۲-۵-۱-۸- اﺳﺘﻘﺮاض و ﻧﻘﺶ ﺑﺨﺶ ﺧﺼﻮﺻﯽ در ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﺎﻟﯽ ﺷﻬﺮﻫﺎ ۴۱
۲-۵-۱-۹- ﻣﺸﺎرﮐﺖ و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاری ﺑﺨﺶ ﺧﺼﻮﺻﯽ ۴۲
۲-۵-۱-۱۰- اﻧﺘﺸﺎر اوراق ﻣﺸﺎرﮐﺖ ۴۳
۲-۵-۱-۱۱- اﺳﺘﻘﺮاض از ﺑﺎﻧﮏﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﻣﺎﻟﯽ داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ ۴۴
۲-۵-۱-۱۲- ﺑﻬﺎی ﺧﺪﻣﺎت ﺷﻬﺮی و درآﻣﺪﻫﺎی ﻣﻮﺳﺴﺎت اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ ۴۵
۲-۶- پیشینه پژوهش ۴۶
۲-۶-۱- پژوهش‌های داخلی ۴۶
۲-۶-۲- پژوهش‌های خارجی ۵۱
۲-۷- معرفی شهر جدید بهارستان ۵۳
خلاصه ۵۴

مقدمه ۵۵
۳-۱- روش و طرح پژوهش ۵۵
۳-۲- جامعه آماری ۵۵
۳-۳- روش نمونه گیری و حجم نمونه ۵۶
۳-۴- روش گردآوری داده ­ها ۵۶
۳-۵- ابزار گردآوری داده ­ها ۵۶
۳-۵-۱- روایی ابزار سنجش ۵۶
۳-۵-۲- پایایی ابزار سنجش ۵۶
۳-۶- روش­های تجزیه و تحلیل داده ­ها ۵۷
۳-۶-۱- تصمیم ­گیری با معیارهای چندگانه ۵۷
۳-۶-۱-۱- تاپسیس (TOPSIS) 58
۳-۶-۱-۲- فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) 60
۳-۶-۱-۲-۱- استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی برای تصمیم ­گیری گروهی ۶۲

۳-۶-۱-۳- تاپسیس فازی ۶۳
خلاصه ۶۷

مقدمه ۶۹
۴-۱- روش­های تامین مالی پایدار در شهر جدید بهارستان شامل چه مواردی است؟ ۶۹
۴-۲- اولویت­ بندی روش­های تامین مالی پایدار در شهر جدید بهارستان به چه صورتی است؟ ۷۵
۴-۲-۱- مرحله اول: شناسایی معیارها ۷۶
۴-۲-۲- مرحله دوم: تعیین وزن اهمیت نسبی معیارها ۷۶
۴-۲-۲-۱- محاسبه نرخ ناسازگاری ماتریس مقایسات زوجی ۷۷
۴-۲-۲-۲- فازی کردن اوزان معیارها ۸۰
۴-۲-۳- مرحله سوم: اولویت‌بندی استراتژی‌ها با بهره گرفتن از روش تاپسیس فازی ۸۲
خلاصه ۱۰۰

مقدمه ۱۰۱
۵-۱- خلاصه پژوهش ۱۰۱
۵-۲- یافته­های پژوهش ۱۰۲
۵-۳- پیشنهادات ۱۰۳
۵-۳-۱- پیشنهادات کاربردی ۱۰۳
۵-۳- ۲-محدودیت­های پژوهش ۱۰۵
۵-۳-۳- پیشنهاداتی برای پژوهش­های آینده ۱۰۵
 ۱۰۷

خطا

۲۱۴۰/۳۱۵

۳۷

۵۷/۸۴۶

-

-

شکل ۴-۶ نمودار خطی تغییرات عملکرد در گروه ها
توضیح شکل۴-۶ : میزان عملکرد در سه گروه حرکت درمانی در آب ، مکمل گلوکزامین و آب درمانی و کنترل در پیش آزمون به ترتیب ۴۶/۸۳ ، ۴۳/۴۶ و ۴۵/۵۳ امتیاز بود . در پس آزمون ان میزان به ترتیب به ۳۲/۰۰ ، ۳۴/۰۰ و ۵۱/۳۳ رسیده است . میانگین این تفاوت ها از حیث آماری معنادار بود(۰۰۰/۰=P و ۱۴/۲۹۰=F). به عبارت دیگر سه گروه حرکت درمانی در آب ، مکمل گلوکزامین و کنترل در مجموع پیش آزمون و پس آزمون در متغیر عملکرد دارای تفاوت معنادار هستند. در تحلیل واریانس برای داده های مکرر، مهمترین اقدام مقایسه شیب خطوط تغییرات گروه های تحقیق است. در شکل ۴-۶ مشاهده می شود که شیب خط در گروه حرکت درمانی در آب بیشتر از گروه مکمل گلوکزامین وکنترل است. از آنجا که این تفاوت از لحاظ آماری دارای اختلاف معنادار است (۰۰/۰=P و۲۸۷/۹۰۵=F)، در اصطلاح آماری گفته می شود سه گروه دارای تعامل هستند. در مقایسه درون گروهی، نیز پیشرفت یا پسرفت معناداری در مجموع نمرات سه گروه دیده می شود(۰۰/۰=P و ۲۷۴/۳۴۳=F).

فصل پنجم

بحث و نتیجه گیری

اطلاعات این فصل در پنج قسمت ارائه می شود. در قسمت اول، خلاصه ای از بیان مساله و روش اجرای پژوهش گزارش می گردد. در قسمت دوم، یافته های پژوهش به طور کلی بیان می شود. در قسمت سوم، به بحث و نتیجه گیری و مقایسه یافته های همحوان و ناهمخوان مطالعات پیشین پرداخته می شود. پیشنهادات عملی برخاسته از پژوهش در قسمت چهارم ارائه می شود و در نهایت، پیشنهاد های پژوهشی مرتبط با این پژوهش ارائه می گردند.

خلاصه یافته های پژوهشی

آرتروز زانو^[۵۱] از عوامل شایع ایجاد درد در افراد بالاتر از چهل سال است . میزان ابتلا در خانم‌ها نسبت به آقایان بیشتر است . آرتروز یک بیماری تخریبی در مفصل است که از آن به بیماری مفصلی پیشرونده^[۵۲] یاد می‌شود . از این بیماری به نام‌های استئوآرتریت و استئوآرتروز نیز یاد می کنند .
داروهای متعددی در کنترل درد این بیماران بکار برده میشوند . گلوکوزآمین و کندراتین سولفات^[۵۳] از دسته مکمل های خوراکی هستند و ممکن است در کاهش درد این بیماران موثرباشند(منصوری،۱۳۹۰).
حرکت درمانی در آب^[۵۴] تلفیقی از تمرین در آب و فیزیوتراپی است . این روش ، رویکرد درمانی جامعی است که از تمرینات آبی طراحی شده برای کمک به توانبخشی وضعیتهای گوناگون استفاده میکند . هر برنامه تمرینی با اجزای ویژه ای سازماندهی میشود : گرم کردن ، کشش ، قدرت و استقامت عضلانی و رهاسازی . هر جزء به درصد خاصی از زمان کلاس نیاز دارد . حرکت درمانی در آب رویکردی بدیع برای درمان در آب است که اتکا به نفس را در میان بیماران افزایش میدهد ، به زمان کاری کمتری نیاز دارد و حداکثر استفاده را از استخر در مقایسه با برنامه های سنتی آن خواهد داشت .
هدف پژوهش مقایسه دو روش درمانی حرکت درمانی در آب و مصرف مکمل های گلوکزامین و کندراتین در بیماران زن مبتلا به استئوآرتریت زانو بود. آزمودنی های این تحقیق ۴۵ نفر از زنان ۴۰ تا ۶۰ سال بودند که توسط پزشک متخصص معاینه شده و مبتلا به بیماری استئوآرتریت ضعیف یا متوسط بودند و به طور تصادفی به سه گروه: حرکت درمانی در آّب با میانگین سن (۵۴/۵۸±۵/۲۸۲)، قد(۱۶۵/۶۷±۳/۲۰۰) و وزن(۷۷/۱۷±۴/۴۸۹)، گروه مکمل گلوکزامین و کندراتین با میانگین سن(۵۵/۵۴±۴/۴۲۷)، قد(۱۶۳/۶۹±۲/۹۵۵) و وزن(۷۳/۶۲±۴/۱۵۴)، وگروه کنترل با میانگین سن (۵۵/۸۷±۳/۰۲۱)، قد(۱۶۶/۴۷±۲/۰۶۶) و وزن(۷۷/۴۷±۲/۶۶۹) تقسیم شدند. ابزار اندازه گیری شامل دو پرسشنامه عملکرد (WOMAC) و مقیاس دیداری درد (VAS) بود.
اولین ارزیابی در هفته اول بود. از نمونه های مورد پژوهش خواسته شد که طی ۸ هفته انجام پژوهش مکمل درمانی تجویزی را طبق نسخه پزشک مصرف کرده و تغییر خود سرانه در مقدار و نحوه مصرف نداده و هم چنین حرکات منظم ورزشی و روش های فیزیوتراپی را بجز آنچه که از گروه آب درمانی خواسته خواهد شد، به برنامه فعالیتی خود اضافه ننمایند. سپس گروه آب درمانی، برنامه آب درمانی را به مدت ۸ هفته و هر هفته ۳ جلسه و هر جلسه۳۰ - ۴۵ دقیقه در استخر تحت نظر پژوهشگر و هیدروتراپ انجام دادند. در هر جلسه توسط هیدروتراپ و پژوهشگر حرکات درمانی در آب گرم حدود ۲۸ – ۳۰ درجه سانتیگراد نمایش داده شد و سپس گروه آب درمانی تمرینات را طبق برنامه اجرا نمودند. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده از روش های آمار توصیفی و استنباطی استفاده شد. از آمار توصیفی جهت تدوین توزیع فراوانی، میانگین و درصد ها و از آمار استنباطی جهت معناداری فرضیه ها استفاده شد. عملیات آماری با بهره گرفتن از نرم افزار SPSS نسخه ۱۷ انجام گرفت و سطح معناداری آزمون ها P<0/05 در نظر گرفته شد.
درد زانو و عملکرد آزمودنی ها در هر دو گروه حرکت درمانی در آب و مصرف مکمل گلوکزامین و کندراتین پس از اجرای پروتکل به میزان معنی داری بهبود یافته بود، ولی بهبود در گروه حرکت درمانی در آب بیشتر از گروه مکمل گلوکزامین و کندراتین بود.

