• داشتن دانش و اطلاعات لازم در مورد چگونگی وظایف و عملکرد شخص مورد نظر در شغل خاص.

• داشتن فرصت و موقعیت نظارت بر نحوه کار فرد مورد نظر.

• • داشتن انگیزه کافی برای ارزشیابی دقیق. از این جهت که ارزیابی نیازمند دقت است و ارزیاب کننده نمی‌تواند در یک فرصت چند دقیقه‌ای در باره شایستگی یا بی‌لیاقتی یک کارمند قضاوت واقعی کند.

• دارا بودن اعتماد به نقس و توانایی قضاوت عادلانه و رها کردن نظریات تبعیض‌آمیز.

• احساس مسئولیت کردن و جدی گرفتن ارزشیابی (جمعی از اساتید مدیریت، ۱۳۷۸).

۲-۲۱- مشکلات بکارگیری ارزیابی ۳۶۰ درجه

• شایستگی‌های مورد ارزیابی به طور دقیق انتخاب نشود

• افراد نتایج بدست آمده را به دلایلی نپذیرند

• در بازخورد با افراد فقط بر روی نقاط ضعف تاکید شود

• از نتایج بازخورد در جهت توسعه فرد استفاده نشود

• اشتباهاتی که در حین اجرای ارزیابی ممکن است بوجود بیاید مانند اثر هاله‌ای، کلیشه‌سازی و…

• فقدان حمایت مدیریت ارشد

• عدم ارتباطات موثر با ارزیابی شوندگان و ارزیابی کنندگان

• فقدان تطابق با بینش ماموریت و استراتژی‌های شرکت

• برخی تناقضات در آراء افراد

• زمان بر بودن از لحاظ اجرائی در سازمان‌هایی که سیستم اطلاعاتی قوی ندارند (کاچ، ۱۳۷۹).

۲-۲۲- چه اطلاعاتی باید مورد سنجش قرار بگیرند

• دانش مرتبط با شغل، صنعت و سازمان

• مهارت‌ها، میزان خبرگی و چیرگی در انجام وظایف

• رفتارها و الگوهایی که به محیط مربوط می‌شوند (دهقان، ۱۳۸۹).

۲-۲۳- پیشینه تحقیق
۲-۲۳-۱- تحقیقات انجام شده در داخل کشور
نمازیزاده (۱۳۷۶) در تحقیقی با عنوان «تجزیه و تحلیل یک مدل بهنجار از شیوه مربیگری ورزش» به توصیف بهترین شیوه تصمیمگیری از طرف مربیان میپردازد. خلاصه تحقیق وی به شرح زیر است:
تمامی فعالیت‌هایی که توسط مربی انجام می‌شود، شامل نوعی تصمیم‌گیری است. برای مثال مربی لازم است در خصوص هدف عملکرد، ورزشکار یا تیم خود تصمیم بگیرد و افرادی را از میان گروه ورزشکاران خود انتخاب کند که به نظر او میتوانند از عهده انجام آن کار برآمده و تکلیف تعیین شده را به نحو مطلوب اجرا کنند و در نهایت مربی بایستی روش‌های برانگیختن و ایجاد انگیزه لازم در ورزشکاران را مشخص کند. مربی علاوه بر این لازم است در مورد تمرین، برنامه‌ریزی مسابقات، البسه ورزشی و چگونگی مسافرتهای ورزشی تصمیم بگیرد. کلیه این تصمیمات به نوعی بر روی ورزشکاران و عملکرد آنان تاثیر خواهد داشت.
مربی جدا از نگرانیهای مربوط به تصمیمگیری‌های مطلوب، با این سئوال نیز مواجه است که در فرآیندهای تصمیمگیری، چقدر و چگونه به وزشکاران خود اجازه مشارکت دهد. نظریههای مربوط به فرایند اجتماعی تصمیم‌گیری و تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد که بهتر است مربی شرایط و موقعیت‌های هر مساله را بررسی کرده و سپس در خصوص مشارکت و یا عدم مشارکت ورزشکاران در امر تصمیم‌گیری اقدام نماید، نه این که بدون مطالعه و با توجه به ویژگی‌های شخصیتی خود همواره یکی از شیوه‌های دموکراتیک یا استبدادی در مربیگری را دنبال کند. البته تاثیر ویژگی‌های شخصیتی مربی را در این امور نباید نادیده گرفت. ویژگی‌های شخصیتی مربی بخشی از موقعیت و شرایط تصمیم‌گیری است و مسائل دیگری از قبیل اولویت‌ها، نوع مساله ویژگی‌های شخصیتی اعضای تیم و گروه ورزشی نیز می‌تواند به نوبه خود در فرایند تصمیم‌گیری مهم و موثر باشد.
کوزه چیان (۱۳۷۸) در تحقیقی عملکرد مدیران دانشکده‌های تربیت بدنی کشور ارزشیابی کرده است. روش تحقیق از نوع تحلیلی ـ توصیفی بوده و به شکل میدانی اجرا شده است. جامعه آماری شامل مدیران هفت دانشکده تربیت بدنی کشور است که به دلیل محدود بودن جامعه، کل آن‌ها به عنوان نمونه انتخاب شدند. برخی از نتایج بدست آمده نشان می‌دهد که :
۱- بیش از ۸۵ درصد مدیران دانشکده‌ها فاقد مدرک دکتری هستند.
۲- بیش از ۷۰ درصد مدیران دانشکده‌ها اظهار داشته‌اند که تاکنون در هیچ دوره‌ی مدیریتی، شرکت نداشته‌اند.
۳- بیش از ۵۷ درصد مدیران به بعد برنامه‌ریزی که مهمترین وظیفه یک مدیر محسوب می‌شود، اشاره‌ای نکرده‌اند.
شفیعی (۱۳۸۶)، الگوی نظری انتخاب مربیان تیم‌های ملی شنا، شیرجه، واترپلو را به این صورت ارائه داد که بعد مهارت‌های عاطفی ـ انسانی می‌گیرد و ویژگی‌های شخصیتی، مهارت‌های فنی، ویژگی‌های اجتماعی، مهارت‌های مدیریتی، سوابق کاری مربی، ویژگی‌های فردی و مهارت‌های ورزشی در طبقات پایین‌تر جایگزین می‌شوند. وی بیان می‌کند هرچند بعد مهارت‌های عاطفی ـ انسانی مربیان از درجه اهمیت بالایی برخوردار است و بعد مهارت‌های ورزشی از کمترین امتیاز برخوردار می‌باشد، اما این بدین معنی نیست که به مهارت‌های ورزشی توجه نداشته باشیم، بلکه رعایت رتبه‌بندی درجه اهمیت هریک از آن‌ها بایستی مورد توجه قرار گیرد.
وحدت (۱۳۸۶) در تدوین شاخص‌های ارزیابی مربیان دو و میدانی کشور به این نتیجه رسید که مهارت‌های مدیریتی، مهارت‌های فنی، ویژگی‌های اجتماعی و ویژگی‌های شخصیتی به ترتیب بیشترین اهمیت را دارند.
همتی‌نژاد (۱۳۸۷) بیان کرد که با بهره گرفتن از پرسشنامه ارزیابی مربی توسط سایر مربیان و همکاران، ورزشکاران، والدین ورزشکاران و خود مربی می‌توان اطلاعات زیادی درباره عملکرد مربی کسب کرد. وی اولین گام در فرایند ارزیابی مربیان را بیان فلسفه سازمانی و فردی معرفی می‌کند. این که هدف پیروزی باشد یا توسعه ورزشکار، در انتخاب شایستگی‌های مورد ارزیابی تاثیر می‌گذارد. دومین مرحله تعیین شایستگی‌ها و نیازهای ارزیابی بر اساس فلسفه موجود می‌باشد. تدوین طرح ارزیابی، اجرای آن و مرور و تجدید نظر در آن مراحل بعدی ارزیابی مربی را تشکیل می‌دهند.
قلی‌پور و همکارانش (۱۳۸۷) تحقیقی به منظور ارائه بازخور از عوامل شایستگی‌های شغلی متصدیان رده‌های مدیریت (رؤسا، مدیران، معاونین، مدیر عامل و قائم مقام ایشان) به منظور آگاهی از وضعیت آن‌ها و تلاش جهت اصلاح و بهبود نقاط ضعف احتمالی انجام دادند و نتایج تحلیل‌های به عمل آمده به ارزشیابی شوندگان و مدیران آن‌ها بازخور داده شد که مبنای نیازسنجی آموزشی آن‌ها نیز قرار می‌گیرد. نتایج طرح به شرح زیر است:

