۹
زن
۱۳۲۰
۱۲۹۵
۹۸
۲۵
۲
مأخذ: مرکز آمار ایران – نتایج سرشماری عمومی نفوس ومسکن سال ۱۳۸۵ گچساران
۴-۱۴ ارزیابی تاثیر، نقش و عملکرد شهر دوگنبدان
نقش و کارکرد شهرها متأثر از فضای جغرافیایی است که شهردرآن تکوین یافته وتوسعه پذیرفته است . این فضا تنها محدود به فضای طبیعی نیست بلکه فضای سیاسی واقتصادی را نیز در برمی گیرد چرا که ترکیب داده های مورد بحث است که نقشی را برشهر القاء می کند .
برای تعیین نقش شهر دوگنبدان از دیاگرام سه گوش یا به عبارتی از روش اجرائی ژاکلین بوژوگارنیه ورژرشابو نقش شهر دوگنبدان درسال ۱۳۵۵ بازرگانی بوده است . درسال ۱۳۶۵ شهر ، نقش بازرگانی داشته است و درسال ۱۳۷۵ نقش شهردوگنبدان خدماتی بوده است ، لذا چنان چه معیار ماکسی درایو را مبنی بر برتری تعداد شاغلین درهریک ازبخشهای سه گانه اقتصاد را بپذیریم نقش شهر دوگنبدان طی سالهای ۱۳۵۵ ، ۱۳۶۵ ، ۱۳۷۵و۱۳۸۵ به ترتیب عبارت بوده از نقش صنعتی ، نقش خدماتی و نقش خدماتی و خدماتی در هر حال دوگنبدان را نمی توان ازجمله شهرهایی دانست که در مرحله پیدایش ، نقش مرکز مبادلات کشاورزی وروستاهای اطراف خود راداشته ، بلکه اساسا به علت فعالیت استخراج نفت خام پی ریزی شده است . به این جهت از ابتدا نیز فعالیت کشاورزی در آن اهمیتی نداشته است وانتظارنمی رود که در آینده نیز تحولی درجهت افزایش سهم ارزش افزوده کشاورزی و اشتغال دراین بخش به وجود آید حتی می توان گفت باتوجه به اهمیت روزافزون فعالیت صنعت نفت و بخش خدمات دراقتصاد شهر سهم بخش کشاورزی درتولید ناخالص داخلی شهر و همچنین در میزان اشتغال کل کاسته گردد.
حال با توجه به نقش اساسی فعالیت های مربوط به استخراج نفت دراقتصاد شهردوگنبدان و همچنین تمرکز خدمات گوناگون اداری ، انتظامی ، درمانی ، قضایی ، آموزش عالی و.. به دلیل نقش دوگنبدان به عنوان مرکز شهرستان ، حاکی ازبرتری بخش خدمات دراقتصاد شهرمی باشد. دروضع موجود عملکرد اصلی شهردوگنبدان عبارت است از :
الف : عملکرد اداری ، خدماتی ، سیاسی در سطح شهرستان
ب : مرکزیت اداری ، فنی ، پشتیبانی در ارتباط با فعالیت نفت وگاز حوزه نفتی گچساران که وسعت محدوده عملیات آن فراتر از محدوده شهرستان می باشد .
ج : مرکز مبادلات در سطح شهرستان .