بحث و نتیجه گیری و مقایسه یافته های همخوان و ناهمخوان

نتایج این مطالعه نشان داد
که انجام تمرینات حرکت درمانی در آب و مصرف مکمل گلوکزامین و کندراتین هر دو باعث بهبود عملکرد و درد در بیماران استئوآرتریت می شود. در ادامه توضیح بیشتر این مطلب با بازخوانی نتایج بدست آمده از این مطالعه و مطالعات پیشین ارائه می گردد.
در تحقیق حاضر یک سری عوامل اندازه گیری شد که نتایج زیر را در بر داشت :
فرضیه اول : میزان درد آزمودنی های گروه حرکت درمانی در آب بعد از اجرای تمرینات بهبود پیدا کرده بود.
هینمن^[۵۵] و همکاران (۲۰۰۷)، در مطالعه ای به بررسی تاثیر آب درمانی بر روی بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو و ران پرداختند. در پایان نتیجه گرفتند که آب درمانی باعث کاهش درد و خشکی صبحگاهی و افزایش عملکرد حرکتی و دیگر فاکتورها می شود، فولی^[۵۶] و همکاران (۲۰۰۳)، در مطالعه ای گزارش نمودند که قدرت و سرعت راه رفتن در گروه آب درمانی نسبت به تمرین درمانی در خشکی بهبود قابل توجهی را نشان میدهد. که این تحقیقات با تحقیق حاضر همخوانی دارد که احتمالا به دلیل مدت زمان و تعداد روزهای یکسان در آب درمانی و مقاومت آب در تمرینات بوده است.
فرضیه دوم : میزان عملکرد آزمودنی های گروه حرکت درمانی در آب بعد از اجرای تمرینات بهبود پیدا کرده بود.
مهرابیان و همکاران (۱۳۹۱)، طی تحقیقی در رابطه با “تاثیر یک دوره منتخب ورزش در آب بر درد، میزان علائم، عملکرد حرکتی و کیفیت زندگی زنان سالمند مبتلا به استئوآرتریت زانو” به این نتیجه رسیدند که انجام تمرینات ورزش در آب توسط بیماران مبتلا به استئوآرتریت به طور کامل امکان پذیر و راحت می باشد که تمامی نتایج این تحقیقات با نتیجه تحقیق حاضر همخوانی دارد که احتمالا به دلیل آزمودنی های زن و سالمند در هر دو تحقیق می باشد.
لوند^[۵۷] و همکاران (۲۰۰۸) در بررسی تاثیر ورزش در آب و خشکی در بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو نشان دادند که ورزش در آب بهبود معنی داری را در شدت درد، علایم بیماری، عملکرد حرکتی و کیفیت زندگی افراد مبتلا به استئوآرتریت زانو موجب نمی شود که با تحقیق حاضر همخوانی ندارد.
دلایل احتمالی تفاوت های به دست آمده در یافته های این تحقیق با تحقیقات دیگر را می توان به متفاوت بودن روش تحقیق و یا بعضی از متغیر های تحقیق همچون نوع پروتکل تمرینی، ابزار اندازه گیری و حتی شدت بیماری آزمودنی های شرکت کننده در این تحقیقات نسبت داد.
فرضیه سوم : میزان درد آزمودنی های گروه گلوکزامین و کندراتین بعد از مصرف مکمل بهبود داشته است.
جستان مرنی و همکاران (۱۳۸۹)، به نتایجی رسیدند که رژیم دو دارویی گلوکزامین با پردنیزولون در یک دوره درمانی ۱۲ هفته ای تاثیر بهتری نسبت به رژیم تک دارویی گلوکزامین در کاهش درد و بهبود عملکرد مفصلی بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو دارد. با تحقیق حاضر همخوانی دارد که احتمالا به دلیل تشابه مقدار دوز مصرف مکمل گلوکزامین و کندراتین در طول مدت درمان بوده است.
فرضیه چهارم : میزان عملکرد آزمودنی های گروه گلوکزامین و کندراتین بعد از مصرف بهبود داشته است.
پوژالت^[۵۸] و همکاران(۱۹۸۰)، در گروهی که مکمل دریافت کرده بودند بهبود قابل توجه در درد، تندرنس مفصل وتورم مشاهده شد. جستان مرنی و همکاران (۱۳۸۹)، به نتایجی رسیدند که رژیم دو دارویی گلوکزامین با پردنیزولون در یک دوره درمانی ۱۲ هفته ای تاثیر بهتری نسبت به رژیم تک دارویی گلوکزامین در کاهش درد و بهبود عملکرد مفصلی بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو دارد. که با نتایج تحقیق حاضر همخوانی دارد. که احتمالا به دلیل تشابه مقدار دوز مصرف مکمل گلوکزامین و کندراتین در طول مدت درمان بوده است.
فرضیه پنجم : بین میزان درد گروه حرکت درمانی در آب و مصرف مکمل گلوکزامین و کندراتین قبل و بعد از دوره درمان تفاوت معنی داری وجود داشت.
براون^[۵۹] و همکاران (۲۰۱۰)، در تحقیقی “اثر یک برنامه پیاده روی و مکمل گلوکزامین سولفات بر روی بیماران مبتلا به استئوآرتریت مفصل زانو و ران” این را نشان دادند که استفاده از گلوکزامین و کندراتین باعث بهبود علائم در بیماران مبتلا به استئوآرتریت می شود. این تحقیق با تحقیق حاضر همخوانی دارد، گلوکزامین و کندراتین بر روی اجزای مایع سینوویال تاثیر می گذارد و باعث بهبود علائم می شود.
فرضیه ششم : بین میزان عملکرد گروه حرکت درمانی در آب و مصرف مکمل گلوکزامین و کندراتین قبل و بعد از دوره درمان تفاوت معنی داری وجود داشت.
یلفانی و همکاران (۱۳۹۱)، در مطالعه “مقایسه میزان تاثیر یک دوره آب درمانی و فیزیوتراپی بر عملکرد، راه رفتن و کنترل دینامیک افراد مبتلا به استئوآرتریت مفصل زانو” دریافتند که آب درمانی نیز مشابه با فیزیوتراپی اثر بخشی معنی داری بر روی بیماران داشت. پورفرضی و همکاران (۱۳۸۸)، دریافتند که دو رژیم درمانی دو دارویی گلوکزامین همراه با کلروکین و رژیم تک دارویی گلوکزامین در مدت ۱۲ هفته تاثیر معنا داری در درمان بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو و کاهش درد آنها نشان دادند که با نتایج تحقیق حاضر همخوانی دارد. دلایل همخوانی این تحقیقات با تحقیق حاضر می تواند مقدار دوز مصرف مکمل گلوکزامین وبرنامه آب درمانی
مشابه باشد.
میزان بهبود درد و عملکرد در گروه حرکت درمانی در آب نسبت به گروه مکمل گلوکزامین و کندراتین بیشتر بوده است که این مطلب نیز احتمالا می تواند ناشی از فواید و تاثیرات درمان های فعال نسبت به درمان های غیر فعال و بویژه اثرات سودمند آب درمانی نسبت به سایر درمان ها باشد.

نتیجه گیری

در مجموع نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد که هر دو روش درمانی بر روی بهبود درد و عملکرد بیماران مبتلا به استئوآرتریت تاثیرگذار است. اما در مقایسه دو گروه آب درمانی و مصرف مکمل گلوکزامین و کندراتین ، بهبود بیشتری در درد و عملکرد بیماران گروه آب درمانی نسبت به گروه مکمل گلوکزامین و کندراتین دیده شد، و همچنین بهبود بیشتری در عملکرد و درد بیماران گروه مکمل گلوکزامین و کندراتین نسبت به گروه کنترل دیده شد.

پیشنهاد های عملی حاصل از پژوهش

نتایج این تحقیق نشان می دهد درمان استئوآرتریت توسط حرکت درمانی در آب بهبود بیشتری در عملکرد و درد در بیماران ایجاد می کند بنابراین پیشنهاد می شود برای بهبود بیماران از ورزش و حرکت درمانی در آب استفاده شود.

جنگ نفتکش‌ها در خلیج فارس یک رویداد تعیین کننده در تاریخ نیروی دریایی ایران است که بازتابی از استراتژی دریایی ایران یعنی همان استراتژی ممانعت از دسترسی دیگران به خلیح فارس می‌باشد. مناقشه بین ایران و عراق در مراحل اولیه در خشکی جریان داشت و فقط چند واحد کوچک دریایی نقش پشتیبانی اندکی در منطقه اطراف خرمشهر ایفا می‌کردند. در سال ۱۹۸۴، عراق متوجه شد ابتکار عمل در جنگ زمینی را از دست داده و تصمیم گرفت توجه خود را بر قدرت هوایی متمرکز نماید. عنصر اصلی استراتژی عراق حمله به مناطق استراتژیک ایران و فلج کردن اقتصاد این کشور بود. به همین منظور، به تأسیسات نفتی حیاتی ایران در جزیره خارک حمله کرد که ۸۵ در صد از صادرات نفتی ایران ازطریق نفتکش‌ها از این بندر انجام می‌شد. بندر خارک مهم‌ترین هدف جنگنده‌های میراژ ۱F- عراقی مسلح به موشک‌های اگزوسه ضد کشتی بود. در پاسخ یه این حملات، ایران با حمله به نفتکش‌های متعلق به کشورهای حامی عراق در خلیج فارس درصدد پاسخ‌گویی بر‌آمد با این امید که دولت‌هایی چون عربستان و کویت از حمایت عراق دست بردارند.
در اوایل سال ۱۹۸۴، یک اسکادران از فانتوم‌های ۴F- داگلاس مک دانل از پایگاه هوایی وحدت به فرودگاه بندرعباس منتقل شد و در زمینه حملات دریایی مجددا آموزش دید. نیروی دریایی ایران، اطلاعات مربوط به اهداف مورد نظر خود را از فرماندهی دریایی مستقر در بندرعباس دریافت می‌کرد. گروه مسئول هدف‌گیری نفتکش‌ها، اطلاعات خود را از منابع مختلف که شامل ایستگاههای مستقرشده توسط سپاه پاسداران در سکوهای نفتی، ایستگاههای رادار نیروی دریایی در سواحل اطراف تنگه هرمز و اطلاعات گزارش شده از تهران (دریافت شده از طریق تلفن‌های میکرو ویو با تروپوسکاتر)، جمع‌ آوری می‌کرد. در مراحل نهایی انتخاب اهداف، رسته سوم از مرکز دفاع هوایی نیروی هوایی ایران (که به یگان یکم نیروی دریایی و فرماندهی ناوگان ایران در خلیج فارس هم معروف بود،) هواپیماهای گشتیP-3F  نیروی هوایی را برای شناسایی و تایید آخرین موقعیت اهداف مورد نظر به کار گرفت.

