شکل ۳- ۵: کدگذاری پارامترهای متغیرهای ورودی و خروجی
که C_n تعداد کلاس‌ها در مسئله دسته‌بندی و m تعداد متغیرها است. از ترکیب پارامترهای توابع عضویت متغیرهای ورودی و خروجی با مجموعه قوانین یک ذره کامل تولید می‌شود.

۳-۳-۲- کدگذاری قوانین فازی

یک ذره کامل که نمایانگر یک سیستم فازی است به صورت شکل (۳-۶) نشان داده می‌شود. رشته اولی نشان دهنده کدگذاری پارامترهای ورودی، رشته دومی نشان دهنده کدگذاری خروجی که در مسئله دسته بندی تعداد توابع عضویت خروجی به اندازه تعداد دسته‌ ها می‌باشد. رشته سوم مجموعه قوانین را نمایش می‌دهد.

شکل ۳- ۶:کدگذاری هر ذره شامل پارامترهای توابع عضویت و مجموعه قوانین
در شکل بالا r_N مجموعه فازی تالی قانون و برابر با برچسب کلاس و R ماکسیمم تعداد قوانین است. برای کدگذاری تالی در مجموعه داده‌های دیابت ما نیاز به دو بخش فازی داریم. در این پایان نامه برای مشخص کردن توابع عضویت کلاس بیماران و افراد سالم دو تابع عضویت ذوزنقه‌ای استفاده شده است که برای مشخص کردن آن‌ها به صورت متقارن دو نقطه نیاز است. همچنین بخش حیاتی دیگر در کدگذاری هر ذره بخش قوانین است، این بخش که پس از پارامترهای توابع عضویت می‌آید شامل مجموعه قوانین فازی می‌شود که هر قانون فازی شامل بخش مقدم و تالی می‌شود. متغیرهای ورودی توسط سه مجموعه فازی سازی می‌شوند که این مجموعه‌های فازی همان طور که بیان شد به‌ وسیله نُه نقطه تعریف می‌شوند  .

در مسئله دسته‌بندی تعداد مقدم قوانین برابر با تعداد خصوصیت‌های ورودی است. هر یک از این مقدم‌های قانون یک عدد گسسته بین ۱ تا ۳ می‌باشد که در آن ۱ نشان دهنده کم، ۲ نشان دهنده متوسط و ۳ نشان دهنده زیاد است. تعداد تالی‌های هر قانون برابر با تعداد کلاس‌ها در مسئله دسته‌بندی است. شماره کلاس به عنوان خروجی هر قانون فازی در نظر گرفته می‌شود که برای مجموعه داده‌های دیابت با اعداد صحیح گسسته ۱ نشان دهنده کلاس غیر بیماران و یا ۲ نشان دهنده کلاس بیماران دیابتی نمایش داده می‌شود. تعداد قوانین می‌تواند در محدوده یک تا یک حد بیشینه‌ای متغیر باشد.
طراحی یک مدل فازی می‌تواند به عنوان یک مسئله بهینه‌سازی در فضای چند بُعدی در نظر گرفته شود که در آن هر یک از اعضای جمعیت به صورت بالقوه یک مدل فازی با ساختار و پارامترهای متفاوت می‌باشد. طول هر ذره در الگوریتم بهینه‌سازی ازدحام ذرات پیشنهادی به روش زیر محاسبه می‌شود:
(۳-۱)
در مسئله دسته‌بندی طبق فرض m ورودی و یک خروجی وجود دارد و هر یک از متغیرهای ورودی با سه تابع عضویت نشان داده می‌شود (یک تابع عضویت مثلثی و دو تابع عضویت ذوزنقه‌ای) و خروجی به اندازه تعداد کلاس‌ها © دارای توابع عضویت ذوزنقه‌ای خواهد بود. هر تابع عضویت شامل سه پارامتر است. تعداد کل نقاط مورد نیاز برای تعیین توابع عضویت ورودی و خروجی برابر  . N_r تعداد قوانین و هر قانون m+1 متغیر دارد. بنابراین، تعداد پارامترهایی که الگوریتم PSO برای اجرای یک سیستم فازی بهینه کند (اندازه ذره) به صورت معادله (۳-۱) محاسبه می‌شود.

۳-۳-۳- PSO پیشنهادی

همان طور که بیان شد PSO یک الگوریتم بهینه‌سازی فرا اکتشافی بر مبنای جمعیت است و شامل ازدحامی از ذرات است که در فضای n بُعدی حرکت می‌کنند. در PSO استاندارد هر ذره نمایشگر یک راه‌حل ممکن برای مسأله موجود است و هر ذره دارای یک بردار مکان x_i و یک بردار سرعت v است. در تکرار t موقعیت ذره توسط بهترین موقعیت شخصی و بهترین موقعیت کلی در میان تمام ذرات بدست می‌آید سرعت به صورت رابطه (۲-۱۱) به روز می‌شود. اگر x_i(t) نشان دهنده‌ی موقعیت فعلی ذره‌ی i ام در فضای جستجو در زمان t باشد، موقعیت آتی ذره i ام به وسیله‌ی جمع سرعت جدید همان ذره v_i(t+1)، با موقعیت فعلی آن، طبق رابطه‌ی (۲-۱۰) محاسبه می‌شود.

شکل ۳- ۷: فلوچارتPSO [30]
در تمام الگوریتم‌های بر پایه‌ی جمعیت مانند PSO و GA که دارای رفتار اجتماعی میان اعضای جمعیت هستند، دو ویژگی اساسی باید بررسی شود: قابلیت الگوریتم برای اکتشاف و جستجو در تمام بخش‌های فضای راه‌حل و قابلیت استخراج (بهره کشی) بهترین راه حل ممکن. در این پایان نامه PSO پایه را به وسیله به کار بستن مکانیزم‌های ارتقاء تنوع ذرات و استراتژی‌های جستجوی همسایگی بهترین خاطره جمعی بهبود بخشیدیم که یک موازنه میان توانایی‌های اکتشاف و بهره کشی الگوریتم پیشنهادی برقرار می‌کند.
کاهش تنوع ذرات یک مشکل بنیادی طی فرایند جستجو برای الگوریتم‌های بر پایه PSO است. برای جلوگیری از افت تنوع و حفظ گوناگونی ذرات در این پایان نامه مکانیزم جدیدی ارائه شده است. برای هر ذره  ذره جدید  توسط معادله‌های (۳-۲) و (۳-۳) گسترش می‌یابد. ذره آزمایشی  به روش زیر توسعه می‌یابد:
(۳-۲)
که در آن  شماره ذرات،  تعداد ابعاد،  یک احتمال از پیش تعریف شده و  یک عدد تصادفی یکنواخت بین صفر و یک است. اگر در معادله (۳-۲)  بزرگ‌تر باشد احتمال اینکه ذره آزمایشی برابر با  باشد بیشتر است و اگر  کوچک‌تر باشد احتمال اینکه  بدون تغییر بماند بیشتر خواهد بود. فرایند انجام گرفته مشابه برش در الگوریتم تکامل تفاضلی (DE) است. تفاوت روش ارائه شده با سایر روش‌ها که از ترکیب DE و PSO استفاده کرده‌اند در این است که دیگران از DE برای تکامل بهترین خاطره جمعی و ارتقاء سرعت همگرایی استفاده کرده‌اند. در حالی که، در روش ارائه شده عملگر برش DE پس از تغییر یافتن به وسیله ترکیب با روش تعمیم یافته آموزش بر پایه‌ی ذره مخالف برای بهبود تنوع ذرات و قابلیت اکتشاف الگوریتم PSO به کار می‌رود. نهایتاً ذره جدید با توجه به مناسب بودن پاسخ ارائه شده توسط ذره جدید و ذره آزمایشی انتخاب می‌شود.
(۳-۳)
علاوه بر این، تنوع را می‌توان با جا به جا کردن بدترین ذرات با رونوشت‌های بهترین ذرات افزایش داد. برای غلبه بر مشکلات جستجوی ناقص توسط PSO دو روش مختلف یکپارچه شدند تا قابلیت اکتشاف PSO را بهبود بدهند. همچنین کارایی الگوریتم با در نظر گرفتن این که جابه‌جایی تنها در صورتی رخ می‌دهد که ذره آزمایشی کیفیت بهتری نسبت به ذره جدید داشته باشد ارتقاء می‌یابد.
همانند بسیاری از الگوریتم‌های بهینه‌سازی PSO از مشکل اساسی همگرایی زودرس رنج می‌برد به خصوص زمانی که با مسائل با ابعاد بالا سر و کار دارد. بعضی اوقات راه‌حلی که بدست آمده در مرز بهینه و به بهینه سراسری نزدیک است و همسایه‌های ذرات گیر افتاده ممکن است در بر دارنده بهینه سراسری باشند. در چنین شرایطی، جستجوی همسایگی ذرات بدست آمده می‌تواند برای یافتن راه‌ حل ‌های بهتر سودمند باشد. به همین منظور، یک سری استراتژی‌های جستجوی همسایگی به برخی از الگوریتم‌های الهام گرفته از طبیعت اعمال شده است.
برای بهره کشی بیشتر، یک روش جستجوی بهترین همسایه که از الگوریتم جستجوی نزدیک‌ترین همسایه الهام گرفته به کار برده شده که بر روی بهترین خاطره جمعی اعمال می‌شود. در تمام تکرارها، الگوریتم به جستجوی بهترین ذرات همسایه می‌پردازد و pbest را به سمت آن‌ها حرکت می‌دهد تا بهترین ذره حقیقی را بیابد.
۳-۳-۴- شرح الگوریتم
در الگوریتم پیشنهادی هر یک ذرات در ابتدا به صورت تصادفی پارامترهای توابع عضویت را مقداردهی اولیه کرده و ترم‌های فازی را برای هر صفت انتخاب می‌کنند و یک سیستم فازی بالقوه را ایجاد می‌کنند. اکنون در حلقه‌ی داخلی هر ذره مجموعه پارامترهای توابع عضویت و ترم‌های مجموعه قوانین را با توجه به بهترین خاطره شخصی خود و بهترین خاطره جمعی تمام ذرات تغییر می‌دهد.
در این روش هر ذره در هر دور تعدادی از پارامترها و ترم‌ها را تغییر می‌دهد تا قانون بهتری را ایجاد کند. هر ذره می‌تواند حداکثر به اندازه مقدار پارامتر Max_Change ترم‌های قانون ایجاد شده را تغییر دهد به این امید که کیفیت قانون ساخته شده را افزایش دهد. استفاده از پارامتر Max_Change سبب می‌شود که هر ذره (Particle_{t t>0}) از قوانین ساخته شده قبلی استفاده کند. بدین ترتیب سطح رقابت ذرات کاهش می‌یابد و سطح همکاری آن‌ها افزایش می‌یابد. همچنین از آنجا که محدوده بازه هر متغیر مشخص هست باید برای ساخت توابع عضویت محدودیت‌هایی را بر روی پارامترهای توابع عضویت اعمال کنیم.
شکل ۳- ۸: تابع Membership_and_Rule_Learn
// Membership_and_Rule_Learn Function //
//Input: training samples
// Output: Fuzzy Classifier (Membership function parameters and Fuzzy Rules)
Begin
Rule Num= 1;
While (Rule Num <=MaxNumRule)

1. 1. J=0; // PSO iteration counter

1. 1. Training Set = (all of the training samples), Test Set = (all of the test samples);

1. 1. Define coding method for variable’s parameters and fuzzy rules;

1. Repeat

   1. 1. Initialize particles;

    

   1. 1. Compute fitness of particles and find the best personal and best global;

    

   1. While (t<Max_particles) or (same fitness value has been obtained Max-Unchanged)

      1. 1. Particle_t modifies membership function’s parameters and rules according to variable’s limitations and Max_Change;

       

      1. 1. Computing the quality of constructed fuzzy classifier by Training Set;

       

      1. 1. Updating the best personal and best global;

       

      1. 1. Use hybrid of DE and opposition-based learning to enhance the diversity;

       