۴-۱۵ شرکت بهره برداری نفت وگاز گچساران
این شرکت یکی از۹ شرکت تابعه شرکت ملی مناطق نفت وگاز جنوب است که گرچه در چهار استان فارس، بوشهر، خوزستان وکهگیلویه وبویراحمد فعالیت دارد ولی اداره مرکزی آن درشهرستان گچساران می باشد .از سال ۱۳۰۲-۳ منطقه گچساران مورد مطالعه قرار گرفت و در سال ۱۳۱۰عملیات حفاری شروع شد و سرانجام درسال ۱۳۱۸تولید نفت از چاه شماره ۱۳آغاز گردید . ذخایر عظیم گازی درشرکت بهره برداری نفت وگاز گچساران نیز ازموقعیت ویژه ای برخوردار می باشد .(آتش افروز.علیزاده ،۱۳۸۸ص۴۳ )
۴-۱۶ نفت واشتغال
در مورد نقش شهر دوگنبدان در بالا مطالبی بیان شد اکنون می خواهیم در مورد نفت صنعت اول کشور صحبت کنیم وببینیم در شهری مثل دوگنبدان که بیشترین تولید کننده نفت کشور هم می باشد باعث چه کمک هایی به مردم این شهر شده است . در مصاحبه ای که باآقای مهندس پاکدل مدیر عامل شرکت نفت وگاز گچساران داشتیم ایشان اعلام داشتند که این صنعت موفق به جذب ۶۰۰۰نیرو شده است که از این افراد جذب شده ۴۰۰۰نفر رسمی و۲۰۰۰نفر به صورت قراردادی به کار خود دراین شرکت می پردازند همچنین ایشان اعلام داشتند که ما سعی داریم که بیشتر از نیروهای بومی برای جذب دراین شرکت استفاده کنیم چون ایشان برای کاردر این شرکت مستحق تر می باشند ودر مورد نحوه استخدام این نیروها هم بیان شد که این شرکت هرموقع قصد جذب نیرو داشته باشد ابتدا در سایت نفت این خبر را آگهی می کند وسپس درروزنامه های کثیرالانتشاراین خبر پخش خواهد شد و سپس در یک تاریخ مشخص امتحان ورودی برگزار خواهد شد و بعد از مدتی نتیجه اعلام خواهد شد و افراد پذیرفته شده پس از گذراندن کلاس های آموزشی به کاردراین شرکت مشغول می شوند . باوجود اینکه این شرکت توانسته نیروی زیادی را راجذب بدنه خود کند ولی باز هم موج عظیمی ازافراد بیکار وجویای کار دراین شهر و روستاهای اطراف آن به چشم می خورند که چشم امید خود را به شعله های فروزنده این شرکت دوخته اند .
۴-۱۷ آموزش نیروی انسانی ماهر
در مورد اینکه شرکت نفت گچساران تا چه حد به آموزش نیروی انسانی ماهر می پردازد باید گفت که هر ارگانی باشد سعی دارد که نیروی انسانی را که جذب خود می کند نیروی ماهر وتحصیل کرده باشد اما در صورتی که چنین نیروی وجود نداشته باشد این ارگان مجبور است که دست به آموزش نیروهای خود بزند این حرف در مورد شرکت نفت گچساران هم صدق می کند .این شرکت درصورتی که نیرویی را که درقسمت های مختلف جذب می کند فاقد آموزش های لازم باشد خود دست به آموزش می زند این آموزش به این صورت می باشد که پس از برگذاری امتحان ورودی شرکت نفت واعلام نتایج یک دوره دو تا سه ماهه در شرکت برگذار می شود که تمام پذیرفته شدگان باید در این دوره شرکت کنند وبعد از گذراندن دوره وامتحان مجدد در شرکت استخدام می شوند .در این دوره از افرادی استفاده می شود که از تحصیلات لازم برای آموزش برخوردار باشند وتجربه کافی هم داشته باشند تا بتوانند تجربه خود را به طور صحیح به این افراد منتقل کنند وروش دیگری که جدیدا شرکت نفت به آن دست زده است رشته هایی مثل نفت می باشد که در دانشگاه آزاد اسلامی گچساران پایه ریزی شده است واستادان آنها هم از کارکنان مناطق نفت خیز جنوب می باشند که همه سوابق درخشانی در تحصیل وکار در شرکت نفت دارند.با این اقدام امید است که درآینده نتایج بهتری در زمینه ساخت شهری وکمک به مردم گچساران حاصل شود.