ایران برای اولین بار در ۱۳ ماه می ۱۹۸۴، با یک فروند هواپیمای ۴F- در ۸۵ مایلی سواحل بحرین، نفتکش “ام کسبه” را که نفت خام کویت را حمل می‌کرد، با بهره گرفتن از یک موشک کروز ماوریک ۶۵ AGM- مورد حمله قرار داد. در ماه می چهار کشتی دیگر حامل نفت کویت نیز هدف حمله قرار گرفت. حمله دیگر در تاریخ ۱۰ ژوئن به پنجمین تانکر در مسیر کویت رخ داد. استفاده ایران از جنگنده‌های فانتوم (که تعداد کمی از آنها عملیاتی بودند،) نشان‌ دهنده اهمیت موضوع از دید ایران می‌باشد. آسیب وارد شده به کشتی‌ها در اکثر موارد جزئی بود و هیچگونه تلفات جانی هم نداشت. در اثر این حملات، موشک‌های ماوریک قابل استفاده ایران به زودی تمام شد و از اواسط ۱۹۸۴، هواپیماهای ۴F- ایران مجبور شدند از موشک‌های ۵۷ میلی‌متری هوا به زمین ساخت چین استفاده کنند.
نیروی دریایی ایران گاهی به دلیل نواقص و ناکارآمدی‌های هواپیماهایP-3F نیروی هوایی که در جزیره لاوان مستقر بودند، عملیات‌های خود را قطع می‌کرد. کمبود قطعات و امکانات لازم برای نگهداری هواپیماها باعث می‌شد که تعداد پروازهای هواپیماهای گشتی روزانه از دو مورد بیشتر نباشد. این امر نیروی هوایی را بر آن می‌داشت که کمبود هواپیماهای ۳ P- را با هواپیماهای هرکولC-031E/H  از اسکادران حمل ونقل شیراز جبران کنند.
پردازش غیراتوماتیک داده‌ها و اتکا به هواپیماهای نامطمئن، نیروی دریایی و همچنین سپاه پاسداران را بر آن داشت که از دولت بخواهند به تهیه سیستم لازم برای استقرار موشک‌های ضد کشتی کروز اقدام کند. در اواسط سال ۱۹۸۴، دولت ایران به نیروی دریایی اختیار داد مذاکرات لازم را برای خرید سیستم موشک‌های کروز کرم ابریشم را که غالباً توسط چین ساخته می‌شد، انجام دهد. اگرچه نیروی دریایی سپاه پاسداران و نیروی دریایی ارتش هر دو در زمینه این سفارش فعال بودند، اما سفارش خرید موشک‌های کرم ابریشم از سوی فرماندهان نیروی دریایی ارتش در تهران صادر شد.
همکاری بین نیروی دریایی ارتش و نیروی دریایی سپاه بسیار تنگاتنگ بود. نیروی دریایی سپاه معمولاً با عملیات ویژه و حملات سبک خود به‌عنوان بخش تکمیل کننده ساختار متعارف نیروی دریایی ارتش عمل می‌کرد.
نیروی دریایی سپاه که بهتر از نیروی دریایی ارتش پی‌ریزی شده بود، در طول جنگ نیز از تجهیزات بهتر و آموزش مشاوران خارجی برخوردار بود. این امکانات به همراه جسارت بیشتر نیروهای سپاه به سرعت باعث افزایش سهم این نیرو در عملیلت‌های دریایی ایران ‌شد. نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش ایران در ادامه همکاری‌های نزدیک خود، بعد از جنگ ایران و عراق، تقریباً تمامی پست‌های عالی فرماندهی، آموزشی و لجستیکی خود را ادغام کردند. ( برای مثال، علی شمخانی که از فرماندهان نیروی دریایی سپاه بود، در دسامبر ۱۹۸۹ با حفظ سمت خود به فرماندهی کل نیروی دریایی ایران منسوب شد).
حمله ایران به نفت‌کش‌ها رفته رفته بسیار گزینشی و محدود به کشتی‌های عراقی شده بود. اما در ۵ جولای ۱۹۸۴، ایران با حمله به نفت‌کش “پرایم‌ رز"۱ که حامل نفت خام عربستان سعودی بود، دامنه جنگ نفت‌کش‌ها را گسترش داد. در ادامه همان ماه، ایران ۱۳ فروند کشتی دیگر را نیز مورد هدف قرار داد و گستره حملات خود را از خلیج فارس تا تنگه هرمز کشاند. کشتی “گاز فانتین"۲ که حامل گاز مایع بود وکشتی اسکورت “پاسیفیک پروتکتور"۳ (تحت پرچم پاناما) در ۱۲ و۱۹ اکتبر توسط هواپیماهای جنگنده مورد هدف قرار گرفتند. میزان خرابی این دو کشتی در اثر آتش به حدی بود که غیر قابل بازسازی و تعمیر بودند و مالکان‌شان آنها را اوراق کردند. حمله به کشتی “پاسیفیک پروتکتور” بیشترین تلفات جانی را در پی داشت. طبق گزارشات، دو نفر کشته و ۱۱ نفر مفقود شدند. اما در کل، حملات ایران به کشتی‌ها تلفات چندانی به دنبال نداشت و در سراسر آن سال فقط ۲۳ نفر کشته گزارش شد.
هواپیماهای بال ثابت نیروی هوایی ایران در طول سال ۱۹۸۵ نیز به حملات خود ادامه دادند که در ۳۱ جولای ۱۹۸۵ به ۱۲ مورد رسید. اما علیرغم انتقال اسکادران دوم فانتوم به بندرعباس در ژوئن ۱۹۸۵، حملات نیروی هوایی ایران در دریا کاهش یافت و در نیمه دوم سال به چهار مورد رسید. کمبود شدید قطعات یدکی هواپیماهای ۴F-، ایران را در انجام عملیات با مشکلات جدی مواجه کرد. بعلاوه، نیروی زمینی ایران هم که درگیر حملات زمینی بود، به پشتیبانی نیروی هوایی نیاز مبرم داشت.
تاکتیک حملات دریایی ایران در جولای ۱۹۸۵ تغییر کرد. آنها از هلیکوپترهای آمریکایی کبریAH-IJ  برای حمله به کشتی‌ها استفاده کردند. هلیکوپترها که از سکوی نفتی رشادت و جزیره ابوموسی در قسمت جنوبی خلیج‌ فارس بعنوان پایگاه عملیات‌های خود استفاده می‌کردند، در سال ۱۹۸۶ تعداد حملات خود را، در مقایسه با ۱۶ مورد حمله هواپیماهای بال ثابت، به ۲۱ مورد افزایش دادند. اما افزایش عملیات‌های زمینی ایران و نیاز نیروهای زمینی به پشتیبانی نیروی هوایی باعث شد که توجه بالگردهای ایران به جنگ زمینی متمرکز شود.
در پاییز سال ۱۹۸۶، کشتی‌های ایران وارد جنگ نفت‌کش‌ها شدند که دامنه آن روز به روز گسترش می‌یافت. نیروی دریایی ایران در اوایل سپتامبر، اولین حمله خود را علیه نفت‌کش ال‌فونتاس۱ انجام داد که حامل پرچم کویت بود و تا پایان سال به سه فروند کشتی دیگر نیز حمله کرد. بیشتر حملات ایران از فاصله نزدیک (در محدوده ۱۰ مایل دریایی) با ناوچه‌های کلاس سام و موشک‌های کوچک سی‌کیلر۲ ضد کشتی ساخت انگلستان انجام می‌شد. به تدریج که از ذخیره موشک‌های سی‌کیلر کاسته شد، ناوچه‌های ایرانی به نبردهای نزدیک‌تر با بهره گرفتن از توپ روی آوردند. این حملات معمولاً در تاریکی شب و در قسمت جنوبی خلیج فارس صورت می‌گرفت. حمله علیه کشتی‌ها با بهره گرفتن از اطلاعات فراهم شده از ستاد فرماندهی در بندر‌عباس، در منتهی‌الیه شمالی تنگه هرمز یا در منطقه ساحلی در مجاورت آب‌های سرزمینی ایران انجام می‌شد.
ایران در اوایل سال ۱۹۸۷، برای افزایش کارآمدی حملات خود علیه نفت‌کش‌ها به کاشت مین روی آورد. طراحی مین‌های ایران، عمدتا براساس مین‌های تماسی ۰۸ vintage M- روسی  که در جنگ جهانی اول مورد استفاده قرار می‌گرفت، انجام می‌شد. نیروی دریایی ایران مین‌ها را در دریای عمان، آب‌های شمالی امارات متحده عربی و آبراه‌های نزدیک قطر کار می‌گذاشت. این سلاح ایران ریسک حمل و نقل نفت در خلیج فارس را به شدت افزایش داد که از اهداف اولیه استراتژی ممانعت از دسترسی دیگران به خلیج فارس بود. به همین دلیل نرخ بیمه کشتی‌ها از ۲۵/۰ به ۵/۷ درصد از ارزش بار کشتی افزایش یافت که تأثیر منفی بسیار زیادی بر کشتیرانی در خلیج‌ فارس داشت. ایران با صرف کمترین هزینه و کار گذاشتن کمتر از ۲۰۰ عدد مین دارای فن‌آوری پایین، توانست در راستای استراتژی ممانعت، ابتکار عمل را در خلیج‌ فارس به دست بگیرد.