      1. Use nearest neighborhood search on best global to accelerate convergence;

مدل ۵-۱- رابطه زن دوم با همسر ۱۲۶
مدل ۵-۲- نوع رابطه زن دوم با زن اول ۱۳۹
مدل ۶-۱- چارچوب نظام معنایی زن دوم به عنوان مدل پارادایمی نهایی پژوهش ۱۴۵
مدل ۶-۲- بررسی موقعیت و پایگاه زن دوم در خانواده ۱۵۴
مدل ۶-۳- نوع نگاه و نگرشی که زن دوم نسبت به موقعیت خود دارد و راهبردی
انتخاب میکند ۱۵۷
فصل اول
کلیات
۱-۱- مقدمه
خانواده هسته مرکزی اجتماع به شمار می ­آید و نخستین اجتماعی است که شخصیت و هویت افراد در آن شکل می­گیرد و آداب و اصول زندگی اجتماعی و اخلاقی در آن نهادینه می­ شود. خانواده با نهادهای چون نهادهای آموزشی و پرورشی، مذهبی و اقتصادی، حقوقی و سیاسی و برخی دیگر از نهادها ارتباط دارد و تحت تاثیر اهداف، کارکردها، وظایف، راهکارها و عملکردهای آنها است و ساختار و عملکرد و وظایف گوناگون خود را در راستای نهادهای مزبور شکل می­دهد و از سوی دیگر تغییر و تحولاتی که در بافت خانواده به تدریج شکل می­گیرد، در نهایت بر نهادهای جامعه تاثیر می­ گذارد، تا جایی که قوانین مدنی نیز خود را با تغییرات خانواده وفق می­ دهند. خانواده پدیده­ای ایستا و بی تغییر و تحول نیست، بلکه پدیده­ای است پویا و در حال تغییر و تحول و در کنش متقابل با جامعه است و از این رو در طول تاریخ در قالب الگوهای متنوع و قوانین گوناگون، در میان اقوام مختلف و در حوزه ­های فرهنگی گوناگون، ویژگی­های خاص خود را دارا بوده که از این باب ویژگی پویایی از جمله کلیدی­ترین خصوصیات خانواده محسوب می­ شود (مقصودی،۱۳۸۶). در واقع، می­توان گفت که خانواده بخشی از سیستم اجتماعی است که هم تحت تاثیر دیگر نهادهای اجتماعی قرار می­گیرد و هم امکان ایجاد تغییر در آنها را فراهم می نماید (پارسونز،۱۹۹۸). شماری از جامعه شناسان در باب شکل­ گیری خانواده از دوره اختلاط جنسی در مراحل اولیه زیست بشر سخن می­گویند. برای نمونه باخ اوفن می­گوید:"در ابتدا انسان به شکل گروهی گله­وار، با اختلاط جنسی (هرج و مرج) زندگی می­کرد". در نگاه این گروه خانواده پس از دوره اختلاط جنسی شکل گرفت و پیش از آن روابط فرد گرفتار هرج و مرج بود. هیچ مرد و زنی همسر یکدیگر شناخته نمی­شدند. مطالعات گروهی از انسان شناسان فمنیست متضمن این نکته است که ازدواج و نهاد کنونی خانواده بر عکس تصور رایج، بیولوژیک نیست. محصول تاریخ بشری است. یکی از مدافعان این دیدگاه “اولین رید^[۱]” انسان شناس و سوسیال فمنیست مشهور است. او معتقد است ازدواج به معنای واقعی همسفره و هم سکنی شدن زوجین که منجر به پیدایش خانواده مادری شد در اوان دوره بربریت و با منسوخ شدن کامل آدم­خواری دوره توحش و با اختراع توتم و تابو از سوی زنان میسر شد. در برابر این گروه شماری از جامعه شناسان دوره اختلاط جنسی را باور ندارند برای نمونه ادوارد وستر مارک از مخالفان سرسخت نظریه تکامل خانواده می گوید:"خانواده همیشه وجود داشته است و بشریت هرگز در مرحله گله وار زندگی نکرده است (انگلس،۱۳۸۰). در این میان مورگان بیش از هر محققی علاقه داشته تا روند تکامل ساختار خانواده را مورد مطالعه قرار دهد در این خصوص بیان می­ کند: «روابط جنسی با چند نفر به طور همزمان ویژگی دوره­ های ماقبل تاریخ بوده است. در آن دوران مردان به شکل چند همسر (داشتن بیش از یک همسر) و زنان به شکل چند شوهر ( داشتن بیش از یک شوهر) زندگی می­کرده ­اند. این الگو قدمتی به اندازه­ جوامع انسانی دارد. چنین خانواده­ای نه غیر طبیعی و نه چیزی خارق العاده تلقی می­شده است.» مورگان می­افزاید: «دشوار بتوان نشان داد که نوع دیگری از ساختار خانواده در دوره های ابتدایی وجود داشته است.» در ادامه

