اثرات تصادفی

دارد

ندارد

فرضیه­ فرعی ۶

اثرات ثابت با در نظر گرفتن AR­_۱

اثرات ثابت

دارد

ندارد

فرضیه­ فرعی ۷

اثرات ثابت با در نظر گرفتن AR­_۱

اثرات ثابت

دارد

ندارد

فرضیه­ فرعی ۸

اثرات تصادفی با در نظر گرفتن AR­_۱

اثرات تصادفی

دارد

ندارد

فرضیه­ فرعی ۹

توضیح جدول:
مدل نهایی فرضیه­ اصلی ۱: با توجه به اینکه فرض همسانی واریانس­ها برای فرضیه­ اصلی ۱ برقرار است و نتایج آزمون خود همبستگی نشان دهنده وجود خود همبستگی بین جملات خطا می­باشد و نتایج آزمون هاسمن نشان دهنده انتخاب مدل اثرات ثابت است، بنابراین جهت رفع خود همبستگی از مدل اثرات ثابت با در نظر گرفتن خود همبستگی مرتبه اول (AR­_۱) در مدل نهایی استفاده می­ شود.

مدل نهایی فرضیه­ اصلی ۲: با توجه به اینکه فرض همسانی واریانس­ها برای فرضیه­ اصلی ۲ برقرار است و نتایج آزمون خود همبستگی نشان دهنده وجود خود همبستگی بین جملات خطا می­باشد و نتایج آزمون هاسمن نشان دهنده انتخاب مدل اثرات ثابت است، بنابراین جهت رفع خود همبستگی از مدل اثرات ثابت با در نظر گرفتن خود همبستگی مرتبه اول (AR­_۱) در مدل نهایی استفاده می­ شود.
مدل نهایی فرضیه­ اصلی ۳: با توجه به اینکه فرض همسانی واریانس­ها برای فرضیه­ اصلی ۳ برقرار است و نتایج آزمون خود همبستگی نشان دهنده وجود خود همبستگی بین جملات خطا می­باشد و نتایج آزمون هاسمن نشان دهنده انتخاب اثرات تصادفی است، بنابراین جهت رفع خود همبستگی از مدل اثرات تصادفی با در نظر گرفتن خود همبستگی مرتبه اول (AR­_۱) در مدل نهایی استفاده می­ شود.
مدل نهایی فرضیه­ فرعی ۱: با توجه به اینکه فرض همسانی واریانس­ها برای فرضیه­ فرعی ۱ برقرار است و نتایج آزمون خود همبستگی نشان دهنده عدم خود همبستگی بین جملات خطا می­باشد و نتایج آزمون هاسمن نشان دهنده انتخاب مدل اثرات ثابت است، بنابراین مدل نهایی اثرات ثابت خواهد بود.
مدل نهایی فرضیه ­های­ فرعی ۲ و ۳ و ۴ و ۵ و ۶: با توجه به اینکه فرض همسانی واریانس­ها برای فرضیه ­های­ فرعی ۲ و ۳ و ۴ و ۵ و ۶ برقرار است و نتایج آزمون خود همبستگی نشان دهنده وجود خود همبستگی بین جملات خطا می­باشد و نتایج آزمون هاسمن نشان دهنده انتخاب اثرات تصادفی است، بنابراین جهت رفع خود همبستگی از مدل اثرات تصادفی با در نظر گرفتن خود همبستگی مرتبه اول (AR­_۱) در مدل نهایی استفاده می­ شود.
مدل نهایی فرضیه ­های­ فرعی ۷ و ۸: با توجه به اینکه فرض همسانی واریانس­ها برای فرضیه ­ها­ی فرعی ۷ و ۸ برقرار است و نتایج آزمون خود همبستگی نشان دهنده وجود خود همبستگی بین جملات خطا می­باشد و نتایج آزمون هاسمن نشان دهنده انتخاب اثرات ثابت است، بنابراین جهت رفع خود همبستگی از مدل اثرات ثابت با در نظر گرفتن خود همبستگی مرتبه اول (AR­_۱) در مدل نهایی استفاده می­ شود.
مدل نهایی فرضیه­ فرعی ۹: با توجه به اینکه فرض همسانی واریانس­ها برای فرضیه­ فرعی ۹ برقرار است و نتایج آزمون خود همبستگی نشان دهنده وجود خود همبستگی بین جملات خطا می­باشد و نتایج آزمون هاسمن نشان دهنده انتخاب اثرات تصادفی است، بنابراین جهت رفع خود همبستگی از مدل اثرات تصادفی با در نظر گرفتن خود همبستگی مرتبه اول (AR­_۱) در مدل نهایی استفاده می­ شود.
۴-۳-۷- نتایج مدل نهایی رگرسیون
نتایج مدل نهایی رگرسیون در جدول (۴-۱۱) نشان داده شده و در پیوست (و) ارائه شده است.
جدول (۴-۱۱) نتایج مدل نهایی رگرسیون

نتایج

p

آماره

ضریب

فرضیه­­ها

جناس زائد
ـ عدالت که به صفت نصفت به عالم، عالمش ساخته. (۴۰)
ـ در تردد شارع شرع گرد تعصب از دامان جدّ و جهد افشانده. (۳۹)
ـ فرق سربلندی به اوج فرقدان برافرازد. (۷۶)
ـ تا سیب بی‏آسیب او گل رعنا را به نظر در آمده. (۱۱۱)
۳- مراعات نظیر
ـ در گرفتن رخنه فساد، آتش و باد و خاک و آب را گل ساخته و بستر آسایش کبک و تیهو از سینه باز و شاهین انداخته (۵۱)
آتش، باد، خاک و آب عناصر اربعه هستند.
کبک، تیهو، باز و شاهین از پرندگان هستند.
ـ محمل شوق حجازیانش به صدای تال هندیان زنگله‏بند و زخم جگر عراقیانش به نمک تار طنبور ترکان در شکرخند. (۲۷)
حجاز، تال، عراق، تار، طنبور از آلات موسیقی هستند.
از سوی دیگر، حجازیان (اهل حجاز) و عراقیان (اهل عراق) با هندیان و ترکان نیز تناسب دارند.
۴- ایهام تناسب
این آرایه‏ی ادبی در قسمت مینا بازار بیش از جاهای دیگر اثر، به کار رفته است. در حقیقت می‏توان ایهام تناسب را یکی از زیباترین و پربسامدترین آرایه‏های ادبی در این قسمت به شمار آورد. مثال‏های بسیار زیبا و عمیقی در این زمینه در متن موجود است که نمی‏توان بی‏اعتنا و سرسری از کنار آن رد شد. باید بگویم متأسفانه ذکر همه‏ی آنها در این مقال نمی‏گنجد. اما باید من باب نمونه تنها به ذکر چند مورد بسنده کنم.
ـ دارایی ملک حُسن به نامش مسلّم است. (۱۰۱)
دارایی: ۱٫ نوعی پارچه‏ی ابریشمی ۲٫ مال و ثروت
ـ در برابر نازکی خُویَش پرنیان چون خار خشن و به سرایت پرنیان اندامش خارپشت‏ درشت بر حورِ حریرسینه‏ی گلبدن، طعنه‏زن. (۱۰۱)
گلبدن: ۱٫ نوعی قماش متعارف هندوستان ۲٫ آنکه بدن او در نرمی و نازکی به گل ماند. در اینجا صفت حور است.
ـ در بازارِ جنسِ بسیار خریدارِ حُسن‏ یوسفش، زلیخای فلک را به سان زالی کلاوه خورشید در دست. (۱۰۲)
حسن‏ یوسف: ۱٫ نام گلی است بسیار زیبا ۲٫ با توجه به زلیخا اشاره به یوسف پیامبر نیز دارد که در زیبایی بسیار شهره بود.
ـ پری از عیب بری چون حور دور از قصور در دکانش فرش گردیده. (۱۰۱)
پری: ۱٫ نوعی پارچه در نهایت ملایمی مانند مخمل است و از آن مسند و فرش می‏سازند. ۲٫ فرشته. جن
ـ خال از چشم بد دور که در گوشه‏ی چشمش جا گزیده، نافه‏ی بی‏آهو است که از ناف غزال ختن جدا گردیده. (۱۰۷)
آهو: ۱٫ عیب و نقص ۲٫ حیوانی دارای دست و پای بلند و چشمان زیبا. غزال
ـ لب شیرین‏دهنان، خسته‏ی رطب حلاوت‏بارِ نوش‏پرور او. (۱۰۹)
خسته: ۱٫ مجروح. (اینجا در معنای عاشق به کار رفته است.) ۲٫ با توجه به رطب معنای هسته هم می‏دهد.
ـ تا خوشه‏ی انگورش زبان صدق به بیان دعوی صاحبی گشاده، عقد پروین تمسک غلامی به خط خورشید و گواهی صبح صادق داده. (۱۰۹)
صاحبی: ۱٫ نوعی انگور درشت قرمزرنگ ۲٫ با توجه به دعوی یعنی صاحب دعوی بودن، دعوی کردن
ـ بی هلال کیله‏اش غرّه ماه عیش، سلخ است و جدا از انبه‏ی شیرین‏کاریش، کام جان تلخ. (۱۱۰)
کیله: ۱٫ به هندی نام میوه‏ی موز است. ۲٫ با توجه به هلال معنای کج و خمیده را نیز به ذهن متبادر می کند. ۳٫ با توجه به غرّه و سلخ، رفتن اول ماه به آخر ماه معنای پیمودن را نیز به ذهن متبادر می‏کند. ناگفته نماند از آنجایی که کیله یا موز، میوه‏ای خمیده و هلالی شکل است تناسب بسیار زیبا و پنهانی بین دو کلمه‏ی هلال و کیله برقرار شده است و با توجه به ماه دقیقاً این تصویر خمیدگی در ذهن ایجاد می‏شود.
ماه: ۱٫ با توجه به هلال، منظور ماه آسمان ۲٫ با توجه به غرّه و سلخ، منظور دوازده بروج آسمانی که شش برج اول سال ۳۱ روزه و شش برج دوم سال ۳۰ روزه است.
ـ شمایلش برگ و ریشه در باغ فکر هر کس خلیده، ریشه‏ی نهال اندیشه‌اش شیرین‌تر از ریشه‌اش گردیده. (۱۱۰)
شمایل: ۱٫ با توجه به برگ و ریشه، منظور شاخه‏های نورسته درخت ۲٫ خوی‏ها و خصلت‏ها
ریشه‏ در اینجا احتمالاً معنای دیگری غیر از بیخ نیز داشته باشد. با توجه به شیرین می‏تواند شیرین بیان باشد. ریشه شیرین نوعی شیرین بیان است که ریشه و ساقه‏ی آن مصرف دارویی دارد و در بازار به نام آسه نیز عرضه می‏شود.
ج) سطح فکری
مجموعه‏ آثار منثور ظهوری شامل دیباچه کتاب نورس، گلزار ابراهیم، خوان خلیل، رقعات و مینابازار است. سطح فکری ظهوری در خلق این اثر حول محور مدح و ثنا و منقبت می‌چرخد. در حاشیه‌ی نسخه‎ی اساس درباره‌ی دیباچه‌ی نورس چنین آمده است: «پوشیده مباد که این رساله مسمّی به نورس در تعریف نورس که ابراهیم عادل شاه، پادشاه بیجاپور، به زبان هندی در علم موسیقی تصنیف نموده. ملاظهوری به طریق دیباچه لاحق به تعریف او ساخته.» بنابراین نوشته، روشن می‌شود ظهوری برای کتاب نورس ابراهیم عادل شاه دیباچه‌ای نگاشته و آن را «دیباچه‌ی نورس» نامیده است. موضوع آن مدح ابراهیم عادل شاه و غلّو در وصف کتابش است. وی کتاب نورس ابراهیم عادل شاه را چنین وصف می‌کند: «فضای دیدن به صفحاتش گلشن است و سواد خواندن به بیاضش روشن، هر صفحه چمنی و هر سطری نخلی. برگش لفظ دلکش و بارش معنی بی‌غش. بلبل فصاحت بر گلبن نزاکت تحریر در تقریر و نظر نظارگیان از موج آب رطوبت عبارات روان در زنجیر. سنبل حرفش، از آه ناله‌ی ناشکیبان، بنفشه‌ی نقطه‌اش از خال دلفریبان؛ از رشحه‌ی طراوت کلمات، نهرهای مسطر مالامال آب حیات. خضر، تشنه‌ی سیرابی ادا و مسیحا، مرده‌ی جان‌بخشی هوا. نکته‌های برجسته، غنچه‌های سربسته. رنگینی به شقایقی در کار و شکفتگی به نسرینی پربار.»