• ارائه تصویری روشن از نقاط قوت و نقاط قابل بهبود شایستگی‌های مدیریتی به هر یک از ارزشیابی شوندگان

• ایجاد تغییر در نگرش و رفتار ارزشیابی شوندگان

• استفاده از نتایج آن در نیازسنجی آموزشی

پورسلطانی (۱۳۸۸) در تعیین اعتبار و پایایی مقیاس ۳۶۰ درجه برای رهبری در مدیریت ورزشی، پرسشنامه‌ای معتبر و پایا در هشت خرده مقیاس مهارت‌های ارتباطی، تصمیم‌گیری، تشویق و نوآوری و تغییر، ارتباطات کاری، مهارت‌های رهبری، مهارت‌های حرفه‌ای، بکارگیری قابلیت‌های خود و دیگران و توسعه فعالیت‌های تیمی تدوین کرد.
دهقان قهفرخی (۱۳۸۹) در ارزیابی عملکرد مربیان تیم‌های ملی والیبال ایران با بهره گرفتن از روش بازخورد ۳۶۰ درجه دریافت که بین نمرات ارزیابی ورزشکاران، مربیان همکار، سرپرستان و خود ارزیابی مربیان تیم‌های ملی والیبال در خصوص مهارت‌های مدیریتی، مهارت‌های فنی، ویژگی‌های اجتماعی، ویژگی‌های شخصیتی تفاوت معناداری وجود ندارد، اما وقتی این عوامل را به صورت جزئی مورد بررسی قرار می‌دهیم، از ۴۰ معیار ارزیابی در ۱۹ مورد تفاوت بین گروه‌ها معنادار است. بنابراین در استفاده از روش بازخورد ۳۶۰ درجه مشخص شد که معیار ارزیابی کلی نمی‌تواند تفاوت بین نظرات گروه‌های مختلف را مشخص کند و در نتیجه بازخوردهای شایسته‌ای را فراهم کند. هر چه معیارهای ارزیابی جزئی‌تر و ریزتر شوند می‌توانند نتایج مفیدتری به همراه داشته باشند. در بین معیارهای ارزیابی در ۱۱ مورد، مربیان ارزیابی بهتری از عملکرد خود نسبت به حداقل یکی از گروه‌های دیگر داشتند. یکی از دلایل احتمالی بالاتر بودن نتایج خود ارزیابی مربیان در مقایسه با ارزشیابی آن توسط دیگران، عدم وجود فرهنگ خود ارزیابی است بطوریکه مربیان تمایل دارند خود را بهتر ارزیابی کنند. وی پیشنهاد می‌کند لازم است ابتدا فرهنگ ارزیابی ۳۶۰ درجه‌ای در بین مربیان و تیم‌های ورزشی ایجاد شود و دلایل ارزیابی نیز بر آن‌ها روشن شود و پس از آن انتظار نتایج واقعی‌تر را از آن‌ها داشت. همچنین ایشان اشاره می‌کنند که یکی از نقاط ضعف مطالعه‌شان وجود رده‌های سنی مختلف با جنسیتی متفاوت بود که ممکن است نتایج ارزیابی را تا حدودی تحت تاثیر قرار داده باشد و توصیه کرده در صورت امکان، مطالعات دیگری با حذف تاثیر این عوامل انجام شود.
حمیدی (۱۳۹۰) مقیاسی برای ارزیابی عملکرد مربیان ملی کشور ارائه کرد. مقیاس ارزیابی عملکرد مربیان ملی کشور متشکل از پنج عامل بود. در مدل تائیدی، روابط بین هریک از این عامل‌ها، بارهای عاملی اثرگذار بین عوامل و معادلات ساختاری مدل به دست آمدند. در این مدل، سه عامل توانایی‌های فنی، مهارت‌های رهبری و مهارت‌های ویژه به عنوان عامل‌های مستقل ظاهر شدند که بر مهارت‌های ارتباطی مربیان اثر گذاشته و نهایتاً بر توان عملیاتی (اجرایی) مربیان اثر می گذارد. معادله مهارت‌های رهبری از سه عامل مهارت‌های رهبری، مهارت‌های ویژه و مهارت‌های فنی تشکیل شده که ضریب مهارت‌های ویژه منفی است. در معادله مهارت‌های عملیاتی مربیان، تنها عاملی که نقش آفرینی می‌کند، مهارت‌های ارتباطی است. در معادلات ساختاری، نقش منفی مهارت‌های ویژه نشان از ضعف عملکرد مربیان در این جوزه داشته و لازم است در انتخاب مربیان و دوره‌های آموزشی مد نظر قرار گیرد. نقش مهارت‌های ارتباطی به عنوان مرکز ثقل مدل، حائز اهمیتی ویژه است. از مقیاس ارائه شده می‌توان برای ارزیابی عملکرد مربیان ملی استفاده نمود. لیکن باید بارهای عاملی هر متغیر و نقش روابط بین عامل ها در داخل مدل توجه نمود.
عشقی (۱۳۹۰) به ارزیابی عملکرد اداره‌های تربیت بدنی خراسان بزرگ با بهره گرفتن از مدل ارزیابی ۳۶۰ درجه پرداخت. با توجه به مدل ارزیابی ۳۶۰ درجه‌ای، روسا و معاونین اداره کل تربیت بدنی در هر سه استان خراسان رضوی، شمالی و جنوبی به عنوان افراد بالا دست، کارکنان اداره‌های تربیت بدنی به عنوان افراد تحت سرپرستی، ورزشکاران و مربیان و مسئولین هیات‌های ورزشی در هر شهرستان به عنوان مشتریان اداره تربیت بدنی و خود مدیران به عنوان خود ارزیابی، عملکرد مدیر را ارزیابی کردند. ابزار اندازه‌گیری، پرسشنامه ۶۴ سوالی مقیاس بازخورد ۳۶۰ درجه بود که توسط پورسلطانی (۱۳۸۸) هنجار شده بود و در هشت خرده مقیاس (مهارت‌های ارتباطی، تصمیم‌گیری، تشویق و نوآوری و تغییر، ارتباطات کاری، مهارت‌های رهبری، مهارت‌های حرفه‌ای، بکارگیری قابلیت های خود و دیگران و توسعه فعالیت‌های تیمی) عملکرد مدیران ورزشی را ارزیابی می‌کرد. یافته‌ها در خصوص عملکرد مدیران اداره تربیت بدنی بر مبنای هشت مهارت مدیریتی و از دیدگاه چهار گروه ذینفع شامل مدیران مافوق، مشتریان، کارمندان و خود مدیر اداره نشان داد که بین نتایج ارزیابی این ذینفعان در ارزیابی مهارت‌های مدیریتی مدیران تفاوت معناداری وجود دارد. نمره بالای خود ارزیابی نسبت به سه گروه دیگر موید این است که مدیران اداره های تربیت بدنی در محیط کاری خود نسبت به سطح شایستگی‌هایشان دچار بلند پروازی شده و به عبارت دیگر میزان آگاهی و درک مدیران نسبت به مهارت‌هایشان درست نیست به نحوی که نتوانسته‌اند سطح انتطارات ذینفعان خود را مرتفع کنند و این خود عاملی شده که روی عملکردشان اثر بگذارند.
ضابط و حبیبی (۱۳۹۰) پژوهشی با عنوان بررسی تاثیر ارزیابی عملکرد بر بهسازی نیروی انسانی در ستاد نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (ناجا) را انجام دادند. به این منظور پس از شناسایی عوامل موجد بهسازی نیروی انسانی و سپس شناسایی مولفه های ویژه هر یک از عوامل در ستاد ناجا، اثر ارزیابی عملکرد بر هر یک از این مؤلفه‌ها مورد تحلیل قرار گرفته است. بر اساس نتایج به دست آمده ارزیابی عملکرد در ستاد ناجا بر انگیزش، رضایت، گرایش به آموزش و ماندگاری کارکنان تاثیر دارد اما بر خلاقیت و نوآوری بیروی انسانی تاثیر ندارد.