می­گوید: « ظاهرا هیچ راه گریزی از این نتیجه گیری وجود ندارد که ازدواج با چند نفر به طور همزمان ویژگی دوره­ های ما قبل تاریخ بوده است. استدلال مورگان مبنی بر این که جوامع ماقبل تاریخ ازدواج گروهی را تجربه کرده ­اند (موقعیتی که اصطلاحاً رمه­ی آغازین یا همه همسری نامیده می شود) آن­چنان اندیشه­ی داروین را تحت تاثیر قرار داد که وی نیز بیان کرد: « تقریبا مسلم است که آیین ازدواج به تدریج تحول یافته است و آمیزش با چند نفر به طور همزمان سابقا در تمام نقاط جهان به شدت مرسوم بوده است و هم اکنون هم قبایلی وجود دارند که در آنها همه مردان و زنان قبیله همسر و شوهر یکدیگر هستند.» (فیشر^[۲]، ۱۹۸۲). بررسی تاریخی ازدواج در جوامع گوناگون نشان می­دهد که این روابط هیچ گاه منحصر به رابطه بین یک زن و یک مرد باقی نمانده است حال چه قانونمند به شکل چند همسری و چه به صورت غیر قانونمند در انتخاب آزادانه چند شریک جنسی. در واقع الگوی ازدواج و پیوند خویشاوندی از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت است. قانون­های ازدواج از تنوع و پیچیدگی زیادی برخوردار است. آشکارترین فرضیه تاریخی این است که ازدواج نتیجه تغییر نامنظم و تصادفی روابط حیوانی بین زن و مرد است. سازمان ازدواج، برحسب مکان و زمان، همیشه اشکال مختلف پیدا کرده و به هر صورتی که تصور شود درآمده است؛ این اشکال مختلف از صورتی آغاز شده است که در آن مردم اولیه فقط برای توجه به بقای نسلی که به وجود آمده همسر یکدیگر می‌شدند، بدون آنکه در زندگی، بین دو همسر اتحادی فراهم آید، و به صورتی رسیده که در دوره جدید می‌بینیم: زن و شوهر اغلب برای مشارکت در معیشت با یکدیگر همسر می‌شوند، و نسبت به پیدایش فرزند چندان توجهی ندارند. اجتماعاتی که در آنها ازدواج مرسوم نباشد بسیار کم است، ولی کسی که در جستجو باشد می‌تواند تعدادی از چنین جامعه‌ها را پیدا کند و حلقه اتصال میان بی‌نظمی جنسی در پستانداران پست و ازدواج در مردم اولیه را بیابد (سگالن،۱۳۷۰). در فوتونا، از جزایر هبریز جدید، و در جزایر هاوایی بیشتر مردم اساساً ازدواج نمی‌کنند؛ مردم قبیله لوبو، زن و مرد، بدون اینکه کمترین توجهی به ازدواج داشته باشند، با یکدیگر نزدیکی می‌کنند و هیچ قاعده و قانونی در کارشان نیست؛ همین طور برخی از قبایل بورنئو حیات جنسی خود را می‌گذرانند، بی‌آنکه متوجه رابطه‌ای باشند که دو همخوابه را به یکدیگر متصل می‌سازد؛ به همین جهت جدا شدن دو همسر در نزد آنان بسیار ساده‌تر از جدایی یک جفت پرنده است؛ در میان ملت­های قدیم روس نیز «مردان با زنان مختلف همخوابگی می‌کردند، به طوری که معلوم نبود شوهر هر زن کدام مرد است.» کسانی که راجع به کوتوله‌های آفریقایی (پیگمه‌ها) تحقیق کرده‌اند می‌نویسند که اینان تابع سازمان همسری نیستند و «بدون هیچ قاعده‌ای به فرونشاندن غریزه جنسی خود می‌پردازند»، مثال دیگر این است که از زن می‌خواستند، قبل از آنکه شوهر کند، خود را به اولین مردی که او را می‌خواسته تسلیم کند؛ این عمل در معبد میلیتا در بابل معمول بوده است؛ یا عادتی که در ملت­های اولیه موجود بود، و زن خود را به عنوان کرم و بزرگی به وام می‌دادند. در قبیله اورانگ ساکای در مالاکا، زن با فرد، فرد، قبیله مدتی به سر می‌برد و چون دوره تمام می‌شد این کار را از سر می‌گرفت؛ در میان افراد قبیله یاکوت، در سیبریه و قبیله بوتوکودو، در آفریقای جنوبی، و طبقات پست مردم تبت و بسیاری از ملت­های دیگر، ازدواج آزمایشی به تمام معنا بوده، و هر یک از دو طرف هر وقت می‌خواست، می‌توانست رابطه را قطع کند، بی‌آنکه کسی از او جویای علت شود؛ در میان افراد قبیله بوشمن «کوچکترین اختلافی کافی است که رابطه همسری را از میان بردارد، و زن و مرد، پس از آن، به فکر جستن همسر تازه‌ای می‌افتند»؛ چنانکه سرفرانسیس گالتن نقل می‌کند، «در میان قبیله دامارا، تقریباً هر هفته یک بار، زن، شوهر خود را عوض می‌کند، و من بسیار دشوار می‌توانستم بفهمم که شوهر موقت این خانم یا آن خانم در فلان وقت چه کس بوده است.» همین طور در قبیله بایلا «زنان دست به دست می‌گردند و با موافقت مشترک شویی را ترک گفته نزد شوی دیگر می‌رفتند. بسیاری زنان جوان هستند که هنوز از بیستمین مرحله زندگی نگذشته، و تا آن موقع پنج شوهر کرده‌اند که همه در قید حیات هستند.» کلمه‌ای که در هاوایی معنی ازدواج می‌دهد در اصل به معنی «آزمودن» است. در میان مردم تاهیتی، تا یکصد سال پیش، ازدواج از هر قیدی آزاد بود و تا هنگامی که اولادی پیدا نمی‌شد زن و مرد می‌توانستند، بدون هیچ سبب، از یکدیگر جدا شوند؛ اگر فرزندی پیدا می‌شد، زن و شوهر حق داشتند آن فرزند را بکشند، بی‌آنکه کسی به آنان زبان ملامت بگشاید، و اگر زن و مرد تصمیم می‌گرفتند که کودک را بزرگ کنند، ارتباط میان آن صورت دایمی پیدا می‌کرد، و مرد وعده می‌داد که در نگاهداری از کودک به زن کمک کند. مارکوپولو در خصوص قبیله‌ای از آسیای میانه که در قرن سیزدهم در ناحیه پین می‌زیستند (اکنون کریا، در ترکستان شرقی چین است) می‌نویسد که: «اگر مردی بیش از بیست روز از خانه خود دور شود، زن او می‌تواند، در صورتی که بخواهد، شوهر دیگر انتخاب کند؛ بر مبنای همین اصل، مردان هرجا می‌رسند زنی اختیار می‌کنند.» چنانکه دیده می‌شود روش­های تازه‌ای که ما اکنون در ازدواج و اخلاق اختیار کرده‌ایم مانند چند همسری همه، ریشه‌های قدیمی دارد. لوتورنو می‌گوید که، درباره ازدواج، «تمام آزمایش­های مختلف ممکن در میان قبایل وحشی صورت پذیرفته، و بسیاری از آنها هنوز هم در میان بعضی از مردم جریان دارد، بدون آنکه افکاری که در مردم سبز فایل اروپا وجود دارد اصلاً به خاطر آن مردم خطور کرده باشد.» در بعضی از نقاط ازدواج به طور گروهی صورت می‌پذیرفته، به این معنی که گروهی از مردان یک طایفه گروهی از زنان طایفه دیگر را به زنی می‌گرفتند. در تبت، مثلاً، عادت بر آن بود که چند برادر، چند خواهر را به تعداد خود، به همسری اختیار می‌کردند به طوری که هیچ معلوم نبود کدام خواهر زن کدام برادر است؛ یک نوع کمونیسم در زناشویی وجود داشت، و هر کس با هرکس که می‌خواست همخوابه می‌شد. از بقایای این حوادث، عادت همسری با زن برادر، پس از مرگ برادر، را باید شمرد که در میان قوم یهود و اقوام دیگر شایع بوده است (مقصودی،۱۳۸۶). ولی این بی قاعدگی روابط جنسی که نظیر کمونیسم اولیه، در مورد زمین و خوراک، به شمار می‌رود، خیلی زود از میان رفت، به طوری که اثر آن در زمان حاضر به دشواری قابل ملاحظه است؛ با وجود این، یادگارهایی از آن در اذهان به صورت­های مختلف باقی‌مانده است: مثلاً بسیاری از ملت­هایی که به حالت طبیعی به سر می‌برند چنین می‌پندارند که تک شوهری که به عقیده آنان احتکار یک مرد برای یک زن است، مخالف طبیعت و اخلاق است؛ مثال دیگر، جشن­های آزادی جنسی است که در مواقع معین برپا می‌­شود و به صورت موقتی افراد را از قیود جنسی می‌رهاند. پس از دوره‌های نخستین، بتدریج، اشکال مختلف اتحاد میان زن و مرد، به عنوان آزمایش و به طور موقت، جای روابط بی‌بند و باری سابق را گرفت.
در جوامع مدرن امروزی رایج ترین تعریف از خانواده نظامی است متشکل از یک زن و مرد که از طریق ازدواج صاحب فرزند یا فرزندانی می­شوند و مهم­ترین کارکرد آن جامعه­پذیری و نگهداری از فرزند می­باشد (ساروخانی،۱۳۸۴). در عصر مدرن خانواده معمولا به واسطه ازدواج تشکیل می­ شود که به مثابه یک پدیده اجتماعی است. ازدواج پیوند بین طبیعت با همه سادگی و عینیت آن و فرهنگ با همه پیچیدگی و ذهنیتش می­باشد که در بستر پیچیده­ترین و حساس­ترین روابط اجتماعی میان دو جنس مخالف برقرار می­ شود و به عنوان مقدمه و منشاء خانواده محسوب می­گردد و یکی از مهم­ترین پدیده ­های اجتماعی، زیستی و فرهنگی مربوط به جامعه و انسان است و بر حسب ماهیت، نوع و انگیزه می ­تواند پیامدهای اجتماعی پیش ­بینی شده و نشده مثبت و منفی، آسیب­زدا و آسیب زا داشته باشد که کنش و واکنش­های اعضای جامعه و ساختارهای اجتماعی را متاثر می­سازد خصوصا پیامدهای نامطلوب ازدواج­های غیر اصولی از یک سو ساختارها، ماهیت و کارکردهای خانواده را در طول زمان دچار تغییر و تحول می­سازد و از سوی دیگر ارزش­های محوری جامعه به ویژه امنیت اجتماعی و اخلاقی را تحت­الشعاع قرار می­دهد. نگرش و دیدگاه نسبت به ازدواج به عنوان یک” واقعیت اجتماعی” تحت تاثیر فرهنگ و نقش و موقعیتی است که در آن به سر می­بریم طبق بینش جامعه شناختی واقعیت هرگز به ما نمی­گوید که چیست، بلکه انسان­ها باید واقعیت را آن­گونه که هست تفسیر کنند و آن تفسیر با فرهنگی که ما برای راهنمایی خود به کار می­بریم آغاز می­گردد، هر چند که فرهنگ به نوبه خود از گروه­ ها و از جامعه ناشی می­ شود (شارون،۱۳۷۹). بنابراین دیدگاه فرد نسبت به ازدواج تابع فرهنگی است که به آن تعلق دارد و همچنین ملهم از موضع و جایگاه فرد در جامعه است، به عبارت دیگر برخی از باورهای فرد ناشی از تاثیر فرهنگ و جامعه­ای است که در آن زندگی می­ کند، مانند نقش زن یا مرد بودن، مثلا واقعیتی به نام زن بودن به مفهوم یاد گرفتن “اندیشیدن مانند یک زن” است، یعنی اعتقاد به اینکه عاطفه، حیا، صبر، بردباری، گذشت، خانه داری، بچه داری و مادری، کنش­های ضروری برای یک زندگی خوب و رضایت بخش است و مرد بودن نیز به مفهوم یاد گرفتن"اندیشیدن مانند یک مرد” است، یعنی باور داشتن به اینکه نان آوری، سرپرستی خانواده، احساسی نبودن، اعتبار اجتماعی لازمه یک زندگی خوب و سعادتمندانه است. از این رو الگوی ازدواج بسیار متنوع است چنان چه در فرهنگ­های گوناگون شاهد الگوهای متنوعی هستیم. رایج­ترین و متنوع­ترین الگوهای ازدواج که در کلیه کتاب­های مرجع انسان شناسی به آن اشاره شده است الگوهای زیر است:
ازدواج گروهی^[۳]، خاص مقطعی از نخستین مراحل تکامل جامعه است.
ازدواج چند همسری، که چند زنی و چند شوهری را در بر می­گیرد.
ازدواج تک همسری،^[۴] بنا بر این الگو ازدواج میان یک مرد و یک زن مجاز است در ازدواج تک همسری اغلب خانواده هسته ای اهمیت بسیار زیاد دارد (ال کرناوی و گراهام ۱۹۹۹).
هر چند نظام تک همسری همواره به عنوان معمول­ترین و مطلوب­ترین سبک زندگی مشترک بوده است اما چند همسری در بین بعضی از جوامع مرسوم و گاهی امری رایج محسوب می­شده است. انسان شناسان چند همسری را این­گونه تعریف می­ کنند: “رابطه خصمانه بین چندین همسر” که بر دو قسم است: چند­زنی^[۵] و چند­شوهری است (همان،۱۹۹۹). چند شوهری^[۶] که طی آن یک زن همزمان می ­تواند چند شوهر داشته باشد جز در مقاطعی کوتاه و بسیار محدود آن هم در جوامع غیر متمدن وجود نداشته است به روایت ویل دورانت، این شکل از خانواده در میان قبایلی در تبت و از جمله در قبیله توداد مرسوم بوده است. یک زن در این قبایل می­توانسته است همزمان با چندین مرد رابطه همسری و زناشویی برقرار کند. در دوران جاهلیت هم رسم چند شوهری در میان برخی قبایل عرب وجود داشته است. در یکی ازهمین شکل ازدواج­ها چنین مرسوم بوده است که زن دارای چند همسر بعد از باردارشدن، همه مردانی را که با آنها رابطه همسری داشته دعوت می­کرده است و مطابق رواج قبیله، هیچ کدام از مدعوین حق نداشته از این دعوت سرپیچی کنند و زن در یک جلسه علنی با تمام همسران خود از میان آنان مطابق میل خویش پدر فرزندش را انتخاب می­کرد و پدر هم حق نداشت از عنوان پدری استنکاف ورزد، و اما چند زنی شیوه­ای است که در آن یک مرد همزمان می ­تواند چندین زن را به همسری انتخاب کند. به عقیده ویل دورانت این رسم از اجتماعات اولیه بشری سرچشمه گرفته است(دورانت^[۷]،۱۳۷۰). در این پژوهش نیز منظور از کاربرد واژه چند همسری، چندزنی می­باشد که از جمله رسم­هایی است که تاریخی به قدمت تاریخ بشر دارد.
۱-۲- بیان مسئله
تعدد زوجات به عنوان یک پدیده اجتماعی ناشی از زمینه­ ها و سنت­های شکل گرفته در طول زمان، امری است تاریخی که ابعاد گوناگون آن می ­تواند مورد مطالعه و پژوهش قرار گیرد. سنت چند همسری در بسیاری از اجتماعات بشری سابقه دیرینه دارد و همواره به عنوان یک قاعده رایج بوده است(دورانت۱۳۷۰). ریشه پیدایش و تداوم رسم چند زنی را در ابتدا می­توان در مطالعات تاریخی و انسان شناختی که برخی از انسان شناسان درباره تکوین نهاد خانواده و ازدواج انجام داده­اند جست و جو کرد. بحث تاریخی در زمینه چند همسری از آن جهت می ­تواند راهگشا باشد که با دنبال کردن مسیر تمدن بشری و بررسی حیات فردی و اجتماعی انسان­های گذشته می­توان به برخی علل و عوامل تاریخی و حتی بوم شناختی در زمینه گرایش یا عدم گرایش به چند همسری دست یافت و دانست چند همسری طبیعت بشر و امری گریز­ناپذیر است یا زاده شرایط و موقعیت­های خاص است. از جمله عواملی که باعث افزونی چندهمسری در میان مردان نسبت به زنان گردیده است می­توان به کارکردهای چند زنی اشاره کرد که بیش از کژکارکردهای آن بوده و اینکه چند شوهری کارکردهای برای بشر نداشته است. مهم ترین کارکرد چندزنی تولید نیروی انسانی است که در تمدن­ها و اقوام گذشته وجود داشته است. در جوامع نخستین تلفات نیروی انسانی بیش از میزان زاد و ولد بوده و از طرف دیگر تمام کارها به وسیله نیروی انسانی انجام می­گرفت. لذا هر چه تعداد فرزندان خانواده­ای بیشتر بود کار افراد خانواده آسانتر بود و محصولات و ثروت بیشتری به دست می­آمد. هم اکنون نیز در مناطق عشایری و روستایی شاهد آن هستیم که زنان روستایی که کارهای طاقت فرسای گله­داری و کشاورزی را بر عهده دارند از همسر خود می­خواهند همسر جدید اختیار کند تا در کارها به آنها کمک کند (ناستی­زایی،۱۳۸۵). دورانت می­گوید: اگر مرد توانگر بود، می‌توانست چند زن برای خود انتخاب کند، و اگر زن مانند “سارا” نازا بود به شوهر خویش اجازه می‌داد تا برای­ خود همخوابه‌ای­ برگزیند؛ از همه این آداب و سنن، مقصود آن بود که نسل زیاد شود. دورانت همچنین در صحبت از پارسیان به موضوع دیگری اشاره می­ کند و آن اینکه « در یک اجتماع، که اساس آن بر سپاهیگری و نیروی نظامی قرار دارد» کشور به نیروی نظامی قوی نیازمند است که لازمه آن تعداد فراوان سرباز است و از اوستا نقل می­ کند: مردی که زن دارد بر آن که چنین نیست فضیلت دارد، و مردی که­ خانواده‌ای را سرپرستی می‌کند بر آن که خانواده ندارد فضیلت دارد، و مردی که پسران فراوان دارد بر آن که چنین نیست فضیلت دارد. فرزند و به خصوص فرزند پسر کاملا ارزش اقتصادی داشته و به چشم سرمایه به آن نگاه می­شده است. به بخشی از تعالیم اوستا، که بیان می­ کند: گاو و گوسفند بسیار و آرد بسیار و علف بسیار و سگ بسیار و زنان بسیار و بچه‌های بسیار و آتش بسیار اسباب زندگی خوب را فراهم می­سازد می­توان توجه کرد و دریافت که نیروی کار زنان و تولید مثل از جمله موارد و ویژگی بارز و مهم در نزد اهالی آن روزگار بوده است. دورانت در جایی دیگر درباره پارس­ها می­گوید: فرزند داشتن نیز، مانند ازدواج، از موجبات بزرگی و آبرومندی بود. پسران برای پدران خود سود اقتصادی داشتند و در جنگ­ها به کار شاهنشاه می‌خوردند. وجود کودکان چنان ارزشی داشت که حتی اگر زنی کودکی را بر اثر زنا باردار می­شد ولی تصمیم به نگهداری کودک می­گرفت بخشوده می­شد: زنان شوهردار یا دوشیزگانی را که از راه زنا باردار می‌شدند و در صدد سقط‌ جنین بر نمی‌آمدند، ممکن بود ببخشند؛ و بچه‌ انداختن در نظر ایشان بدترین گناه بود و مجازات اعدام داشت. چینیان که در میانشان رسم چند همسری رواج داشته بر این باور بودند که غرض از قوانین اخلاقی، تنظیم روابط جنسی برای کودک‌ پروری است.