۴-۱۸ نفت و مهاجرت
مهاجرت یعنی هجرت ازوطن و زادگاه خود وساکن شدن درمحیط دیگر اما این مهاجرت به همین سادگی هم نمی باشد و باید دارای شرایط خاص خود باشد و به گونه ای نیست که فردی به دلخواه خود از وطن وزندگی خود دست بشوید وقصد زندگی درمحل دیگری راداشته باشد .اصولا انسان به دنبال سود بیشتر می باشد وتنها به خاطر به دست آوردن سود بیشتر است که حاضراست دست به مهاجرت بزند .در مهاجرت همیشه دوعامل جاذبه ودافعه وجود دارد در صورت مهاجرت باید عوامل جاذبه مقصد زیاد باشد و همچنین عوامل دافعه مقصد هم باید بسیار زیاد باشد تا فرد بتواند نسبت به مهاجرت اقدام نماید .در مورد مهاجرت به شهر دوگنبدان هم باید گفت از سال ۱۳۱۸وقبل از آن که منطقه گچساران مورد مطالعه قرار گرفت کاشفان زیادی که شروع به اکتشاف نفت کردنداز کشورهای خارجی مثل انگلستان مهندسان زیادی به این شهر مهاجرت کردند که در آن زمان حقوق دریافتی آن ها بسیار بیشتر ازکارگران ایرانی بود.این انگلیسی ها اولین مهاجران خارجی به این شهر بودند در مورد این مهاجران باید گفت که همان کاری که برسر آبادان آمد برسردوگنبدان هم آمد درآبادان این مهاجران در محله های زیبای بریم وباوارده در خانه های ساخت ویکتوریای زندگی می کردند و از بیشترین رفاه ممکن برخوردار بودند دردوگنبدان هم وضع به همین منوال بوده وآن ها در محله زیبای نفت زندگی می کرده و از امکانات ورفاه کافی برخوردار بوده و همان طوری که درآبادان ایرانی هادرمحله های احمدآباد و کوفیشه به زندگی نکبت بارخودادامه می دادند دردوگنبدان هم ایرانی ها در محله های رادک و لبنان در فجیع ترین حالات روزگار می گذراند .
پس با مقدمه ای که در بالا گذشت می بینیم که اصولا وجود یک ماده حیاتی آن هم مثل نفت مسلما محرک مهاجرت به این منطقه می باشد در مورد مهاجرت ما دو نوع مهاجرت داریم یکی مهاجرت داخلی ودیگری مهاجرت خارجی . در مورد مهاجرت خارجی که به دوره پیش ازانقلاب برمی گردد که درهرگوشه و کنار این مرزوبوم ما شاهد وجود این افراد بودیم واین افرادکه درفرهنگ ما ایرانیان به آنها بیگانگان می گوییم در قسمت های مختلف این کشور وجود داشته اند وخصوصا درشهرهای نفت خیز که این افراد برای چپاول به این مناطق می آمده اند واز سوی ارباب های خویش مأموریتی به جز چپاول نداشته اند اما با پیروزی انقلاب شکوهمنداسلامی خوشبختانه دست این بیگانگان ازآب وخاک این کشورکوتاه شده است ودرشرکت نفت گچساران هم ما شاهد مهاجرت به این نحو نمی باشیم . اما در مورد مهاجرت داخلی این صنعت محرک ویکی از عوامل مهم مهاجرت به این شهر می باشد که باعث شده این شهرمحل اسکان افرادی باشدکه از گوشه وکنار این کشور برای پیداکردن کار به این شهر مهاجرت کرده اند .