عشوری (۱۳۹۱) در تحقیقی با عنوان ارزیابی عملکرد مربیان تیمهای ملی فوتبال مردان ایران با بهره گرفتن از روش بازخورد ۳۶۰ درجه دریافت که بین نتایج ارزیابی گروه های مورد بررسی در خصوص مهارت‌های مدیریتی و فنی و ویژگی‌های اجتماعی و شخصیتی تفاوت معناداری وجود ندارد.
۲-۲۲-۲- تحقیقات انجام شده خارج کشور
هاچ^[۸] (۱۹۸۹) به مقایسه عملکرد مربیان بسکتبال دبیرستان‌های پنسلوانیا از دیدگاه مدیران و مربیان پرداخت. حمایت از سیاست‌های مدرسه، پاسخگویی به ناظران، موافقت با نامه‌ها، تصمیم‌گیری مطلوب در راستای سیاست‌ها و فرآیندهای مدرسه، حمایت کامل از برنامه آموزشی و ورزشی، کمک در فعالیت‌های درگیر مدرسه، کار موثر هماهنگ با بودجه مدرسه، ارتباط خوب با کارمندان، دانش‌آموزان و مدیران و عضویت در سازمان‌های حرفه‌ای مواردی بودند که مربیان در آن‌ها خود را بهتر از مدیران ارزیابی کرده بودند. ارتقاء برنامه، جستجوی شهرت و توسعه یک رابطه خوب با رسانه‌ها، الگوی اخلاقی بودن، سر و کار با قوانین آموزشی و انضباطی، حضور در کلینیک‌ها و سمینارها برای آگاهی از روش‌ها و تکنیک‌های متداول سایر معیارهای مورد بررسی بودند که در آن‌ها تفاوتی بین نظرات مربیان و مدیران وجود نداشت.
آدامز^[۹] (۱۹۹۷) به ارزیابی مهارت‌های ادراکی، مهارت‌های انسانی، مهارت‌های فنی عمومی و مهارت‌های فنی اختصاصی مربیان از دیدگاه مربیان و ورزشکاران پرداخت. مهارت‌های انسانی مربی عبارت بودند از: گوش دادن با دقت و پاسخ هوشمندانه، احترام به ورزشکاران، نگرانی برای سلامتی ورزشکاران، راهنمایی حرفهای در طول مسابقه، پیروی از سیاست‌ها و قوانین (تیم، لیگ، موسسه)، در نظر گرفتن تفاوتهای فردی، حفظ ظاهر حرفه‌ای، الگو بودن، چالاک بودن، توانایی قضاوتهای مناسب در طول بازی، ارتباطات پایدار و سالم و استفاده از زبان مناسب. مهارت‌های فنی تخصصی عبارت بودند از: تشویق جو گروهی مثبت، با اشتیاق رفتار کردن، آگاهی تکنیکی و استراتژیک از ورزش خود، ارتقای وحدت تیمی، استفاده موثر از زمان تمرین، برخورداری از قدرت و آمادگی جسمانی، آمادهسازی تیم برای رقابت، تدریس موثر مهارت‌های پایه، برقراری ارتباط بین طرح مربیگری و آموزش، بکارگیری روش‌های متنوع تمرین و آمادهسازی روانی تیم برای مسابقه. مهارت‌های فنی عمومی عبارت بودند از: جلوگیری و مراقبت از آسیب، القای برتری فردی، رساندن تیم به حداکثر پتانسیل، رساندن ورزشکاران به حداکثر پتانسیل، فراهمآوری بازخوردهای مثبت برای عملکرد ورزشکاران. مهارت‌های ادراکی عبارت بودند از: ترویج بازی جوانمردانه، نگرانی در خصوص موفقیت آکادمیک ورزشکاران، تنظیم اهداف واقعی سازگار با تیم و تنظیم اهداف واقعی سازگار با ورزشکار. ارزیابی مهارت‌های مورد نظر از دیدگاه مربیان به این صورت بود: مهارت‌های انسانی (۳۴/۴)، مهارت‌های ادراکی (۳۲/۴)، مهارت‌های فنی اختصاصی (۲۵/۴) و مهارت‌های فنی عمومی (۸۹/۳). ارزیابی مهارت‌های مورد نظر از دیدگاه ورزشکاران به این صورت بود: مهارت‌های ادراکی (۲۱/۴)، مهارت‌های فنی تخصصی (۰۸/۴)، مهارت‌های انسانی (۹۶/۳) و مهارت‌های فنی عمومی (۶۹/۳). همانطورکه مشاهده میشود در همه موارد، نمرات خود ارزیابی از نمرات ارزیابی ورزشکاران بالاتر است.
برادلی^[۱۰] (۲۰۰۱) بیان می‌کند که یک تصمیم مهم اینست که چه کسی مربی را ارزیابی خواهد کرد. روندهای موجود در ارزیابی عملکرد، استفاده از گروه‌های مختلف در فرایند ارزیابی را پیشنهاد می‌کنند. ادبیات، نتایج تحقیق و تجزیه و تحلیل‌ها نشان می‌دهد خود ارزیابی یک جز مهم و ارزشمند در هر فرایند ارزیابی است. همچنین ورزشکاران به همراه مربیان همتا و مدیران می‌توانند سهم مهمی در افزایش دانش مربی در زمینه‌های مربوط به خود داشته باشند. وی مربیان نیوزلندی را در فاکتورهایی که در ارزیابی مربیان ورزشی مهم بنظر می‌رسند ارزیابی کرد. این ارزیابی توسط بازیکنان، کاپیتان تیم‌ها، همتایان مربی، کمک مربیان، کمیته ویژه مربیان، خود مربی (خودارزیابی) و دیگران انجام شد و فاکتورهایی شامل مهارت‌های پایه، قوانین و مقررات، ویژگی‌های شخصیتی مربی، توانایی مربیگری، الگو بودن، آموزش مربیگری، نتایج و روابط مورد ارزیابی قرار گرفت.
هاسل وود^[۱۱] (۲۰۰۵) ادراک ورزشکاران و مربیان زن از شایستگی ارتباطات مربی مورد بررسی قرار دادند. نتایج تحقیق آن‌ها نشان داد که مربیان خود را افرادی خوش مشرب و جامعه‌پذیر می‌دانستند؛ با وجود اینکه ادراک ورزشکاران نیز مثبت بود اما با ادراک مربیان یکسان نبود.
مایر و همکاران^[۱۲] (۲۰۰۶) شایستگی‌های مربیان ورزشی دانشگاهی را از نظر ورزشکاران ارزیابی کرد. این ارزیابی در چهار بعد انجام شد که هریک زیر مجموعه های خود را داشت:
۱- شایستگی‌های انگیزشی: کمک به ورزشکاران در کسب اعتماد به نفس، آماده‌سازی ورزشکاران به لحاظ روانی، کمک به ورزشکاران در کسب عزت نفس، برانگیختن ورزشکاران، ایجاد همبستگی گروهی و توسعه اعتماد تیمی.
۲- شایستگی‌های استراتژی بازی: تشخیص نقاط قوت تیم مقابل، فهم استراتژی‌های رقابتی، سازگاری با موقعیت‌های مختلف بازی، تشخیص نقاط ضعف تیم مقابل، تصمیم‌های حیاتی در طول مسابقه، حداکثر سازی نقاط قوت تیم و سازگاری استراتژی با استعدادهای موجود.