کودک علت وجود خانواده است. از دیدگاه چینیان، شمار کودکان هر چه بود، زیاد نبود. زیرا ملت چین همواره در معرض هجوم قرار داشت و مدافعان فراوان می‌خواست. در میان چینیان نیاپرستی از دو جهت بر اهمیت تولید مثل می‌افزود: مرد می‌بایست صاحب پسران بسیار شود تا پس از مرگش برای او قربانی کنند و هم مراسم بزرگداشت نیاکان را همچنان برپا دارند. منسیوس گفته است: « سه امر است که برازنده فرزندان نیست، و اعظم آن سه، بلاعقب بودن است.» دورانت پس از وصف چینیان می گوید: زناشویی را با عشق چندان کاری نبود، زیرا جز دمساز کردن زن و مرد سالم و پدید آوردن خانواده بارور هدفی نداشته است. به طور کلی ازدواج چند همسری در جوامع جمعی الگویی مرسوم به شمار می­رفته است و در این جوامع نرخ باروری بالا بوده و فرزندان به عنوان منبع تامین کننده نیروی کار و ثروت حامی منافع اقتصادی و اجتماعی والدین قلمداد می­شدند، به همین دلیل تمایل به داشتن فرزند زیاد از طریق حمایت از ساختار چندهمسری برای نظام خانواده انجام می­گرفته است و با گذشت زمان بر اثر شرایط و موقعیت زندگی انسان این حمایت کمرنگ­تر شد. لذا می­توان گفت رسم چندزنی از جمله رسم‌هایی است که در میان اقوام ابتدایی گرفته تا ملل متمدن وجود داشته است(دورانت،۱۳۷۰). در میان اعراب جاهلیت نیز تعدد زوجات حد و حصری نداشت و سنت تعدد زوجات پدیده­ مقبول و مرسوم بود. و بسته به توانایی و تمکن مالی مرد بوده و مرد متمکن می­توانست در یک زمان، ده­­ها زن داشته باشد. همچنان که ویل دورانت می­نویسد: تعدد زوجات بدون هیچ قید و شرطی در میان عرب­ها رواج فراوان داشت و زن کالایی بود که جزو دارایی پدر یا شوهر یا پسر به شمار می­رفت (حاجی علی،۱۳۸۸). تعیین محدوده تعدد زوجات توسط اسلام برای آن عده از اعراب که بیش از چهار زن ‏داشتند، مشکل به وجود می‏آورد، لذا افرادی که بیش از این تعداد زن داشتند، مجبور بودند آنها را رها کنند. در ایران باستان نیز اصل تعدد زوجات اساس خانواده به شمار می‌رفت و تعداد زنانی که مرد می‌توانست داشته باشد، به نسبت توانایی مالی او بود و اغلب مردم کم بضاعت نمی‌توانستند بیش از یک زن داشته باشند. رئیس خانواده از حق ریاست دودمان بهره‌مند بود. یکی از زنان،‌ صاحب حقوق کامله بود و پادشاه او را زن یا «زن ممتاز» می‌خواند. از او پست‌تر زنی بود که عنوان خدمتکاری داشت و او را «زن خدمتکار» یا «زن چگاری‌ها» (چاکر زن) می‌گفتند. شماره زنانی که مرد می‌توانست بگیرد، نامحدود بود و گاهی در اسناد یونانی دیده شده است که مردی چند صد زن داشته است». گوستاو لوبون نیز تاکید کرده که « قبل از اسلام هم رسم مذکور در میان اقوام شرقی از یهود، ایرانی، عرب و غیره شایع بوده است» در عراق قدیم بر تأثیرپذیری از فرهنگ یهود، رسم چند همسری به صورت یک رواج مقبول گزارش شده است. در قانون حمورابی ماده ۱۴۸، درمورد تعدد زوجات می­خوانیم: «اگر زن اول بیمار باشد، برای مرد جایز است که زن دوم بگیرد.». در دین یهودیت تا قرن ۱۱ تعدد زوجات بدون محدودیت در تعداد همسران ادامه داشت و در این قرن احبار آن را منع کردند و تا امروز این قانون جاری است (عبدی پور،۱۳۷۸). در مسیحیت هم برخی از پروتستان­ها معتقد بودند که چند همسری برای پادشاه است و برای بقیه اگر اجازه داده شود به علت جلوگیری از رسوایی گسترده باید ممنوع شود (افرا،۱۳۸۹). در اسلام قرآن کریم به مومنان تک همسری را توصیه می­ کند و تعدد زوجات بر خلاف آنچه برخی پنداشته­اند تنها به عنوان یک حکم ثانوی مطرح و قابل فهم است آن هم مشروط به این که مرد بتواند عدالت را در حق تمام همسران رعایت کند (بداغی،۱۳۸۷). بر اساس آخرین آمار منتشر شده نسبت چند زنی در مصر۴ درصد و در سوریه و عراق ۵ درصد و در کشورهای خلیج ۸ درصد است. البته مصر اولین کشوری بود که قانونی در مورد محدودیت چند همسری وضع کرد کشور مصر در سال ۱۳۲۴(۱۹۴۵ میلادی) با وضع قانونی در دو ماده ازدواج مجدد را منوط به اذن قاضی کرد. ماده اول: جایز نیست که مرد مزدوج زن دیگری بگیرد یا برای ازدواج مجدد زمینه سازی کند مگر به اذن قاضی. ماده دوم: قاضی حق ندارد به فرد متأهل اجازه ازدواج مجدد بدهد مگر بعد از جستجو و تحقیق در رفتار خانواده و تمکن مالی او. در سوریه و عراق نیز قوانینی شبیه به این وضع شده که اذن قاضی لازم است. در بسیاری از کشورهای جهان از جمله چین، تایوان، روسیه، انگلستان، آمریکا، ترکیه و تونس تعدد زوجات ممنوع است و آن را جرم تلقی می­ کنند در ماده ۱۸ قانون احوال شخصیه کشور تونس، ازدواج مجدد را با مجازات یک سال حبس و ۲۴۰ هزار فرانک جریمه در ردیف جرم‌های تعریف شده قرار داد. مطابق ماده ۲۱ همان قانون ازدواج دوم که بدون انحلال ازدواج اول صورت می گیرد. باطل است. قانون احوال شخصیه کشور سوریه، تعدد زوجات را مجاز می‌شمارد ولی به قاضی اجازه داده است که اگر تشخیص داد، مرد قادر به دادن نفقه به بیش از یک زن نیست، به او اجازه ازدواج مجدد ندهد. در حقوق انگلستان چندهمسری جرم شناخته می­ شود و مجازات آن تبعید به مدت ۷ سال است. ازدواج مجدد در صورتی مورد قبول است که ازدواج قبل به حکم دادگاه منحل شده یا این که زن اول به مدت ۷ سال مرد را ترک گفته باشد در کشور مالزی در برخی از ایالات تعدد زوجات را به اجازه قبلی از محکمه و یا شورای علما مشروط کرده است. البته ایالاتی هم در این کشور وجود دارد که در قوانین خود چنین محدودیتی را برای تعدد زوجات ندارد. در الجزایر هم تعدد زوجات در قانون مدنی، با رعایت موازین شریعت و مراعات عدالت بدون مراجعه به محکمه مجاز شمرده شده است. اما قانون به هر یک از زن سابق، این حق را داده است که اگر شوهر به آنان دروغ گفته است می­توانند به محکمه مراجعه کرده و تقاضای طلاق نمایند(رمضان نرگسی، ۱۳۸۲) در کشوری مثل سنگال وضعیت تعدد زوجات، مثل اصل تک همسری امری معمولی جلوه کرده و از مشروعیت قانونی برخوردار است در آنجا علاوه بر پرستیژ اجتماعی، سیاسی، اقتصادی پدیده تعد زوجات در میان طبقه متوسط مردم نشان عامل بودن به احکام اسلام است و مخالفت با آن مخالفت با قرآن تلقی می­ شود.کشور مالزی در برخی از ایالات تعدد زوجات را به اجازه قبلی از محکمه و یا شورای علما مشروط کرده است. البته ایالاتی هم در این کشور وجود دارد که در قوانین خود چنین محدودیتی را برای تعدد زوجات ندارد (همدن و سامی^[۸]، ۲۰۰۹).
بر اساس مطالعات جمعیت شناسان و انسان شناسان در بین جوامعی که تاکنون شناخته شده اند بیش از ۸۰ درصد دارای تعدد زوجات بوده اند (برش^[۹]،۲۰۰۱) و یک بررسی قوم نگارانه از ۸۴۹ جامعه ابتدائی در سرتاسر جهان نشان داده است که از این تعداد ۷۰۸ جامعه چند زنی(بیش از یک زن) و ۴ جامعه چند شوهری (بیش از یک شوهر) و ۱۳۷ جامعه تک همسری بوده ­اند.
در عصر ما زندگی بیشتر حول زناشویی دو زوج تمرکز یافته است زیرا زندگی زناشویی منحصرا بر عشق مبتنی است و در نتیجه هدف از ازدواج نمی­تواند چیزی جز ارضاء عاطفی و جنسی زوجین باشد پس"تک همسری” طبیعی­ترین و متعارف­ترین شکل زناشویی است که در آن هر یک از زن و شوهر احساسات، عواطف و سایر شئون زندگی مشترک را از آن خود و مخصوص شخص خود می­دانند با این حال بعضی مواقع شرایطی پیش می ­آید که به ناچار و اجبار و یا از روی میل و رضایت مسئله تعدد زوجات مطرح می­ شود (ناستی زایی،۱۳۸۵). اثرات ازدواج مجدد رابطه تنگاتنگی با فرهنگ حاکم بر جامعه دارد زیرا در برخی از کشورها این نوع ازدواج طبیعی است. در ایران اثرات منفی این ازدواج زیاد است و در سطوح فردی، خانوادگی و اجتماعی بروز می­ کند و از جمله اثرات خانوادگی این رویداد رواج بی ­اعتمادی در خانواده است. با ازدواج مجدد شوهر، همه اعتماد زن به زندگی مشترک، به خودش، به شوهرش، به آینده­اش از بین می­رود و زن دچار شدیدترین بحران روانی، یاس و ناامیدی می­ شود­ (رمضان نرگسی،۱۳۸۴). از این رو شرایط و روابط ویژه­ای بر این خانواده­ها حاکم است و می­توان انتظار داشت که این شرایط در رفتار و میزان سلامت روانی اعضای خانواده بازتاب داشته باشد (مجاهد و بیرشک،۱۳۷۴). هنجارمندی، احساس امنیت، اعتماد و مشارکت متقابل که شاخص­ های مطرح شده در تئوری پیربوردیو جهت سنجش مولفه سرمایه اجتماعی است در خانواده چندزنی بسیار پائین ارزیابی شده است ­(ناظرزاده کرمانی و محمدی،۱۳۸۷). سلامت روانی کودکان در خانواده چندزنی بسیار پائین­تر از کودکان در خانواده­های تک همسر می­باشد زیرا در خانواده­های چند زن، رقابت و کشمکش بر سر منافع ارزشمند و مشترک بسیار بالا است (همان،۱۳۸۷) و از آنجا که اکثر مردان چند همسر کمتر عدالت را رعایت می­ کنند و بیش تر وقت خود را با زن دوم که اغلب جوان تر است صرف می کنند لذا در زن اول با بی اعتنایی شوهر احساس تنهایی و کمبود محبت و احساس شکست در زندگی و افسردگی را به وجود می ­آورد (ابرامسون،۲۰۰۲) و باعث ناسازگاری در خانواده می­ شود و غالبا به زن­های دوم به عنوان غارتگر احساس و محبت نگریسته می­ شود (تقی پور،۱۳۸۷). به نظر می­رسد چندهمسری سبب احساس شکست در زندگی، احساس تنهایی و بروز مشکلات اجتماعی و خانوادگی در زنان می­ شود که در نهایت منجر به نقار خانوادگی می­ شود. در ساختار خانواده چند همسر افراد مختلفی به دنبال ایفای نقش­های همسان برمی­آیند اعضای خانواده به شکل آشکار و پنهان جهت دستیابی به منابع مشترک و ارزشمند و کمیاب از مکانیزم رقابت استفاده می­ کنند و این منبع کشمکش در خانواده را محیا می­سازد و به تنش و دو­دستگی منجر می­ شود (جاوید،۱۳۸۹).
۱-۳- ضرورت و اهمیت پژوهش
بعد از قتل همسر، چند همسری شدیدترین شکل اعمال خشونت علیه زن است. امروزه از مجموعه معیارهایی که نشان از توسعه حقوق زنان در جامعه تلقی می­گردد میزان کاهش تعدد زوجات در عصر حاضر است (رمضان نرگسی،۱۳۸۴). تحقیقی که در سال­های اخیر در مورد نگرش و رفتار اجتماعی ایرانیان در کل استان­های کشور صورت پذیرفته است نشان می­دهد که بیش از ۹۰ درصد سوال شوندگان مخالف ازدواج با بیش از یک زن هستند و بسیاری از افراد به ویژه بانوانی که ازدواج کرده یا احتمال ازدواج کردن آنها بالاست، به شدت مخالف چند همسری مردان بوده و آن را نمادی از نادیده گرفتن حقوق زنان می­شمرند (کرمی و سجادی امین،۱۳۸۹). چند همسری مورد انتقاد بسیاری از اندیشمندان و متفکران واقع شده و طرفداران و مخالفان بسیاری دارد. مخالفان تعدد زوجات آن را بر خلاف مقام زن و برابری او با مرد و نشانه­ای از رژیم مردسالاری و زورگویی مردان در ادوار قدیم دانسته ­اند و معتقدند چند همسری محیط خانوادگی را که باید کانون مهر و نیکی باشد به میدان جنگ تبدیل می­ کند و عداوت و دودستگی و چنددستگی بین اعضای خانواده پدید می ­آورد و معتقدند چندهمسری موجب تزلزل نظام خانواده است. اما طرفداران تعدد زوجات با استناد به مجاز شمردن این پدیده در اسلام نه تنها با آن موافق­اند بلکه آن را به عنوان راه­حلی برای بسیاری از مشکلات اجتماعی امروز کشور توصیه می­ کنند. این دسته معتقدند به موازات سخت­گیری برای از بین بردن روابط نامشروع در جامعه و در نظر گرفتن تنبیه برای مرتکبین آن، باید از راه کارهای شرعی و سالم روابط جنسی حمایت کرد. زیرا اگر هم در زمینه روابط نامشروع و هم راه کارهای شرعی و سالم روابط جنسی محدودیت ایجاد شود، روابط به شکل پنهان در می ­آید که قطعا نه به نفع زنان است و نه به نفع جامعه(زینالی،۱۳۸۷). موضوع چندهمسری جزء مباحث اجتماعی بحث برانگیز به شمار می­رود که توجه قوای مقننه، مجریه و قضائیه به این موضوع اهمیت آن را آشکار می­سازد. حمایت از حقوق زنان، سلامت جامعه و پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم چندهمسری بر خانواده به عنوان اساسی­ترین نهاد اجتماع مهمترین مولفه­هایی است که موافقان و مخالفان این مساله در مباحث خود مطرح می­ کنند. با این وجود، عواملی همچون تغییر شرایط اجتماعی و فرهنگی کشور، رویکرد کلی جامعه بشری، احکام اسلام و آیات قابل تفسیر قرآن کریم بر پیچیدگی موضوع می­افزایید (کرمی و سجادی امین، ۱۳۸۹). برخی با برداشتی ویژه از رابطه زناشویی و نهاد خانوداه، علاوه بر اینکه اختیار طلاق را به طور مطلق به دست مرد سپرده­اند، ازدواج مجدد و چند همسر­گزینی را نیز از اختیارات بدون قید و شرط مرد می­دانند. امروزه، این رویکرد و دیدگاه که اساسا برای زن و اراده او در زندگی مشترک، نقشی قائل نیست، نمی­تواند با شرایط و تحولات جامعه و واقعیت­های اجتماعی سازگاری داشته باشد. کمیته محو کلیه اشکال تبعیض علیه زنان سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲ موضوع یکی از توصیه نامه­ های خود را به این امر اختصاص داد: تعدد زوجات حقوق زنان را در زمینه برابری با مردان مورد تخطی قرار می­دهد و می ­تواند پیامدهای عاطفی و مالی برای آنها و وابستگانشان به همراه داشته باشد. لذا باید چنین ازدواجی ممنوع اعلام گردد. کمیته مزبور درباره این موضوع که برخی کشورهای عضو با وجود اینکه در قانون اساسی خود حقوق برابر را تضمین کرده ­اند تعدد زوجات را مطابق با قوانین عرفی و شخصی مجاز می­دانند متذکر می­ شود که این امر نقض حقوق اساسی زنان و مغایر با مفاد بند اول ماده ۵ کنوانسیون محو کلیه اشکال تبعیض علیه زنان می­باشد. بی تردید اختیار همسر بعدی موجبات ورود آسیب و صدمه به زوجه و فرزندان خانواده را فراهم خواهد ساخت. در خصوص کودکان خانواده­های چند همسری مشخص شده که این افراد در مقایسه با کودکان خانواده­های تک همسر در محیط مدرسه به لحاظ برقراری ارتباط اجتماعی با گروه همسالان و مربیان دچار مشکلات زیادی هستند (ناظرزاده کرمانی و