رساله‌ی گلزار ابراهیم نیز توصیف نه صفت معرفت، سعادت، شأن و شوکت، عدالت، شجاعت، سخاوت، صورت زیبا، سیرت پسندیده، توفیق کسب فضایل و کمالات ابراهیم عادل شاه است. ظهوری در این رساله زیرکانه از صنعت ایهام استفاده کرده است چرا که پادشاه بیجاپور، هم‌نام حضرت ابراهیم (ع) نیز بوده است. گلزار ابراهیم از طرفی یادآور معجزه‌ی حضرت ابراهیم که آتش بر او گلستان شده، است. از طرف دیگر نیز اشاره به نُه صفت ابراهیم عادل شاه دارد که به گلزار تشبیه شده است.
خوان خلیل نیز در ستایش ابراهیم عادل شاه نگاشته شده است. منظور از خوان خلیل سفره‌ی ابراهیم عادل شاه است که کثیرالنعمه است و از این لحاظ که دربردارنده‌ی انواع علوم و اقسام فنون است بسیار بهره‌مند است. ظهوری در این رساله مدح و ثنا را به اوج خود می‌رساند. وی حضرت ابراهیم (ع) را از پیشکاران خوان خلّت پادشاه می‌داند و در ادامه می‌گوید حضرت محمد (ص) در ادای ثنای او به عجز اعتراف کرده است و زبان خودش را قاصر از شرح و بیان صفات پادشاه بیجاپور می‌داند.
رقعات ظهوری (بر مبنای نسخه‏ی اساس) دارای نُه رقعه می‌باشد. رقعه‌ی اول متضمن لوازم ماه محرم؛ رقعه‌ی دوم به پادشاه؛ رقعه‌ی سوم در ازدواج عشق و حسن؛ رقعه چهارم متضمن عدم مشاهده پادشاه به روز عید الضحی؛ رقعه‌ی پنجم در شکایت هجران؛ رقعه‌ی ششم در وصف معشوق؛ رقعه‌ی هفتم به محمدخان؛ رقعه‌ی هشتم به شیخ فیضی و در آخر رقعه‌ی پادشاه به ملاظهوری آمده است.
مینابازار از آثار مدحی ظهوری است اما اندکی متفاوت‎تر؛ شامل وصف نُه دکان جوهری، بزاز، گلفروش، حلوایی، عطار، میوه‌فروش، تنباکوفروش، تنبولی، سبزی‌فروش است. ظهوری صاحب این دکان‌ها را ممدوح خود، پادشاه بیجاپور، قرار داده است و در هر دکانی با توجه به ماهیت آن دکان به وصف و ستایش پادشاه پرداخته است. آنچه این توصیف را بیش از پیش زیباتر می‌کند استعمال واژه‌ها، اضافات تشبیهی و استعاری و مهم‌ترین آن‌ها ترکیب‌سازی‎هایی است که با محتوا و لوازم دکان‌ها در پیوند است و ظهوری هنرمندانه از آن‌ها برای وصف دکان‌های ممدوح استفاده کرده است. مثلاً در وصف دکان جوهری از واژه‌های صدف، لعل، مرجان، گوهر، یاقوت و مرواید بسیار استفاده کرده است و ترکیباتی مثل لعل‌لب، مرجان‌پنجه، دره‌التاج و … را ساخته است و در بیان تشبیه، صفات و اعضا و جوارح ممدوح را به جواهرات مانند کرده است و حتی در جاهایی این جواهرات را در مقابل ممدوح بی‌قدرتر و بی‌ارزش‌تر بیان می‌کند. ظهوری در تمامی دکان‌ها به این طریق به مدح ممدوحش پرداخته است.
ظهوری در خاتمه‌ی کتاب این مدح‌پردازی را از بخت سازگار و طالع شگرف خویش می‌داند و بیان می‌کند از دریوزه‌ی درِ فضل الهی، پنج گنج فراهم آورده و به آبیاری فضل نامتناهی، پنج باب دانش را معمور کرده است. وی در خلق این اثر چنین اذعان می‌کند: «کهن دکان اندیشه‌ام فتح‌الباب تازه یافت و چهار بازار ارکانم زیب زیاده از اندازه. سه برگه^[۵] سخنم سرسبزی تازگی گرفت و گلشن سبز بختم بلند آوازگی. صیت هنرمندی‌ام به اطراف گیتی رفت و سه بعد عالم را فرا گرفت.»
معرفی نسخه‏ها
نگارنده در کار خود نسخه‌های ذیل را در اختیار داشته است:
الف) نسخه‌ی موجود در کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی با شماره‌ی ۱۶۶۸۷.
تاریخ کتابت هشتم شوال ۱۲۵۷ هجری، به خط نستعلیق، کتابت عاصی غلامحسین، ۱۰۸ برگ (۲۱۶ صفحه)، دوازده سطری.
در حاشیه‏ی صفحه نخست با خط شکسته آمده است: «پوشیده مباد که چنانکه نغمه‌سرایان هند شش راک قرار داده‌اند و از هر راک پنج راکنی برآورده. پس وقتی که شش را در پنج ضرب کنی سی می‌شود پس نزد ایشان شش راک و سی راکنی مقرر شد. همچنین نغمه‌سرایان فرس هفت پرده و شش آوازه از هر آواز دو مقام برآورده و از مقام شعبهای^[۶] لاتعد و لاتحصی استنباط نموده‌اند و می‌گویند که هندیان اخذ نغمات را از پریان نموده‌اند و حکمای اشراقین استخراج نغمات از گردش فلکی مستخرج کرده‌اند. وللّه اعلم»