اولین کشتی در ۵ ژانویه با یک مین ایرانی برخورد کرد. تا پایان سال، نه فروند کشتی دیگر نیز به این مین‌ها اصابت کردند. نیروی دریایی آمریکا تا اواسط ژوئن ۱۹۸۷، در تلاش بود تا مین‌های ۰۸ M- ایرانی موجود درعمق آبراه‌های منتهی به پایانه “مینا احمدی” کویت را خنثی کند. این اقدام به شکل‌گیری یک عملیات عمده مین‌روبی منجر شد و موثر بودن مین‌های قدیمی اما کارآمد ایران را در اجرای استراتژی ممانعت نشان داد. بیشتر از یک ماه طول کشید تا مین‌روب‌های آمریکا و عربستان تنها کانال منتهی به بزرگترین پایانه نفتی کویت را مین‌روبی کنند.
کارآمدی مین‌های ایران که توسط قایق‌های تندرو سپاه مستقر در جزیره ابوموسی یا توسط نیروی دریایی ارتش ایران کار گذاشته می‌شد، تا حد زیادی به مهارت افراد دست‌اندر‌کار بستگی داشت. بسیاری از مین‌ها به خاطر آموز‌ش‌های ناکافی و سرعت بالای افرادی که آنها را کار می‌گذاشتند، عمل نمی‌کردند و غرق می‌شدند. بعضی دیگر از مین‌ها نیز بر روی آب شناور می‌شدند که خطر بزرگی برای کشتیرانی به‌وجود می‌آوردند که این امر نقض قوانین بین‌المللی نیز محسوب می‌شد. این نواقص فنی و پیامدهای آن، ایران را در معرض اقدامات تلافی‌جویانه از سوی آمریکا قرار می‌داد. در آوریل ۱۹۸۷، نیروی دریایی ایران با ادعای “افزایش امنیت آب‌راه تنگه هرمز برای کشتیرانی” دست به مین‌روبی این تنگه زد. ایران از اشتباهات خود در زمینه مین‌گذاری درس گرفت و در ماه های بعد، مسئولیت مین‌گذاری را فقط به نیروی دریایی ارتش و تعداد محدودی از قایق‌هایBoghammer  نیروی دریایی سپاه که پایگاهشان در جزیره ابوموسی بود، سپرد.
ایران پس از مین‌گذاری‌های گسترده، به ایجاد پایگاه های مستحکمی برای استقرار موشک‌های کروز ضد کشتی کرم ابریشم   ۲HY- ساخت چین در طول تنگه هرمز، اقدام کرد. قبل از آن نیز موشک‌های کرم ابریشم Styx SSN-2AlB  (دارای سوخت هیدروژن مایع) ساخت شوروی را که از سکوهای عراقی در شمال خلیج فارس به غنیمت گرفته بود، علیه پایانه نفتی کویت استفاده کرده بود. اگرچه توسل به موشک علیه کشتی‌های جنگی مدرن مجهز به امکانات تدافعی الکترونیکی و سپر چف۱ کارآیی چندانی ندارد، اما کلاهک موشک‌های کرم ابریشم با وزن ۱۰۰۰ پوندی خود، سه برابر بزرگ‌تر از موشک‌های اگزوسه هستند.
تا پایان آوریل ۱۹۸۷، ایران دو پایگاه عمده، چندین سکوی پرتاب، دست کم چهل و هشت موشک کرم ابریشم و سه سیستم رادار جستجو‌گر متحرک را برای خود فراهم کرده بود. سایت‌های تدارک دیده شده شامل یک سکوی مستحکم برای پرتاب کننده موشک و یک جعبه کابل برای دریافت اطلاعات از رادار بود. اغلب سایت‌ها برای مقابله با عکسبرداری‌ها و حملات هوایی و دریایی احتمالی استتار شده بودند. در اواخر ماه می، با گسترش تنش بین ایران و آمریکا، ایران یکی از سکوهای پرتاب موشک خود را از جزیره قشم در تنگه هرمز به چتر موشکی هاوک۱ خود در پایگاه دریایی بندر‌عباس منتقل کرد. سکوی دیگر به سمت شرق به سایت کوهستک۲ منتقل شد.
تجهیزات پرتاب موشک در پایگاه هاوک نیروی دریایی ایران در بندر‌عباس از نوع پیشرفته هاوک (Hawk -I) بود که سال قبل به‌عنوان بخشی از ماجرای ایران کنترا۳، از آمریکا دریافت کرده بود. در کل، آمریکا بین نوامبر ۱۹۸۵ تا جولای ۱۹۸۶، بیش از هشت موشک و قطعات لازم برای ارتقاء رادارها را به ایران ارسال کرد. نکته طنز‌آمیز این است که آخرین محموله تجهیزات ارتقاء رادارهایHawk -I  به مقصد بندرعباس در همان هواپیمایی حمل می‌شد که رابرت مک‌فارلین، مشاور امنیت ملی آمریکا، به قصد دیدار مخفیانه از ایران در آن نشسته بود. تمام این ماجراها درست در زمانی روی می‌داد که نیروی دریایی آمریکا، بی‌خبر از همه جا، در تدارک حمله هوایی به پایگاه دریایی بندرعباس که آن‌را بی‌دفاع می‌دانست، بود.
ایران مطمئن بود که اگر به پرتاب موشک از سایت‌های خود در تنگه هرمز اقدام کند، با واکنش تلافی‌جویانه آمریکا مواجه خواهد شد. اما صرف مالکیت موشک‌های کرم ابریشم توسط ایران هم کافی بود که واکنش آمریکا و قدرت‌های بزرگ دیگر را به دنبال داشته باشد. ایران رفته رفته به ارزش استراتژی ممانعت از دسترسی دیگران به خلیج فارس پی می‌برد.
تا اواخر جولای ۱۹۸۷، آمریکا، ژاپن و سایر قدرت‌های غربی به تهدیدات روزافزون پیش روی جریان نفت در خلیج فارس آگاه شده بودند. نیروهای دریایی غربی به سرعت روانه خلیج ‌فارس شدند. ناو هواپیمابر فرانسویClemenceau  در ماه آگوست به دریای عرب رسید و به صورت غیررسمی در آموزش حملات هوایی با نیروی دریایی آمریکا همراهی ‌کرد.
ایران که از استراتژی ممانعت خود نهایت استفاده را می‌کرد، حملات خود به کشتی‌های کویتی را افزایش داد. کویت که از تهدیدات روزافزون ایران واهمه داشت و از متحد غیرقابل اعتماد خود، عراق، ناامید بود، از آمریکا و شوروی درخواست کرد از صادرات نفتی این کشور حمایت کنند. شوروی که درپی فرصتی برای افزایش نفوذ خود در خلیج فارس بود، بلافاصله پاسخ مثبت خود را اعلام کرد. دو کشور فوراً قراردادی را برای کرایه سه فروند نفت‌کش شوروی امضا کردند. آمریکا هم که از افزایش حضور و نفوذ شوروی در قلب منطقه تأمین‌کننده نفت غرب نگران بود، در موضع قبلی و اکراه خود از درگیری بیشتر بازنگری کرد و موافقت نمود که ۱۱ فروند نفت‌کش کویتی را تحت پرچم خود درآورد و آنها را از حمایت نیروی دریایی آمریکا برخوردار سازد.
آمریکا و شوروی از خطر نا‌آرامی‌های خلیج فارس برای نیروهای دریایی بی‌طرف و کشتی‌های غیرنظامی، به خوبی آگاه بودند. در ۱۶ ماه می، یک فروند کشتی باری غیرنظامی شوروی توسط قایق‌های تندرو نیروی دریایی سپاه مورد هدف قرار گرفت و در بعد از ظهر همان روز، یک فروند نفت‌کش این کشور که در اجاره کویت بود، در حال عبور از آب‌های کویت، به یک مین، برخورد کرد. روز بعد نیز اصابت یک فروند موشک اگزوسه به ناو آمریکایی که به اشتباه توسط یک خلبان عراقی شلیک شد، جان ۴۰ ملوان آمریکایی را گرفت.
مین‌های ایران هرچند که ارزان قیمت بودند، اما در قدرت نقش مهمی را ایفا می‌کردند. بعلاوه، تجهیزات مدرن مین‌یابی نیروی دریایی شوروی و غرب هم در برابر تهدید این مین‌های قدیمی ناتوان می‌ماندند. در عرض چند هفته، نیروی دریایی چند کشور غربی به همراه چندین فروند کشتی به نیروی مین‌یابی کوچکی که فقط از آمریکا و شورای همکاری‌های خلیج فارس تشکیل شده بود، پیوستند. در شب ۲۱ سپتامبر، نیروی دریایی آمریکا به کشتی مین‌گذار “ایران اجر” حمله کرد و آنرا به تسخیر خود درآورد. به این ترتیب از حجم عملیات‌های مین‌گذاری ایران کاسته شد.
ماه بعد، قایق‌های تندرو نیروی دریایی سپاه که به سوی یک فروند نفت‌کش حامل پرچم آمریکا آتش گشوده بودند، توسط هلیکوپترهای جنگنده آمریکاییKiowa  مورد هدف قرار گرفتند. بعد از آنکه سه فروند از این قایق‌ها غرق شدند و چهار فروند دیگر به تصرف نیروهای آمریکایی درآمدند، ایران در صدد یک “پاسخ دندان‌شکن” به حمله آمریکا بر‌آمد. نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش ایران به پشتیبانی یکدیگر اقداماتی را در نزدیکی جزیره فارسی به عمل آوردند. اوج این تهدیدات حمله مشترک آنها به نفت‌کش‌های پرچم‌گذاری شده در سوم اکتبر بود که ایران آنها را تحت اسکورت “دشمن” می‌نامید.
