برنامه نویس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور- قم) به تعداد ۲۵۰ نفر با مدارج علمی دکترا ،کارشناسی ارشد و کارشناسی که در این صنعت فعالیت می کنند. که با بخش ۲۵۰ پرسشنامه، تعداد ۱۵۳ پرسشنامه قابل بهره برداری نهایی واصل گردید که این تعداد بر اساس نمونه گیری جدول مورگان انتخاب شدند.
پرسشنامه از ۴۰ سوال تشکیل شده که سوالات از مقیاس های نسبی بهره مند هستند و بر اساس طیف لیکرت است و به ترتیب برای گزینه های کاملا مخالفم، مخالفم، نه موافقم نه مخالفم، موافقم و کاملا موافقم ۵،۴،۳،۲،۱ درنظر گرفته شده است.
پرسشنامه برای جمع آوری نظرات پیرامون موضوع تحقیق بشرح ذیل است :
الف- طراحی قسمت جمعیتی
این بخش از پرسشنامه جهت دریافت اطلاعات پیرامون ویژگی های واحد سازمانی، سمت فعلی، آخرین مدرک تحصیلی و سابقه کار در زمینه فناوری اطلاعات است.
ب- طراحی قسمت سئوالات
پرسشنامه پیرامون اهمیت هر یک از عوامل موثر شناسایی شده است.
۳-۸ قلمرو زمانی و مکانی تحقیق:
قلمرو زمانی این پژوهش، مربوط به بازه تابستان تا ابتدای زمستان ۱۳۹۳ در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی( مرکز نور) قم می باشد.
۳-۹ روش جمع آوری داده ها
به دلیل نوع تحقیق و همچنین گستردگی جامعه آماری و به تبع آن پیچیدگی نمونه آماری و برای دسترسی سریع تر به نظرات پرسش شوندگان بهترین روش جمع آوری داد ه ها دراین تحقیق پرسشنامه در نظر گرفته شد.
به منظور دستیابی به نتایج مورد نظر و انجام شایسته روش تحقیق از روش های زیر بهره گرفته شد :
مطالعات کتابخانه ای: جهت تدوین مبانی، تعاریف و مفاهیم نظری از منابع کتابخانه ای استفاده شد که مهمترین و مفیدترین منبع موتورهای جستجو در اینترنت، بانکها و منابع اطلاعاتی و کتابخانه های دانشگاه های کشور بوده است.
تحقیقات میدانی: به منظور جمع آوری اطلاعات مورد نظر و سنجش متغیرهای تحقیق، از پرسشنامه استفاده شده است.
۳-۱۰ اطلاعات پرسشنامه
اطلاعات مندرج در این پرسشنامه، از طریق بررسی پرسشنامه های سایر محققین داخلی و خارجی در رابطه با موفقیت پروژه و همچنین موفقیت مدیر پروژه تهیه گردیده است. این پرسشنامه بر اساس مقیاس پنج درجه ای طیف لیکرت بود که به ترتیب برای گزینه های کاملا مخلفم، مخالفم، نه موافقم و نه مخالفم، موافقم و کاملا مموافقم، ضرایب ۱و ۲و ۳و ۴و ۵ در نظر گرفته شد.
پرسشنامه طراحی شده برای جمع آوری نظرات پیرامون موضوع تحقیق بشرح ذیل است :
الف- طراحی قسمت جمعیتی
بخشی از پرسشنامه جهت دریافت اطلاعات پیرامون تحصیلات، واحد سازمانی و سابقه کار در مرکز نور
ب- طراحی قسمت سئوالات
پرسشنامه پیرامون اهمیت هر یک از عوامل موثر شناسایی شده.
جدول ۳-۱: دسته بندی سوالات پرسشنامه-عوامل موفقیت مدیر پروژه

۲-۲-۳ کارکردهای پنجره
پنجره‌ها بسته به ساختار و جایگاه خود کارکرد‌های متفاوتی دارند.از جمله این کارکردها عبارتند از:
۲-۲-۳-۱ تزئین بنا
پنجره تنها به عنوان عنصری ساده برای تأمین برخی نیازهای نخستین مورد توجه قرار نداشت؛ بلکه مانند بسیاری از عناصر معماری، نقش مهم در تزئین و زیباسازی بنا ایفا می‌کرد به نحوی که در بسیاری از انواع فضاهای معماری، به صورت مهم‌ترین عامل در طراحی و تزئین نماهای درونی و بیرونی به کار می‌رفت؛ به همین سبب، شکل، اندازه، موقعیت و سازماندهی آن در نما با دقت مورد توجه قرار داشت. البته شکل، اندازه، موقعیت و سایر خصوصیات کالبدی پنجره‌ها در نما، به عوامل و پدیده‌های گوناگونی از جمله ویژگی‌های محیط طبیعی مانند اقلیم، منظر، جنس مصالح و نوع سازه بستگی داشت.