منابع …………………………………………………………………………………………………………………………………………… ۵۸
چکیده انگلیسی ……………………………………………………………………………………………………………………………. ۶۴
فهرست نمودار
عنوان صفحه
نمودار ۴-۱- اثر مقادیر مختلف مصرف آهن بر ارتفاع بوته لوبیا ………………………………………………………… ۴۲
نمودار۴-۲- اثر مقادیر مختلف مصرف آهن بر تعداد غلاف سبز لوبیا در واحد سطح ……………………………. ۴۲
نمودار۴-۳- اثر مقادیر مختلف مصرف آهن بر تعداد دانه سبز لوبیا در واحد سطح ……………………………….. ۴۴
نمودار ۴-۴- اثر مقادیر مختلف مصرف آهن بر عملکرد غلاف سبز لوبیا …………………………………………….. ۴۸
نمودار ۴-۵-اثر مقادیر مختلف مصرف آهن بر عملکرد بیولوژیک لوبیا ……………………………………………….. ۴۸
نمودار ۴-۶- اثر مقادیر مختلف مصرف آهن بر عملکرد قسمتهای هوایی لوبیا …………………………………….. ۴۹
نمودار ۴-۹-اثر مقادیر مختلف مصرف آهن بر عملکرد دانه خشک لوبیا ……………………………………………… ۵۲
نمودار۴-۱۱-اثر مقادیر مختلف مصرف آهن بر عملکرد غلاف خشک لوبیا …………………………………………. ۵۲
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول۳-۱- مشخصات خاک محل انجام آزمایش …………………………………………………………………………….. ۳۶
جدول۴-۱-تجزیه واریانس اثر مالچ و مقدار مصرف آهن بر برخی از صفات مورد ارزیابی در لوبیا…………. ۴۶
جدول ۴-۲-جدول مقایسه میانگین اثر مالچ و مقدار مصرف آهن بر برخی از صفات مورد ارزیابی در لوبیا . ۴۷
جدول۴-۳-تجزیه واریانس اثر مالچ ومقدار مصرف آهن بر برخی از صفات مورد ارزیابی در لوبیا …………. ۴۹
جدول۴-۴- مقایسه میانگین اثر مالچ بر برخی از صفات مورد ارزیابی در لوبیا …………………………………….. ۴۹
جدول ۴-۵- تجزیه واریانس مالچ ومقدار مصرف آهن بر برخی از صفات مورد ارزیابی در لوبیا ……………. ۵۴
جدول۴-۶-جدول مقایشه میانگین اثر خاک ورزی بر برخی از صفات مورد ارزیابی لوبیا ……………………… ۵۴
چکیده
به منظوربررسی اثرسطوح مختلف آهن واستفاده از مالچ بررشد وعملکرد لوبیاآزمایشی درسال زراعی ۱۳۹۲ به مدت یک فصل زراعی کشت پائیزه بعداز برداشت بادام زمینی در روستای سالستان از توابع آستانه اشرفیه واقع در استان گیلان بااستفاده از آزمایش کرت های خردشده با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی اجرا شد.فاکتور اول در ۲سطح شامل استفاده از مالچ وعدم استفاده از مالچ بودوفاکتور دوم اثرات سطوح مختلف،شامل ۴ سطح مقادیر مختلف مصرف آهن(۰،۲،۴،۶)گرم در لیتر بود.فاصله کاشت بوته ها ۱۵×۳۰سانتی متر بود.از مالچ پوسته برنج به ضخامت ۱۰سانتی متر درکرت هایی که برای استفاده از مالچ در نظر گرفته شده استفاده گردید. جهت اجرای نقشه طرح کرت هاییدر ابعاد ۵×۲ متر وبه فاصله ۵۰ سانتی متر ازواحد آزمایشی مجاور ایجاد گردیدند.بین تکرارها نیز فاصله ایی حدود ۱متر در نظر گرفته شد.در هرتکرار ۸کرت ودرمجموع سه تکرار،۲۴ کرت ایجاد گردید.عملیات آماده سازی زمین درشهریور ماه ۱۳۹۲ انجام گرفت.خصوصیات مورد بررسی عبارتند از:ارتفاع بوته، تعدادغلاف سبز،تعدا ددانه سبزلوبیا،عملکرد غلاف سبز لوبیا، تعداد دانه سبز در غلاف، عملکرد بیولوژیک ، عملکرد قسمت های هوایی، عملکرد دانه خشک، عملکرد دانه خشک،عملکرد غلاف خشک، تعداد دانه خشک درهر بوته لوبیا،مورد بررسی قرار گرفت.مقایسه میانگین صفات مورد بررسی نیز نشان دادکه اثر مالچ برارتفاع بوته لوبیا،غلاق سبز،تعداددانه سبز لوبیا، عملکرد غلاف سبز لوبیا، تعداد دانه سبز لوبیا،عملکرد بیولوژی،عملکرد قسمت های هوایی،عملکرد دانه خشک ،معنی دار نشد.یعنی تاثیر چندانی در جذب آب وعناصر غذایی ،از خاک واستفاده از آن ها در لوبیا نداشت،عدم استفاده از مالچ نیز تاثیری بر صفات فوق از طریق کاهش مقدار رطوبت خاک نداشت.اثر مالچ بر عملکرد غلاف خشک در شرایط استفاده از مالچ وعدم استفاده از مالچ تفاوت معنی داری وجود داشت وهمچنین اثر مالچ به تعداد دانه خشک در هر بوته در لوبیا بسیار معنی دار شد.اثر مقدار آهن برصفات فوق اثر معنی داری داشت، بیشترین ارتفاع بوته با مصرف ۲ در هزار وکمترین ارتفاع بوته در مقدار ۶ در هزار بود.مصرف ۲ در هزار بخاطر کاهش فتواکسیداسیون اکسین در ساقه لوبیا،باعث افزایش ارتفاع بوته شد،همچنین بر سایر صفات،با مصرف آهن معنی دار بودوبا افزایش مقدار مصرف آهن به ۶ در هزار به طور قابل توجهی افزایش پیدا کرد که تفاوت آماری معنی داری با سایر صفات مصرف داشت.با افزایش مصرف آهن به ۴ تا ۶ در هزار باعث شد که تعداد غلاف سبز تشکیل شده در بوته های لوبیا کاهش یابد که از طریق زردی و مسمومیت در بوته نشان داد.نتیجه این که وارد شدن خسارت به سیستم فتوسنتزی بوته لوبیا باعث به هم خوردن توزیع مواد فتوسنتزی بین قسمت های رویشی وزایشی شده واین امر ریزش گل هاوکاهش تشکیل غلاف ها را به دنبال داشته است. اثر متقابل مالچ×مقدار مصرف آهن به تعداد غلا فه در بوته لوبیا معنی دار نشد.اثر مقدار آهن برعملکرد خشک همانند سایر صفات بودوبیشترین عملکرد غلاف خشک از مقادیر مصرف ۲و۴ در هزار آهن به دست آمد با افزایش مقدار مصرف تا۶در هزار عملکرد غلاف خشک کاهش یافت به نظر می رسد این کاهش عمدتا ناشی از کاهش حجم بوته در واحد سطح و نیز کاهش غلاف تشکیل شده در واحد سطح باشد.