در ۱۴ اکتبر، ایران یک فروند موشک کرم ابریشم را از شبه جزیره فاو به سمت جنوب غرب به سوی پایانه نفتی “الشعیبه” در سواحل بندر “الاحمدی” کویت پرتاب کرد که به نفت‌کش تازه از راه رسیده سونگاری اصابت کرد. این نفت‌کش در مالکیت آمریکا اما تحت پرچم لیبریا بود. دو روز بعد، دو فروند موشک کرم ابریشم از شبه جزیره فاو به سوی نفت‌کش “سی ایل سیتی” که حامل پرچم آمریکا بود، پرتاب شد. در اثر این حمله ساختار این نفت‌کش ۸۱۲۸۳ تنی آسیب بسیار جدی دید و ۱۰ نفر از خدمه آن زخمی شدند. کاپیتان “جان هانت” با ملیت آمریکایی از جمله آسیب‌دیدگان بود که بینایی خود را از دست داد. اگرچه دولت کویت به شدت آمریکا را به حمله به سایت موشک‌های کرم ابریشم ایران در شبه جزیره فاو ترغیب می‌کرد، اما آمریکا برای تلافی حملات ایران، سکوهای نفتی “رستم” (یا همان رشادت) در جنوب خلیج فارس را منهدم کرد. مقامات کویت در مورد اعتبار وعده‌های آمریکا برای اجرای حملات تلافی‌جویانه علیه سایت‌های موشک‌های کرم ابریشم ایران ابراز تردید می‌کردند. ایران  با اولین حملات خود علیه نفت‌کش‌های کویتی پرچم‌گذاری شده، تقریباً توانست ائتلاف نوپای آمریکا- کویت را متزلزل سازد. موشک‌های کرم ابریشم به ایران برای اجرای استراتژی ممانعت خود کمک بسیاری کرد.
انهدام سکوی نفتی “رستم” (که تولید نفت در آن از دو سال قبل متوقف شده بود،) توسط نیروی دریایی آمریکا، موجب تعجب مقامات ایرانی شد. این حمله که با فریب نیروهای ایرانی و بدون هیچ‌گونه مقاومتی انجام شد، سایت راداری را که نیروی دریایی سپاه در حملات مشترک خود با نیروی دریایی ارتش به آن متکی بود، از بین برد. انهدام چنین مرکز مهمی از حجم حمله علیه نفت‌کش‌ها کاست و باعث شد که نقش نیروی دریایی ارتش ایران که به رادارهای سنتی سوار بر کشتی‌ها و سیستم‌های ۲ C مجهز بود، در حمله به نفت‌کش‌ها در جنوب خلیج فارس پررنگ‌تر شود.
با انهدام سکوی نفتی رستم و آغاز زمستان و کمبود دوره‌ای قطعات یدکی لازم برای نیروی دریایی، از شدت جنگ نفت‌کش‌ها کاسته شد و ایران توجه خود را به جنگ زمینی معطوف نمود. تا پایان سال ۱۹۸۷، نیروی دریایی ارتش و سپاه ایران، جمعاً به ۸۷ فروند کشتی حمله کرده بودند که دو برابر سال ۱۹۸۶ بود.
با گرم‌تر شدن هوا در بهار ۱۹۸۸، ایران مرحله جدیدی از مین‌گذاری‌ها را آغاز کرد. در ۱۴ آوریل ۱۹۸۸، کشتی آمریکایی ساموئل.بی. رابرتز  اولین قربانی این مین‌گذاری‌ها بود. این مین که حاوی ۲۵۸ پوند تی‌ان‌تی بود، حفره‌ای به قطر نه فوت در ته کشتی ۳۷۰۰ تنی ایجاد کرد و تقریباً آنرا به قعر دریا فرستاد. بیش از بیست نفر در این حمله زخمی شدند. ده نفر از آنها که به شدت سوخته بودند، توسط هلی‌کوپتر به بحرین منتقل شدند. نیروی دریایی آمریکا و کشورهای غربی به سرعت به دنبال مین‌های احتمالی دیگر بودند. ایران در بررسی سود و هزینه عملیات مین‌گذاری کفه سود را سنگین‌تر می‌دید.
فصل چهارم
یافته های تحقیق
۴-تحولات ژئوپلیتیک روابط امریکا و ایران
تحول ژئوپلیتیکی، عبارت است از بروز تغییر و دگرگونی در الگوها، نظم­ها و ساختارهای ژئوپلیتیکی. تحول ژئوپلیتیکی ماهیتی پویا و دینامیک دارد و عمدتاً در اثر تحول در وزن ژئوپلیتیکی و ساختار و کارکرد عوامل و متغیرهای مؤثر در قدرت ملی و جمعی پدید می ­آید. (حافظ­نیا، ۱۳۸۵: ۱۴۴) برای فهم تحولات و رقابت­های ژئوپلیتیکی علاوه بر منافع و ادعاها، ضروری است علل آنها و نیز اندیشه­ های نقش آفرینان اصلی از جمله سران، شخصیت­های با نفوذ و نهادهای تصمیم­گیرنده در حکومت­ها، رهبران و افراد کلیدی جنبش­های منطقه­گرا، خودمختاری­طلب و استقلال­طلب را نیز درک کرد. نقش اندیشه­ها در ژئوپلیتیک، بسیار مهم است. زیرا این اندیشه­ها هستند که اهداف را تعیین می­ کنند. همان گونه که داده ­های مادی، انتخاب راهبرد مناسب را امکان­ پذیر می­نمایند. (واعظی، ۱۳۸۵: ۲۹-۳۰) در چهار دهه­ گذشته، مهم­ترین عامل تأثیرگذار در تحول موقعیت ژئوپلیتیکی ایران که مبنای تعاملات ایران با قدرت­های جهانی و منطقه­ای را شکل داده است، همین اندیشه­ های ایدئولوژیک مردم و حکومت ایران در قالب ایدئولوژی اسلامی- شیعی می­باشد. اهداف حکومت ایران بر پایه­ همین اندیشه تعریف شده و همواره از داده ­های مادی خود همچون ژئوپلیتیک انرژی و دسترسی و دیگر پتانسیل­های ملی خود در راستای رسیدن به اهداف اعتقادی و ایدئولوژیک خود بهره برده است و متقابلاً از همین عوامل نیز تأثیر پذیرفته است.
اگر صفحات تاریخ دو هزار پانصد ساله­ی ایران را ورق بزنیم، به زودی متوجه خواهیم شد که سرچشمه­ی بسیاری از گرفتاری­ها، جنگ­ها و حتی تحمیلات سیاسی وارد شده به این مملکت مربوط به موقعیت جغرافیایی ایران بوده که در بسیاری از مواقع به علت اهمیت سوق­الجیشی (ژئوپلیتیک) آن مورد تجاوز ممالک همسایه واقع می­شده است. البته این نکته را نیز نباید از نظر دور داشت که سرعت راه­یابی تمدن جدید در زندگی مردم ایران و توسعه و پیشرفت امور تجاری هم معلول موقعیت جغرافیایی این مملکت بوده است. (میر حیدر، ۱۳۸۹: ۲۳) به طوری­که صد و پنچ سال قبل، جلوتر از تمام ملت­های شرقی، انقلاب دموکراسی خواهانه­ی مشروطه را به ثمر رساندند که خود زمینه­ ساز اولین تحول ژئوپلتیک در تاریخ معاصر ایران یعنی فروپاشی سلسله­ی قاجاریه و تأسیس سلسله­ی پهلوی اول به دست رضاشاه شد. در زمان رضاشاه، ایران از موقعیت ژئوپلیتیک سنتی تحت سلطه­ی روسیه و بریتانیا در شمال و جنوب کشور، خارج و به طور موقت بازیگر سوم یعنی کشور آلمان را به بازی گرفت که در آخر با وقوع جنگ جهانی دوم و شکست هیتلر به وضعیت ژئوپلیتیک تک متغیره همراه با نفوذ کامل ایالات متحده امریکا در ایران تبدیل شد. ایران در قالب پیمان سنتو در موقعیت حائل بین اتحاد جماهیر شوروی و قدرت­های غربی در جبهه­ی غرب قرار گرفت. با وقوع انقلاب اسلامی در ایران به رهبری امام خمینی موقعیت ژئوپلیتیک ایران بار دیگر در قالب یک نوع بی طرفی فعال نسبت به دو ابر قدرت امریکا و شوروی تحول یافت. در این دوره، ضمن دوره گذار سال اول انقلاب با وقوع هشت سال جنگ تحمیلی از جانب عراق  به ایران موقعیت ژئوپلیتیک ایران در ضدیت با غرب و پیشبرد اهداف ایدئولوژیک دفاع از منافع مسلمین جهان و منطقه­ خاورمیانه به خصوص دفاع از حق ملت مظلوم فلسطین در برابر رژیم صهیونیستی اسرائیل شکل گرفت که هم اکنون در قالب پرونده­ی انرژی هسته­ای ایران شکل شدیدتری به خود گرفته است.
۴-۱- انقلاب اسلامی
پیروزی انقلاب اسلامی در ایران که نتیجه­ آن براندازی رژیم شاهنشاهی و استقرار جمهوری اسلامی بود، تعادل سیاسی منطقه­ خاورمیانه را، که عمدتاً به سود مستبدان و ابرقدرت­ها بود، برهم زد و نظر به اهمیت فوق­العاده­ی منطقه­ خلیج فارس، برهم خوردن تعادل قوا در این منطقه، نظام بین ­المللی را نیز به طور چشم­گیری متأثر ساخت و منافع عمدتاً ناحق آن­ها را تهدید کرد.(حشمت زاده، ۱۳۷۹: ۷۰) ایران پس از انقلاب سال ۱۹۷۹م. به دشمن ایالات متحده تبدیل شده بود. در حالی که رژیم جدید به دامان اتحاد جماهیر شوروی نیفتاد، اما رفتار پیش ­بینی­ناپذیر و شعارهای خشن آن کشور توازن قدرت در منطقه­ها را تغییر داد و امریکا و متحدان آن اکنون از این نگران بودند که با ایران و شوروی رو در رو قرار بگیرند. (کمپ و هارکاوی، ۱۳۸۳: ۱۰۳)  پیروزی انقلاب اسلامی یک مکتب ایدئولوژیک دیگر مخالف با ایدئولوژی مادیگرایی غرب را به موازات ایدئولوژی فرسوده­ی کمونیسم اتحاد جماهیر شوروی در مقابل ابرقدرت­های غربی قرار داد که با دارا بودن زمینه ­های فرهنگی قوی در ملل مسلمان جهان و منطقه­ حساس خاورمیانه و برخورداری از ارزش­های ناب اسلامی، مبارزه طلبی خود را با ارزش­های مادی غرب اعلام نمود.