۲-۲-۳-۲ شباک
سطح مشبک که از دو فضای پر و خالی تشکیل شده است، به نحوی که از یک سو بتوان سوی دیگر آن ‌را دید، شباک یا شبکه نامیده می‌شود. شباک به دلایل گوناگون از جمله محدود کردن دید از بیرون به درون یک فضا، تأمین سایه برای فضایی که در معرض آفتاب قرار دارد، تأمین دید از یک فضا به بیرون به شکلی محدود، ایجاد سطحی محصور کننده اما مشبک که مانع از عبور جریان هوا نباشد، احداث شده است. به همین جهت کاربرد آن نسبتا گسترده بود و در برخی از بخش‌های گوناگون بنا و به شکل‌های متنوع از شباک به عنوان سطحی مشبک که ضمن حفظ محرمیت و حریم یک فضا، امکان عبور هوا را نیز میسر سازد، در برخی از پشت بام‌ها، به خصوص در نواحی گرم و مرطوب و نیز به عنوان پوششی مشبک در جلوی روزن برخی از فضاها به ویژه جلوی روزن زیرزمین‌هایی که نور و تهویه آنها از طریق حیاط تأمین می‌شد، استفاده کردند. شباک‌ها را با مصالح گوناگون و متنوعی مانند آجر، کاشی، سنگ، چوب و گچ درست کردند(معماریان، ۱۵۴:۱۳۸۶).
۲-۲-۳-۳ جام‌خانه
جام‌خانه را می‌توان نوعی پنجره دانست که بر فراز برخی از پوشش‌های گنبدی شکل، به ویژه در حمام‌ها و برخی دیگر از انواع بناها، مورد استفاده قرار می‌گرفت. جام‌خانه غالبا از یک سطح سفالین کروی شکل یا به شکلی دیگر تشکیل شده بود که تعدادی حفره مدور در آن ایجاد می‌شد که بر روی هر یک از آن‌ها یک جام یا شیشه به کمک نوعی ماده بتونه مانند که آن را از ترکیب موادی مانند خاک رس و موم یا نوعی روغن به دست می‌آوردند قرار می‌دادند. این ماده که به بتونه شباهت داشت قرار دادن یا برداشتن سهل و ساده جام‌ها یا شیشه‌ها را امکان‌پذیر می‌ساخت.
از جام‌خانه بیشتر در فضاهایی استفاده می‌کردند که با برداشتن تعدای از جام‌ها در فصل‌های مختلف بتوانند حرارت یا رطوبت فضا را به اندازه مطلوب برسانند. این ویژگی موجب شد که کمابیش در همه حمام‌ها از این جام‌خانه‌ها برای تأمین نور و نیز تنظیم مقدار حرارت و رطوبت فضاهای درونی استفاده کنند. در برخی حمام‌ها نیز از جام‌های رنگین استفاده می‌کردند(تصویر شماره۲-۳).
تصویر۲-۳ جام خانه حمام سعیدا شهرستان اردکان بازمانده از عهد قاجار(مأخذ: نگارنده)
۲-۲-۳-۴منظر
فراهم آوردن امکان بهره‌گیری از منظر یا منظره‌های مصنوعی و طبیعی واقع در بیرون فضاهای بسته را می‌توان به عنوان یکی دیگر از کارکردهای مهم پنجره مورد توجه قرار داد. زندگی در فضای ساخته شده بسته‌ای که مسئله‌ی نور و تهویه آن به نحوی حل شده باشد اما فاقد دید و منظر مناسب باشد، ناخوشایند بوده و زیستن در آن برای مدتی طولانی بسیار دشوار و مشکل آفرین خواهد بود. به همین سبب همواره در بناهای درون‌گرا که حیاط، منظر بنا را شکل داده است، آن را به بهترین شکل ممکن طراحی و احداث می‌کردند تا به عنوان یک چشم انداز مناسب نیز کارکرد داشته باشد. همچنین در بناهای درون‌گرا، غالبا مهم‌ترین بخش از فضای باز در انواع واحدهای معماری را که منظر بنا را تشکیل می‌داد به گونه‌ای دلپذیر آراستند. اهمیت منظر در برخی از فضاهای معماری به خصوص در باغ‌ها چنان زیاد است که نحوه‌ی طراحی فضا را به طور کامل تحت تاثیر قرار می‌داد. به همین سبب در باغ‌های مسکونی، فضایی برون‌گرا می‌ساختند که بیشتر آن ‌را کوشک نامیدند و بهترین چشم انداز ممکن را گرداگرد آن پدید آوردند و برای استفاده بهتر از مناظر، به طور معمول سطح طبقه همکف را کمی بالاتر از سطح زمین در نظر می‌گرفتند تا ساکنان بنا از دید بهتری نسبت به مناظر برخوردار شوند. افزون بر این در بسیار از موارد، عمارت کوشک را دو طبقه می‌ساختند تا از طبقه‌ی فوقانی، شاهد چشم انداز گسترده باشند.
۲-۲-۳-۵تهویه
هیچ فضای ساخته شده‌ای بدون تهویه مناسب، قابل زندگی نیست. حجم و مقدار تهویه مورد نیاز برای انواع فضاهای ساخته شده یکسان نیست، بلکه به عوامل گوناگونی همچون دمای هوای محیط، مقدار رطوبت و سایر خصوصیات محیط طبیعی بستگی دارد. در مناطق گرم و خشک، نیاز به تهویه فضاهای درونی به مقداری بوده است که غالبا با قرار دادن پنجره‌هایی در یک جبهه اتاق مشکلی پدید نمی‌آید. البته باید توجه داشت که در سازه مورد استفاده در گذشته، دیوارها و سقف، ضخامت زیادی داشتند چنان که به‌طور متوسط ضخامت آن‌ها بین ۵۰ تا ۷۵ سانتی‌متر و در مواردی بیشتر بود و در نتیجه تبادل و انتقال دما بین فضاهای بسته و باز به حداقل ممکن کاهش می‌یافت. علاوه بر این جنس و نوع مصالح یعنی خشت و آجر نیز تبادل دمای بین فضاهای مزبور را به حداقل ممکن کاهش می‌داد.
۲-۲-۳-۶تأمین نور
هر فضای ساخته شده، توسط عناصری مانند دیوار و سقف از فضای باز و طبیعی متمایز و جدا میشود. حد و اندازه این تمایز و محصور بودن، همیشه به یک مقدار نیست و از این لحاظ می‌توان انواع فضاهای ساخته شده را به سه گروه طبقه بندی کرد: نخست فضاهای بسته؛ دوم فضاهای نیمه بسته و سوم، فضاهای نیمه باز.
فضاهای بسته انواع فضاهایی هستند که از فضای باز کاملا متمایز و جدا شده‌اند و تنها یک ورودی به ساده‌ترین شکل یک یا چند روزنه برای تأمین حداقل نور، آن‌ها را با فضای بیرون مرتبط می‌سازد. آب انبارها، اصطبل‌ها و برخی از فضاهای خدماتی مانند مطبخ از این گونه فضاها به شمار می‌آیند.
فضاهای نیمه بسته نوعی فضاهایی هستند که به طور متوسط یک جبهه از آن‌ها توسط ردیفی از درها، پنجره‌ها یا در- پنجره‌ها با فضای باز مرتبط هستند و گشوده شدن آن‌ها در مواقع مناسب می‌تواند ارتباط نسبتا گسترده‌ای بین فضاهای ساخته شده و فضای باز پدید آورد. در برخی از انواع فضاهای ساخته شده که بازشوهای در دو جبهه روبه‌روی هم وجود دارد رابطه و پیوند بین فضاها که غالبا در کنار فضای باز طراحی و ساخته شده اند متناسب با موقعیت و کارکردشان از نور کافی برخوردار می‌شدند. فضای نیمه باز مانند ایوان‌ها و رواق‌ها فاقد پنجره هستند، زیرا به شکل مستقیم با فضای باز ارتباط یافته و به سادگی از نور کافی برخوردار می‌شوند. مقدار نور مورد نیاز برای هر فضا به عوامل گوناگون از جمله کارکرد، موقعیت، عمق و ارتفاع آن فضا بستگی دارد. در گذشته اندازه‌ی سطح نورگیر پنجره را متناسب با عوامل مزبور به گونه‌ای انتخاب می‌کردند که تا حد امکان از نور کافی برخوردار شوند. تأمین نور را مهم‌ترین کارکرد پنجره می‌توان به شمار آورد زیرا هیچ نوع فضای بدون نور برای زندگی انسان مناسب و قابل تحمل نیست(بوآ،۵۴:۱۳۷۶).