کلمات کلیدی: مالچ، آهن، لوبیا، عملکرد، محلول پاشی، خاک
فصل اول
مقدمه
افزایش جمیعت جهان وتخریب منابع طبیعی وبه دنبال آن نیاز مبرم به افزایش تولیدات غذایی ازمشکلات اساسی دنیای امروز به شمار می رود.درواقع افزایش جمیعت جهان وبه دنبال آن نیاز بشر به موادغذایی،سبب فشارمضاعفی به منابع طبیعی شده ودر این راستا پایداری سیستم های کشاورزی موردتهدیدقرار گرفتند.به همین دلیل توجه به تاریخ مناسب جهت کاشت گیاهان و طراحی و اجرای سیستم های پوشش مانندی همچون انواع مختلف مالچ مورد نیاز میباشد که بتواند ضمن حفظ طبیعی ،عملکرد راهم افزایش دهد.دانه حبوبات از جمله لوبیا به عنوان یکی از مهمترین منابع گیاهی غنی از پروتئین بعد از غلات و دومین منبع مهم غذایی انسان به شمار می رود.(باقری وپارسا ۱۳۷۶). بنابر این توجه به کاشت لوبیا و تلاش برای بهبود عملکرد و اجرای عملکرد این گیاه بسیار حائز اهمیت است.لوبیا برای این که رشدمناسبی داشته باشد،درخاک های آهکی و قلیایی کشت می شود با توجه به کشت لوبیا در خاک های آهکی وزیاد بودن مقدار بی کربنات خاک درآنهاکمبود برخی ازعناصرنظیر آهن در این گیاه مشاهده می شود.زیرااین گیاه یکی از گیاهانی است که نیازبه آهن زیادمی باشد.علت این امرنیزانجام تثبیت ازت دراین گیاه می باشد.زیرا آهن یکی ازعناصری است که براساس طبقه بندی های فیزیولوژی، باعث فعال سازی آنزیم هاونیز انتقال الکترون درگیاهان می شودودرگیاه لوبیانیزاین عنصر در ساختارآنزیم نیتروژناز،در ترکیب لگ هموگلوبین وهمچنین در ساختار مولکول فردوکسین که عمل انتقال الکترون رادرتثبیت ازت انجام میدهد،مشاهده می شوداز آنجایی که خاک های زیرکشت لوبیادرشهرستان آستانه اشرفیه دارای بستر مادری آهکی هستند،در نتیجه طبق بررسی pH های انجام شده،این خاک هااز نظربی کربنات کلسیم ونیزکلسیم محلول درخاک بسیارغنیبودو آنها نیز معمولا بالاتر از۷ است.مجموعه این عوامل باعث شده که بوته های لوبیادرمراحل رشدخودکمبودآهن رابه وضوح نشان دهند،زیرا بوته های لوبیا به کمبودآهن بسیارحساس هستند علاوه براین،افزایش هزینه نهاده ها،کاهش دسترسی به علف کش های جدیدومقاومت علف های هرزبه علف کش ها،پایداری سیستم های رایج تولیدمحصول راکاهش میدهد(کانلی وهمکاران ، ۲۰۰۱) . به همین دلیل استفاده ازروش های غیرشیمیایی وسازگار با محیط زیست برای کنترل علف های هرز رو به گسترش است . از جمله این روش ها می توان به مالچ بقایای گیاهی اشاره کردهمچنین، یکی از راهکارهای مناسب برای حفظ منابع موجوددرخاک جلوگیری از تلفات آب است که تبخیرازسطح خاک بخشی از آن می باشد.به منظور کاهش تبخیر و حفظ رطوبت به مدت طولانی درخاک، استفاده از مالچ در سطح خاک و یا شخم زدن بعداز آبیاری می تواند موثرواقع گردد.ازآنجایی که بررسی توام اثرآهن و استفاده ازمالچ میتواندنتایج حائزاهمیتی ازنظر میزان تاثیر گذاری برعملکردواجزای عملکرددرگیاه لوبیاداشته باشد،در نتیجه این تحقیق با هدف تعیین مناسب ترین مقدارمصرف آهن جهت دستیابی به عملکردمطلوب دراستان گیلان ونیزبررسی کاربرداستفاده ازمالچ به عملکرد واجزای عملکردلوبیامحلی گیلان به مرحله اجرا درآمد .
فصل دوم
بررسی منابع
۲-۱- مبدا و پیشینه لوبیا
مبدا لوبیا از نواحی گرمسیری آمریکای جنوبی است وکاشت آن در آمریکااز ادوار خیلی قدیم مرسوم بود.بسیاری ازانواع این گیاه قبل از کشف آمریکا بوسیله سرخپوستان بومی آمریکا کاشته شدو مورداستفاده قرارمیگرفته است(کوچکی و بنایان اول ،۱۳۷۲ ).لوبیای معمولی با نام های مختلف لوبیا فرانسوی و یا لوبیا سبز شناخته می شونداز جنس (phaselous )بوده و شامل ۲۲۰ گونه است، ۲۰گونه زراعی آنها برای تولیدغلاف سبز یا بذر خشک بیشتر موردکشت وکار قراردارندواغلب درمناطق گرمسیری دنیاانتشاریافته اند.براساس مبداء(منشاء) پیدایش گونه های این جنس به دوگروه تقسیم می شوند:
الف – گونه هایی با مبداء قاره آمریکا(گونه های دنیای جدید )
ب - گونه هایی با مبداء آسیایی (گونه های دنیای قدیم)
مقایسه صفات مورفولوژیک،اکولوژیک،توزیع جغرافیایی،روابط ژنتیکی سوابق باستان شناسی نشان میدهدکه انواع وحشی لوبیا از قاره آمریکا(مرکزی و جنوبی)منشاء یافته اندبا مطالعه روی مارکرهای مولکولی،دو مرکز تنوع بزرگ جغرافیایی شامل آمریکای مرکزی (منطقه فرو آمریکا ۱ ) و آمریکای جنوبی ( منطقه آند ۲ ) برای لوبیا معرفی کرده اندویک کمربند انتقال بین این دوناحیه در شمال پرو یافته اند.ایزولاسیون جغرافیایی و خودباروری گیاه لوبیا مانع انتغال ژن های یک مبداء یا جمیعت به مبداءیاجمعیت دیگرشده که دلیل عمده اختلاف بین ژنوتیپ های این دومرکز بوده است.گونه های آمریکایی دارای غلاف های بزرگ و نسبتا"پهن،نوک دارمحتوی چندین بذر درشت (۴ تا ۸ بذر در هر غلاف )وگوشوارک های کوچک ومیخی شکل هستند.برخی انواع لوبیادر این گونه عبارتنداز لوبیا تپاری ، لوبیا فرنگی و یالوبیالیما(انواع دانه درشت در آمریکای جنوبی ودانه ریزدر آمریکای مرکزی)لوبیارونده،لوبیا فرم رونده وغیره(مجنون حسینی،۱۳۸۷)گونه های دنیای قدیم (آسیایی) دارای غلاف های کوچکتر،استوانه ای،بدون نوک،محتوی تعدادزیادی بذرکوچک(گاهی تا ۲۰ عدد درهرغلاف)و گوشوارک پهن و سیخی شکل هستند.مبداء لوبیای معمولی احتمالا بخش های قاره آمریکای جنوبی در مکزیک و گواتمالا است.واویلوف با توجه به تغییرات ژنتیکی زیادآنها که درآمریکای مرکزی وجنوب مکزیک یافت شده این مناطق رامبداء میداند.لوبیا ۴ تا ۷ هزارسال قبل از میلاددرمکزیک وبین ۱تا ۳ هزار سال قبل از میلاد توسط بومیان آمریکا کشت وکار می شده که باکشف تازه آمریکا زراعت آن دردنیا گسترش پیدا کرده است.در دنیا تاکنون چهل هزاررژیم پلاسما لوبیا جمع آوری شده که اکثر آنها به دومنطقه خشک و مرکز پیدایش آمریکای جنوبی و مرکزی تعلق دارند. لوبیا در پنج قاره جهان کشت می شودوباداشتن ۲۲ تا ۲۵ در صد پروتئین گیاهی محسوب میشود.(مجنون حسینی ، ۱۳۸۷ )
۲–۲-سطح زیرکشت وتولیدلوبیادرایران وجهان
بررسی آمارپانزده ساله(۱۹۵۵- ۱۹۸۰)نشان می دهدکه کل تولید لوبیادرجهان بین دهه ی ۷۰ تا ۸۰ ازرشدآمار قابل توجهی برخورداربوده است ولی در دهه ی ۹۰ از روندافزایش تولیدآن خصوصا درسال ۱۹۹۵کاسته شده است.در سال ۱۹۷۹ میلادی تولید جهانی لوبیا ۱۳۳۸۲هزار تن بودکه درسال ۱۹۹۵ به ۱۷۸۱۸ هزار تن رسید.در بین قاره ها،آسیا بیشترین مقدار تولید لوبیارا به خود اختصاص داده است.بزرگترین کشورهای تولیدکننده لوبیا در آسیاکشور های چین،هندوستان،سریلانکا،پاکستان،برمه، ویتنام و تایلند می باشد.پس از آسیا،آمریکامقام دوم را داراو آرژانتین،برزیل،آمریکا،مکزیک ازبزرگترین کشورهای تولید کننده ی این قاره می باشد و ۸/۸۶ در صدسطح زیرکشت و ۲/۸۷ در صد تولید کل جهان در این قاره قرار دارد(کوچکی و بنایاناول،۱۳۷۲)آفریقا،اروپا،اقیانوسیه رتبه های بعدی را به خود اختصاص داده اند(کوچکی وبنایان اول ، ۱۳۷۲)آفریقا ،اروپا،اقیانوسیه رتبه های بعدی رابه خوداختصاص داده اند .(باقری و همکاران ، ۱۳۷۶)در سال ۱۹۹۵ بیشترین عملکرد لوبیا مربوط به قاره اروپا(۹۵۱کیلو گرم )وکمترین آن مربوط به قاره آسیا(۵۷۸ کیلو گرم)میباشد.به طورکلی کمترین عملکرددر واحد سطح حبوبات درآسیا وآفریقا وبیشترین عملکرددرواحد سطح دراروپا می باشد.تولید بالای حبوبات درآسیا ناشیاز سطح زیر کشت زیادآن و زیاد بودن تولیددر واحد سطح دراروپا ناشی از وفورآب می باشد.درایران به علت کمبود آب بخش عمده از حبوبات در شرایط دیم و آن هم با عملکرد پایین تولید می شود.براساس آمار های سازمان خواربار کشاورزی(FAO)سطح زیر کشت لوبیا در سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴ میلادی بین ۶۷ تا ۷۱ هکتار بوده است که تولیددر همین دوره بین ۵۴ تا ۶۰ میلیون تن برآورد شده است ( FAO، ۲۰۰۴ )در طی سال های ذکر شده کشت حبوبات در ایران ۱ تا ۵/۱ میلیون هکتار و تولید نیز بین ۴۷۵ تا ۶۹۵ هزار تن بوده است.از نظر عملکرد مکان سی و یکم آسیا قرار دارد.سطح زیر کشت انواع لوبیا در ایران در سال ۱۳۸۵ در حدود ۹۷۳۱۰ هکتار و میزان تولید آن حدود ۲۰۷۸ هزار تن بوده است.متوسط عملکرد لوبیا در ایران و در زراعت های آبی ۲۳۴۰ کیلو گرم در هکتارودرزذاعت دیم ۱۱۰۰ کیلوگرم در هکتار بوده است . مهمترین استان های کشت و تولید لوبیا در کشور در سال ۱۳۸۶ استان های مرکزی،فارس،لرستان، خوزستان،زنجان،اذربایجان شرقی،اصفهان،چهار محال وبختیاری، اردبیل ، گیلان ، و کرمان میباشند . کمترین سطح زیر کشت لوبیا مربوط به استان های بوشهر،قم،یزد،سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی می باشند.(مجنون حسینی ، ۱۳۸۷ )در استان گیلان همه ساله ۳۵۰۰ هکتاراز اراضی،زیرکشت لوبیا می رود (نیکانفر ، ۱۳۷۳ ).