ج۷ب۱۶۳
خنک آن کجا می بگیرد به دست خورد پادشاهان یزدان پرست
چو جام نبیدش دمادم شود بخسپد بدان گه که خرم شود
ج ۷ ب ۳۳۳۶-۳۳۳۷
می لعل پیش آور ای هاشمیّ زخمی که هرگز نگیرد کمی
چو شصت و سه شد سال ، شد گوش کر ز بیشی ، چرا جویم آیین و فر
ج ۷ ب ۴۳۴۶-۴۳۴۵
چو این بشنوی دل ز غم بازکش مزن ، بر دلت بر ، ز تیمار تش
گرت هست ، جامی می زرد خواه به دل خرمی را مدان از گناه
نشاط و طرب جوی و مستی مکن گزافه مپندار مغز سخن
ج ۸ ب ۱۷۲۱-۱۷۱۹
چنین است کردار گردنده دهر نگه کن کز او ، چند یابی تو بهر
بخور هر چه داری ، به فردا مپای که فردا مگر دیرآیدش رای
ستاند ز تو ، دیگران را دهد جهان خوانیش ، بی گمان ، برجهد
هر آن گه که روز تو اندر گذشت نهاده همه باد گردد ، به دشت
ج ۹ ب ۴۸۷۳-۴۸۶۹
بیارای خوان و بپیمای جام ز تیمار گیتی مبر هیچ نام
ج ۹ ب ۴۸۸۰
می آور که از روزمان بس نماند چنین بود تا بود و بر کس نماند
ج ۹ ب ۵۵۸۶
نه آن ماند ای پیر دانا ! نه این ز گیتی ، همه شادمانی گزین
اگر چند بفزاید از رنج گنج همه گنج گیتی نیرزد به رنج
ج۸ب۳۹۷۵-۳۹۷۳
تو را زین جهان شادمانی بس است کجا رنج تو بهر دیگر کس است
تو رنجی و آسان دگر کس خورد سوی خاک و تابوت تو ننگرد
ج ب۴۰۰۲-۴۰۰۱
بـراعـت اسـتهـلال
تمامی آثار نظم و نثر پارسی که دارای ارزش ادبی و زیبایی شناسی هستند ، به آرایه ها و هنرهایی آراسته شده اند و به واسطه ی وجود همین آرایه ها و زیبایی های کلام ، اثری را ، اثر ادبی می نامند .
زبان سبک ادبی ، زبانـی اسـت کـه از لـحاظ معنی و مـوسیــقی از زبان سبک های دیگر ( علمی، تاریخی و … ) مثلاً زبان روزمره یا استاندارد متمایز است . هرگونه انحراف و تغییر هنری (انحرافی که جنبه ی زیبا شناختی داشته باشد ) از زبان عادی چه در معنی و تصویر و چه در لفظ و موسیقی ، یک مورد یا صنعت بدیعی است . به عبارت دیگر هر واژه یی که در ارتباط با واژه ی دیگر از یک سطح لغوی محض به یک سطح گسترده ی معانی یا از یک سطح عادی آوایی به یک سطح موسیقیایی تعالی یابد یک مورد بدیعی است . به کلامی، ادبی گویند که بسامد این صنایع در آن ، زیاد باشد . ( شمیسا ،۱۳۸۱: ۲۴)
با توجّه به تعریف ارائه شده برای اثر ادبی و مطالعه ی شاهنامه در می یابیم که شاهنامه به دلیل وجود آرایه های ادبی جدای از وجوه دیگر این اثر سترگ ، بسیار قابل توجه می باشد. فردوسی بزرگ به نحوی بسیار شایسته در آفرینش اثر خویش از آرایه ها و صنایع بدیعی بهره برده است .