• • نور

یکی از دلایل استفاده از گره‌چینی در معماری سنتی استفاده از نور طبیعی و کنترل آن می‌باشد از همین رو است که در این منطقه از گره‌چینی برای تزئین در- پنجره‌ها و نورگیرهای بالای درها استفاده شده است.
خورشید منبع اصلی نورطبیعی است که در عالم هستی زندگی را از طریق نور و گرما در زمین به جریان می‌اندازد. در معماری دو منبع روشنائی وجود دارد؛ «طبیعی» و«مصنوعی». نور طبیعی را خورشید فراهم می‌کند. نوری غیر قابل واکنش پیش‌بینی که به راحتی نمی‌توان آن نور را کنترل نمود، و ما ملزم هستیم که محیط خود را پیرامون آن بسازیم. طی روند توسعه‌ی تمدن، معماری واکنش‌های بسیاری نسبت به خورشید داشته است. تا پیش از صنعتی شدن نورهای مصنوعی، اجبارات و الزامات تکنولوژیکی، منابع نور را در حد عملکرد و فواید ظاهری آن محدود نموده بود(میجر، ۱۸۵:۱۳۸۹)
نور، از سپیده دم تا غروب خورشید پیوسته در حال تغیر بوده و حرکات و تاثیرات بی‌‌انتهائی را خلق می‌کند تغییر شدت کانون و راستای نور در طول روز منجر به ایجاد کنتراست بافت‌ها و رنگ‌های مختلف می‌شود. در هنگام سپیده دم، خورشید -یک منبع غالب مستقیم و اصلی- تنها منبع نور طبیعی در دنیای ماست. ما از جهات مختلف فیزیولوژیکی و روان‌شناختی با خورشید مرتبط هستیم. به عنوان یک ستاره از میان میلیون‌ها ستاره‌ی دیگر تنها خورشید است که نماد اصلی حیات ماست، که نه تنها جهان ما بلکه تمام جهان هستی را نیز تعریف می‌کند. نمی‌توان به سادگی گفت که، خورشید تنها جهان را روشن می‌کند، بلکه باید اعتراف نمود که زندگی را هم پایدار می‌کند(همان).
هنگام طراحی یک محیط برای ساخت و ساز، خورشید همیشه مهمترین منبعی بوده که مد نظر گرفته می‌شود. نوری که خورشید متصاعد می‌کند، و موسوم به نور طبیعی می‌باشد، نه تنها به ما توانائی دیدن می‌بخشد، بلکه طرح بندی، زوایای دید، شکل و مادیت بناها و مناظر را نیز به ما دیکته می‌کند. خورشید، به عنوان یک منبع انرژی رایگان به ما کمک می‌کند تا دنیای خود را با روشی قابل تحمل، روشن کنیم. در طول تاریخ، نقش نور طبیعی تنها محدود به مقوله‌ی بینایی نشده است. خورشید نماد قدرت و مذهب نیز بوده و نه تنها معنادار می‌باشد بلکه نوعی ابزار نیز محسوب می‌شود. در‌دوران کهن، خورشید در قالب پرستش بدن‌های الهی و معنوی حضور پیدا کرده که دارای الوهیت و قدرت بوده‌اند، لیکن امروزه نور بیش از هرچیزی منحصر به مقوله‌های حیات، سلامتی و انرژی می‌شود. تاریخ نور و تاثیر ان بر جهان ما تقریبا بی‌نهایت است چرا که از این طریق می‌توانیم خواستگاه زندگی و تمدن را دنبال کنیم(میجر۱۹۰:۱۳۸۹).