۲ – ۳- اهمیت اقتصادی لوبیا
برخی حبوبات در تجارت بین الملل افزون بر تولید روغن برای مصارف مختلف تغذیه انسان و دام استفاده می شوند.اهمیت آنها بعد از غلات است و در ایران پس از گندم و برنج قرار دارند.اراضی تحت کشت حبوبات برای تولید دانه خوراکی حدود ۱۰ درصد مساحت زیر کشت غلات است و میزان تولید کل آنها حدود ۵/۳ درصد می باشد.(مجنون حسینی ، ۱۳۸۷ ).در بین حبوبات سویا و نخود از لحاظ سطح زیر کشت به مقام اول تا سوم دارا می باشند . به طور کلی کشور های هند ، روسیه ، چین ، برزیل ، ترکیه ، مکزیک ، آمریکا ، کانادا ، استرالیا ، فرانسه ، نیجریه ، اتیوپی ، ایران جزء کشور های اصلی و پنج کشور کانادا ، استرالیا ، آمریکا و چین و میانمار جزء عمده ترین کشور های صادر کننده حبوبات در جهان به شمار می روندکه در مجموع ۶۶ درصد کل صادرات حبوبات را به خود اختصاص داده اند.حبوبات به عنوان دومین منبع غذایی بشر پس از غلات عمده ترین منبع پروتئین گیاهی محسوب می شوند.در بین حبوبات از لحاظ سطح زیر کشت و ارزش اقتصادی مقام اول متعلق به لوبیااست.
۲ – ۴- خصوصیات گیاه شناسی لوبیا
لوبیا با نام انگلیسی کامنین^[۱] ،از راسته رزالس^[۲] ،خانواده لگومینوزه^[۳]،زیر خانوادهپاپیلیونیده^[۴]، شاخه فاسئولوس^[۵] و جنس فاسئولوس است( باقری و همکاران، ۱۳۸۰). لوبیا یکی از مهمترین حبوباتی می باشد که سهم عمده ای دررژیم غذایی دارد و تامین کننده بخش مهمی از پروتئین مورد نیاز انسان است.این گیاه با داشتن ۲۲ تا ۲۵ درصد پروتئین،۵۶تا۵۸درصد کربوهیدرات در بسیاری از کشورهای در حال توسعه به عنوان یکی از منابع مهم پروتئین گیاهی محسوب می شود.لوبیا به علت داشتن غده های ریزوبیوم ریشه درافزایش نیتروژن خاک از طریق تثبیت نیتروژن هوا موثر می باشند.دانه های آن حاوی ۲۰ تا ۲۲ درصد پروتئین بوده که در جیره غذایی اهمیت زیادی دارد و بوته ها در تعلیف دام ها مورد استفاده قرار میگیرند (مجنون حسینی ،۱۳۸۷ ) لوبیا از خانواده لگومینوز می باشد و دارای ریشه گسترده با گره های تثبیت نیتروژن است.در زمین های درشت بافت و سبک می تواند حتی تا یک متر در زمین فرو رود.دارای یک ریشه اصلی می باشد که در اطراف ان ریشه های جانبی و فرعی گسترده شده است . ریشه های اصلی و فرعی این گیاه در عمق نسبتا یکسانی قرار می گیرند(کوچکی و بنایان ، ۱۳۷۲ )ساقه لوبیا علفی،سبز،باریک،در برخی ارقام بلند و رونده یا پیچیک دار ودر برخی واریته ها پا کوتاه و منشاء کم و بیش پوشیده از کرک است.برگ ها مرکب تک شاخه ای سه تایی،هربرگ دارای سه برگچه پهن تخم مرغی نوک تیز به رنگ سبز بادمبرگ مشخص،دمبرگ برگچه هاکوتاه ودر برخی واریته هابرگچه ها بدون دم به محور دمبرگ اصلی چسبیده است(طباطبایی ،۱۳۶۵ )گل های لوبیا شبیه پروانه است.گل آذین آنها به فرم سنبله یا خوشه است و عموما در حد فاصل بین برگ و ساقه ها قرار می گیرد.گلبرگ های آن پنج عدد بوده و به رنگ های مختلف سفید،ارغوانی،بنفش،و صورتی دیده می شوند.بزرگترین گلبرگ آن درفش نام دارد و به هنگام شکوفایی گل به صورت ایستاده قرار می گیرد.دو گلبرگ جانبی کوچکتر که کم و بیش موازی یکدیگر هستند و بال می نامند.در بخش پایینی هم دو گلبرگ با نزدیک شدن به یکدیگر ساختمانی را بوجود آورده اند که ناو نام گرفته است .کاسبرگ ها معمولا پنج عدد و به رنگ سبز در قسمت تحتانی گل قرار گرفته اند و انتهای آن ها به یک لوله باریک ختم می شود.گل ها دارای ده پرچم هستنذ که سفید رنگ با بساک های زرد یا سبز رنگ می باشند که نه عدد از ان ها به هم چسبیده ویکی آزاد است(کوچکی و بنایان اول، ۱۳۷۲ ). مادگی طویل و خامه آن در انتها خمیدگی دارد کلاله برجسته و کرکدار است گل ها خود گشن بوده ودر اقلیم های گرم، دگرگشنی در آن ها هیچگاه بیشتر از ۵ درصد نخواهد بود (طباطبایی ،۱۳۶۵ )میوه نیامی یک برچه است که بعد از بارور شدن تخمک های بذر ها در داخل نیام رشد می کنند.شکل غلاف در ارقام مختلف،متفاوت و به شکل خمیده،مستقیم،پهن یااستوانه ای هستند.طول غلاف بین ۷ تا ۲۰ سانتی متر و حاوی ۴ تا ۶ بذر هستند.غلاف ها ابتدا سبز، بعدا زرد و دیواره ان ها خشک می شود. در برخی از واریته هارنگ نیام از ابتدا زرد خوشرنگ است و دانه به شکل کلیه ای کم وبیش درشت،با رنگ های متفاوت از سفید،زرد،پیازی،بنفش،سیاه،ابلق خاردار،گاهی کشیده و تخت و گاهی قدری برجسته و چاق هستند.فاقد آندوسپرم و شامل سه بخش اصلی پوسته خارجی،لپه ها وگیاهک است.محل اتصال پوسته خارجی با بخش داخلی بذر،ناف نام دارد.لپه ها بخشی از بذر هستند که قسمت اعظم مواد غذایی دانه در آن ها انباشته می شود.گیاهک نیز در قسمت تحتانی دانه و میان دو لپه قرار گرفته و متصل به لپه ها است.گیاهک شامل ساقه چه و ریشه چه است.بذر ها از نظر رنگ واندازه از کوچک و به رنگ سیاه(انواع وحشی )تا بزرگ و به رنگ های سفید،قهو های و زرد و به طول ۷ تا ۱۶ میلی متر دیده می شوند.معمولا ناف آنها سفید رنگ بوده و وزن صد دانه آن ها ۲۰ تا ۶۰ گرم است .
۲ – ۵- نیاز های اقلیمی لوبیا
لوبیا گیاهی گرمادوست است و صفر فیزیولوژیک آن ۸ درجه سانتی گراد است.دمای مطلوب رشد آن ۲۰ تا ۲۹ درجه سانتی گراد بوده و دمای بیشتر از ۴۵ درجه منجر به عدم تشکیل بذر در آن شده و دمای کمتر از ۱۵ درجه سانتی گراد برای رشد آن مناسب نیست.لوبیا گیاهی روز کوتاه است این گیاه به خوبی سایه اندازی را تحمل میکند و در کشت های درهم به خوبی رشد می کند.برای رشد کامل آن ۱۰۰ تا ۱۳۰ روز وقت لازم است به شرط آن که دمای هوا هرگز صفر یا زیر صفر سانتی گراد نرسد .لوبیا محصول نواحی معتدل وگرم می باشد یعنی بذر آن برای سبز شدن احتیاج به دمای نسبتا زیاد دارد معمولا شروع گلدهی در لوبیا ۳۰ تا ۴۰ روز پس از کاشت است.اگر در این مرحله از رشد گیاه شرایط خشکی ایجادشود بیشترین خسارت به محصول لوبیا وارد می شود.گیاه لوبیا به شرایط آب و خاک و کیفیت آن خیلی حساس بوده و عملکرد آن حتی در دوره های کوتاه مدت کمبود آب صدمه می بیند.حبوبات درمراحل مختلف رشد فیزیولوژی به کمبود آب حساسیت متفاوتی دارند.گیاه لوبیا از مرحله سبز شدن تا قبل از مرحله گلدهی حساسیت کمتری به کمبود آب دارد.اما پس از شروع مرحله گلدهی نیاز آبی این محصول شدیدا افزایش می یابد.با شروع رسیدن اولین غلاف ها آبیاری لوبیا باید قطع گردد تا مدت زمان رسیدن محصول در مزرعه طولانی نشود.لوبیا اصولا به آب نسبتا زیادی احتیاج دارد و باید هر هفته مزرعه لوبیا را حتی المقدور آبیاری نمود وبسته به زود رس بودن یا دیر رس بودن انواع آن به ۸ تا ۱۲ نوبت آبیاری احتیاج پیدا می کند.لوبیارا در هر نوع خاک می توان کاشت. برای تهیه محصول زودرس از اراضی شنی رسی و شنی استفاده می کنند.اما بذر لوبیای دیررس پائیزه(مخصوصا برای تهیه لوبیای خشک )در زمین های لیمونی و رسی شنی کاشته می شود.از نظر pH ، در زمین هایی که pHآن بین ۵/۳ تا ۶ است بهترین نتیجه و بیشترین محصول را دارد تاریخ کاشت بر عملکرد،طول میانگره در ساقه های اصلی و فرعی،وزن صد دانه ووزن خشک بوته به صورت معنی داری تاثیر می گذارد تاخیر در کاشت سبب برخورد رشد رویشی با گرمای تابستان،نقصان سطح فتوسنتز کننده،گلدهی زود هنگام و تطابق مراحل رشد زایشی باگرمای شدید می گردد.
۲ – ۶- مالچ