محمدی،۱۳۸۷). با افزایش تعداد همسران رضایتمندی (اجتماعی، اقتصادی و روانی) به شکل معناداری کاهش پیدا می­ کند. زنان اول در خانواده­های چند زن ازدواج مجدد همسرانشان را نوعی سوءاستفاده قلمداد می­ کنند و احساس محرومیت از محبت و صمیمیت زناشویی در میان آنها از مهم­ترین عوامل آسیب­زا تلقی می­ شود (همان،۱۳۸۷) و در مقابل کاهش میزان سرمایه اجتماعی افراد در خانواده­های چند همسر منجر به افزایش فاصله اجتماعی این گروه در جامعه می­ شود و باعث افزایش کشمکش­های روانی، زبانی، فیزیکی دورن این خانواده­ها و موجب کاهش رضایت از زندگی می­ شود و میزان صمیمیت و سازگاری میان اعضاء به دلیل تضاد در روابط قدرت عاطفی و جنسی کاهش پیدا می­ کند. اگرچه چند زنی در ایران ساختار غالب نظام خانوادگی محسوب نمی­ شود اما در سالهای ۱۳۶۵ به دلیل وجود شرایط ناشی از جنگ ایران و عراق نرخ چندزنی در کشور به شکل قابل ملاحظه­ای در کل کشور افزایش یافت. چند زنی در برخی نواحی کشور نظیر سنندج، خراسان شمالی و آذربایجان غربی، لامرد،کهنوج، بوشهر، خوزستان، زاهدان به میزان بسیار بالایی وجود دارد و پژوهشگران سازمان ثبت احوال و وزارت بهداشت نیز در یک مطالعه ملی در سال ۱۳۷۰ میزان خانواده­های چند زن را در ایران را ۲٫۸ درصد اعلام نمودند (محمدی و علمدار،۱۳۹۱) و از آنجای که ساختار خانواده بر روابط خانوادگی میان اعضا تاثیر بسیار زیادی دارد و در خانواده­های چند زنی یک مرد در روابط قدرت، روابط عاطفی و جنسی با دو یا چند زن به صورت اشتراکی وارد کنش متقابل می­ شود و هر یک از زنان در سیستم تقسیم کار مشتر­ک­اند و جهت دست­یابی به منابع مشترک ارزشمند و کمیاب به شکل آشکار یا پنهان از مکانیزم رقابت استفاده می­ کنند این باعث تضاد و درگیری در خانواده می­ شود (شیخی و محمدی۱۳۸۷). بنابراین اثرات منفی چند زنی بر زن، فرزند و حتی مرد خانواده مانع از تحقق آرامش و استواری در روابط خانوادگی می­ شود و از آنجایی که خانواده خمیر مایه و هسته نخستین پایگاه و چکیده هر یک از جوامع انسانی است چناچه اعضا خانواده­های جامعه­ای به رکود و عقبگرد فکری و علمی دچار شوند، این جامعه در معرض نابودی و سیر نزولی قرار می­گیرد و بالتبع با آسیب دیدن خانواده به عنوان عنصر اساسی، جامعه­ای سالم و مترقی را نمی­ توان انتظار داشت. لذا حمایت از خانواده برای جلوگیری از فروپاشی و از هم گسیختگی یک ضرورت اجتنابناپذیر انسانی است و نگهداری از آن به عنوان معیاری برای پیشرفت، تمدن و تعالی جامعه نه تنها در بعد مادی، بلکه در بعد تعالی فکری و اجتماعی مطرح است(عبدی پور،۱۳۸۷).
۱-۴- اهداف پژوهش
منظور از تحقیق کیفی عبارت است از هر نوع تحقیقی که یافته­های را به دست می­دهد که با شیوه های غیر از روش­های آماری یا هر گونه کمی کردن کسب شده است و می­توان اهداف مختلفی را دنبال کرد مانند: توصیف و نظریه پردازی. در کل هدف از پژوهش کیفی درک پدیده ­های اجتماعی است و در پی توصیف­های تفسیری از پدیده ­ها هست (نیک نشان و نوروزی،۱۳۸۹).
هدف از انجام این پژوهش، بررسی مسئله چند زنی در نظام معنایی زن دوم با تاکید بر پیامدهای آن و ارائه یک مدل پارادایمی در چارچوب نظریه زمینه­ای می­باشد. از این رو، در این تحقیق، از روش تحقیق مبتنی بر نظریه زمینه­ای استفاده می­ شود. بدینگونه که ابتدا با زنان مورد مطالعه مصاحبه عمیق صورت می­گیرد و سپس با بهره گرفتن از تکنیک­های تحقیق زمینه­ای به تحلیل و کدبندی داده ­ها پرداخته می­ شود و پس از آن، سعی می شود که به ارائه مدل پارادایمی پرداخته شود.
اما اهداف جزیی این پژوهش را می توان اینگونه برشمرد:
زن دوم چه نوع رابطه­ای با شوهر خود و زن اول دارد.
بررسی موقعیت و پایگاه زن دوم در خانواده و نوع نگاه و نگرشی که نسبت به موقعیت خود دارد و راهبردی که بر اساس جایگاه احراز شده در خانواده در پیش می گیرد با توجه به پیامدهای اجتماعی، روانی، اقتصادی که در بر دارد.
۱-۵- پرسش های پژوهش
پرسش تحقیق در پژوهش کیفی یکی از عوامل تعیین کننده­ موفقیت یا شکست آن است. نحوه تدوین پرسش تحقیق تاثیر قدرتمندی بر طرح تحقیق دارد. پرسش­ها باید از ابتدای آغاز پروژه تا سر حد امکان واضح و بدون ابهام باشد. البته پرسش ها در طول تحقیق انضمامی­تر، متمرکز­تر و دقیق­تر می­شوند و مورد بازبینی قرار می­گیرند. سوال پژوهش در یک مطالعه کیفی،گزاره­ای است که پدیده­ای را برای مورد مطالعه قرار گرفتن مشخص و روشن می­سازد. این گزاره به خوانندگان آنچه را که محقق به طور خاص درباره آن موضوع می خواهد بداند، منتقل می­ کند (فلیک^[۱۰]،۱۳۸۷). پرسش کلی پژوهش حاضر این است که در نظام معنائی زن دوم چه نوع رابطه ای با همسر وجود دارد؟ همچنین چه نوع رابطه­ای با زن اول وجود دارد؟ پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و روانی در نظام معنائی زن دوم چگونه است؟ چند همسری چه پیامدهائی بر روابط متقابل زن دوم با زن اول و همچنین با همسر و سایر تعاملات داشته است؟
فصل دوم
مروری بر مطالعات پیشین
یکی از بخش­های مهم تحقیق، بخش مربوط به پیشینه و ادبیات تحقیق است؛ یعنی یکی از کارهای ضروری در هر پژوهشی، مطالعه منابع مربوط به موضوع تحقیق است؛ زیرا سرچشمه علوم را می‌توان در پیشینه آنها کاوش کرد.
کار پژوهش پس از انجام دادن مرحله مطالعه آغاز مى‌شود؛ به ‌عبارتى پژوهش در بسترى از آگاهى براى کشف مجهول انجام مى‌پذیرد. در مرحله مطالعه محقق یافته‌هاى دیگران و به عبارتى نتایج تحقیقات دیگران و نیز قضایاى کلى و نظریه‌هاى مرتبط با مسئله تحقیق را گردآورى مى‌کند و در صورتى ‌که پاسخ مسئله خود را پیدا نکرد مرحله پژوهش را آغاز مى‌کند. علاوه بر این، از تجارب پژوهشى دیگران در تدوین چارچوب نظرى کار خود و طراحى روش‌شناسى آن استفاده مى‌کند و تکیه‌گاهى نیز براى استدلال در مرحله ارزیابی فرضیه ها فراهم می نماید. جان دیوئی اعتقاد دارد مطالعه منابع، به محقق کمک می کند تا بینش عمیقی نسبت به جنبه های مختلف موضوع تحقیق پیدا کند. مطالعه منابع، باید هم از منابعی باشد که به طور مستقیم، در رابطه با موضوع تحقیق می باشند و هم از منابعی باشند که به صورت غیرمستقیم با آن موضوع، ارتباط دارند. این بررسی مقدماتی محقق را از بسیاری مخاطرات و مشکلات بعدی مصون خواهد داشت، و نیز به او کمک خواهد کرد که بهترین طرح تحقیق، و سهل­ترین روش تحقیق را برای مساله مورد مطالعه­اش انتخاب نماید.
۲-۱- تحقیقات داخلی
نتایج تحقیق ملا اشرفی و همکاران او در سال (۱۳۸۴) با عنوان” هنجاریابی مقیاس جو خانواده ایرانی در تهران” نشان داد جو خانواده بر انسجام و تعارض میان زوجین تاثیرات بسیار زیادی دارد. تعداد اعضای خانواده، شیوه برقراری روابط جنسی و روابط عاطفی، تفاهم اخلاقی و شیوه سازماندهی(مدیریت) امور خانگی از جمله مهم­ترین و تاثیرگذارترین عوامل در این خصوص به شمار می­آیند.
عارف نظری و مظاهری (۱۳۸۴) تحقیقی با عنوان “سبک های دلبستگی و شیوه های همسر­گزینی (چند همسری- تک همسری) به روش پیمایشی انجام داده­اند. نمونه آنها شامل ۲۴۵ مرد متاهل بوده است. از میان آنها ۴۵ آزمودنی چندهمسر و ۲۰۰ آزموددنی تک همسر در نظر گرفته شد. در این پژوهش ملاک چند همسری بر اساس تاریخچه زندگی زناشویی و سبک­های دلبستگی نیز بر اساس آزمون­های سبک دلبستگی بزرگسالان هازن و شیور بوده. نتایج حاکی از رایج بودن سبک دلبسته ایمن در هر دو گروه تک همسر۷۵ درصد و چند همسر۶۵ درصد بود. لذا با توجه به یافته­های پژوهش، سبک­های دلبستگی نا ایمن نمی ­توانند عامل تعدد زوجین باشد.
رمضان نرگسی (۱۳۸۴)، در مطالعه خود به عنوان ” بازتاب چند همسری در جامعه ” ضمن تعریف چند­زنی وجود این پدیده را در بین اقوام و ادیان و با در نظر گرفتن علل آن بررسی کرده است. از جمله مهم ترین دلایل چند همسری مردان می توان به ۱- علل خانوادگی : مثل : رویه چند همسری در فامیل ۲- علل اجتماعی :مثل: به رخ کشیدن پایگاه اجتماعی خود به دیگران و یا نیاز به نیروی کار اشاره کرده است. به اعتقاد او تجدید فراش مرد موجب می شود که زن به آسیب های نظیر احساس شکست در زندگی، احساس تنهایی، بی اعتمادی و مشکلات اقتصادی و خانوادگی گرفتار شود.
در مقاله­ای که توسط حسونه انجام گرفت (۱۳۸۵) نتایج تحقیقات او نشان می دهد ۸۷٫/. از زنان اول در خانواده­های چند زن، ازدواج مجدد همسرانشان را نوعی سوءاستفاده قلمداد نموده ­اند. احساس محرومیت از محبت و صمیمیت زناشویی در میان آنها از مهم ترین عوامل آسیب­زا تلقی می شود. در میان این گروه از پاسخگویان از دست رفتن وجهه اجتماعی به دلیل ازدواج هم­زمان شوهر یکی دیگر از عوامل نارضایتی تعریف می­ شود. و همچنین مشخص شد که مهمترین منبع کشمکش در این خانواده­ها زن اول به همراه فرزندانش با مرد خانواده و فرزندان ذکور دیگر زنان بوده است.
ناستی­زایی (۱۳۸۵)، تحقیقی با عنوان ” عوامل موثر در تعدد زوجات از دیدگاه دانشجویان بلوچ” با روش توصیفی از نوع زمینه­ای انجام داده است. نمونه آماری این تحقیق کلیه دانشجویان بلوچ مشغول به تحصیل در نیم سال دوم سال تحصیلی ۸۶-۱۳۸۵ دانشگاه سیستان و بلوچستان بوده اند که تعداد کل آنان ۷۴۳ نفر بوده است و با بهره گرفتن از روش نمونه گیری طبقه­ای تصادفی تعداد ۲۵۴ نفر به پرسش نامه­ی نظرخواهی پاسخ دادند و از آزمودنی ها خواسته شد تا نظر خود را درباره مسئله تعدد زوجات به صورت یک مقیاس درج بندی از خیلی زیاد- زیاد- متوسط کم و خیلی کم در مقابل هر سوال مشخص کنند. یافته­های تحقیق نشان داد با وجود این که دانشجویان معتقد بودند که عوامل ثروتمند بودن مردان، مرگ مردان، عادی بودن چند همسری، مشکلات جسمانی و رفتاری زن، الگو قرار دادن پیامبر و کاهش فساد اخلاقی در تعدد زوجات موثر است اما آزمودنی­ها مخالف با تعدد زوجات هستند. در توجیه این یافته ها با توجه به این که آزمودنی­ها دانشجو بوده ­اند می­توان گفت احتمالا میزان تحصیلات مردان و زنان با افزایش مسئله تعدد زوجات رابطه معکوسی دارد.
کرمی و سجادی امین در مقاله خود (۱۳۸۷) با عنوان” نقد و بررسی ماده ی ۲۴ لایحه حمایت از خانواده” بیان می­کنندکه محدود کردن تعدد زوجات به فرض­های نادر، ضرورت اجتماعی چندهمسری را، اگر در جوامعی اثبات شود، برطرف نمی­کند و باعث می­ شود زنان و دخترانی که نمی ­توانند همسر اول شوند، محروم از ازدواج و تشکیل خانواده گردند. ازدواج نکردن این زنان و دختران، علاوه بر ستم به آنها، موجب گسترش فساد، ارتباطات مخفیانه، و در بعضی موارد شیوع طلاق می­گردد. درنتیجه به جای ایجاد محدودیت قانونی نسبت به این کار، لازم است با فرهنگ سازی صحیح قوانینی وضع کرد تا جلوی سوء استفاده از این آموزه­ی دینی گرفته شود.
کرمانی و همکاران (۱۳۸۷) تحقیقی با عنوان “بررسی نگرش شهروندان تهرانی نسبت به موقعیت اجتماعی فرزندان در خانواده­های چند همسر ” به روش پیمایشی انجام داده اند. حجم نمونه شامل ۴۰۰ شهروند تهرانی در سه منطقه ۳،۶ و۱۱ می­باشد. نتایج تحقیق نشان داد که افراد جامعه نسبت به فرزندانی که در خانواده های چند همسر جامعه پذیر شده ­اند نگرش منفی دارند.
شیخی و محمدی (۱۳۸۷) پژوهشی با عنوان ” مطالعه تطبیقی روابط خانوادگی در خانواده های چند زن و تک همسر شهر زاهدان” انجام داده اند که در این مطالعه ۳۰۰ زن از طریق پرسش نامه همراه با مصاحبه مورد بررسی قرار گرفته اند که ۵۰ نفر در خانواده تک همسر و ۱۵۰ نفر در خانواده چند زن عضویت داشتند. نتایج تحقیق نشان می دهد که ساختار جمعیتی به عنوان یکی از عوامل تاثیر­گذار در محتوا و شدت کشمکش در روابط خانوادگی می­باشد. در واقع افزایش تعداد اعضای خانواده ساختار جمعیتی خانواده های چند زن را تحت تاثیر قرار می دهد به گونه ای که در آن تعداد ناخواهری­ها و نا برادری­ها بالا می­رود و در مقابل به دلیل ثابت ماندن امکانات و منابع خانواده فضای شخصی و اختیارات فرد محدود می­ شود و زمینه برخورد را فراهم می ­آورد. و در این تحقیق مشخص شد که کشمکش در روابط قدرت و روابط جنسی در خانواده­های چند زن بیش از خانواده­های تک همسر است با افزایش تعداد زنان در خانواده­های چند زن بر شدت کشمکش افزوده می­ شود.
عبدی پور (۱۳۸۷) در پژوهش خود” تعدد زوجات ” از منظر حقوقی و فقهی به مساله چند همسری پرداخته است و بیان می­ کند که تعدد زوجات با شرایطی که در شریعت اسلام آمده مبتنی بر مصالح فردی و اجتماعی انسان­ها و با در نظر گرفتن طبیعت و وضعیت جسمی و جنسی زن و مرد و ویژگی­ها و نیازهای آن­هاست. رعایت عدالت تنها شرط مورد اتفاق فقیهان برای انتخاب چند همسری است و از دیدگاه اندیشمندان دینی، عدالتی که بر اساس آیه سوم سوره نساء رعایت آن تکلیف شرعی است عدالت در رفتار و برخورد با همسران و مساوات در حقوق همسری، نفقه و امکانات زندگی و به طور کلی در امور ارادی است و آیه ۱۲۹ سوره نساء که عدالت را میان همسران محال می­داند بر اموری که در اختیار انسان نیست حمل شده است.
رفیعی (۱۳۸۹) در پژوهشی تحت عنوان “تأملی فقهی – حقوقی در شرایط عدم ازدواج مجدد” به تبیین دو دیدگاه در مورد شرط عدم ازدواج مجدد پرداخته است. در دیدگاه اول عده­ای این توافق را به دلیل سلب حق به طور کلی و مخالفت با قواعد آمره، نامشروع تلقی می­نمایند و در دیدگاه دوم برخی تعهد مبنی بر اسقاط حق ازدواج مجدد را از سوی مرد الزام آور می­دانند. در این پژوهش بیان می شود که با استناد به برخی مبانی حقوقی و با تاکید بر مصلحت اجتماعی خانواده و تفسیر نوینی از نقش زن در زندگی مشترک، اعتبار این شرط در قالب یک قرارداد خصوصی که مخالفت صریح قانون نیز تلقی نمی­گردد برای دوران زوجیت اثبات می­گردد.
محمدی و علمدار در (۱۳۸۹) مقاله خود” مطالعه جامعه شناختی رضایت از زندگی خانوادگی بر حسب الگوی خانواده” با نمونه ۱۸۷ زن متاهل مراجعه کننده به مرکز بهداشت شهرستان کهنوج می­باشند که با بهره گرفتن از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. مشخص شد که عوامل اجتماعی در تبیین میزان رضایتمندی زنان از زندگی خانوادگی می­توان به نقش تعیین کننده الگوی خانواده اشاره کرد. مهم ترین نتیجه این مطالعه را می­توان اینچنین خلاصه کرد: اولا: شکل خانواده سهم زیادی در تامین رضایت اعضاء دارد. ثانیا: با افزایش تعداد اعضای هم منفعت در خانواده، میزان رضایت­مندی اجتماعی، اقتصادی و روانی کاهش می­یابد. چنان چه رضایت­مندی مقوله چند بعدی و اجتماعی است تفکیک هر یک از این ابعاد به طور مشخص با الگوی خانواده در ارتباط است. از این رو رضایتمندی اجتماعی، روانی و اقتصادی زنان در خانواده های چند همسر با افزایش تعداد زنان کم می­ شود.