شاهنامه ی فردوسی پیش از آن که ارزش و جایگاه واقعی آن به عنوان یک کتاب تاریخی مورد بررسی قرار گیرد ، می تواند از لحاظ ادبی ، محتوا ، سبک ، قالب ، مورد تحقیق و بررسی قرار داده شود .
البته موضوع این رساله بررسی آرایه های ادبی موجود در شاهنامه نیست و برای بررسی این موضوع تحقیق مفصل دیگری می بایست تا به نحوی شایسته تمام زیبایی های موجود در کلام فردوسی بررسی شود .
تنها آرایه ی مورد نظر که بررسی آن در این تحقیق مطلوب و لازم می نماید براعت استهلال است . با توجه به موضوع تحقیق « حضور فردوسی در شاهنامه » ( بررسی بیت هایی که فردوسی در آن ها گوینده است و نقش راوی را ایفا نمی کند ) ، زیرا۱. این ابیات از زبان خود سراینده است ،‌ ۲. خارج از داستان می باشد . ۳. حذف این ابیات از داستان ها به سیر منطقی و طبیعی داستان خللی وارد نمی کند . لذا بررسی این آرایه لازم می نماید .
تعریف براعت استهلال :
چنان که اهل فن و لغت گفته اند ، براعت و استهلال ، هر دو واژه هایی عربی تبارند و با هم یک ترکیب اضافی پدید آورده اند ؛ اولی مصدر از « برع – یبرع ، برع – یبرع ، برع – یبرع ، براعهً ، بروعاً » و در معانی مختلف : تمام و کامل شدن در هنر و فضل و درگذشتن از اصحاب در دانش و مانند آن ، و همچنین به معنی فضیلت و کامل شدن در فضل و هنر ، غالب آمدن ، بالا رفتن از کوه ، برتر و تفوق ، و در اصطلاح ادبی به معنی فصاحت و روشنی ، و دومی مصدر ثلاثی مزید از باب استفعال ، در معانی نو دیدن ، دیدن هلال ، جست و جوی ماه کردن ، برآمدن ماه نو ، گریستن کودک خرد ، بانگ کردن کودک به وقت لبیک ، ریختن باران ، شمشیر برکشیدن از نیام ، درخشیدن روی از شادی و درخشیدن ابر و برق ، و نخستین آوازی است که از مولود جدید الولاده در حال به دنیا آمدن بیرون می آید و به واسطه ی همان آواز بر زنده به دنیا آمدن او استدلال کنند و سخن را هم که آغاز آن بر مقصود دلالت کند ، به همین جهت براعت استهلال گویند و در اصطلاح ، نزد اهل بدیع عبارت است از آن که شاعر یا منشی در ابتدای خطبه ی کتاب یا در مطلع قصیده ، الفاظی چند ذکر کند که مشعر بر مطلب باشد و در منتخب نوشته که استهلال به معنی بانگ کردن کودک به وقت ولادت است ؛ ظاهراً وجه تسمیه آن است که چون به مجردِ بانگ کردن مولود به وقت ولادت شناخته می شود که پسر است یا دختر همچنین از آرایه و صنعت مذکور به دلالت الفاظ متناسب در شروع کتاب و قصیده و شعر دریافته می شود که این کتاب و قصیده در فلان مضمون و فلان احوال است و نزد بلغا آن است که آغاز گفتار مشتمل باشد بر آنچه با حال گوینده ، متناسب بود و به موضوعی که در آن باب سخن می راند ، اشاره کند و چون این قبیل گفتار را بر سایر اقسام سخن برتری است ، این صنعت را براعت استهلال نامیده اند . (دهخدا ، ۱۳۴۳ : ۷۹۶)
کزازّی در کتاب زیبایی شناسی سخن پارسی ۳ مربوط به بدیع ، این آرایه را شگرف آغازی می نامند که از آرایه های درونی و معنوی است . ایشان به حسن مطلع هم «نیک آغازی» می گویند . و شمیسا هم در کتاب نگاهی تازه به بدیع ، در حیطه ی این آرایه نظرشان بر این است که براعت استهلال یعنی بین مقدمه ی اثری با موضوع آن تناسب معنایی اجمالی یا تفصیل باشد ؛ به عبارت دیگر از مطالعه ی مقدمه ی مختصر ، جو کلی کتاب یا موضوع آن آشکار گردد ؛ و این امر به کمک استعمال لغات خاص یا مطلبی که کتاب درباره ی آن است و یا به اشاره به سرنوشت قهرمانان داستان در مقدمه تحقق می پذیرد . پس درج عباراتی از قبیل « و مکروا و مکر الله و الله خیر الماکرین » در آغاز مسائل سیاسی و آیه « کلوا و اشربوا و لاتسرفوا »
باز هم ذکر این نکته ضروری به نظر می رسد که هدف از بیان این بخش بررسی آرایه ی ادبی براعت استهلال نیست ، بلکه چون این ابیات مستقیماً از زبان فردوسی هستند و خارج از موضوع اصلی سروده شده اند ، در این جا آورده شده اند .
توضیح این که در این بخش فقط ابیات آورده می شود و در پیوست اول توضیحات هر بخش به گستردگی بیان می شود .
۱۰-۱براعت استهلال در آغاز پادشاهی کاوس :
درخت برومند چون شد بلند گر ایدون که آید برو بر گزند
شود برگ پژمرده و بیخ سست سرش سوی پستی گراید درست
چو از جایگه بگسلد پای خویش به شاخ نوآیین دهد جای خویش
مرا او را سپارد گل و برگ و باغ بهاری به کردار روشن چراغ
اگر شاخ بد خیزد از بیخ نیک تو با بیخ تندی میاغاز ویک
ج۲ب۸۹۰-۸۸۶
۱۰-۲براعت استهلال در آغاز داستان سهراب :
اگر تند بادی برآید ز کنج به خاک افکند نارسیده ترنج
ستمگاره خوانیمش ار بیدادگر؟ هنرمند گوییمش ، ار بی هنر ؟
اگر مرگ داد است بیداد چیست ؟ ز داد اینهمه بانگ و فریاد چیست ؟
از این راز جان تو آگاه نیست بدین پرده اندر تو را راه نیست
به رفتن مگر بهتر آیدت جای چو آرام گیری به دیگر سرای
[که داند چنین داستان را یقین بجز داد فرمای داد آفرین ؟]
نخستین تن ار مرگ بفسایدی دلیر و جوان خاک نپسایدی
ج۲ب۲۳۳۱-۲۳۲۵
۱۰-۳براعت استهلال در آغاز داستان سیاوش :
کنون ای سخنگوی بیدار مغز ! یکی داستانی بیارای ، نغز
سخن چون برابر شود با خرد روان سراینده رامش برد

ترکیب زیر ساخت فناوری اطلاعات

استراتژی کسب و کار

استراتژی فناوری اطلاعات و زیر ساخت سازمان

زیر ساخت فناوری اطلاعات

نقش مدیریت ارشد

نقش مدیر فناوری اطلاعات

تدوین چشم انداز آینده

متمرکز بر ساختار فناوری

در هر دیدگاه استراتژی سه ناحیه وجود دارد: ناحیه تکیه گاه ، ناحیه محور و ناحیه تحت تاثیر^[۴۲]. "ناحیه تکیه گاه” بین چهار ناحیه ، قدرتمندترین منطقه به شمار می رود. این منطقه ای است که تغییرات اعمال شده روی “ناحیه محور” را به پیش برده و در عین حال شتاب دهنده کل دیدگاه است. “ناحیه محور” یا “ناحیه ضعیف” منطقه ای است که کانون توجه را به خود اختصاص داده و تغییرات توسط ناحیه تکیه گاه در آنجا صورت می گیرد. “ناحیه تحت تاثیر” بطور مستقیم از تغییرات ناحیه محور تاثیر می پذیرد(هندرسون ، ونکاترامن، ۱۹۹۳، لوفتمن و دیگران، ۱۹۹۳،۸۰). بنابراین بطور کلی هشت دیدگاه وجود دارد که در نتیجه استفاده از همسویی متقابل ایجاد شده است. به علاوه چهار ناحیه “درهم آمیخته^[۴۳]” و ترکیبی وجود دارد که دو دیدگاه مجزا را در هم می آمیزد(پاپ ،۱۹۹۵،۹) . از میان این دیدگاه ها برای نمونه فقط دیدگاه اول را به طور کامل و همراه با ترسیم شکل بیان می کنیم.

۲-۴-۷-۶-۱- دیدگاه اجرای استراتژی^[۴۴]
دیدگاهی که بیشترین توجه را به خود اختصاص داده دیدگاه اجرای استراتژی است. استراتژی کسب و کار ،ناحیه تکیه گاه می باشد و سازمان معمولا ، یک استراتژی قوی و معتبر دارد. ناحیه ضعیف ، زیر ساخت سازمان (معمولا فرایند های کسب و کار و مهارت های کارمندان) است. زیر ساخت فناوری اطلاعات ، ناحیه تحت تاثیر می باشد و در نتیجه تغییرات فرآیندهای کسب و کار منجر به تغییرات پایه در ساختار فناوری اطلاعات می شود.
مدیریت عالی اغلب در این دیدگاه ، نقش رهبری را دارد و مدیر فناوری اطلاعات ، اولویت های کسب و کار را تحقق بخشیده و از آن ها حمایت می کند. بنابراین نقش فناوری اطلاعات به میزان زیاد فعال و پاسخگو است. هدف، مواجه شدن با نیازها و درخواست های استراتژی کسب و کار است. اندازه گیری عملکرد به طور خاص با معیارهای مالی انجام می شود(ونکاترامن ،۱۹۸۹،۲۷). دیدگاه روی برنامه ریزی فناوری اطلاعات و تغییر فرآیندهای کسب و کار تاکیید دارد. معمولا رابطه محکمی با روش های برنامه ریزی فناوری اطلاعات وجود دارد و نمونه اولیه ی برنامه ریزی اغلب در یک محیط کاربردی تهیه می شود(فیتز گرالد ،۱۹۹۳،۱۲). اهداف معمولا شامل کاهش تاخیر ها و اشتباهات ،افزایش خدمات و صرفه جویی در وقت هستند(برای مثال:ازبین بردن کار دفتری، تغییر شکل کارها و …)
دامنه کسب و کار
راهبری کسب و کار
استراتژی کسب و کار
دیدگاه اجرای استراتژی
مزیت رقابتی