اصطلاح مالچ از کلمه انگلیسی mulch منشاء گرفته که در اصل به معنی پوشش است . در حقیقت می توان مالچ و مالچ پاشی را روشی برای ایجاد پوشش در سطح خاک قلمداد نمود که با اهداف و دیدگاه های متفاوت مورد استفاده قرار می گیرد . استفاده از انواع مالچ پاشی در زراعت ، باغبانی ، حفاظت خاک و تثبیت ماسه های روان و توسعه فضای سبز در سال های اخیر گسترش فراوانی یافته است . مالچ را می توان پوشش غیر زنده نامید که به عنوان محافظی برای گیاهان در زمستان به کار می رود و گیاهان را در برابر تغییر دمای شدید خاک و از دست رفتن آب زمین محافظت می کند و نیز جلوی رشد علف های هرز را می گیرد. برگ های پوسیده ، پیت ماس و تقریبا هر نوع ماده الی را می توان به این منظور به کار برد . نکته مهم دیگر در انتخاب مالچ این است که مالچ عاری از بذر علف هرز می باشد . توصیه می شود که از علوفه ای که پر از بذر است به عنوان مالچ استفاده نشود چرا در غیر اینصورت علف های هرز به سرعت رویش می یابند و مشکلاتی ایجاد می کند . به این دلیل می توان از پیت ماس و خاک اره و کود حیوانی کاملا پوسیده که اغلب عاری از علف های هرز می باشند استفاده کرد تا رشد علف های هرز کنترل شود و با این شرط که مالچ حداقل ۱۰ سانتی متر ضخامت داشته باشد . البته کاشت متراکم گیاهان پوششی به بذر های علف های هرز فرصت استفاده از رطوبت و نور کافی به منظور جوانه زدن ورشد را نمی دهد . مالچ یکی از عملیات قدیمی است که توسط باغبانان به مدت طولانی برای کنترل علف های هرز و حفظ رطوبت پیرامون میوه ، سبزی و گل و گیاهان استفاده می شود . به طور سنتی ، فقط از علوفه ، علف چیده شده ، برگ ها و دیگر مواد که به آسانی تجزیه می شوند برای این کار استفاده می شود (هاگس ، ۱۹۷۱ ).
۲ – ۶ – ۱- نقش مالچ ها (خاکپوش ها ) در زراعت دیم
تاریخ کاربرد مالچ ها در خاک ، احتمالا به قدمت کشاورزی می رسد (جکز و همکاران ،۱۹۵۵ ) رومیان باستان جهت صرفه جویی آب ، سنگ ها را در سطح خاک قرار میدادند و چینی ها از ریگ های بستر جوی ها به ان قصد استفاده می کردند . این عملیات برای مناطقی بودند که دسترسی به کارگر به آسانی میسر بود . اما با معرفی کشاورزی مکانیزه ، این روش ها دیگر عملی نبودند. در کشاورزی مکانیزه امروزی ، از بقایای گیاهان زراعی باقیمانده در مزرعه استفاده میشود در مورد گیاهانی که ارزش زیادی دارند فاز موادی که در جای دیگر ساخته شده وبه مزرعه انتقال می یابدبه عنوان مالچ استفاده می شود .مالچ ها به دلایل متفاوتی بکار برده می شود. اما بدون شک در دیمکاری ،صرفه جویی در آب و کنترل فرسایش ، از اهم این دلایل می باشند . در حالیکه تاثیر مالچ ها در صرفه جویی آب بسیار متغیر است . اما اگر مالچ ها به طور صحیح بکار برده شوند،مطمئنا در کنترل فرسایش آبی و بادی موثر خواهند بود.سایر دلایل استفاده از مالچ ها شامل : تعدیل درجه حرارت خاک ،اثر برعناصر غذایی خاک ،کنترل شوری خاک ،بهبود ساختمان خاک ،کنترل کیفیت گیاه و کنترل علف های هرز می باشد.
۲ – ۶ – ۲- اثر مالچ بر رطوبت قابل استفاده خاک
یکی از راهکارهای مناسب برای حفظ منابع موجود،جلوگیری از تلفات آب است که تبخیر از سطح خاک بخشی از آن می باشد. به منظور کاهش تبخیر و حفظ رطوبت به مدت طولانی در خاک ،استفاده از مالچ در سطح خاک و یا شخم زدن بعد از آبیاری می تواند موثر واقع گردد.مالچ را می توان پوشش غیر زنده ای نامید که به عنوان محافظی برای گیاهان در زمستان به کار می رودو گیاهان را در برابرتغییر دمای شدیدخاک وازدست رفتن آب زمین محافظت می کند و نیز جلوی رشد علف های هرز را می گیرد.کاربرد مالچ را می توان عامل تاثیرگذاری و خصوصیات خاک محسوب نمود،زیرا بسیاری از خواص و شرایط خاک از جمله آب خاک،نفوذپذیری،میزان تبخیر،تراکم تبخیر،تراکم علف های هرز،درجه حرارت خاک،میزان هدایت و نگهداری گرما،مواد غذایی خاک،نیتریفیکاسیون،دنیتریفیکاسیون،حلالیت مواد معدنی،ساختمان خاک،جمعیت موجودات خاکی و میکروب ها در خاک و ریشه گیاه،فرسایش پذیری و شوری خاک از طریق شستشو و کنترل تبخیر تحت تاثیر مالچ ها قرار می گیرند(کوچکی،۱۳۷۶)مالچ با یک شکل کردن رطوبت خاک امکان کاهش آبیاری رافراهم می کند.اماباید توجه کرد که زیر مالچ نباید زیادی خشک باشدوروزانه باید آن را کنترل کرد.براساس فصل ونوع مالچ استفاده شده ،از ۱۰ تا ۱۷ درصداز تبخیر خاک جلوگیری می شود.آب خاک نمی تواند،اززیر مالچ پلاستیکی بگذرد.مالچ سبب کاهش مقدار آب می شودو هیچگاه جانشین آبیاری نمی شوددر این ارتباط کارهای ارزندهای توسط محققین انجام گردیده است .راد(۱۳۷۸ )تحقیقی در خصوص بکارگیری مواد پوشاننده خاک به مدت چهار سال در دشت اردکان بر روی گیاه تاغ انجام داد.در این آزمایش تاثیر مقدارآب در چهار سطح ۲۵ ،۵۰ ،۱۰۰ و۱۵۰ لیتر،دور آبیاری در سه سطح دوبار،سه بار و چهار بار در طول دو سال و مواد پوشاننده خاک در سه سطح شامل بدون پوشش،ورقه ی نازک پلاستیک و ماسه در قالب طرح آزمایشی اسپییلت پلات و با طزح پایه بلوک های کامل تصادفی بر روی عواملی چون میزان استقرار و سطح تاج پوششی نهال ها مورد ارزیابی قرار گرفت.نتایج حاصله نشان داد که تاثیر بکارگیری پوشش پلاستیکی بر میزان استقرار و سطح تاج پوششی معنی دار بوده است و بیانگر این نکته می باشد که پوشش پلاستیکی می تواند در کاهش تبخیر موثر واقع شود واز این طریق تاثیر بسزایی در افزایش تعداداستقرار تاغ ناشته داشته باشد . این عامل سبب احیاءدشت های رسی و همچنین مناطق بیابانی می گردد. لیاقت و همکاران (۱۳۷۸) تحقیقی در زمینه اثر پوشش گیاهی (مالچ)وی راندمان مصرف آب گیاه ذرت،تجمع نمک در پروفیل خاک و عملکرد محصول در دو سیستم آبیاری سطحی و زیر زمینی (تراوا)انجام دادند.وجود مالچ در آبیاری سطحی باعث شد ،علی رغم کاهش آب مصرفی ،میزان عملکردتفاوت چندانی با تیمار آبیاری تراوا نداشته باشد.بنابر این از نظر اقتصادی در مزرعه تنها با اعمال مالچ از باقیمانده های کشت سال قبل می توان با کاهش آب مصرفی ،عملکرد بیشتری را به دست آورد. در این تحقیق میزان مالچ چهار تن در هکتار در نظر گرفته شده است .فرهادی و اکبری (۱۳۸۰)تحقیقی با عنوان اثرات مالچ های پلی اتیلن و روش های آبیاری بر عملکرد و زودرسی گرمک اصفهان انجام داده اند . خاکپوش های پلی اتیلن علاوه بر افزایش محصول و تولید میوه پیش رس و حفظ رطوبت خاک ،کاهش تعداد آبیاری به خصوص در اول فصل ،کاهش مصرف شن و کنترل علف های هرز به نحو مطلوبی موثر بودند.جعفری (۱۳۸۵)تحقیقی در خصوص امکان افزایش راندمان مصرف آب در زراعت طالبی به مدت ۲سال زراعی در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان انجام داد.نتایج این بررسی نشان داد که استفاده از پوشش نایلون در جوی ها باعث افزایش معنی داری در راندمان مصرف آب شد . علاوه بر این،باعث کنترل بهتر علف های هرز گردید ولی روی عملکرد اثر معنی داری نداشت . موریا لال (۱۹۸۱) بر اساس تحقیق خود گزارش کرده اند که با بهره گرفتن از پلاستیک و کاه برنج میزان رطوبت خاک ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش یافته است .پاورا (۱۹۹۰)در تحقیق خود توانسته است با بهره گرفتن از پلاستیک به عنوان ماده پوشاننده خاک در اقلیم نیمه خشک ،میزان مصرف آب را تا ۵۰درصدکاهش دهد بدون اینکه در تولید محصول کاهشی مشاهده نماید. اپاراوهمکاران(۱۹۹۲)گزارش نموده اند که تیمار پوشش پلاستیکی در مقایسه با مواد دیگر مورد استفاده تاثیر بیشتری بر حفظ رطوبت خاک در دوره های خشکی داشته است . آگاروال و همکاران (۱۹۹۲)با تحقیقی که انجام داده اند به این نتیجه رسیدند که حجم بالای رطوبت ذخیره شده به ساختار توسعه یافته خاک وبه کاهش تبخیر به وسیله مالچ گیاهی بستگی دارد. با این حال تحقیقات نشان میدهد که میزان رطوبت خاک با مالچ و بقایای گیاهی همبستگی بیشتری دارد. جالوتا(۱۹۹۳)طی تحقیق خود اعلام کرده است که در مناطق خشک و نیمه خشک حدود ۴۰ تا ۷۰ درصد از اتلاف آب از سطح خاک بوسیله تبخیر می باشد که می توان به وسیله مواد پوشاننده خاک از آن جلوگیری نمود و در اختیار گیاه قرار داد. برت و همکاران (۲۰۰۲)تحقیقی در زمینه تاثیر استفاده از مالچ و کاه بر روی خاک لخت انجام داده اند . نتایج نشان داد ازاین روش میتوان بعد از آبیاری میزان تبخیر از سطح خاک را از ۱۱ تا ۸۴ درصد برای یک دوره کوتاه مدت و نصف این میزان را در دراز مدت کاهش داد.بسیاری از خواص وشرایط خاک به طور مستقیم یا غیر مستقیم تحت تاثیر مالچ ها قرار می گیرند . از جمله این خواص : آب خاک از طریق کنترل روان آب ، افزایش نفوذ پذیری ،کاهش تبخیر و کنترل علف هرز ، درجه حرارت خاک از طریق کنترل روان آب ،افزایش نفوذپذیری ،،کاهش تبخیر و کنترل علف هرز ،درجه حرارت خاک از طریق ممانعت از تابش خورشید،هدایت ونگه داری گرما و خشک شدن در اثر تبخیر ،مواد غذایی خاک از طریق افزایش مواد آلی نیتریفیکاسیون و قابلیت حل مواد معدنی ،ساختمان و رژیم بیولوژیکی خاک از طریق افزایش مواد آلی در خاک ،جمیعت موجودات و میکرب ها در خاک و توزیع ریشه گیاه ،فرسایش پذیری و شوری خاک از طریق شستشو و کنترل تبخیر ،تحت تاثیر مالچ ها قرار می گیرند . البته در کشاورزی مناطق خشک ، احتمالا آب خاک ،درجه حرارت خاک ، ساختمان و شوری خاک از همه مهمتر هستند .