مطالعات انها نشان دهنده این است که احساسات گردشگران مقدم تر از پاسخ های شناختی در شکل گیری تمایلات خرید آتی گردشگران هستند .
۵- تمایل رفتاری
اسمیت ، بولتون و واگنر (۲۰۰۰)تمایلات رفتاری را در دو دسته طبقه بندی کرده اند : ۱-تمایلات رفتاری اقتصادی مانند رفتار خرید مجدد (Farjoun, 2002) و تمایل به پرداخت بیشتر و دگرگونی رفتاری (Conway &Huffcutt, 2003) . 2- تمایلات رفتاری اجتماعی مانند : رفتار شاکیانه(Bollen, 1989) ، ارتباطات و تبلیغات شفاهی (China National Tourism Administration, 2006). نگرش خرید مصرف کنندگان بیشتر بر اساس تجربیات قبلی مصرف کالا و خدمات می باشد همچنین این تصمیم گیری خرید تحت تاثیر فرایند تصمیم گیری شناختی قرار دارد مبنی بر اینکه خدمات شرکت را استفاده نماید یا خیر . (E. Anderson &Weick, 1989) .
بر اساس مدل زیتامل ، بری و پاراسورامان (۲۰۰۳) ، تمایلات رفتاری مطلوب وابسته به توانایی شرکت های ارائه دهنده خدمات در دریافت موارد مورد اشاره از مشتریان می باشد ، مواردی مانند : گفتن مطالب مثبت درباره آنها ، سفارش به دیگر مشتریان ، وفاداری به آنها و پرداخت در قیمت های بالاتر توسط مشتریان .
در تحقیقات گذشته یک یا بیشتر از این ۴ مورد اشاره برای بررسی دقیق نتایج کیفیت (Kumar & Seth, 1998) ، ارزش ادراک شده (Cai, Zhang, Pearson, &Bai, 2000; Park &Ungson, 1997) و رضایت (Chenhall, 1997; China National Tourism Administration, 2007) بکار گرفته شده است و نتایج تحقیقات حاکی از آن بود که با توجه به کیفیت ، ارزش ادراک شده و رضایت می توان پیش بینی خوبی از تمایلات خرید داشته باشیم.