• • نور و معماری

نور پردازی و معماری در مهد تمدن‌ها ریشه دارد. در یکی از قدیمی‌ترین این تمدن‌ها، تمدن سومر ساختمان‌هایی را بنا نهاده‌اند که از خورشید و ماه تبعیت می‌کند. پیشرفت رو به رشد بابل در ۶۰۰ سال پیش از میلاد مسیح به راهرو‌ها و دیوار‌های زننده‌ی آن زمان جلوه خاصی بخشیده و در نور بسیار تابناک آن منطقه، نمای زیبائی ایجاد نموده است گفتنی است اولین استفاده‌ی هوشمندانه از نور زمانی شکل گرفت که پارس‌ها کاخ پرسپولیس را در ایران (۶۰۰ سال پیش از میلاد مسیح) بنیان گذاشتند. استفاده از سنگ‌های صیقل خورده و پرداخت کارهائی که این کاخ را کاملا خیره کننده کرده است، منجر شده تا بنای مذکور بسیار مزین و ملون به نظر آید. با وجود این که ساختار‌های این‌چنینی دقیقا به این معنی نیست که سازنده‌ی آن پیش از بنای این ساختار درک عمیقی از نور داشته است، لیکن بدیهی است که معمار پارسی روشی را پیش گرفته که نور و سایه ساده‌ترین حالت هندسی خود را نمایان کنند و با بهره گرفتن از طرح‌های نقش برجسته به روایت داستان‌های عمیقی پرداخته، گفتنی است رنگ و جلای پایانی کار تاکیدی است بر مفاهیم مذکور(میجر،۱۷۹:۱۳۸۹).
وظیفه‌ی معمار این است که با هوشیاری کامل قدرت نور (و سایه) را در اختیار بگیرد. بخصوص روشن ساختن فضاهای کوچک ولی باید متوجه این موضوع بود که نور زیاد هم به‌ویژه در محیط‌های گرم سبب بالا رفتن دمای محیط می‌شود. تمام اشیای شفاف می‌توانند محیط را روشن کنند به عبارت دیگر نوری ناخواسته را در محیطی پیرامون ایجاد کنند. همچنین باید بدانیم که بازتاب‌های بازتابیده نه‌تنها روح‌بخش و زندگی‌بخش هستند بلکه گاهی می‌توانند جلوه‌ی اتاق را به کلی تغییر دهند. سیر تکاملی معماری به نفسه با توسعه و پیشرفت نور‌پردازی مصنوعی به عنوان منبع جایگزین نور در جهان ما مرتبط است. شاید تنها بخش ناچیزی از پیشینه معماری وجود داشته باشد که به اهمیت نقش نور نپرداخته است. حتی پس از این‌که فن‌آوری و صنعتی شدن مسیر ساخت ساختمان‌ها، منجر به ایجاد قالب‌های جدید معماری شد، این ایده که نور طبیعی باید کاربرد کمتری داشته باشد و کمتر ارائه شود تنها توانست توجه بسیار ناچیزی را معطوف خود کند.
داستان نورپردازی در معماری، همانند داستان خود معماری، با معابد، اماکن مذهبی و گورستان‌های تمدن اولیه آغاز شده است. در فرهنگ‌های گذشته ساختمان‌ها به منظور محافظت از مردمی ساخته می‌شدند که البته بیشتر زمان روز را در خارج از آن سپری می‌کردند. بدین ترتیب نور به‌خاطر برخی از دلایل عملی، در ساختمان نقش ثانویه را داشت. روزنه‌هایی که در دیوار‌ها یا در سقف ایجاد می‌شد، اغلب برای ایجاد سیستم تهویه بوده است نه ورود نور. این امر تا حدی بدین دلیل بود که در درجه‌ی اول ایجاد این روزنه‌ها کار دشواری بود و دوم این‌که شرایط آب و هوایی و امنیتی مساله مهمی بود که بر تصمیم بشر مبنی بر ایجاد پنجره قطعا تاثیر می‌گذاشت(همان)
ساختمان‌های اولیه به روش متمایزی بنا می‌شدند: یا از روی هم قرار دادن گل و سنگ بوده است یا این‌که مردم نوعی پوشش سبک مانند کاه یا پوست خام گاو و گوسفند را روی اسکلت ساختمان می‌انداختند. با وجود این‌که هر دو این سیستم‌ها را می‌توان به گونه‌ای طراحی نمود که نور وارد ساختمان شود، اما نوع اول، تا هنگام اختراع شیشه به عنوان بخشی از ساختمان بسیار کاربردی‌تر بوده است.
ایجاد فضائی برای ورود نور به ساختمان، به طور قطعی، ورود هوا را نیز در پی خواهد داشت. در هوایی گرم، نور و گرد و غبار می‌توانست به فضای داخلی راه پیدا کند. در هوایی سرد نیز باد و باران به داخل نفوذ می‌کرده است. بدین ترتیب نور در ساختمان‌ها توسط نوعی در یا روزنه‌ی کوچک در سقف، به داخل وارد می‌شده است.
ظاهرا نیاز به ورود نور به یک ساختمان، بنا بر دلایل نمادی یا جوی هنگامی آغاز شده است که فرهنگ‌های کهن از اجسام الهی به عنوان منبع ساختار و طراحی خود یاد کرده، و تصمیم بر استفاده نور جهت بیان ارزش‌های مذهبی و فرهنگی گرفتند.
نورپردازی مقبره‌های ماقبل تاریخی نشان می‌دهد که ارتباط بین معماری و نور، ریشه‌ی مستحکم در دل تاریخ دارد. این‌گونه اماکن خاص که به عصر حجر تعلق دارند، مرکز ارتباط مراسم مذهبی با حرکت طبیعی خورشید، ماه و ستارگان بوده است، همچنین بر کسب نور و انرژی از اجسام آسمانی کمال اهتمام را ورزیده است.
نور خصیصه ذاتی یک شیء نیست، در واقع یک تجربه ذهنی و شخصی است. تجربه کردن رنگ شیء به‌وسیله‌ی کیفیت رنگ نوری که به شیء برخورد می‌کند تاثیر پذیر خواهد بود (آن‌چه که به عنوان رنگ تجربه می‌کنیم نور منعکس شده توسط شیء می‌باشد).
واکنش نسبت به رنگ ذهنی می‌باشد- حساسیت وانتخاب مردان و زنان نسبت به بعضی رنگ‌ها متفاوت می‌باشد (مثل آبی یا سبز یا فیروزه‌ای)
ادراک و تجربه رنگ می‌تواند توسط رنگ‌ها و ته رنگ‌های مجاور تشدید و تعدیل ‌شود. نور سفید از تمام رنگ‌های رنگین کمان ساخته می‌شود اگرچه نور سفید و بیشتر رنگ‌های دیگر را فقط می‌توان با سه رنگ به وجود آورد.