پژوهشی

۰۴۴/۰

۱۰۴/۰

۰۴۳/۰

۴۲۰/۰

۶۷۵/۰

رد

درمانی

۳۱۹/۰

۰۹۲/۰

۳۲۳/۰

۴۶۴/۳

۰۰۱/۰

تایید

با استدلالی مشابه با نتایج بررسی سه فرضیه قبلی از جدول فوق می توان نتیجه گرفت فرضیه ۲۲ و ۲۳رد و فرضیه ۲۴ تأیید می گردد. یعنی:
۲۲ -.بین مدیریت منابع انسانی الکترونیک از نظر آموزش و خلاقیت و نوآوری رابطه معناداری وجود ندارد.
۲۳- بین مدیریت منابع انسانی الکترونیک از نظر خدمات پژوهشی و خلاقیت و نوآوری رابطه معناداری وجود ندارد.
۲۴- بین مدیریت منابع انسانی الکترونیک از نظر خدمات درمانی و خلاقیت و نوآوری رابطه معناداری وجود دارد.
فصل پنجم
نتیجه‌گیری و پیشنهادات
مقدمه
با ورود به عصر اطلاعات و بکارگیری مدیریت منابع انسانی الکترونیک از نخستین ابزارهایی است که تغییرات اساسی در همه ابعاد ایجاد کرده است و هرروزه تاثیر این دگرگونی ها در زندگی روزمره بیشتر نمایان می شود. از سوی دیگر فن آوری اطلاعات نقش بسزایی در موفقیت و یا عدم موفقیت سازمان ها دارد. لذا تعیین یک استراتژی مناسب برای توانمندسازی کارکنان و استفاده از توانمندی کسب و کارهای فعال در حوزه مدیریت منابع انسانی می تواند یکی از تصمیات تاثیرگذاری باشد که توسط مدیران اتخاذ می گردد.در فصل پنجم ابتدا به بیان نتایج هر یک از فرضیات پرداخته شده است ، سپس در راستای نتایج پیشنهاداتی به سازمان مورد مطالعه ارائه شده و در ادامه پیشنهاد برای انجام تحقیقات آتی مطرح شده و محدودیت ها و موانع تحقیق معرفی گردیده اند.

۵-۱ یافته هاونتایج تحقیق :
۵-۱-۱ یافته های آزمون سه فرضیه اول تحقیق:

• بین مدیریت منابع انسانی الکترونیک از نظر خدمات آموزشی و توانمند سازی نیروی انسانی رابطه معناداری وجود دارد.

با عنایت به اینکه سطح معنی داری برابر ۰۰۴/۰ و کوچکتر از ۰۵/۰ می باشد لذا فرضیه تأیید می گردد. همچنینBeta برابر با ۲۴۳/۰ می باشد و این بدان معناست که به ازاء هر واحد تغییر درخدمات آموزشی ، ۲۴۳/۰ واحد توانمندی افزایش می یابد.

• بین مدیریت منابع انسانی الکترونیک از نظر خدمات پژوهشی و توانمند سازی نیروی انسانی رابطه معناداری وجود دارد.

سطح معنی داری در این فرضیه برابر ۰۴۹/۰ می باشد .پس فرضیه تأیید می شود.ضریب Beta برابر با ۱۸۲/۰ است.

• بین مدیریت منابع انسانی الکترونیک از نظر خدمات درمانی و توانمند سازی نیروی انسانی رابطه معناداری وجود دارد

همانطور که دراین ۳ فرضیه مشاهده می شود به دلیل اینکه سطح معناداری محاسبه شده توسط نرم افزار کوچکتر از سطح خطای ۰۵/۰ است، در نتیجه این میزان ضریب رگرسیونی معنادار خواهد بود و ادعای محقق در سطح اطمینان ۹۵ درصد مبنی بر این که مدیریت منابع انسانی از نظر آموزشی ، خدماتی و پژوهشی با توانمندسازی نیروی انسانی رابطه معناداری دارد، پذیرفته می‌شود .
ضریب همبستگی و مقدار آماره t برای فرضیه اصلی تحقیق در نمودار زیر قابل مشاهده می باشد.
نمودار۵-۱ مربوط به مدل تحلیلی تحقیق
نمودار۵-۲ مربوط به مدل تحلیلی تحقیق
آموزشی

بنـد سوم : نزد حاکم بودن
برخی از فقهای شیعه نظر برآن دارند که در امور کیفری اقرار باید در مجلس قضا و نزد قاضی صورت پذیرد.^[۱۶۷]
این حکـم به نظـر نیکـو می رسد ، زیرا امور کیفری بر خلاف امـور مدنی که با امـوال و امور مـادی در ارتبـاط است. مربـوط به جـان، نامـوس و امـوری از ایـن قبیـل میباشد. و لازمه احتیاط در این امور آن است که قاضی شخصاً اقرار را استمـاع نموده، و با قطع ویقین مبـادرت به اصـدار حکـم نمـاید .البته برخی بر این عقیده اند که اگر برای حاکم اثبات شود که شخص نزد حاکمی که نزد حاکمی که نزد او ترافع شده است . اقرار کرده است ، میتواند طبق آن اقرار حکم نماید. بر خلاف بیّنه ، زیرا حکم به بیّنه به مجرد ثبوت اقامه آن نزد قاضی دیگر جایز نیست، بلکه بیّنه باید نزد قاضی صادر کننده حکم اقامه شود . فقهای اهل سنت نیز بر این عقیده اند که ، در امور کیفری اقرار باید در نزد قاضی صورت پذیرد، در غیر این صورت آن اقرار فاقد ارزش خواهد بود زیرا اقرار ماعز در نزد رسول الله(ص) صورت گرفت. و نیز به دلیل این که اگر شخصی در نزد کسی غیر از قاضی اقرار نماید و شهود بر اقرار او شهادت بدهند . شهادت آن ها پذیرفته نیست ، زیرا اگر آن شخص نزد ، قاضی اقرار نماید شهادت لغو و بی اثر است ، زیرا حکم بر اساس اقرار صورت می گیرد ، نه بر اساس شهادت . و اگر منکر اقرار شود ، انکار او به منزله رجوع از اقرار است و رجوع از اقرار در حدود الهی صحیح می باشد .