۱-۱۴- نقشه راه

1. 1. مطالعات کتابخانه ای

1. 1. گردآوری اطلاعات مقصد

1. 1. توزیع پرسشنامه

1. 1. گردآوری داده ها

1. 1. تجزیه و تحلیل داده ها

1. 1. اعلام نتایج بدست آمده و ارائه پیشنهادات برای تحقیقات آتی

۱-۱۵- پیشینه تحقیق
یون هسی لو در سال ۲۰۱۲ در پژوهشی تحت عنوان ” آیا واقعا تبلیغات شفاهی مهم هستند؟” میزان تاثیر تبلیغات شفاهی را بر ارزش ادراک شده ، ریسک ادراک شده و رضایت گردشگران سنجید.روش آماری مورد استفاده در این تحقیق معادلات ساختاری بود که یافته ها از طریق پرسشنامه ایی که بین گردشگران چینی در تایوان توزیع گردید.یافته های پژوهش نشان داد که تبلیغات شفاهی بر ارزش ادراک شده و ریسک ادراک شده از مقصد تاثیر می گذارد اما تاثیری بر رضایت گردشگران ندارد.
فخاریان و همکاران در سال ۲۰۱۲ مطالعه ایی را تحت عنوان ” تاثیر تبلیغات شفاهی الکترونیکی بر تمایل گردشگران به بازدید از ایران ” انجام دادند . آن ها در این پژوهش به بررسی ارتباط بین تبلیغات شفاهی الکترونیکی ، گرایشات گردشگران در سفر به اصفهان و تمایلات به سفر پرداختند. جامعه آماری آن ها گردشگران بین المللی که به اصفهان سفر کرده بودند. آن ها برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه استفاده کردند و برای تحلیل داده ها از میانگین واریانس و معادلات ساختاری استفاده کردند.نتایج تحقیق نشان داد که گرایش گردشگران به بازدید از مقاصد اسلامی مرتبط با تمایل آن ها به سفر است.
سونی و همکاران ( ۲۰۰۷) در تحقیقی تحت عنوان ” عوامل تاثیرگدار بر تبلیغات شفاهی” به بررسی عواملی که موجب افزایش تاثیرگداری تبلیغات شفاهی می شود پرداختند.متدلوژی مورد استفاده در این تحقیق طرح پیش آزمون و پس آزمون می باشد. نتایج تحقیق نشان داد که تاثیر تبلیغات شفاهی وابسته به ماهیت پیام ، ویژگی های فرستنده ، عوامل شخصی و موقعیتی می باشد.
شانکا و همکارانش در سال ۲۰۰۲ در تحقیقی تحت عنوان ” تجربیات سفرهای بین ایالتی در بین دانشجویان بین المللی و ادراک آن ها از مقاصد غربی استرالیا” نشان دادند که بسیاری از تصمیمات مربوط به انتخاب مقصد گردشگری براساس توصیه های شفاهی صورت می گیرد. این تحقیق بین ۳۹۴۶ دانشجو در بزرگترین دانشگاه استرالیا انجام شد. ابزار جمع آوری اطلاعات نیز پرسشنامه ایی بود که بین این افراد توزیع گردید.
در تحقیق دیگری که توسط کریک در سال ۲۰۰۲ تحت عنوان ” نگرش بازاریابی داخلی در گردشگری کاراییب” انجام شد نگرش افراد منطقه و میزان تاثیر آن ها بر موفقیت صنعت مورد بررسی قرار گرفت.یافته های پژوهش نشان داد که هنگامی که افراد محلی روابط و احساسات متخاصمانه ای نسبت به گردشگران نشان دهند ، نتیجه این کار ایجاد تبلیغات شفاهی منفی خواهد بود و احتمالا موجب رکود این صنعت در آن محل خواهد شد.
مورگان و همکاران در سال ۲۰۰۲ تحقیقی تحت عنوان ” بازاریابی در ولز” به این نتیجه رسیدند که تبلیغات دهان به دهان منفی می تواند دارای یک تاثیر مخرب بر تصور افراد دیگر از مقاصد گردشگری باشد و موجب خواهد شد که افراد به اصطلاح رهبران عقیده به ارائه اطلاعات نامناسب و تخریب کننده در مورد این مقاصد گردشگری بپردازند.
رضا رادمهر و همکاران در سال ۱۳۹۰ در پژوهشی تحت عنوان ” بررسی تبلیغات دهان به دهان الکترونیکی در مدیریت گردشگری” به بررسی تاثیرات بین شخصی آن لاین یا همان تبلیغات دهان به هان الکترونیکی به عنوان یک ابزار کم هزینه بالقوه برای بازاریابی و جذب گردشگران می پردازد.این تحقیق از نوع تحقیقات کیفی بود.
نوری و همکاران ( ۱۳۹۱) در مطالعه ایی تحت عنوان ” بررسی تبلیغات شفاهی و تحلیل تاثیر آن بر جدب گردشگران روستایی ؛ مطالعه موردی روستاهای هدف گردشگری شهرستان پاوه ” به لزوم توجه به تبلیغات شفاهی بعنوان یک عامل اصلی در بازاریابی گردشگری روستایی پرداختند. جامعه آماری پژوهش گردشگرانی هستند که در زمان پژوهش در روستاهای هدف گردشگری پاوه حضور داشته اند. حجم نمونه ۳۸۴ نفر و روش تحقیق پیمایش میدانی و از نوع تحلیل – همبستگی و کاربردی می باشد.نتایج تحقیق نشان می دهد که گردشگران سفر کرده به شهرستان پاوه تا حدود زیادی از تبلیغات شفاهی به عنوان منبع اصلی اطلاعات سفر خود استفاده کرده اند.
۱-۱۶- شرح واژه ها و اصطلاحات تحقیق
ریسک ادراک شده : را می توان به عنوان ” پیامدهای منفی ناشی از یک اقدام” یا ” انتظارات ذهنی از خسارات ” تعریف کرد.ابعاد ریسک ادراک شده که در گردشگری می توان ملاحظه کرد شامل مالی ، عملکردی ، اجتماعی ، روانشناختی و فیزیکی است .
ارزش ادراک شده: ارزیابی کلی مصرف کننده از مطلوبیت یک محصول بنابر ادراکاتی است که از دریافتی ها و پرداختی ها دارد.
تمایلات رفتاری اقتصادی مانند رفتار خرید مجدد و و تمایل به پرداخت بیشتر و دگرگونی رفتاری و تمایلات رفتاری اجتماعی مانند : رفتار شاکیانه
رضایت را تحت عنوان ارزیابی عاطفی و شناختی مصرف کننده بر اساس تجربه فردی از خدمات و ارتباطات پیرامون آن تعریف کرده اند
تبلیغات شفاهی فرایندی است که به مصرف کنندگان اجازه می دهد که اطلاعات و نظرات خاصی را در مورد خرید یا عدم خرید یک کالا ، خدمت یا ایده ای خاص با یکدیگر رد و بدل کنند.

۲-۱- مقدمه
مصرف کننده به منظور خرید یک محصول یا خدمت ، مجموعه اقداماتی را تحت عنوان فرایند تصمیم گیری مصرف کننده انجام می دهد. او پس از تشخیص نیاز خود ، به جمع آوری اطلاعات می پردازد و بر اساس این اطلاعات گزینه های خرید را ارزیابی کرده و درنهایت اقدام به تصمیم گیری می نماید (شیفمن و کانوک^[۹] ، ۲۰۰۶). موفقیت در بازاریابی به طور عمده از طریق مدت زمانی تعیین می شود که مشتریان صرف تصمیم گیری در مورد محصولات می کنند. بازاریابان بر این باورند که برای افزایش فروش تنها سه روش وجود دارد: افزایش تعداد مشتریان ، افزایش میزان پولی که هر مشتری در هر خرید هزینه می کند و افزایش تعداد خریدهای مشتری. مهمترین روش برای فروشهای روزافزون و تسلط بر بازار، افزایش سرعت تصمیم گیری است (سیلورمن^[۱۰] ، ۲۰۰۱). از طرفی ارتباطات دهان به دهان قدرتمندترین روش برای شتاب دادن به تصمیم است. سرعت تصمیم قدرتمندتر از موضع یابی ، تصویر ذهنی ، ارزش ، رضایت مشتری ، ضمانتنامه ها یا حتی برتری محصول است ؛ چون با تمرکز بر آن ، بایستی این عوامل و بسیاری از عوامل دیگر را به مؤثرترین ترکیب ممکن سازماندهی نمود (همان).
بازاریابی شفاهی به عنوان تسهیم اطلاعات از یک فرد به افراد دیگر هر چند با ارتباطات انسانی مثل تماس چهره به چهره ، تلفن ، یا رسانه های اجتماعی و غیره تعریف شده است. کلمه تبلیغات دهان به دهان توسط ویت^[۱۱] (۱۹۵۴) نشأت گرفته شده است و بر اساس مشاهدات ، او توصیه کرد که ” افرادی که با همدیگر درباره محصولات و خدمات صحبت می کنند همچنین رفتار خرید یکسانی را نشان می دهند و ترجیحات محصول مشابه دارند. آرندت^[۱۲] (۱۹۶۷) تبلیغات دهان به دهان را به عنوان ارتباطات شفاهی بین یک فرستنده و یک گیرنده تعریف کرد چه ادراکات دریافت کننده در مورد یک برند ، یک محصول یا خدمت ، غیرتجاری باشد. علاوه بر این چانیوتاکیز و لیمپروپولوز^[۱۳] (۲۰۰۹) استدلال کردند که تبلیغات دهان به دهان به مشتریان داشتن توانایی یا مهارت برای انتخاب مأنوس تر را ارائه می دهد. از این طریق آنها می توانند از خطر درک شده کاهش یافته یک رفتار خرید قطعی سود بدست آورند (لیتوین ، گلدسمیت و پان^[۱۴] ، ۲۰۰۸؛ تروسو ، بوکلین و پاولز^[۱۵] ، ۲۰۰۹).
۲-۲- ارتباطات شفاهی
۲-۲-۱- ارتباطات
ارتباطات به گونه ای وسیع و گسترده «تسهیم تجارب» نیز تعریف شده است. در این معنی هر موجود زنده ای تجارب و آنچه در درون خود دارد با دیگران، چه همنوعان خود و چه با انواع دیگر در میان می گذارد. آنچه ارتباطات انسانی را از دیگر موجودات زنده متمایز و مشخص می سازد توانایی بسیار زیاد انسانها در خلق و استفاده نمادها ^[۱۶]است. بر اساس این توانایی است که انسانها مستقیماً و بی واسطه یا غیر مستقیم و با واسطه، تجارب خود را با دیگران در میان می گذارند. از این روست که برخی انسان را «حیوانی نمادساز»^[۱۷]می دانند.
یکی از نامداران دانش ارتباطات انسانی، «پروفسور دین بارنلوند»، چنین می نویسد:
«ارتباطات، آن گونه که من بدان می نگرم، کلمه ای است که بیانگر فراگرد ایجاد معنی است.» دو کلمه در این جمله از حساسیت زیادی برخوردارند. یکی «ایجاد» و دیگری «معنی» است. پیامها ممکن است از خارج شکل بگیرند- توسط یک سخنور، از صفحه تلویزیون، از والدین سخت گیر- اما معانی در درون شکل می گیرند. این وضعیت همسنگ آن شرایطی است که «برلو» (Berlo) در مورد آن می نویسد، «ارتباطات در برگیرنده انتقال معانی نیست. معانی انتقال پذیر و یا قابل انتقال نیستند. فقط پیامها قابل انتقال اند و معنی در خود پیام نیست، بلکه معنی در استفاده کنندگان از پیام می باشد.» ارتباطات کوشش انسان در مواجهه با تجارب، حالت خاص فعلی و نیازهای متر
تب بر او می باشد. برای هر انسانی یک عمل ایجاد» یگانه و برخورد متفاوت با مسایل وجود دارد.