عوامل فرهنگی بر واکنش نسبت به رنگ تاثیر می‌گذارند: زرد، رنگ ترس است، سبز نشان حسادت، قرمز رنگ ازدواج چینی‌ها، رنگ تحول، رنگ هیجان، علامت خطر و هشدارهای دست ساز بشر می‌باشد. سفید رنگ اندیشه غرب از عفت از عفت و دوشیزگی است. نورهای دارای رنگ سرد در آب و هوای گرم بیشتر ترجیح داده می‌شوند و نورهای دارای رنگ گرم، درآب هوای سرد.
نور از طیف رنگی تشکیل می‌شود. تغییر رنگ مداوم نور طبیعی بخشی از فلسفه وجودی است، از درخشش زرد رنگ طلوع خورشید تا درخشندگی ملایم وسط روز، و از شفق تا نور قرمز و نارنجی غروب خورشید، نور هم می‌تواند رنگ را هم بوجود بیاورد و هم می‌تواند آن را نمایان کند. نور کاربرد رنگ در معماری را بواسطه‌ی توانمندی ما در ایجاد نورهای رنگی افزایش می‌دهد، به عنوان عامل محوری عمل نموده، فضا ایجاد می‌کند و بیان واحساس را بوجود می‌آورد. نبودن نور می‌تواند بر ادراک ما از شکل و فضا بواسطه وجود سایه‌های رنگی تاثیر بگذارد. درحقیقت نور به آن‌چه که ما می‌بینیم معنی‌ می‌دهد(میجر،۱۸۲:۱۳۸۹).
۲-۲-۴ نقش پنجره در نمای ساختمان
پنجره به عنوان یک عنصر معماری، مهم‌ترین نقش را در طراحی و ترکیب نمای بسیاری از انواع ساختمان‌ها، ایفا می‌کند. امکانات و محدودیت‌های سازه‌ی دیوار باربر، نحوه توزیع فضای اتاق‌ها در یک بنا و مسئله‌ی چگونگی استفاده از هر فضا، از عوامل و پدیده‌های موثر در نحوه تشکیل‌دهی و نحوه‌ی نام‌گذاری برخی از انواع اتاق‌ها مانند اتاق‌های سه‌دری، پنج‌دری، هفت‌دری، ارسی و غیره بر گرفته از تعداد یا نوع در یا پنجره‌های یک فضا است(شاطریان، ۷۸:۱۳۸۳).
۲-۲-۵ نقش هندسه در شکل‌گیری.پنجره‌ها
ناپسند دانستن تقلید از نقش‌ها و صورت‌های انسانی و حیوانی در نقاشی و سایر هنرهای تصویری و تجسمی، به تدریج موجب شد که تقلید از طبیعت، در فرهنگ بسیاری از هنرهای اسلامی چندان مورد توجه قرار نگیرد و جایگاه والایی نیابد؛ به همین جهت هنرمندان به ترکیب‌های هندسی و انتزاعی توجه بسیار می‌کردند. یکی از ویژگی‌های ترکیب‌های انتزاعی و به خصوص ترکیب‌های هندسی، امکان خلق آثار بی‌شمار و گوناگون است که سبک، شیوه و حوزه فرهنگی آن غالبا نه تنها به هنرمندی خاص یا ناحیه‌ای مشخص و محدود و منحصر نمی‌شود، بلکه به دوره و زمان خاصی نیز تعلق ندارد و از این لحاظ امکان خلق آثاری ماندگار در این گسترده به خوبی وجود دارد. کاربرد هندسه در انواع گوناگون هنرها و از جمله معماری و هنرهای وابسته به آن گسترش یافت از هندسه در ساده‌ترین شکل برای طراحی و ساخت انواع پنجره‌ها استفاده می‌شد، اما در برخی از انواع پنجره‌ها - به ویژه پنجره‌های ارسی یا بعضی از شباک‌ها – کاربرد آن در بهترین حالت ممکن می‌توان مشاهده کرد برای بدست آوردن نقش‌های هندسی، به طور معمول، نخست از ساده‌ترین شکل‌های هندسی مانند مربع، دایره و مثلث استفاده شد(تصویر شماره ۲-۴). ویژگی‌های هندسی هر یک از این شکل‌ها، نقش موثری در نحوه‌ی کاربرد آن‌ها داشت (نجیب اغلو،۷۵:۱۳۷۹).
تصویر۲-۴ هندسه در هنر چلنگری (مأخذ: نگارنده)
مربع یکی از شکل‌هایی بود که کاربردی فراوان در هنرهای انتزاعی داشت. وجود چهار ضلع و زاویه مساوی و قابلیت تقسیم هر مربع به شکل زیادی مربع دیگر به سادگی و سهولت و نیز امکان محیط با محاط کردن دایره در آن و مانند آن، سبب شد که از آن هم به عنوان یک شکل خالص و هم در ترکیب با سایر شکل‌ها و نیز به عنوان شکل زمینه و پایه در طرح استفاده کنند(همان).
۲-۳ مصالح به کار رفته در هنر‌های‌سنتی وابسته به معماری سنتی
در هنرهای سنتی به کار رفته در خانه تقدیری چندان تنوع مصالح وجود ندارد. گچ یکی از مصالح به کار رفته در تزئینات این بنا است و هنرهای مورد نظر در این پژوهش شامل گره چینی است، که از چوب و شیشه‌های رنگی ساخته شده است و هنر چلنگری که مصالح مورد استفاده آن جز آهن چیز دیگری نیست.
۲-۳-۱ چوب و دلایل کاربرد آن در گره‌چینی
بیشترین چوبی که برای ساخت گره چینی از آن استفاده می‌شود؛ و چوب گره‌چینی‌ها و درهای خانه‌ی تقدیری نیز از همین چوب است؛ تا در برابر گرمای تابستان کویر و باران‌های پاییزی مقاوم باشد؛ چوب چنار است. قبل از هر چیز به معرفی بیشتر این چوب که تنها مصالح تولید گره چینی می‌باشد، می‌پردازیم.
درخت چنار جزؤ درختان پهن‌برگ و خزان‌کننده نیم‌کره شمالی محسوب می‌گردد. نام‌های محلی این گونه در اکثر نقاط کشور چنار است و در کردستان، جوهر نامیده می‌شود. از نظر گیاه‌شناسان، چنار گونه‌های متفاوتی دارد. در بین گونه‌های چنار، گونه P.orientalis تنها گونه‌ایست که به نظر، بومی ایران بوده است.
گسترش جغرافیایی این گونه از جنوب شرقی اروپا تا مرکز ایران است و پایه‌های خودروی این گونه در مناطق مختلف کشور مشاهده شده‌است(کاردگر بالادهی،۱۳۹۱)
چوب چنار، چوبی به رنگ سفید روشن تا قرمز مایل به قهوه ای است که لکه‌های قهوه ای صدفی دارد. چوب چنار نیمه سخت و سنگین و با‌دوام بوده که از آن برای ساخت درب‌های اماکن متبرکه، دسته ابزار، صندلی، غربال، صندوق استفاده می‌شود.