۴-۲- مساله لبنان و فلسطین
۴-۲-۱- فلسطین و لبنان
یکی از حوزه هایی که به شدت تحت تأثیر تحولات خاورمیانه و جهان است موضوع کشمکش طولانی بین اعراب و اسرائیل و در واقع مسئله فلسطین است. بازیگران عمده منطقه ای، مانند ایران، عربستان، اسرائیل و ترکیه و بازیگران بین المللی، مخصوصاً امریکا، هر کدام نقش های متفاوتی در این پرونده دارند.
یکی از محورهای اصلی سیاست خاورمیانه ای امریکا این بوده است که به نحوی بتواند جلوی تأثیر نیروهای اسلامی که قدرت بسیج توده ای دارند را بگیرد. در این راستا گروه‌هایی مانند حزب الله لبنان و جهاد اسلامی و حماس در فلسطین، برجسته ترین نقش را دارند. بنابراین هر گونه پیشرفت در برنامه های منطقه ای امریکا منوط به مهار و سرکوب این جریانات است. نکته اساسی و مهم در این جا ارتباط این جریانات اسلامی با جمهوری اسلامی ایران است. انقلاب اسلامی ایران، الهام‌بخش بزرگی هم برای جریان شیعی حزب الله لبنان و هم برای گروه‌های مبارز سنی مذهب جهاد اسلامی و حماس در فلسطین و سایر گروه‌ها در منطقه است و حمایت های سیاسی و معنوی ایران از این جریانات اسلامی، تا کنون تأثیرات عمیقی بر تحولات این حوزه گذاشته است. بنابراین در این پرونده نیز رویکرد ایران و امریکا در نقطه مقابل هم است؛ لذا می‌توان گفت که در این معادله، برد یکی، باخت دیگری است و قاعده بازی با جمع صفر است. در این معادله، اسرائیل، متحد استراتژیک امریکاست و گروه های اسلامی نیز هم سو با ایران حرکت می کنند و با این تحلیل نیز می توان گفت شکست متحدین، هر کدام به منزله شکست بازیگران اصلی است. از این منظر، باید به نتایج یکجانبه گرایی امریکا در پرونده لبنان و فلسطین توجه کنیم. فشار بی اندازه امریکا برای به سازش کشاندن تشکیلات خودگردان فلسطین موجب شد که مردم با رأی قاطع به حماس در انتخابات پارلمانی فلسطین و تشکیل دولت، توسط این حرکت جهادی به سیاست های امریکا واکنش منفی نشان بدهند. و به قدرت رسیدن حماس در فلسطین به معنای یک زلزله سیاسی برای امریکا و اسرائیل بوده است. از این منظر، موضع ایران تقویت شد. متعاقب این پیروزی، کمک های امریکا و اتحادیه اروپا به تشکیلات خودگردان، قطع شد و فشار اقتصادی و سیاسی زیادتری به مردم وارد کرد، اما با مقاومت حماس، اخلال جدی در روند سازش مورد نظر امریکا و اسرائیل به وجود آمد. به موازات افزایش این فشارها، دو پی آمد مهم در جهت تقویت موضع ایران اتفاق افتاد. مسئله اول، مربوط به افزایش مقاومت در برابر فشارها در بین گروه های مقاومت بود که موضع ایران را در برابر اسرائیل تقویت می کند. و پی آمد دوم، مربوط به وضعیت کشورهای عربی منطقه است که این فشارها باعث شد روند ادغام آنها در پروسه سازش، کند شود؛ زیرا دولت های عربی، تحت فشار افکار عمومی مردم منطقه نمی توانند به راحتی به هر نوع سازش با اسرائیل تن در دهند. تضعیف خط سازش به معنای تقویت جبهه مقاومت در منطقه است و در این فرایند، بازیگری که سود بیشتری می برد جمهوری اسلامی ایران است.  اما مسلئه در این جا به برخورد امریکا و اسرائیل با حماس ختم نمی شود و متحد استراتژیک امریکا در منطقه، در راستای هم سویی با اهداف خاورمیانه ای امریکا تهاجم وسیعی را در ۲۳ ژوئیه سال ۲۰۰۶ به لبنان آغاز کرد. این تهاجم که به بهانه عملیات حزب الله و اسیر گرفتن دو سرباز اسرائیلی شروع شد در واقع از قبل بخشی از طرح مشترک امریکا و اسرائیل برای تغییر چهره خاورمیانه بوده و عملیات حزب الله، فقط آن را تسریع کرد. اسرائیل در این عملیات، اهدافی را نشانه گرفته بود که در هم سوئی کامل با امریکاست. عمده این اهداف عبارت بودند از:
۱- ایجاد خاورمیانه بزرگ و تضعیف و انزوای ایران در آن؛
۲- نابودی عقبه استراتژیک جمهوری اسلامی ایران؛
۳- نابودی حزب الله لبنان (به عنوان یک جریان شیعی هم گرا با اصول و مبانی انقلاب اسلامی ایران)؛
۴-ترور رهبران حزب الله و به ویژه، رهبر آن، سید حسن نصرالله؛
۵- اخراج حزب الله از جنوب لبنان و ایجاد منطقه امن مرزی برای اسرائیل؛
۶- انحراف افکار عمده جهان از جنایات اسرائیل (در غزه) و امریکا (در عراق و افغانستان)؛
۷- به چالش کشاندن نقش ایران در معادلات مهم منطقه ای از جمله روند صلح خاورمیانه؛
۸- تضعیف ائتلاف ایرانی - سوری که با محوریت حزب الله لبنان صورت گرفته بود.
اسرائیل، تبلیغات گسترده ای به راه انداخته بود که در واقع، این ایران است که در جبهه لبنان می جنگد، اما در واقع، هم شخصیت‌های سیاسی و هم مفسران و کارشناسان سیاسی و هم نظر سنجی های صورت گرفته در طول دوران بحران، همگی حکایت از تأثیر روابط فرهنگی و سیاسی ایران با حزب الله و آموزه های دینی حزب الله و تأثیر پذیری آن از رهبری دینی در ایران داشتند و بنابراین، ایران را دارای نقش محوری و اساسی در اداره و مدیریت بحران به وجود آمده می دانستند و از این کشور، تقاضا می کردند که در جهت حل بحران وارد عمل شود. مثلاً کوفی عنان، دبیر کل وقت سازمان ملل، اعلام کرد که با ایران و سوریه برای پایان بخشیدن به بحران، مذاکره کرده است. وی به صراحت گفت که حقیقت، این است که ما به همکاری این دو کشور نیازمندیم. ژاک شیراک، رئیس جمهور وقت فرانسه نیز در پایان جلسه هئیت فرانسه، درباره بحران گفت که ایران، قدرت مهم منطقه به شمار می‌رود و ما باید با این کشور مشورت کنیم و در ارتباط باشیم. این امر، نشان می‌دهد که ایران تا چه حد می‌تواند با بهره گرفتن از نفوذ خود در عمق ثبات و بازگشت صلح به خاورمیانه تعیین کننده باشد.
مؤسسه سلطنتی امور بین المللی انگلیس در میزگردی با حضور بیش از بیست نفر از کارشناسان روابط بین الملل به بررسی جایگاه منطقه ای ایران پس از جنگ ۳۳ روزه لبنان پرداخت. در بخشی از این گزارش آمده است که خاورمیانه، درگیر بحران‌های زیادی است. جنگ با لبنان، جنگ با فلسطینی ها، بی ثباتی در عراق و بحران‌های دیگری که وجود دارد و ایران در تمام این بحران‌ها دخیل است و نقش منطقه ای آن رو به رشد است. امریکا برای جلوگیری از نفوذ ایران به همسایگانش متوسل شده است، ولی ایران از کشورهای عرب سنی مذهب هم که از نفوذ آن بیم دارند سود برده است و به موقعیت برتری رسیده است. ایران در منطقه، بسیار مهم شده است. در زمینه های سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی، رشد چشمگیری داشته است. تداوم جنگ، توأم با ضعف در افغانستان، عراق، لبنان و فلسطین به تقویت بیشتر ایران انجامیده است. ایران در جنگ ۳۳ روزه بر همگان ثابت کرد که می تواند نقشی محوری در تحولات مهم و سرنوشت ساز منطقه ایفا نماید و هر زمان که اراده کند منطقه را دستخوش ثبات یا ناآرامی سازد.