در هر حوضه عوامل متعددی در جذب افراد در آن حوزه مؤثر بوده و همچنین عوامل دیگری که موجب دفع افراد از آن حوزه دارد . این عوامل به صورت علائم + ( مثبت ) و – ( منفی ) نشان داده شده است . عوامل دیگری هم به صورت o ( خنثی ) نشان داده شده است که این علامت برای افراد ضرورتا بی تفاوت ( خنثی ) می باشد برخی از این عوامل موجب هدایت افراد در راه های مختلف می شود. مثلا آب و هوای خوب ٬ عامل جاذب و آب و هوای بد ٬ عامل دافع برای افراد است . اما یک نظام آموزشی خوب ممکن است جزء عوامل مثبت برای کودکان و نوجوانان و عامل منفی برای شهروندانی که فاقد بچه هستند ٬ باشد . ( لهسایی زاده ، ۱۳۶۸ ،ص ۶۲ )
۴-۱۹ نظریه روانستاین ( نظریه دافعه و جاذبه )[۸]
معروف ترین نظریه ای که پدیده مهاجرت را تبیین می کند نظریه دافعه – جاذبه است . بر اساس این نظریه ٬ بعضی مردم به دلیل دافعه های محل اقامت خود و بعضی به سبب جاذبه های محلی که قصد رفتن به آن را دارند نقل مکان می کنند . این نظر را نخستین با روانستاین ( ۱۸۸۹ ) که با بهره گرفتن از داده های سرشماری انگلیس و ولز مسئله مهاجرت را بررسی می کرد ، مطرح ساخت. او چنین نتیجه گیری کرد که در مسئله مهاجرت عوامل ایجاد کننده جاذبه مهمتر از عوامل بوجود آورنده دافعه است: قوانین ظالمانه ٬ مالیات زیاد ٬ آب و هوای نامساعد ٬ شرایط اجتماعی ناخوشایند و حتی اجبار (مانند تجارت برده ) سبب مهاجرت شده اند ٬ اما هیچ یک از عوامل با میل ذاتی انسان برای ارتقای وضعیت مادی خود مقایسه کردنی نیست. بنابراین ٬ بر اساس نظریه روانستاین ٬ دلیل اصلی مهاجرت ارادی ( دست کم در اواخر سده نوزدهم ) ٬ بیشتر تمایل به پیشرفت بوده است تا فرار از موقعیتی ناخوشایند.
. ۴-۲۰ وضعیت مهاجرت دوگنبدان و مقایسه آن با سایر مناطق در نظام شهری ایران
طبق نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ مجموعا تعداد ۱۸۳۲۱ نفربه شهر دوگنبدان وارد شده اند که ازاین تعداد ۶/۵۱ درصد را کسانی که منشأ شهری داشته اند تشکیل می دادند و ۴/۴۸ درصد مابقی هم کسانی بودند که از روستا به شهر مهاجرت کرده اند. از مجموع مهاجرین به شهردوگنبدان که منشأ شهری داشتند ۳/۱۶ درصد ازنقاط شهری شهرستان مورد سرشماری بوده اند و۵/۱۷ درصد از نقاط شهری شهرهای استان مورد سرشماری ( کهگیلویه وبویراحمد ) و ۲/۶۶ درصد مابقی ازنقاط شهری شهرستان های سایراستانها به دوگنبدان مهاجرت کرده اند. یعنی می توان گفت برخلاف نظام شهری ایران که مهاجرت ها به شهرها بیشترازطریق روستاها ست ، شهر دوگنبدان بیشتر مهاجرین آن منشأ شهری داشته اند واین خود تا حدودی نیاز حوزه نفوذ شهری دوگنبدان که در آن نیاز به تخصص های مورد نیاز شرکت نفت می باشد ، که این تخصص ها را بیشتر باید در شهرها جستجو کرد نه در روستاها . از مجموع مهاجرین به شهر دوگنبدان درسال ۱۳۸۵ ، استان کهگیلویه وبویراحمد ( ۶۱درصد) ، استان فارس( ۳/۱۴ درصد) ، استان خوزستان (۱۲درصد) رابه خود اختصاص داده اند . نسبت جنسی مهاجران مرد به زن درسال ۱۳۸۵، ۱۲۳ نفر می باشد که نسبت به سال ۱۳۷۵ که ۱۰۸ نفربوده افزایش یافته است که به نظر می رسد علت آن مهاجرت جوانان پسری است که با گسترش حوزه نفوذ آموزشی شهر دوگنبدان برای تحصیل دردانشگاه آزاداسلامی و دانشگاه پیام نوربه این شهرمهاجرت کرده اند . تعداد ودرصد گروه های سنی واردشده به دوگنبدان در جدول زیر به نمایش گذاشته شده است .
جدول شماره (۴-۵) مهاجرین واردشده به شهردوگنبدان برحسب سن درطی سالهای ۱۳۷۵- ۱۳۸۵
گروه های سنی
تعداد
درصد
جمع
۱۸۳۲۱
۱۰۰
۹-۰
۲۳۷۵