زیرساخت های فناوری اطلاعات
زیر ساخت های سازمان
مهارت ها
فرآیندها
مهارت ها
فرآیندها
راهبری ساختار
راهبری ساختار

شکل ۲ – ۱۱: دیدگاه اجرای استراتژی
۲-۴-۷-۷- مفاهیم مدیریتی
دوازده دیدگاه همسویی که درجدول ۲-۱ ذکر شد می تواند برای ارزیابی سطح و نوع همسویی استراتژیک در داخل یک سازمان بکاربرده شود. همچنین نیاز به بررسی دقیق کسب و کار ، استراتژی های فناوری اطلاعات و زیرساخت ها را مورد تاکید قرار می دهد تا مشخص کند که آیا همه ی عناصر به طور منسجم باهم عمل می کنند یا نه. همسویی نامناسب می تواند باعث ایجاد مشکلاتی نه تنها در توسعه و یکپارچه سازی کسب و کار و فناوری اطلاعات شود،بلکه از استفاده ماکزیمم از توانایی بالقوه در زمینه فناوری ان شرکت نیز جلوگیری می کند.
۲-۴-۸- مقایسه مدل های همسویی
مدل های مطرح شده از معروفترین و پرکاربردترین مدل های موجود برای همسویی می باشند. مدل های دیگری نیز برای همسویی استراتژیک وجود دارند که عموما بر پایه مدل های موجود بنا نهاده شده اند. جدول۲-۲ مقایسه اجمالی مدل های مطرح شده است.
جدول۲ - ۲: مقایسه مدل های همسویی

ریف

مدل

تاریخ ارائه

ارائه شده توسط

المان ها

۱

مدل مفهومی برای همسویی استراتژیک

در اصول کافی حدیثی نقل شده است که بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد، و آن داستان جوانی است که به پیش پیامبر آمد و ادعای یقین نمود پیامبر او را تأیید نمود. حالات نقل شده از این جوان عبارتند از: جوانی که چرت می‌زد و در حال افتادن بود، رنگ زردی داشت، جسم نحیف و لاغری داشت و چشمانش فرو رفته بود.^[۳۸۹] اگر چه این مورد آیه قرآن نیست ولی روایتی است که زیاد نقل می‌شود و مورد تأیید قرار گرفته است. پدید آمدن چنین حالاتی جز در اثر مواجهه با امر مقدس و حالات روانی حاصل از آن است، اینها جز در اثر هیبت و خوف و احساس بندگی است؟
« اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِیثِ کِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِیَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِینُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِکْرِ اللَّهِ ».^[۳۹۰] شنیدن آیات قرآن نوعی تجربه دینی احساسی را در پی دارد، مانند لرزیدن پوست و آرامش بعد از آن.
بررسی آیات تجربه احساسی و عاطفی
استدلالهای فوق دارای اشکالات جدی است و آیات مورد استناد قرار گرفته بر مطلوب دلالت نمی‌کند. در اینجا به تفصیل به این موارد اشاره می‌کنیم:

1. 1. حداکثر چیزی که از آیات و روایات فوق استفاده می‌شود این است که در تجارب مورد ادّعا موارد احساسی و عاطفی هم وجود داشته است و این بدین معنی نیست که این عواطف در تجارب حالت محوری داشته باشند بلکه آن چه که محور این تجارب است ادراک و شناخت است و عواطف و امور روانی بالعرض و تبعی است. به عبارت دیگر ما وجود چنین حالاتی را انکار نمی‌کنیم و لکن این که حقیقت این تجارب را عاطفی بدانیم نمی‌پذیریم، حقیقت این تجارب ادراکی است.

1. 1. 1. ما نمی‌توانیم بپذیریم که همواره همراه تجارب ادراکی مسائل عاطفی و روانی هم وجود داشته است. و در کثیری از موارد ذکر شده در قرآن و روایات هیچ حالت روانی خاصی که محصول تجربه دینی است دیده نمی‌شود. بسیار در نقل‌های تاریخی دیده‌ایم که پیامبر در جمعی حضورداشت و وحی بر اول نازل شد و پیامبر آن را برای مردم باز گو نمود و هیچ حالت خاصی برای او رخ نداد. بخلاف سوری مثل انعام که بسیار شدید بودند و در هنگام نزول پیامبر را متحول ساختند.

   

مثل تجاربی که در آنها وحی با واسطه فرشته و جبرئیل صورت می‌گرفت و در روایات‌های گذشته به آن اشاره شد.

3. 3. عواطف ذکر شده درمورد فوق با سه حالت مشهور (هیبت، جذب، تعلق) که مورد ادعای اوتو می‌باشد فرق دارد. همانطور که در تجارب عرفانی هم ذکر شد حالات ذکر شده در تجارب وحیانی با حالت آرامش و گاهی سنگینی همراه است. پس حصر عواطف در این سه مورد درست نمی‌باشد.

3. 3. محصول امورعاطفی محض نمی‌تواند معرفت بخش باشد. زیرا نمی‌توان اموری که^[۳۹۱]صرفا عاطفی هستند و دارای هیچ گونه مفهوم و تصور معرفت شناسی نیستند را معرفت زا معرفی نمائیم.

3. 3. عواطف و احساسات بر شناخت تقدیم منطقی ندارند، بلکه بر عکس هر عاطفه و حالت روانی در گرو یک شناخت و معرفت مقدم است. همانگونه که هر معرفتی مسبوق به هستی می‌باشد.

3. 3. استدلال به اکثر آیات فوق قابل مناقشه است، ما به برخی موارد که در تفسیرالمیزان ذکر شده اشاره می‌کنیم.

الف: آیات سوره مزمل و مدثر به عقیده علامه طباطبایی دارای هیچ مدح و ذمی نیست.
صرفا بیان می‌کند که زمانی که وحی نازل شد پیامبر درون پارچه‌ای پیچیده شده بود و نشانگر هیچ حالت خاص وحیانی وحیاتی نیست.^[۳۹۲]
ب: تجارب حضرت ابراهیم بویژه در داستان احیاء اموات فقط برای رفع خطورات قلبی بوده است و هیچ امری غیر از آن وجود نداشته است.^[۳۹۳]
تجربه دینی، تفسیری، تبیینی
برخی از مدعیان تجربه دینی از دو تفسیر دیگر تجربه دینی ناخرسند بودند آنها مدعی بودند که در تجربه دینی هیچ امر فوق طبیعی وجود ندارد. به عبارت دیگر در تجربه دینی احساسی، دو چیز پیش فرض گرفته می‌شود: اول: وجود تجربه دینی دوم، وجود علتی ما فوق طبیعی که این تجربه را به وجود آورده است. اما وجود چنین علتی از نظر این گروه امری معقول نیست زیرا در ورای تجربه دینی علتی وجود نداشت. وین پراودفوت ازپیروان این نظریه است. او مدعی است که اگربخواهیم تجربه دینی نوع دوم را بپذیریم اشکالی که بر ما وارد می‌شود این است که چگونه مدعای ادیان مختلف را بپذیریم؟ پیروان ادیان مختلف ادعای تجربه دینی می‌کنند و چنین تجربه دارای چند مشکل اساسی است،
اولاً که محتوای تجربی آنها دارای اشکال و صور یکسانی نیست و در برخی موارد دارای تضاد است. ثانیاً هر کدام از آنها تجربه دینی خود را تأیید بر دین خود می‌دانند ولی در حقیقت چنین چیزی ممکن نیست زیرا به راستی نمی‌توان میان مدعای ادیان هسته‌ی مشترک قابل قبول تصور نمود. اکنون این سوال به ذهن می‌رسد که در این صورت معیار اصلی یک تجربه دینی چیست؟ جواب پراود فوت چنین است: صرف اینکه صاحب تجربه دینی،تجربه خود را مطابق اعتقادات و باورهای خود بداند کافی است که آن را تجربه دینی بدانیم و صاحب تجربه را در ادعای خود صادق بدانیم. صاحب تجربه دینی معتقد است که تجربه او از نوع تجارب عادی بشری نیست و نیاز به تبیینی غیر طبیعی و غیر متعارف دارد. همین در صدق تجربه دینی کافی است، اگر چه واقعا چنین نباشد یعنی ممکن است واقعاً این تجربه تبیینی طبیعی داشته باشد و خداوند یا امر فوق طبیعت این مورد را ایجاد نکرده باشد. در نهایت این تجربه دلیلی برای صحت معتقدات شخص دیندار نمی‌باشد.
بررسی آیات مربوط به نظریه تفسیری تبیینی:
برخی که از دو قول (ادراکی وعاطفی) ناراضی بودند و آنها را بسیار محدود می‌دانستند، دست به تفسیری وسیع از تجربه دینی زدند که حوزه آن را بسیار گسترده کنند هر چند به نظرمی‌رسد این توسعه تا حدی غیر منطقی جلوه می‌کند. این گروه هم از محدودیت دو قول گذشته ناراضی بودند و هم نمی‌خواستند لوازم آن را بپذیرند لذا قول جدیدی را مطرح کردند که تفصیل آن گذشت شاید بتوان آیاتی ازقرآن را به این وجه تفسیر نمود که ما به آنها اشاره می‌کنیم:

1. 1. «مَا أَصَابَکَ مِنْ حَسَنَهٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَکَ مِنْ سَیِّئَهٍ فَمِنْ نَفْسِک» ^[۳۹۴]این آیه بسیار جامع است.^[۳۹۵]

و بیان می‌کند که هر امر نیک و بدی را می‌توان تفسیری دینی نمود. پس دینی و غیر دینی بودن یک تجربه در گروه تفسیر تو از آن واقعه است اگرکسی بر اساس عقاید خود مطلبی را دینی بداند، کافی است که تجربه او را دینی بگرداند. انسان می‌تواند تجربه خود را دینی بداند و علت مشخصی را برای آن توصیف نکند لذا تبیین الهی و خدای شخصی و امثال آن امری بی وجه خوهد بود.

2. 2. «أَفَرَأَیْتُمْ مَا تَحْرُثُونَ، أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ »^[۳۹۶]

کسی که تجربه‌ای درباره روئیدن یک گیاه دارد می‌تواند آنرا دینی بشمارد و همین که معتقد باشد تبیین غیردینی برای آن امری نا ممکن است، دلیل موجهی است که بگوید این گیاه را خدا رویانده است و خود را صاحب تجربه دینی تلقی کند.

3. 3. «وَمَا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَلَکِنَّ اللّهَ رَمَى»^[۳۹۷]کسی که سنگی را پرتاب می‌کند اگر معتقد باشد که این امر بر اساس امور طبیعی دارای تبیینی درستی نیست، و نمی‌توان آن را توجیه کرد باعث می‌شود که تجربه خود را دینی بشمارد و این مطلب نیازمند آن نیست که انسان به علت خاصی مثل خدا معتقد باشد که بلکه اگرمعتقد بر هر کدام ازادیان که باشد کافی است خود را صاحب تجربه‌ای مطابق با دین خود بداند.

۴.« اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُمْ مِدْرَارًا»^[۳۹۸]
شخصی که باران را می‌بیند می‌تواند آنرا حاصل توبه خود و استغفار و پوزش خواهی از خدا بداند و بگوید این باران امری طبیعی نیست. همین امر باعث می‌شود که تجربه او دینی باشد. باران، زلزله، طوفان همگی را می‌توان توصیفی دینی کرد. اگرچه بتوان آنها را تبیین طبیعی نمود ولکن ما معتقد باشیم که تفسیر طبیعی آنها نارسا وکافی است.^[۳۹۹]

5. 5. « وَإِن مِّن شَیْءٍ إِلاَّ عِندَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلاَّ بِقَدَرٍ مَّعْلُومٍ»^[۴۰۰]اگرکسی معتقد به این باشد که خزائن همه اشیاء دست خداست می‌تواند تمام امور را محصول اعتقاد خود و مطابق آن بداند. زیرا تجربه دینی فقط در سایه اعتقادات، تفاسیر و مفاهیم ذهنی، ما ممکن است. و از آنجا که تجربه‌ای می‌تواند مسبوق به اعتقاد و اندیشه‌ای باشد و براساس آن تفسیر شود تمام تجارب را می‌توان در حوزه اعتقادات و باورهای خود تفسیر نمود، هر چند این مطلب از دید دیگران موجه نباشد یا اینکه نتوان برای آن برهان اقامه نمود.

اشکالات وارد بر این نظریه:
این نظریه دارای مشکلات گوناگونی است که نمی‌توان به آنها پاسخ قانع کننده‌ای بدهد که در اینجا به برخی از این موارد اشاره می‌کنیم:
۱- در تمامی آیات قرآن نوعی ارتباط با خدای شخصی وجود دارد و نمی‌توان آیات قرآن را بدون در نظر گرفتن خدای مورد ادعای قرآن تفسیر نمود. لذا این آیات توان اثبات هر دین و عقیده‌ای را ندارد. شاهد این مساله استفاده از لفظ آیه در قرآن است. خداوند عالم طبیعت را آیت خود می‌داند و همه آنها را نشانه‌ای برای رسیدن به خود تلقی می‌کند.کتاب تدوین (قرآن) نیز آیاتی دارد که آنها هم ما را به سوی خدای خاصی رهنمود می‌سازد. پس وجود علت خاصی در تمامی آیات مفروض است.
۲ـ خداوند کسانی را که آیات او را می‌بینند ولی به او توجه ندارند یا به او نمی‌رسند مذمت می‌کند. «وَلَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَیْهِمُ الْمَلائِکَهَ وَکَلَّمَهُمُ الْمَوْتَى وَحَشَرْنَا عَلَیْهِمْ کُلَّ شَیْءٍ قُبُلا مَا کَانُوا لِیُؤْمِنُوا »^[۴۰۱]
« قُلْ إِنَّمَا الآیَاتُ عِنْدَ اللَّهِ وَمَا یُشْعِرُکُمْ أَنَّهَا إِذَا جَاءَتْ لا یُؤْمِنُونَ »^[۴۰۲] پس از دید قرآن نمی‌توان آیات الهی و جهان آفرینش را به صورت دلخواه تفسیر نمود و یا اینکه علتی برای آنها قائل نبود و آنها را بدون علت آن ملاحظه کرد.
۳ـ لزوماً هر تجربه‌ای مسبوق به اعتقاد و تفاسیر و مفاهیم نیست. در تجارب شهودی هیچگونه واسطه‌ای اعم از صورت، اعتقاد و امور دیگر وجود ندارد، بلکه خود حقیقت برای انسان حضور دارد. هر چند این تجارب بعداً توسط قوه خیال مورد تجربه و تحلیل قرار می‌گیرد و براساس اعتقادات تفسیر می‌شود.
۴ـ این نظریه بیان ‌‌می‌کند که یک حادثه خاص ‌‌می‌تواند برای دو دین^[۴۰۳] مختلف (حتی متعارض و متناقض) مؤید باشد و براساس هر دو دید تفسیر شود. در حالی که این مطلب عقلاً و نقلاً مردود است.
۵ـ این نظریه با رئالیسم مخالف است. زیرا بی نهایت تجربه و اعتقاد همگی می‌تواند بر اساس هیچ و پوچ باشد. و هیچ واقعی برای آنها وجود نداشته باشد و صرفاً صاحب تجربه معتقد باشد این تجارب، تجارب دینی‌اند و قابل تبیین دینی‌اند.
۶ـ این نظریه ملاکی برای باز شناختن تجارب صحیح ازباطل ارائه نمی‌دهد و اصولاً قائل به چنین میزانی نیست. زیرا واقعی را برای این تجارب مفروض نمی‌داند.
۷ـ این نظریه حاصل تناقضات فراوان و دور منطقی است. زیرا از یک طرف اعتقادات ما تجربه‌ای را دینی می‌کند و از سوی دیگر این تجارب عقاید دینی را توجیه می‌کند.
۸ـ‌ این نظریه نقص پذیرو ابطال پذیر نیست. زیرا تمام حوادث را می‌توان براساس^[۴۰۴] این نظریه تفسیر کرد و هیچ تجربه‌ای از آن جان سالم به در نمی‌برد. به عبارت دیگر نمی‌توان تجربه‌‌ای را یافت که با مدعای تجربه دینی و اعتقادات فرد قابل توجیه نباشد.
تجربه دینی ادراکی شناختی در قرآن
آیاتی که تجربه دینی شناختی را در قرآن بیان می‌کنند بسیار گسترده‌اند و شاید نتوان به تمامی ابعاد آنها پرداخت و ما در اینجا به مهمترین موارد آن اشاره می‌کنیم:
۱ـ دسته اول آیاتی هستند که مردم رادعوت به چنین تجاربی می‌کنند: این آیات بیانگر آن هستند که چنین تجاربی علی الاصول برای همه مردم ممکن است و مردم ملزم هستند که به این راه توجّه کنند و از آن استفاده کنند و خداوند کسانی را که به این آیات توجه نمی‌کنند مذمّت می‌کند.