۱-۴- پیشینه تحقیق
بطورکلی، در زمینه نقش کشاورزی در توسعه مناطق روستایی تحقیقات زیادی صورت گرفته است. ولی مطالعات مربوط به موانع توسعه بخش کشاورزی و عوامل بازدارنده آن در مناطق روستایی بسیار معدود است. یاسوری(۱۳۸۶) در یک جهت گیری کلی در علل پایین بودن بهره وری عوامل تولید در نواحی روستایی به اهمیت موضوع پرداخته است. این تحقیق عمدتا به صورت اکتشافی و با بهره گرفتن از منابع و اطلاعات موجود و بهره گیری از نتایج بازدیدها و مشاهدات میدانی در مناطق روستایی چندین استان کشور صورت گرفته است. پژوهش مذکور عوامل موثر در پایین بودن بهره وری عوامل تولید در مناطق روستایی را به دو عامل درونی و بیرونی تقسیم می کند و در عامل درونی به تشریح مشکلاتی نظیر؛ بالا بودن زاد و ولد و نرخ رشد جمعیت، عدم دسترسی به امکانات عمومی، غلبه داشتن کشاورزی سنتی، محدودیت منابع تولید، نبود قوه خلاقیت و ابتکار، کمبود سرمایه و کالای سرمایه ای و کوچکی، تعدد و پراکندگی قطعات زراعی پرداخته و در عوامل بیرونی مسائلی همچون؛ دوگانگی و چندگانگی اقتصادی کشور، عقب ماندگی تکنولوژی، نابرابری، تفاوت بین درآمد- هزینه خانوار شهری و روستایی، الگوهای توسعه و قوانین و مقررات و اثرات اقتصاد سیاسی بازگو می نماید و این عوامل را به عنوان مانع ای در برابر شکل گیری سرمایه در بخش کشاورزی مناطق روستایی به حساب می آورد و در عدم برخورداری از امکانات و زیرساخت ها موثر می داند. عوامل فوق الذکر اگرچه تا حدودی فضای توسعه نیافتگی بخش کشاورزی را در اقتصاد روستایی ترسیم می نماید، ولی در حد شناسایی و توصیف معضلات بوده و فاقد هرگونه روش شناسی و توجیه مسائل مطرح شده است. در این ارتباط، اکثر پژوهش هایی که تا به امروز در مورد مسائل توسعه کشاورزی در روستاهای ایران انجام گرفته از یک اشکال اساسی برخوردار بوده اند. پژوهندگان تاثیر عوامل بیرونی را در ساخت و تحولات بخش کشاورزی روستاهای ایران در نظر نگرفته و هنوز به جامعه روستایی ایران به عنوان یک محیط بسته توجه کرده اند، یا اگر هم نفوذ عوامل بیرونی را در نظر گرفته اند، از علت های بیرونی تصویر صحیحی بدست نداده اند و در امر انتخاب روش شناسی توجیه و تبیین عوامل بیرونی از خود ضعف نشان داده اند. یعنی اینکه نفوذ عوامل بیرونی را بیان نموده، اما در مرحله ای که می بایستی علت این فشارهای بیرونی را مطرح سازند پایه های تحقیقاتی شان سست شده و پژوهش آنها توصیفی از ساخت ظاهر کشاورزی در مناطق روستایی بوده است. مبتنی بر این دیدگاه، فرایند آسیب شناسی توسعه کشاورزی در مناطق روستایی باید در مرحله اول با اتخاذ رویکردی فرامحلی در ریشه یابی مسائل توام گردد و در مرحله بعد مجهز به روش شناسی تبیین و توجیه مسائل مطرح شده در سطح کلان باشد. برهمین اساس، بررسی عوامل بازدارنده توسعه کشاورزی در مناطق روستایی بایستی به محیط برنامه ریزی توسعه در سطح کلان به عنوان عوامل بیرونی توجه کند و رفتار متولی اصلی توسعه در کشور یعنی دولت را تبیین و توجیه عوامل ایجاد شده بیرونی مشخص نماید.
ثابت قدم حقیقی(۱۳۶۶) در بخش کشاورزی؛ ارزیابی وضع موجود و دورنمای آینده به اهمیت موضوع پرداخته است. در این تحقیق به این مهم تاکید شده است که هنوز حیطه دخالت دولت در کارهای اقتصادی و نقش آن در اجرای برنامه های توسعه کشاورزی روشن نیست و حدود و ثغور آن مشخص نشده است. در حال حاضر مشکل این است که آن قسمت از برنامه که توسط دولت اجرا می شود برای تحقق اهداف توسعه کافی به مقصود نبوده و در سایر بخش هایی که دولت می باید در آنها نقش ارشادی و هدایت کننده داشته باشد ابزار کنترلی و ارشادی کافی و صحیحی در اختیار ندارد و یا لااقل می توان کفت که برنامه کاملی وجود ندارد. بطورکلی، تحقیق مذکور مشکلات اساسی مرتبط با عدم تنظیم برنامه مطلوب را این چنین بیان نموده است:

- عدم اشاعه فرهنگ و ادبیات و برنامه ریزی در دستگاه های دولتی و در جامعه
- ناکافی بودن تشکیلات پویا و متناسب با وظایف و کار انضباطی
- نداشتن نیروی انسانی و کادر لازم و آموزش های لازم در امر توسعه
- روشن نبودن جایگاه نظرات کارشناسی در فرایند برنامه ریزی
- نداشتن سیستم اطلاعاتی و نظام آماری گسترده و غیرمتمرکز
- عدم انجام مطالعات و تحقیقات ضروری برای شتاسایی امکانات و ظرفیت ها
- مشخص نبودن تعاریف و مفاهیم توسعه و عدم آشنایی بیشتر کارشناسان و مسئولین به مسائل توسعه و اینکه همه چبز رشد اقتصادی نیست بلکه عوامل اجتماعی و فرهنگی نیز مرح است
- عدم رفت و برگشت برنامه ها و یا عدم برنامه ریزی از پایین به بالا و از بالا به پایین
رحمانی(۱۳۷۸) در بررسی تحلیلی روند، ظرفیت ها و تنگناهای توسعه کشاورزی در ایران به اهمیت موضوع پرداخته است و عملکرد نامناسب دولت را اساس و پایه مشکلات کنونی بخش کشاورزی می داند. معضلات شناسایی شده در این تحقیق به شرح موارد زیر است:
- کمبود سرمایه: سرمایه گذاری هایی که توسط بخش خصوصی و دولتی انجام شده کمتر از نیاز بخش است.
- عدم وجود یک الگوی جامع و هماهنگ توسعه: با اینکه بخش کشاورزی در برنامه های پنج ساله اول و دوم انقلاب مورد توجه قرار گرفته است و به عنوان موتور توسعه از آن ذکر شده، ولی با این همه توجه توسعه بخش کشاورزی و روستایی در کشور فاقد یک الگوی منسجم و جامع توسعه است.
- اجرای برنامه توسعه در کشور فاقد مدیریت هماهنگ می باشد چراکه بیشتر برنامه ها بخشی است و دستگاه های اجرایی ذی ربط در امر توسعه کشاورزی و روستایی با همدیگر هماهنگ عمل نمی کنند.
- تشخیص نادرست نیازها و اولویت های بخش به علت نادرست بودن نظام برنامه ریزی از بالا به پایین کشور
- عدم وجود اطلاعات و آمار دقیق و کامل در زمینه های مختلف بخش کشاورزی و روستایی
خادم آدم(۱۳۶۷) در سیاست اقتصاد کشاورزی در کژمحوری به اهمیت موضوع پرداخته است و ضعف بخش کشاورزی در کشور را ناشی از عدم هماهنگی سیاست ها با اهداف کشاورزی می داند و بیان می کند که اغلب سیاست ها در معیار سنجش توانایی رسیدن به اهداف در کژمحوری قرار دارد. بطورکلی، سیاست های انحرافی و عدم هماهنگ با اهداف کشاورزی آفت است. گوش به زنگ حمله در تمام مراحل فرایند اقتصادی، گه پنهان می مکد، گاه آشکارا می بلعد و زمانی به ریشه می زند. نتیجه اش آفت و نابودی محصول، ثمره اش ناکامی در رسیدن به اهداف است. تحول در بخش کشاورزی در درجه اول در گرو اصلاحات و ارائه منظومه سیاست گذاری هماهنگ و بهینه در راستای اهداف است. طراحی معماری این تحول امکان پذیر است، ولی با زیربنای کار علمی کارشناسی اجرای این سیاست میسر است. بیشتر دانستن را نمی بایست شرط مطلق زدودن نارسایی ها شناخت، زیرا فزون طلبی حد نمی شناسد. الگوی فکری را می بایست براساس اندیشه ساختن بهترین ها تحت واقعیت های عینی، طراحی کرد. یعنی آن را در قالب تفکر تکامل یافته برنامه ریزی هماهنگ نمود. اگر این اندیشه پذیرفته شود، پس باید خودآگاه شد. آستین ها را بالا زد. به حفظ اصول اخلاقی تاکید کرد. ذهن را از زندگی دلالی زدود. از علم استمداد طلبید. احساس تعهد اجتماعی داشت و آن را از طریق ادای سهم فردی در سازندگی اجتماعی متبلور نمود. تحقیق مذکور در تلاش برای تحقق معیارهای علمی به جای معیارهای غیرمنطقی به تغییر ماهیت و رفتار متولیان توسعه تاکید دارد.
بازاری(۱۳۸۷) در عدم توازن سیاستگذاری ها و مدیریت تولید در بخش کشاورزی به اهمیت تحقیق پرداخته است. تحقیق مذکور توسعه بخش کشاورزی را تابع دو اصل سرمایه گذاری و شرایط بازار می داند که تحقق این دو مهم در سایه اقدامات کارشناسی شده و سیاست های علمی میسر می شود. این در حالی است که سیاست های تنظیم شده و یا در دست تنظیم برای تحقق دو هدف فوق با واقعیت موجود در فرایند مدیریت تولید بخش کشاورزی هماهنگی لازم را ندارد و فاقد اقدامات کارشناسی شده و سیاست های علمی است. این گسست منافع بین حلقه های تصمیم گیری و سیاستگذاری در دولت و بهره برداران کشاورزی را به عنوان چالش اصلی بوجود آمدن این وضع می داند و به این نکته تاکید می نماید که تا وقتی روابط فی مابین دولت و بخش غیردولتی در یک نقطه اشتراک به تامین اهداف کلان توسعه ای کشور منجر نشود و به یک موازنه فعال برای رشد اقتصادی در بخش کشاورزی نرسد تحقق اصول توسعه کشاورزی امری محال و دست نیافتنی است.
اگر بپذیریم که برنامه ریزی کشاورزی جزء مکمل فرایند فراگیر توسعه اقتصادی است و در برنامه های ملی در سطح کلان تنظیم می شود، سلیمی(۱۳۸۴) در ارتباط با این موضوع در بررسی عوامل ناکامی برنامه ریزی اقتصادی در ایران: تاثیر محیط بر برنامه ریزی به اهمیت موضوع پرداخته است. در این تحقیق شکست برنامه ریزی اقتصادی در ایران را که کشاورزی نیز جزئی از آن است را در سه دیدگاه به شرح زیر مطرح می کند:
- دیدگاهی که ناکامی برنامه ریزی اقتصادی در کشور را ناشی از عوامل فنی یا به عبارت دیگر، ناشی از اشتباهات فنی سیاستگذاران و برنامه ریزان در انتخاب اهداف و ابزار اجرای این برنامه ها می داند.
- دیدگاهی که برنامه ریزی اقتصادی در ایران و سایر کشورهای در حال توسعه را، نه به منزله تلاش آگاهانه دولت در این کشورها برای بهبود وضعیت اقتصادی خود، بلکه ابزار مدرن سرمایه داری مسلط بر استمرار روند استثمار اقتصادهای پیرامونی یا عقب افتاده می داند.
- دیدگاه واقع بینانه تری نسبت به دو دیدگاه قبل موجود باشد که طرح هر گونه نظریه ای درباره ناکامی برنامه ریزی و اجرای برنامه های توسعه اقتصادی در ایران، در درجه اول معرف نظریه ای درباره رفتار دولت در کشور باشد. از دیدگاه سوم به جای آنکه همچون دیدگاه اول فرایند توسعه را فرایند تعامل متغیرهای اقتصادی محض بداند و دولت را واسطه ای بی طرف در تنظیم چگونگی این تعامل، یا همچون دیدگاه دوم، توسعه یافتگی یا توسعه نیافتگی را امری تحمیلی و خارج از حوزه اقتدار دولت های تسلیم وضعیت کشورهای درحال توسعه تصور کند به کنکاش در تاثیر عوامل غیراقتصادی محیط برنامه ریزی بر رفتار دولت می پردازد و رویه ای در پیش می گیرد تا بتواند به ماهیت دولت را در محیط برنامه ریزی توسعه شناسایی نماید.
شوکت فدایی و خلیلی(۱۳۸۹) در کتاب سیاست کشاورزی به اهمیت موضوع پرداخته اند. کتاب مذکور تصریح می نماید که فرایند توسعه کنش دولت را در بر دارد. در ادبیات توسعه کشورهای جهان سوم در مورد اهمیت دولت برای پیشبرد فرایند توسعه اقتصادی توافق کلی وجود دارد و به عنوان یکی از نیروهای است که نقش زیادی در تغییر جوامع، از جمله در زمینه تغییر کشاورزی و روستایی ایفا می کند. از این رو ماهیت دولت ها، فلسفه سیاسی و ایدئولوژیکی و ساختار آن نقش اساسی در فرایند و جهت توسعه، از جمله توسعه کشاورزی دارد. در این کتاب بیان می شود که این بحث در ۳ محور قابل طرح است:
- نقش دولت در فرایند توسعه
- دولت رانتیر و پیامدهای توسعه ای آن
- ویژگی های تاریخی و توسعه ای دولت ایران با توجه به نقش نفت
در این روش شناسی نفت به عنوان منبع و ذخیره ای طبیعی و زیرزمینی در عرصه اقتصادسیاسی کارکردی دارد که محیط برنامه ریزی توسعه را از مسیر اصلی خود منحرف و در دور باطلی قرار می دهد که ریشه تولید را می خشکاند و فعالیت های کاذبی را در بخش اقتصاد عرضه می نماید. شکل گیری این روند در سایه مجذوب شدن دولتمردان به درآمد سرشار و بدون زحمت ناشی از فروش این ماده با ارزش می باشد. تمسک به این ماده و عدم مدیریت ناهنجاری های آن اعتقاد به تمامی مبانی عقلانیت در اقتصاد را ضایع می نماید و در مقابل رشد کاذب و بدون هیچ پشتوانه علمی و کارشناسی را تعلیم می دهد. این ماده ماهیتی را برای دولتمردان تعریف می کند که منافع آنها به منافع مردم متصل نیست، بنابراین هر کس به کار خودش مشغول است و فضای کسب و کار بدون هیچ رهنمود و توصیه های مدیریتی به حیات خود ادامه می دهد و تعاملی بین متولی و بهره بردار ایجاد نمی گردد. در نهایت، هیچ مولفه علمی و کارشناسی شده در فعالیت اقتصادی نهادینه نمی شود و اگر هم تلاشی باشد به صورت پراکنده و ناقص تحقق می یابد. تحقیق حاضر برآن است تا با رسوخ به این مبانی تصویری شفاف از عوامل بازدارنده توسعه کشاورزی به نمایش گذارد و با در نظر گرفتن عوامل بازدارنده پایه ای و زمینه ساز و ارجاع آن به سطح خرد ریشه اصلی توسعه نیافتگی بخش کشاورزی در مناطق روستایی را مشخص نماید. این در حالی است که بسیاری از تحقیقات صورت گرفته در بیان تمایز بین علت و معلول در فرایند آسیب شناسی بخش کشاورزی در مناطق روستایی منفعل عمل کرده و عوامل معلول را به عنوان علت در پژوهش خود در نظر گرفته اند و فرایند تحقیق را به سوی بیراهه بدون گرفتن نتیجه ای خاص هدایت نموده اند. در واقع، عوامل موجود در سطح خرد معلول علت های بیرون از روستاست و نمی تواند در مقام علت عمل کند. تحقیق حاضر این نقیصه را در نظر گرفته و رویکردی فرامحلی با در نظر گرفتن عوامل بازدارنده زمینه ساز را سرلوحه کار خود قرار داده است. در زیر به سایر مطالعات صورت گرفته در این زمینه پرداخته شده است:
جدول(۱-۱): سوابق مطالعاتی در داخل کشور