الگوی پراکنش فضایی: شکل ۵-۲۷ بیانگر پراکنش فضایی درجه توسعه یافتگی و سرانه مرگ و میر ناشی از تصادفات برون شهری می­باشد. بررسی ترکیبی درجه توسعه یافتگی و سرانه مرگ و میر ناشی از تصادفات برون شهری حاکی از وجود الگوی فضایی نستا اتفاقی در سطح شهرستان­ها می­باشد (آماره موران = ۰۸/۰). شهرستان­های سرخس، طبس، اردکان، مهریز، آباده، سمیرم، نجف آباد از جمله شهرستان­هایی هستند که دارای درجه توسعه یافتگی بالا و سرانه مرگ و میر ناشی از تصادفات برون شهری بالا هستند.

۵-۴- رگرسیون چند گانه به روش گام به گام

۵-۴-۱- معادله رگرسیون گام به گام (عوامل موثر بر مرگ و میر ناشی از تصادفات درون شهری)

معادله رگرسیون گام به گام (عوامل موثر بر سرانه مرگ و میر ناشی از تصادفات درون شهری) جداول شماره ۵-۲۴ و ۵-۲۵ با بهره گرفتن از معادله رگرسیون چند متغیره به روش گام به گام، به تبیین متغیر وابسته (سرانه مرگ و میر ناشی از تصادفات برون شهری) می­پردازند. در تحلیل رگرسیون چند گانه متغیرهای پیش بینی کننده بر اساس اهمیت آن­ها در تبیین متغیر وابسته، وارد معادله می­شوند. جهت وارد شدن متغیر­ها در معادله رگرسیون، باید متعیرها در سطح فاصله­ای باشند. برای تبیین متغیر وابسته (سرانه مرگ و میر ناشی از تصادفات درون شهری) تنها متغیر سهم جمعیت شهرستان از جمعیت کل کشور در معادله باقی مانده است. در رگرسیون چند متغیره به روش گام به گام تا جایی متغیرها وارد معادله می­شوند که دیگر کمکی به پیش بینی نکنند و عدم ورود به معادله به معنی معنی دار نبودن رابطه نمی ­باشد همانطور که در جدول ۵-۲۴ ملاحظه می­ شود این متغیر در نهایت توانسته است ۸ درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین کنند. مقدار R² برای متغیر سرانه مرگ و میر ناشی از تصادفات درون شهری عبارت است از ۸/۰، این مقدار نشان می­دهد که با ورود متغیر سهم جمعیت شهرستان از جمعیت کل کشور به معادله رگرسیون، ۸ درصد از تغیرات متغیر وابسته (سرانه مرگ و میر ناشی از تصادفات درون شهری ) تبیین شده است. با توجه به مقدار ضریب رگرسیون مشخص می­ شود متغیر سهم جمعیت شهرستان از جمعیت کل بیشترین تاثیر را در تبیین سرانه مرگ و میر ناشی از تصادفات درون شهری داشته است.

بنابر این بر اساس نتایج حاصله، معادله رگرسیون چند متغیره­ای که برای پیش بینی متغیر وابسته بدست می ­آید عبارت است از:
Y=a+b₁(X₁)
هر یک از اجزای این معادله عبارتند از:
Y= مقداری از متغیر وابسته که در نهایت توسط متغیرهای داخل معادله پیش بینی می­ شود.
a = عرض از مبدا
b = ضریب رگرسیون غیر استاندارد
X = متغیر­های مستقلی که وارد معادله رگرسیون شده ­اند.
بنابراین شکل نهایی معادله به صورت زیر در می ­آید:
Y=21/1- +7/19(X₁)

و در نهایت در جدول شماره ۵-۲۵ متغیرهایی که در مرحله پنجم رگرسیون چند متغیره از معادله خارج شده ­اند، همراه با سطوح معنا داری و مقدار t مربوطه نشان داده شده ­اند.

رسول آبادی ) ۱۳۸۳ ( در تحقیقی با عنوان ” ارزیابی وضعیت کتابخانه های دانشگاه علوم پزشکی کردستان در سال ۱۳۸۲ ” نشان می دهد که مجموعه کل کتابخانه های دانشگاه علوم پزشکی کردستان با استاندارد ملی و جهانی مغایرت دارد و از نظر فضای فیزیکی و مخزن کتابخانه های دانشگاه دارای کمبود فضا هستند . هیچ یک از کتابخانه ها دارای سیستم اتفاء حریق و امنیت کافی نمی باشند و فقط دو کتابخانه دارای کپسول اتفاء حریق هستند . فقط یک کتابخانه از شش کتابخانه مورد مطالعه دارای بخش فهرست نویسی فعال می باشد . که این یعنی کتابخانه های بدون فهرست که عملا عناصر بلا استفاده ای از منظر ارائه خدمات مطلوب به کاربران می باشند زیرا نمی توانند فهرست موجودی خود را به آنها نشان دهند و در وقت کاربران نه تنها صرفه جویی نمی وشد بلکه سبب اتلاف وقت آنان نیز می شود . کتابخانه دانشگاه از نظر تعداد قفسه هم دچار کمبود هستند . که این سبب نمی شود از قفسه ها بیشتر از حد توان استفاده شود که در نهایت منجر به فرسودگی و شکسته شدن زود هنگام آنها می شود .کتابخانه های دانشگاه از نظر نیروی انسانی متخصص نیز دچار مشکل می باشند .
حیدری ( ۱۳۸۴ ) در تحقیقی دیگر در رابطه با کتابخانه های منطقه چهار دانشگاه آزاد اسلامی صورت پذیرفته است ، نتایج حاصله نشان می دهد کتابخانه های مورد بررسی از لحاظ کیفی ، اهداف و وظایف ، سازماندهی ، خدمات ، سازمان و مدیریت ، با استانداردهای تعریف شده نزدیک بوده ، اما از لحاظ کمی ، ( نیروی انسانی ، مجموعه و ساختمان و تجهیزات و بودجه ، ) اختلاف چشمگیری دارد .
شریف مقدم (۱۳۸۶) پژوهشی با عنوان ” بررسی وضعیت شرایط فیزیکی کتابخانه های دانشگاهی ایران ” انجام داد ، در این تحقیق کیفیت هوای مناسب داخل کتابخانه ها برای مراجعه کننده و منابع کتابخانه ای توضیح داده شده است . روش های پیشگیری از آتش سوزی ، سر و صدا ، گرد و غبار ، هوای آلوده و سمی در محیط کتابخانه با ذکر جزئیات ارائه و ضرورت و نحوه روشنایی مناسب ، گرمای استاندارد ، میزان رطوبت لازم و یکنواخت تهویه و جا به جایی هوا بر اساس استانداردهای کتابخانه ها ذکر گردیده است . هم چنین وضعیت هوای داخل ساختمان کتابخانه های دانشگاهی ایران و نوع وسایل و تجهیزات تامین کننده شرایط هوای مناسب بررسی شده است .