برخی از اهل سنت در این مورد عقیده دارند که ، فرقی ندارد که اقرار در زمان تصدی منصب قضا نزد قاضی صورت گرفته باشد ، یا قبل از زمان تصدی .
قانون گزار ما نیز نظر بر شرطیّت وقوع اقرار در نزد قاضی داشته ، و در امور متعدد این نظر را ابراز نموده است برای مثال ماده۱۷۱ قانون مجازات اسلامی مقرر میدارد: «هرگاه متهم اقرار به ارتکاب جرم کند ، اقرار وی معتبر است و نوبت به ادله دیگر نمی رسد، مگر اینکه با بررسی قاضی رسیدگی کننده قرائن و امارات بر خلاف مفاد اقرار باشد که در این صورت دادگاه ، تحقیق و بررسی لازم را انجام می دهد و قرائن و امارات مخالف اقرار را در رأی ذکر می کند »
همچنین در تبصره ۲ ماده ۲۱۸ همان قانون مقرر می دارد : « اقرار در صورتی اعتبار شرعی دارد که نزد قاضی در محکمه انجام گیرد » .
رویه قضایی ما نیز موید همین نظر است برای مثال شعبه ۲۰ دیوانعالی کشور ، به موجب رأی شماره ۱۷/۲۶۲ بیان میدارد : « اقرار موثر در اثبات قتل عمدی اقرار در دادگاه است نه اقاریر مرحله مقدماتی … » .
همچنین شعبه ۲۷ دیوان عالی کشور نیز در دادنامه شماره ۱۳۷۹ – ۲۷/۳/۷۲ اقرار در مرحله تحقیقات مقدماتی را کافی ندانسته است : « با توجه به محتویات پرونده ، این که دادگاه محترم اصلِ زنا را با اقرار محکوم علیه ثابت دانسته ( در دادنامه اعلام داشته است نظر به این که متهم به وقوعِ زنا صراحتاً در تمام مراحل اقرار کرده ) با این که متهم یاد شده در جلسات دادگاه اقرار به زنا چه به عنف و چه به غیر عنف نداشته ، و به کلی منکر بوده است و روشن و واضح است که اقرار عندالحاکم معتبر است . » بنابراین اقرار معتبر شرعی وجود ندارد. اگرچه متهم نامبرده در مراحل تحقیقات اولیه (در آگاهی و دادسرا) مکرر اعتراف و اقرار به زنا دارد که به ضمیمه اظهارات گواهان و سایر قراین و شواهد ، زمینه برای حصول علم متعارف به بزهکاری وی حاصل است. و بالجمله استناد به اقرار متهم در اثبات بزهکاریش صحیح نبوده و از این جهت دادنامه مخدوش است و نقض می گردد .
رئیس قوه قضائیه در بخشنامه شماره ۹۱۸۹/۱-۲۱/۹/۶۹ به دادگاه ها تاکید کرده است که اقرار باید در محضر دادگاه باشد و اقرار در غیر دادگاه معتبر نیست .
حقوقدانان نیز بر این عقیده اند که : دادرس دادگاه باید شخصاً اقرار متهم را استماع نماید ، در غیر این صورت اعتبار اقرار محرز نخواهد بود.^[۱۶۸] نکته ای که در این جا لازم به ذکر است این است که ، در مورد اقرار در نزد قاضی تحقیق باید گفت در مواردی که اقرار متهم باید نزد حاکم دادگاه صورت گیرد تا منشاء اثر باشد ، استماع اقرار متهم را نمی توان به قاضی تحقیق محول کرد . بنابراین ، در حدود الهی نظیر زنا و لواط ، که اقرار باید نزد حاکم رسیدگی کننده به عمل آید ، ارجاع امر به قاضی تحقیق جایز نیست.^[۱۶۹]
بنـد چهارم : تعدد اقرار
اقرار به اعتبار مورد اقرار به حق الله ، حق الناس و حق مشترک تقسیم می شود . در اقرار به حق الله بنابر نظر مشهور تعدد معتبر است ، مواردی که تعدد اقرار شرط است به قرار ذیل است : در اقرار به زنا و لواط چهار بار اقرار معتبر است این حکم از شهرت فتوایی برخوردار است . در اقرار به قیادت و شرب خمر و سرقت، بنا بر مشهور دو بار اقرار لازم است. در قانون مجازات اسلامی نیز به پیروی از نظر مشهور در جرائم فوق ، تعداد اقرار شرط دانسته شده است . در اقرار به حق الناس یک بار اقرار کافی است زیرا دلیلی بر اعتبار تعدد وجود ندارد و « اقرار العقلاء علی انفسهم جایز » نیز آن را ایجاب می کند . در اقرار به حق مشترک بنابر نظر مشهور، دو بار اقرار لازم است تا حد قذف بر مقر جاری شود . شایان ذکر است که ، در حق مشترک آنجا که حق الناس جنبه مالی داشته باشد ، مانند سرقت با یک بار اقرار جنبه مالی که حق الناس است ، ثابت می شود و حد سرقت ( قطع ید ) تعدد لازم دارد .
آراء فقهای اهل سنت در مورد شرطیّت تعدد در اقرار از این قرار است :
جمهور اهل سنت نظرشان بر این است که در اقرار شرط نمی باشد ، و این که انسان یکبار اقرار بر زنا، شرب خمر یا غیره نماید کافی می باشد. ایشان برای این نظر به احادیث زیادی استناد نموده که ، در آنها اکتفا به یک اقرار وارد شده است. از جمله این احادیث، حدیثی است که در صحیح مسلم آمـده ، و آن این چنین است که: شخصی اعتراف نمود که دیگری را به قتل رسانده است پس او را به ولی مقتول سپردند تا او را قصاص نماید.
حدیث دیگر که به آن استناد شده ، حدیث انیس می باشد که ، رسول الله (ص) فرمود : ای انیس فردا به سوی ان زن برو ، اگر اعتراف کرد . سنگسارش کن .
حدیث دیگر نیز حدیثی است که احمد، ابوداود و نسائی آن را نقل کرده اند . و آن بدین صورت است که : سارقی نزد رسول الله (ص) آمد و یکبار اعتراف نمود … پس رسول الله (ص) فرمود : دست او را قطع کنید .
اما اصحاب رأی و حنابله و اسحاق و ابن ابی لیلی نظر بر آن دارند که زنا زمانی اثبات می شود که شخص چهار بار به ان اقرار نماید . ایشان برای این نظر استناد به حدیثی کرده اند که ، بخاری و مسلم از ابوهریزه نقل کرده اند . این حدیث بیان می دارد که : مردی نزد رسول الله (ص) از او رو برگردانید . تا اینکه او این کار را چهار مرتبه تکرار کرد . پس زمانی که چهار مرتبه اقرار نمود رسول الله (ص) او را فـرا خواند و فرمود : آیـا تـو مجنـون هستـی ؟ آن شخـص گفت : نه . رسول الله (ص) فرمـود : آیا تو محصـن هستـی ؟ گفت : بله . پس رسول الله (ص) فرمود : او را ببرید و سنگسارش کنید .
این گروه همچنین به حدیث ماغر که ابو داود آن را روایت کرده است ، استناد کرده اند . این حدیث بیان میدارد که: ما عز دو بار اقرار به زنا کرد، و رسول الله (ص) او را طرد نمود . سپس امد و دو بار دیگر به زنا اعترافکرد. سپس رسول الله(ص) فرمود: او چهار مرتبه اقرار نمود . او را ببرید و سنگسارش نمایید .
حقوقدانان نیز تعدد دفعات را از جمله شرایط تاثیر بخشی اقرار می دانند که ، البته این تعدد و تکرار بر حسب نوع جرم متفاوت می باشد . مثلاً برای اثبات قتل عمدی یکبار ، و در لواط و زنا چهار بار و در چهار جلسه ، و در جرم شرب خمر و قوادی دو بار اقرار را لازم می دانند .
بنـد پنجم : تعدد مجالس
در این که تعدد مجالس در ارزشمندی اقرار بعنوان یکی از ادلّـه اثبات دعـوی شرط می باشد ، و به بیان دیگر در این که آیا هر اقرار باید در یک مجلس واقع شود و یا این که وقوع همه اقرارها در یک مجلس کفایت می کند ، اختلاف نظر وجود دارد .
در مذهب امامیه گروهی از فقها قائل بر عدم اشتراط تعدد مجالس در اعتبار اقرار می باشند.^[۱۷۰]
دلیل این گروه اصل عدم اشتراط می باشد ، زیرا دلیلی که اقتضای تعدد نماید ، وجود نـدارد . و قضیـه ماعز نیــز ( که به آن جهـت اشتـراط تعـدد مجـالس استنـاد می شـود ) صریح در لزوم تعدد اقـرار نمی باشد . ^[۱۷۱]
امـا گـروهی دیگر از جمله شیـخ طوسی در خلاف و مبسـوط و ابن حمزه ، تعدد مجـالس را در اقـرار شـرط می دانند . قائلین به اعتبار تعدد مجالس به دلایل زیر استناد نمـوده اند .
اول : قضیـه ما عـز بن مالک ، زیرا ما عـز در چهـار موضع اقرار نمود .
دوم : اصـل بر برائت . اگر اقـرارکننـده دریک مجـلس اقـرار نمایـد آیا حـد بـر او جــاری میشود؟ محـل تردیـد است . و بنـابر اصـل برائت در مـوارد تردیـد ، حـد سـاقط می شـود .
سـوم : اجمـاع . شیـخ طوسـی بر ایـن امـر ادعـای اجمـاع نمـوده اند .
در فقه اهل سنت نیز قائلین به تعـدد اقـرار ، تعدد مجـالس را شترط اعتبـار اقـرار میدانند . اما در این که آیا تعدد مجالس قـاضی معتبر می باشد یا مجالس مقر ، اختلاف نظر دارند .
قائلین به اعتبار تعدد مجالس مقر و از جمله ابوحنیفه به حدیث ما عز استدلال نموده اند . به این طریق که بیان می دارند : رسول الله (ص) در ماجرای ما عز اختلاف مجالس مقر را معتبر دانسته اند ، زیرا ما عز در هر اقـرار از مسجـد خارج میشد و سپس باز میگشت. امـا مجـالس رسول الله(ص) تغییری نکرد.^[۱۷۲]
حقوقدانان نیز تعـدد مجـالس را شـرط اعتبـار و ارزشمنـدی اقـرار به عنوان دلیل اثبـاتی می داننـد.^[۱۷۳]
اما سئوالی که در اینجـا پیش می آید ، آن است که بر فرض پذیرش لـزوم تعـدد مجالس اقـرار ، فاصلـه بیـن هر مجلس تا مجلس دیگـر بایـد به چـه نحـوی باشد تـا تعدد مجالس را صـادق بدانیـم .
از جستجوی در اقـوال فقهـای شیعـه در این رابطـه چیـزی حاصل نشد . و گویـا فقها شیعه متعرض این مسأله نشده اند . با این حـال از تدقیـق در احـادیث مـورد قبول ایشان می توان پاسخ احتمالی این مسأله را بدست آورد
یکی از این احادیث از اینقرار استکه: زنی حامله نزد امیرالمومنین(ع) آمد و گفت : یا امیر المومنین من زنا کرده ام مرا تطهیر کن ، زیرا عذاب دنیا آسان تر است از عذاب آخرت که همیشگی می باشد. امام علی (ع) فرمود : از چه چیز تطهیرت نمایم ؟ آن زن گفت من زنا کرده ام. امام(ع) فرمود : آیا در زمان انجام این عمل شوهر داشتی؟ آن زن گفت بله. امام(ع) فرمود : آیا شوهر توحاضر بود یاغایب ؟ زن گفت حاضر بود. سپس امام فرمود : برو وضع حمل کن و سپس بیا تا تطهیرت نمایم . هنگامی که زن دور شد و بجایی رسیدکه کلام امام را نمیشنید، امام(ع) فرمود: « الهم انها شهاده » یعنی خدایا این یک بار شهادت ….
به نظر می رسد از این قسمت این روایت میتوان اینگونه استنباط نمود که ، دور شدن مقر از قاضی به نحوی که نه دیده شود و نه صدایش شنیده شود میتواند ملاک اختلاف مجالس اقرار باشد. اما در تفسیر اختلاف مجالس در نزد اهل سنت ، از ابوحنیفه اینگونه روایت شده است که ، اختلاف مجالس مقر به این صورت است که ، مقِر یکبار اقرار می نماید سپس بیرون می رود تا جایی که از چشمان قاضی دور شود . سپس می آید و اقرار می کند و بار دیگر می رود .
حقوقدانان نیز در مورد ملاک اختلاف مجالس اقرار به اظهار نظر پرداخته اند ، به این صورت که ، بعد از اولین قاضی متهم را برای اقرار جلسه دوم دعوت می کند . سپس کنار رفته تا فرصت تفکر و تأمل به متهم داده شود .
شعبه دوازدهم دیوان عالی کشور نیز در دادنامـه شماره ۱۶۰ – ۳۱/۳/۱۳۷۱ چنین رأیی داده است : « چهـار بار اقـرار مذکـور در قانـون بایستی در زمـان های مختلف و فواصل متعارف باشد و صرف خروج و دخول از دادگـاه و سپس أخذ اعتراف بر خلاف نظر شارع مقدس می باشد » ^[۱۷۴]
اما هیئت عمومی دیوان عالی کشـور این فاصله را به انـدازه یک روز یا یک هفـته می داند ، و تا اندازه ای برای این فاصله زمانی اهمیت قائل شده است که در رأی اصراری ش ۲۵ مورخ ۱۱/۹/۱۳۷۶ فاصله کمتر از این را موجب نقض حکم دانسته است . خلاصه این پرونده آن است که پسر بچه ده ساله ای در شهرستان قم مورد تجاوز به عنف راننده مینی بوس قرار می گیرد مادرش او را به پاسگاه انتظامی معرفی می کند و پزشک قانونی هم دخول و عمل لواط را تایید می کند . وقتی متهم را به پاسگاه می آورند چهار بار به عمل خود اعتراف می کند . در دادگاه هم همین چهار اقرار صورت می پذیرد منتهی چهار بار به این صورت بوده که پس از هربار اعتراف، قاضی متهم را از جلسه خارج ، و دوباره وارد جلسه می کند تا چهار بار اقرار در چهار جلسه محقق شود . پس از آن متهم به اعدام محکوم می شود ، ولی دیوان عالی کشور با این استدلال که چون اقرار در چهار جلسه مدّ نظر شرع واقع نشده است ، آن را نقض می کند و پرونده را به شعبه دیگری می فرستد . در این شعبه هر روز یا هر هفته یک جلسه دادرسی تشکیل می دهند و … ^[۱۷۵]
بخش دوم
حدود اعتبار و ارزش اثباتی اقرار در حقوق کیفری
فصل نخست : حدود اعتبار و آثار اقرار
در این فصل برای شناخت حدود اعتبار و آثار اقرار در حقوق کیفری موضوع را طی دو مبحث ـ در مبحث اول راجع به حدود اعتبار اقرار در حقوق کیفری و در مبحث دوم راجع به آثار اقرار در حقوق کیفری را مورد بررسی قرار داده ایم
مبحث اول : حدود اعتبار اقرار در حقوق کیفری
در حقوق جزای عرفی ایران ، علیرغم اینکه اقرار به عنوان یک دلیل اثبات مورد توجه قرار گرفته ، لیکن مقررات جزائی کافی و صریحی که حدود اعتبار و ارزش آن را روشن سازد وجود ندارد . صریح ترین حکم قانونی که در این مورد وجود دارد ماده ۳۲۹ قانون آئین دادرسی کیفری است که قبلاً مذکور افتاد . لذا برای بررسی حدد اعتبار اقرار در حقوق جزای عرفی ایران ناگزیر از توسل به احکامی هستیم که از سوی مراجع عالی قضائی در این خصوص صادر شده است . دیوانعالی کشور ضمن آراء متعددی که صادر نموده است در مقام رفع ابهامات و همچنین بیان اصول و شرایط اقرار قابل قبول ، خصوصیات اقرار جزائی را به شرح زیر تعیین و حدود اعتبار آنرا مشخص نموده است .
گفتار اول : طریقیت یا موضوعیت داشتن اقرار
مفهوم طریقت داشتن اقرار که اقرار به خودی خود موجب ثبوت تقصیر متهم نیست بلکه طریق کشف حقیقت و وسیله علم و استنباط محکمه در تشخیص تقصیر متهم می باشد و به همین دلیل باید در خصوص صحت و سقم آن تحقیق شود . نتیجه تحقیق ممکن است مثبت باشد ، یعنی معلوم شود که اقرار منطبق با واقع است و ممکن است منفی باشد ، یعنی فساد آن به اثبات برسد.^[۱۷۶]
بنابراین بصرف اینکه کسی اقرار کند که فلان جرم را مرتکب شده است نمیتوان او را واقعاً مقصر دانست، همانطور که نمیتوان از اقرار مذکور بدون بررسی لازم صرف نظر کرد. موضوع طریقت داشتن اقرار در امر کیفری، ضمن آراء متعدد دیوانعالی کشور، تشریح گردیده است. به عنوان نمونه حکم شماره ۱۲۰۴ – ۲۶/۷/۲۴ شعبه دوم اشعار می دارد : «در امور جزائی تنها اقرار متهم بدون اینکه در باب صحت و اعتبار آن تحقیقاتی بعمل آمده و قرائنی در تایید آن موجود باشد، موضوعیت نداشته و ممکن است طریق علم و استنباط محکمه در تشخیص تقصیر متهـم واقـع شـود ، نه آنکه بطور کلی و قطع نظر از طریقت آن بر ضرر متهم، دلیـل و حجتی قانونی بشمار رود»^[۱۷۷] در یکی دیگر از آراء دیوانعالی کشور نیز در این خصـوص آمده است :
«در امور کیفری دلیلیت اقرار متهم از حیث کاشف بودن آن از واقـع است و بدون آنکه در باب صحت اقرار تحقیقاتی بعمل آید و قرائن درتائید آن در نظـر گرفتـه شود نمی توان اقرار را دلیل بر بزهکاری او دانست ، چه آنکه اقرار متهم موضوعیت نداشته ، ممکن است طریق علم و استنباط محکمه در تشخیص تقصیر متهم واقع گردد» رای شماره ۲۴۸ مورخ ۱۳/۷/۱۳۱۹ نیز حکایت دارد : «در امر جزائی حقیقت مناط است و اعتراف و غیره مادام که کاشف از حقیقت نباشد حجت نیست» نکته مهمی که ذکر آن در اینجا ضروری به نظر می رسد آنست که در حقوق جزای عرفی ایران طریقت داشتن اقرار عام است . بدین معنا که طریقت داشتن اقرار ، خاص احکام دادگاهها در ماهیت دعوی نیست ، بلکه اقرار درباره هر موضوع ومساله ای که به نحوی در دعوای جزائی تاثیر
داشته باشد ، طریقت داشته و باید درباره صحت و سقم آن تحقیق گردد و هرگاه قرائنی که دال بر صحت آن باشد بدست نیاید، آن اقرار بی اثر می باشد . به عنوان مثال ، درخصوص تکرار به جرم که از علل مشدده مجازات میباشد، صرف اقرار متهم به اینکه دارای سابقه محکومیت موثر کیفری است، مجوزی برای اعمال مواد مربوط به تشدید مجازات به علت تکرار جرم نیست . حکم شماره ۹۳۶ – ۲۶/۳/۱۳۱۹ دیوانعالـی کشـور در ایـن زمینـه اشعـار می دارد :
«نظر به اینکه دادگاه با در نظر گرفتن یک پیشینه موثر برای متهم فرجام خواه تعیین مجازات نموده ، در صورتیکه در پرونده ، عمل پیشینه متهم معلوم نمی شود و دادگاه بدون تحقیق از مقامات لازمه فقط به استناد اقرار متهم به داشتن پیشینه ، حکم خود را صادر نموده است . از جهت نقص تحقیقات به اتفاق اراء بر طیق ماده ۴۳۰ آئین دادرسی کیفری ، شکسته می شود.»^[۱۷۸]
مورد دیگری را که می توان به عنوان نمونه ارائه نمود مربوط به سن متهم می باشد. که در این خصوص نیز بصرف اظهار خود متهم که به سن کبر رسیده است ، نمی توان اکتفاء نمود و او را مشمول مقررات بزرگسالان دانست ، بلکه در مواردی که نسبت به صغر یا کبر سن متهم تردید وجود دارد ، دادگاه مکلف است در این مورد تحقیق نموده و سپس تصمیم بگیرد. در تائید این مطلب رای دیوان کشور چنین صادر شده است: «در امور جزائی، بخصوص در تشخیص سن متهم، اعترافات اوبه تنهایی مناط اعتبار نیست و در صورتیکه تشخیص دادگاه بر خلاف اقرار متهم باشد ، اعتراف مزبور تاثیری نداشته و تشخیص سن ، محول به نظر دادگاه است»