۳۳٫۴۸

۳۲٫۰۰

۱٫۰

۱۳۱٫۰

۱۷٫۲۷

جدول ۴-۴ نشان می دهد که میانگین متغیر عملکرد ورزشی دانش آموزان ۳۳٫۴۸ می باشد که از میانگین نظری این متغیر یعنی ۸۵٫۵ کمتر می باشد. همچنین میانگین نظری متغیرهای آگاهی و نگرش به ترتیب ۲٫۵ و ۳۷٫۵ می باشد. همانطور که در جدول ۴-۴ مشاهده می شود میانگین نمره آگاهی و عملکرد در گروه نمونه از میانگین نظری کمتر ولی میانگین نمره نگرش از میانگین نظری بیشتر می باشد. این نشان می دهد که دانش آموزان نگرش خوبی به انجام فعالیت های ورزشی دارند اما میزان آگاهی و عملکرد آنها در زمینه فعالیت های ورزشی خوب نیست.

۴-۲- تحلیل استنباطی داده های تحقیق

در این بخش سوالات و فرضیه های تحقیق بر اساس آنچه در پیشنهاد تحقیق مطرح شده است بررسی می گردد و به این ترتیب نتایج حاصل از تحلیل پاسخ های گروه نمونه به جامعه آماری مورد نظر تعمیم می یابد. سه متغیر اصلی تحقیق عملکرد ، نگرش و آگاهی می باشد که باید نرمال بودن آنها بررسی شود. متغیر آگاهی متغیر ی رتبه ای در ۴ گروه می باشد بنابراین متغیری طبقه ای و غیر نرمال می باشد. آزمون کلموگروف برای بررسی نرمال بودن دو متغیر نگرش و عملکرد در جدول زیر آمده است.

جدول ۴-۵ نتایج آزمون کلموگروف-اسمیرنوف

متغیر

آماره آزمون

تعداد نمونه

سطح معنی داری

نگرش

۰٫۹۲

۳۶۶

۰٫۳۶

عملکرد

۱٫۱۲

۳۶۷

۰٫۱۲

از آنجا که سطح معنی داری بزرگتر از ۰٫۰۵ می باشد نمی توان فرض صفر نرمال بودن دو متغیر را رد کرد.
سوال دوم تحقیق: میزان آگاهی دانش آموزان پسر دبیرستانی شهرستان یزد نسبت به فعالیت بدنی و ورزش چقدر است؟
متغیر آگاهی ورزشی دانش آموزان در کل شامل ۵ سوال ۴ گزینه ای می باشد که میانگین نظری هر سوال ۰٫۵ و میانگین نظری متغیر آگاهی ۲٫۵ می باشد در نتیجه برای بررسی عملکرد ورزشی دانش آموزان میانگین جامعه تحقیق را با میانگین نظری مقایسه می کنیم. برای این کار از آزمون t- استیودنت برای یک نمونه استفاده می شود. فرض های آزمون به صورت زیر می باشد:
فرض صفر: میانگین متغیر آگاهی ورزشی برابر ۲٫۵ است.
فرض محقق: میانگین متغیر آگاهی ورزشی برابر ۲٫۵ نیست.
نتایج آزمون t-استیودنت در جدول زیر آمده است.

جدول ۴-۶ : نتایج آزمون t برای سوال دوم

میانگین نمونه

انحراف معیار نمونه

مقدار آماره آزمون t

درجه آزادی

سطح معنی داری