پرسش‌نامه
ابزاری که برای گردآوری اطلاعات در پژوهش کنونی استفاده می‌شود پرسشنامه ­است. در این پژوهش از دو پرسشنامه ساختار سازمانی رابینز(۲۰۱۳) (شامل رسمیت، پیچیدگی و تمرکز) و کارآفرینی استراتژیک شیرکوا و همکاران(۲۰۱۲) (تغییرات توسعه­ای و اساسی، نوآوری، ریسک­پذیری، تهاجم رقابتی، فوق فعال بودن، بهره برداری از منابع داخلی و رهبری استراتژیک) استفاده خواهد شد.

بدین ترتیب پرسشنامه تحقیق حاضر دارای۵۸سوال اصلی و ۵ سوال فرعی است. برای سنجش متغیرهای تحقیق این پرسشنامه با طیف لیکرت ۵ گزینه‌ای تدوین شده است. شکل کلی و امتیاز بندی این طیف به صورت زیر است:

ابعادکارآفرینی استراتژیک در تحقیق کنونی عبارتنداز:

1. 1. تغییرات توسعه‌ای و اساسی: کارآفرینی استراتژیک به ‌معنای انعطاف‌پذیری و توانایی ایجاد تغییرات مورد نیاز در زمان‌های مناسب است تا از این طریق بتوان از فرصت‌های محیطی به بهترین وجه استفاده کرده و مزیت رقابتی مناسب را به دست آورد. این کار در گروی ایجاد تغییرات توسعه‌ای و اساسی است که به عنوان یک متغیر در کارآفرینی استراتژیک مطرح می‌شود.

1. 1. نوآوری: درکارآفرینی سازمانی نوآوری به معنای ایجاد محصولات، خدمات و تکنولوژی‌های جدید است. از این‌رو در سنجش کارآفرینی استراتژیک یکی از ابعاد اصلی نوآوری است.

1. 1. ریسک‌پذیری: ریسک‌پذیری به ‌معنای پیگیرشدن و وارد شدن در کسب و کارهای جدید؛ مرتبط با بازارها یا محصولات جاری سازمان است.

1. 1. تهاجم رقابتی: منظورازتهاجم رقابتی تمایل سازمان برای نشان دادن خود در بین سایر رقبا است.این بعد به این مسئله اشاره می‌کندکه سازمان برای تبلیغات و نشان دادن توانمندی‌ها و محصولات خود تا چه میزان سرمایه‌گذاری انجام می‌دهد. تهاجم رقابتی ازجمله مهم‌ترین ابعادکارآفرینی استراتژیک به شمار می‌رود.

1. 1. فوق فعال بودن: فوق فعال بودن یا پیشگام بودن به تمایل مدیریت عالی در افزایش رقابت اشاره می‌کند که شامل ابتکار، ریسک‌پذیری و شجاعت است. این بعد از نظر تئوریک با بعد تهاجم رقابتی مشابهت دارد اما برای شناسایی بهتر کارآفرینی استراتژیک از این متغیر نیز در تحقیق کنونی استفاده شد.

1. 1. بهره‌برداری ازمنابع داخلی: سازمان‌ها معمولاً در استراتژی‌های خود به منابع در دسترس توجه فراوانی می‌کنند. یکی از استراتژی‌های مهم سازمان‌ها بهره‌برداری ازمنابع داخلی شرکت است. مزیت استفاده ازمنابع داخلی آن است که میزان وابستگی شرکت سایرشرکت‌ها و عرضه کنندگان منابع راکاهش می‌دهد و از این طریق امکان تصمیم‌گیری وسیاست‌گذاری به هنگام را فراهم می‌سازد. در پژوهش کنونی متغیر «بهره‌برداری ازمنابع داخلی» جهت شناسایی کارآفرینی استراتژیک مورد استفاده قرارگرفت.

1. 1. رهبری استراتژیک: منظور از رهبری استراتژیک رویکرد و جهت‌گیری مدیران شرکت در قبال آیین نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و شیوه مدیریت منابع انسانی درشرکت است. رهبری استراتژیک یکی از ابعاد مهم کارآفرینی استراتژیک به شمار می‌رود. از این‌رو برای سنجش کارآفرینی استراتژیک باید به آن توجه ویژه شود.

پایایی پرسش نامه
در این تحقیق به منظور تعیین پایایی پرسشنامه از روش آلفای کرونباخ استفاده شد. روش آلفای کرونباخ برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه‌گیری که خصیصه‌های مختلف را اندازه‌گیری می‌کند به کار می‌رود. برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره‌های هر زیرمجموعه سوال‌های پرسش نامه و واریانس کل را محاسبه کرد. سپس با بهره گرفتن از فرمول زیر مقدار ضریب آلفا محاسبه می‌شود (سرمد، بازرگان، حجازی، ۱۳۸۵، ۱۷۱).

که در آن:
تعداد زیر مجموعه‌های سئوال‌های پرسشنامه یا آزمون = J
واریانس زیر آزمون Jام Sj2 =
واریانس کل پرسش نامه یا آزمون S2 =
برای اندازه‌گیری قابلیت اعتماد، از روش آلفای کرونباخ، از نرم‌افزار Spss نسخه ۲۰ استفاده شد. به این منظور یک نمونه اولیه پیش آزمون شد و سپس با بهره گرفتن از داده‌های به دست آمده از این پرسش نامه‌ها و به کمک نرم‌افزار مقدار آلفای کرونباخ زیر مقیاسها و کل مقیاسهای پرسشنامه محاسبه شده که نتایج زیر بدست آمده است:
جدول‏۳‑۱ آلفای کرونباخ بدست آمده از پرسشنامه