موسایی (۱۳۸۸) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود به بررسی مقایسه ای وضعیت کتابخانه های دانشگاه پیام نور در مراکز استان ها بر مبنای ” استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران ” پرداخته است . نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها نشان می دهد که کلیه کتابخانه های مورد مطالعه چه از نظر کیفی و چه از نظر کمی زیر سطح استاندارد می باشند .
حسین زاده ( ۱۳۹۰ ) هدف اصلی از پژوهش حاضر بررسی وضعیت موجود کتابخانه های علوم اسلامی کشور از نظر اهداف و وظایف ، سازمان و مدیریت ، نیروی انسانی ، مجموعه ، سازماندهی و منابع ، خدمات ، ساختمان و تجهیزات و بودجه و مقایسه آن با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران بوده است. روش پژوهش پیمایشی و از نوع توصیفی است . جامعه پژوهش ، ۶ کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم اسلامی کشور است . به منظور گرد آوری داده ها از پرسشنامه و مصاحبه استفاده شده است . پاسخگویان به پرسشنامه رؤسای شش کتابخانه بودند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از اکسل استفاده شده است . در کل کتابخانه دانشگاه امام صادق با ۸۷ % بیشترین مطابقت را با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران داشته است .
عظیمی ( ۱۳۹۱ ) در پژوهشی با عنوان ، بررسی و ارزیابی وضعیت نیروی انسانی کتابخانه های دانشگاهی پیام نور استان های آذربایجان غربی و شرقی و مقایسه آنها با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران انجام شده است . در پژوهش حاضر ، ۳۶ کتابخانه دانشگاه پیام نور استان های آذربایجان غربی و شرقی بررسی شده است . روش پژوهش پیمایشی بوده و داده های این پژوهش با بهره گرفتن از پرسشنامه محقق ساخته با در نظر گرفتن معیارهای استاندارد کتابخانه های دانشگاهی ایران گرد آوری شده است. یافته ها نشان می دهد که هیچ یک از کتابخانه ها استاندارد تامین نیروی انسانی متخصص شاغل در کتابخانه را رعایت نکرده اند ؛ ۶۹٫۴ درصد از کارکنان با استاندارد کتابخانه های دانشگاهی ایران آشنایی دارند، در ۶۱٫۱ % از کتابخانه ها خدمات کامپیوتری ارائه می گردد ، ۳۶٫۱ درصد کتابخانه ها ، نرم افزار کتابخانه ای ندارند ، ۶۹٫۴ درصد از کارمندان معتقدند که از آنها به نحو مقتضی قدردانی نمی شود ، وضعیت کنونی نیروی انسانی شاغل در کتابخانه از تعداد و نیز تحصیلات کتابداران متناسب با نیازهای خدماتی کتابخانه برنامه و مجموعه آن نیست .
۲-۱۳-۲ : پیشینه های تحقیق در خارج از ایران :
اگاندیپ در سال ۱۹۸۲ در پژوهش خود با عنوان ” استاندارد نیروی انسانی برای کتابخانه های دانشگاهی نیجریه ” نشان داد که بیشتر کتابخانه های تحت مطالعه زیر سطح استاندارد کتابخانه های دانشگاهی آفریقا قرار دارند .
گریفیس (۱۹۸۸)^[۴۳] در مقاله ای با عنوان ” ارزیابی عملکرد کارکنان مراکز اطلاع رسانی ” بیان می دارد که ساختار ارزیابی در چارچوبی برای ارزیابی کارآمدی خدمات و مراکز اطلاع رسانی به منظور ارزیابی عملکرد کارکنان ترسیم شده است . کارکنان مراکز اطلاع رسانی منابع عمده ای هستند که بر تمامی عملکرد و کارآرایی خدمات ارائه شده اثر می گذارند . معیارهای متنوع عملکرد کارکنان مورد بحث قرار گرفتند شامل کیفیت و کمیت مناسب بودن بازدهی کارکنان ، رابطه بین عملکرد کارکنان و کارآرایی خدمات ، شرح داده شده است .
نزوتا (۱۹۸۹) در یک بررسی تحت عنوان ” ارزشیابی مجموعه ، نیروی انسانی و خدمات کتابخانه های دانشکده ای تعلیم و تربیت در نیجریه ” ۲۰ کتابخانه را مورد بررسی قرار داده است . ابزار گردآوری داده ها در این پژوهش پرسشنامه بوده است . نتایج پژوهش نشان می دهد که بیشترین تعداد نیروی انسانی با ۳۲ نفر مربوط به اروی^[۴۴] است و کتابخانه های ازار^[۴۵] ، کاستینالا^[۴۶] ، او آر او^[۴۷] ، دارای کمترین نیروی انسانی می باشند و به عبارتی فاقد نیروی انسانی بوده است تعداد کل نیروی انسانی مورد نیاز ۱۴۷ نفر بوده که کتابخانه آکوکو^[۴۸] و آوکا^[۴۹] ، هر یک با ۱۶ نفر بیشترین نیازها را داشته اند . کمترین نیروی انسانی ۲ نفر بوده که مربوط به کتابخانه جیندوی است . تعداد کل نیروی انسانی متخصص جامعه مورد پژوهش ۳۹ نفر بوده است که بیشترین آن ۲۲ نفر در مقطع کارشناسی ارشد کتابداری می باشند . نتیجه پژوهش بیانگر آن است که کارگزینی کارکنان ضعیف عمل کرده است .
آشور ( ۱۹۹۱) استادیار علوم کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه نفت و معدن عربستان در ارزیابی مجموعه کتابخانه های عربستان سعودی با بهره گرفتن از استاندارد ACRL به این نتیجه دست یافته است که به استثنای دانشگاه ملک مسعود ، سایر کتابخانه ها به مراتب پایین تر از استاندارد های ACRL است . نبود طرح های مجموعه سازی ، مشکلات مدیریتی و عدم کفایت ، عدم حمایت مالی از جمله نقاط ضعف در این کتابخانه ها تعیین شده است.
ویلسون (۱۹۹۵)^[۵۰] در این بررسی وضعیت موجود کتابخانه های دانشگاهی دانشگاه می سی سی پی ، دانشگاه ایالتی می سی سی پی ، دانشگاه می سی سی پی جنوبی و دانشگاه ایالتی جکسون را مورد مطالعه قرار می دهد . این تحقیق توسعه تاریخی هر کتابخانه دانشگاهی را در ارتباط با منابع و سرمایه گذاری کتابخانه با تاکید وضعیت موجود هر کتابخانه در ارتباط با استاندارد های ACRL دنبال کرده است و نیز تعداد کتاب ها ، مخارج و سرمایه گذاری و الگوهای پرسنلی کتابخانه های جامعه دانشگاهی را با گروه های مشابه شناخته شده مورد مقایسه قرار داده است .
اس. مک میلن (۱۹۹۵ )^[۵۱] در پژوهشی درباره کتابخانه های دانشگاهی مصر ابتدا تاریخچه کتابخانه های دانشگاهی در کشور های عربی را مورد بررسی و سپس کتابخانه های دانشگاهی در کشور مصر را مورد ارزیابی قرار می دهد . موارد ارزیابی شامل فضا ، نیروی انسانی ، منابع و بودجه می باشد .
ای سلیک ^[۵۲]( ۱۹۹۵) در مقاله ای که در کنفرانس ایفلا در سال ۱۹۹۵ در استانبول ارائه شده ، به بررسی وضعیت کتابخانه های دانشگاهی ترکیه با استانداردها از لحاظ نیروی انسانی و منابع موجود پرداخته است.
کووری^[۵۳] و دیس^[۵۴] (۲۰۰۷) در ارزیابی کتابخانه دانشکده مایاگوس دانشگاه پورتو ریکو ، با بهره گرفتن از استاندارد ACRL و نیز استانداردهای سواد اطلاعاتی به این نتیجه دست یافته اند که مجموعه و خدمات کتابخانه با استاندارد مطابقت دارد . از نظر نیروی انسانی ، در وضعیت خوبی قرار دارد . اما بودجه تصویب شده به مجموعه ها با افزایش قیمت ها ، پاسخ گو نیست .
سلمان (۲۰۰۹ )^[۵۵] در پژوهش حاضر با عنوان ، بررسی کتابخانه های دانشگاهی نیجریه با استانداردهای ACRL و نیز استانداردهای سواد اطلاعاتی ، که در دانشگاه ایلورین^[۵۶] نیجریه انجام شده است ، نشان داد که کتابخانه های آموزش عالی بررسی شده باید برای بهتر شدن خدمات ، باید خدمات دیجیتال بهبود یابد ، امکان استفاده از منابع الکترونیکی بیشتر شود ، نیاز به برنامه های بهتر و قوی تر در رابطه با برنامه های استاندارد اهداف و وظایف دارند و در رابطه با بودجه ، علل ضعف در برخی موارد بودجه کم شناخته شده است .
لانوزی^[۵۷] و براون^[۵۸] (۲۰۱۰) در پژوهش حاضر با عنوان ، بررسی استانداردهای ACRL در کتابخانه های آموزش عالی ، که بر اساس استاندارد ACRL توسط هیئت مدیره استاندارد ACRL انجام شده است ، کلیه استانداردهای موجود در کتابخانه های یک جامعه آماری نمونه بررسی شده است . جامعه آماری مورد نظر ۱۲۶۰ مدیران کتابخانه ها بوده است که از آنها ، ۹۸۸ مدیر ، پاسخگوی پرسشهای مطرح شده بوده اند . ۸۳۳ نفر معادل با ۶۶٫۱۱ % پاسخگوی تمامی سوالات مطرح شده بوده اند . ۳۷ % علل عدم استفاده از استانداردها را عدم وجود فضای مناسب دانسته اند .۴۰ % علل استفاده از استانداردها را نظم بخشیدن به کار و مناسب تر کردن شرایط دانسته اند. ۷۸ % نیز لازم دانسته اند تا استاندارد ACRL به طور منظم بررسی و برای کارکنان جدید تمرین شود.
فصل سوم .
روش شناسی پژوهش.
۳-۱ : روش پژوهش .
پژوش حاضر به روش پیمایشی ارزیابانه انجام شده است .
۳-۲ : جامعه پژوهش .
جامعه پژوهش شامل ۱ کتابخانه مرکزی و ۹ کتابخانه دانشکده ای می باشد . تمام کتابخانه های دانشکده های دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج ، مورد ارزیابی قرار گرفته است و نیازی به نمونه گیری با توجه به تعداد کتابخانه ها نبوده است .
۳-۳ : ابزار گردآوری اطلاعات .
برای گردآوری اطلاعات مورد نیاز پژوهش از پرسشنامه ، مشاهده و تماس تلفنی استفاده شده است . این پرسشنامه از طریق بررسی و مطالعه پرسشنامه های متعدد محقق ساخته و با نظر استاد راهنما و مشاور با تغییرات بسیار اندک و حذف و جایگزین کردن چند سوال مورد استفاده قرار گرفته است . این پرسشنامه دارای ۸۱ سوال می باشد که برای هشت مورد استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی مورد مطالعه پژوهش استفاده شده است ، به ترتیب عبارت است از : استاندارد اول ۵ پرسش ، استاندارد دوم ۹ پرسش ، استاندارد سوم ۷ پرسش ، استاندارد چهارم ۱۳ پرسش ، استاندارد پنجم ۱۰ پرسش ، استاندارد ششم ۱۲ پرسش ، استاندارد هفتم ۱۴ پرسش و استاندارد هشتم ۱۱ پرسش مطرح شده بود.
۳-۴ : روش تجزیه و تحلیل اطلاعات.
برای بررسی اطلاعات به دست آمده از پرسشنامه ها ، اطلاعات گردآوری شده از طریق جدولها و نمودارهای آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است و درصد مطابقت با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی بررسی گردید و در تجزیه و تحلیل داده های آماری موجود ، از نرم افزار SPSS و آزمون مجذور کی استفاده شده است . با تحلیل توصیفی نمایش و توصیف داده ها ( مانند شمارش یک موجودیت و درصد یک متغیر ) انجام شده است و توصیف داده ها با نمودارهای ستونی و میله ای نشان داده شده است. همچنین ، با بهره گرفتن از آزمون مجذور کی ( X² ) که برای تعیین تفاوت موجود بین اشخاص ، اشیا و …. و همچنین اهمیت این تفاوت ها می باشد ، داده های حاصل براساس فراوانی مشاهده شده و فراوانی نظری در هر گروه بیان شده است .
رابطه کلی استفاده شده برای آزمون مجذور کی ، عبارت است از :
فراوانی مشاهده شده = O , فراوانی نظری = E و مجموع = ∑
X² =
۳-۵ : محدودیت های پژوهش .
۱ : تحقیق و پژوهش های دانشگاهی پایه و بنیان پیشرفت در زمینه های مختلف علمی در یک کشور می باشد . بر همین اساس ، انتظار می رود ، مسئولین بخش های مختلف دانشگاهی از این امر استقبال به عمل آورند. برای انجام پژوهش حاضر پس از توجیه کتابداران ، اطلاعات لازم مربوط به کتابخانه ها دریافت گردید ، اما در بعضی از بخش ها با عدم همکاری مسئولین برای دادن برخی از اطلاعات مواجه بودم . با این حال ، این اطلاعات از راه های مختلف جمع آوری گردید .
فصل چهارم
یافته های پژوهش
یافته های پژوهش :
در این بخش ، یافته های پژوهش با بهره گرفتن از نرم افزار SPSS با رسم نمودارها ، جداول و توضیحات لازم بیان شده است .
۴-۱ : سوالات عمومی :
۴-۱-۱ : نوع سیستم کتابخانه.
نوع سیستم کتابخانه های بررسی شده در این پژوهش در جدول ۴-۱ نشان داده شده است .
جدول ۴-۱ ، توزیع فراوانی سیستم کتابخانه ها .