۲-۲-۲- مهارت ارتباطی
توانایی برقراری ارتباط به طور مؤثر و کارآمد با دیگران. مؤثر بودن یعنی پیام با احتمال بیشتری به مخاطب انتقال یافته و بنحوی در وی تأثیر گذاشته و عکس العمل او را در پی داشته باشد ۷۵% از اوقات زندگی ما صرف ارتباط می شود و در عصر ارتباطات برنده آن کسی است که بتواند خوب ارتباط برقرار کند .مهارت ارتباطی خوب به ما کمک می کند روابط سالم و رضایت بخشی را با دیگران داشته باشیم . از طرف دیگر مها رت های ارتباطی ضعیف می تواند به گونه ای باشد که به سوء تفاهمات و احساسات منفی منجر شود.مهارت برقراری ارتباط یکی از پیش بینی کننده های سلامت است. نیازبه برقراری ارتباط خود ناشی از نیازهای مادی ، نیاز به امنیت ،نیاز به تعلق و احترام ، نیاز به صمیمیت ،نیاز به حمایت و تأیید.
اگر چه نحوه ارتباط برقرار کردن با افراد مختلف درانواع موقعیتها ، متفاوت می باشد اما اصول ارتباط در موقعیتهای مختلف زندگی اعم خانوادگی- شغلی و اجتماعی و… یکسان است. با فراگیری این اصول و حذف موانع ارتباطی امکان تعمیم یکی به دیگری وجود دارد.
انواع مهارتهای ارتباطی شامل :

آنگاه داریم:
Var (DI ) = Var
= Var [ (1 – VC%) DS - DFC]
=(۱ – VC%)² Var DS + Var DFC – ۲ (۱-VC%) COV (DS , DFC)
از آنجائیکه COV (DS, DFC) = 0 پس داریم:
VarDI = (1-VC%)² Var DS + Var (DFC)
چون :
CVD_I =
بنابراین:

۳)CVDI =
همچنین داریم:
VC_DS =
بنابراین
۴)CV_DS =
حالت اول: اگر DFC=0 باشد آنگاه از مقایسه رابطه ۳ و ۴ داریم:
۵)CV_DI = CV_DS ®  =۱
حالت دوم: اگر DFC>0 باشد آنگاه از مقایسه رابطه ۳ و ۴ داریم:
۶) CV_DI > CV_DS ®  > 1
لذا ار رابطه (۵) و (۶) میتوان نتیجه گرفت که هر گاه مدیریت سود تصنعی سود وجود نداشته باشد (میزان X=0 باشد) باید  باشد.
و این بدان معنی است که اگر  باشد سود هموار شده است. در این تحقیق نیز از مدل ایکل برای بررسی مدیریت سود سود استفاده شده است (تورک^[۸۱]، ۲۰۱۰).
تحقیقات صورت گرفته در مورد مدل قیمت‌گذاری دارائی‌های سرمایه‌ای
به خاطر اینکه در تحقیق حاضر برای محاسبه بازده مورد انتظار از مدل قیمت‌گذاری دارائی‌های سرمایه‌ای (CAPM) استفاده شده است، مدل (CAPM) تشریح می‌شود.
الگوی قیمت گذاری دارائی‌های سرمایه‌ای (CAPM) یک الگوی تعادلی برای نشان دادن رابطه بین ریسک و بازده دارائی‌های منفرد است. به عبارت دیگر (CAPM) نشان می‌دهد که دارائی‌ها چگونه با توجه به ریکسشان قیمت‌گذاری می‌شوند. اساس (CAPM) بر این مقدمه استوار است که : فرض کنیم سرمایه گذاران برای یافتن پرتفوهای کارا، نظریه پرتفوی و کاهش ریسک سیستماتیک از طریق تنوع بخشی را می‌دانند و به آن عمل می‌کنند و هر یک بنا به درجه ریسک گریزی خود یکی از پرتفوهای کارا را انتخاب می‌کنند. بر این اساس اولاً چگونه باید ریسک یک دارائی را اندازه‌گیری کرد و ثانیاً ارتباط بین ریسک و بازده مورد انتظار سرمایه‌گذاران به چه صورت است؟
برای پاسخ به این دو پرسش اساسی در (CAPM)، ابتدا فرض می‌شود :

1. 1. سرمایه‌گذاران قادرند تا براساس بازده مورد انتظار و واریانس بازده از بین پرتفوهای مختلف انتخاب خود را انجام دهند.

1. 1. همه سرمایه‌گذاران درباره افق سرمایه‌گذاری و توزیع بازده دارائی‌ها توافق دارند.

1. 1. در بازار سرمایه مانعی وجود ندارد.

سپس با بهره گرفتن از قواعد استدلال به دو پرسش بالا به این ترتیب پاسخ داده می‌شود که اولاً ریسک هر دارایی منفرد براساس میزان وابستگی بازده آن نسبت به بازده پرتفوی بازار معلوم می‌شود. و ثاناً ارتباط بین ریسک و بازده مورد انتظار رابطه خطی ساده و مستقیم خواهد بود. لذا براین اساس خواهیم داشت  که در این رابطه E(r_j) بازده مورد انتظار دارائی j, R بازده بدون ریسک، E(R_m) بازده مورد انتظار پرتفوی بازار و  (بتا) شاخص ریسک سیستماتیک است.”
اولین تحقیق قابل بحث آزمون “بلاک، جانسن و شولز" ^[۸۲] می‌باشد این تحقیق که به آزمون BJS معروف است در سال ۱۹۷۲ انجام گرفته است. BJS ابتدا بتای تمام نمونه‌های خود را در طول ۵ سال ۳۰-۱۹۲۶ محاسبه کرد و ۱۰ پرتفوی از سهام شرکت‌های موجود را براساس بتای مرتب شده تشکیل دادند. در پرتفوی اول ۱۰ درصد سهام با بالاترین بتا، در پرتفوی دوم ۱۰ درصد سهام با بتای رتبه دوم و به همین ترتیب در پرتفوی‌های بعدی ۱۰ درصد سهام با بتاهای بعدی جای گرفت.پس از این نرخ بازده هر پرتفوی را در ۱۲ ماه سال ۱۹۳۱ محاسبه کردند. پس از این دوباره ده بتای سهام در طول دوره ۳۱-۱۹۲۷ را محاسبه کرد. و دوباره براساس بتاهای مرتب شده، ۱۰ پرتفوی تشکیل دادنــد. این کار را تا ســـال ۱۹۶۵ ادامه دادند. هــدف BJS این بود که بازده مورد انتظار و بتــای هر پرتفــوی را از روی بازده‌های نمـــونه‌های خود محــاسبه کنند. تحقیق دیگری توسط “فاما و مکبث “^[۸۳] (FM) (1974) صورت گرفت. مطالعه فاما و مکبت شبیه تحقیق BJS بود، با این تفاوت که آنها سعی کردند نرخ بازده آتی پرتفوهای را براساس متغیرهای ریسک برآوردی گذشته پیش بینی کنند. اطلاعات مورد استفاده FM همان اطلاعات تحقیق BJS بود. آنها ابتدا بتای هر سهم از شرکت‌های پذیرفته شده در بورس نیویورک را در طول سال‌های ۳۹-۱۹۲۶ محاسبه و رتبه‌بندی کردند و مثل BJS ، ۲۰ پرتفوی تشکیل دادند و بتای هر پرتفوی را با توجه به بازده پرتفوی و شاخص بازار برای سالهای ۴۰-۱۹۳۴ محاسبه کردند. آنها بتای هر پرتفوی را در آخر سال ۱۹۳۴ محاسبه کردند و از آن برای پیش بینی بازده پرتفوی درماه‌های دوره ۳۸-۱۹۳۵ استفاده کردند و به منظور تخمین خط SML ماهیانه بازده ماهیانه پرتفوی را با بتای آن مرتبط ساختند. آنها به این نتیجه رسیدند که نتایج بدست آمده طبق CAPM می‌باشد. یعنی می‌توان انتظار داشت که پرتفوی‌های با بتای بیشتری در دوره بعد بازده بیشتری خواهند داشت. فاما و مکبث هم مثل BJS دریافتند که ضریب a بیشتر از rf است و این منطبق با مدلی است که در آن استقراض به نرخ rf ممکن نیست (تورک^[۸۴]، ۲۰۱۰).
“رول" ^[۸۵] برآزمون‌های CAMP طی مقاله‌ای در سال ۱۹۷۶ انتقاد کرد و انتقاد وی به آزمون‌های CAMP حول دو محور است. یکی اینکه نتایج تحقیقات Bjs و FM چیز اضافه‌ای به ما نمی‌دهد،یعنی هیچ فایده‌ای در تعیین قیمت براساس ریسک و بازده وجود ندارد. دیگر اینکه فی الواقع پیش بینی CAMP این است که پرتفوی بازار کارا است و این چیزی است که باید آزمون شود. در پرتفوی بازار هر دارائی‌ای می‌تواند باشد (دی بوسکی^[۸۶]، ۲۰۱۲)و لذا براحتی ممکن نیست کارا بودن این پرتفوی را آزمون کرد. پس اگر این کار غیر ممکن باشد نمی‌توانیم CAMP را تست کنیم. وی معتقد است اشکال کار Bjs و FM در این است که بجای آزمون اینکه پرتفوی بازار روی مجموعه کارا قرار دارد یا نه ،به بررسی خواص SML مربوط به قسمتی از بازار پرداختند. اما دیدیم که خطی بودن SML به معنای کارا بودن پرتفوی بازار نیست.
انتقاد دوم رول این است که می گوید اصولاً CAPM یک تئوری آزمودنی نیست. ما بخشی از بازار را بعنوان شاخص بازار انتخاب می‌کنیم و ممکن است نتیجه بگیریم که این پرتفوی کارا است، اما اگر بخش دیگری را انتخاب کنیم امکــــان دارد به همین نتیجه نرسیم. CAPM می گوید پرتفوی بازار کارا است و نمی‌گوید بخشی از آن مثلاً بورس نیویورک کارا است.
در پاسخ به انتقاد رول بر آزمون‌های اولیه CAPM، عده‌ای می‌گویند، شاید انتقاد رول بر تحقیق Bjs صحیح باشد اما در مورد متدلوژی FM صحت ندارد زیرا آنها براساس بتای گذشته بازده آتی را پیش بینی کردند ولی تحقیقاتی که اخیراً در کشورهای خارجی صورت گرفته است نشان می دهد که:
علی رغم اینکه تحقیقات Bjs و FM نشان داد که بین ریسک سیستماتیک بازده اوراق بهادار رابطه ساده و مثبت خطی وجود دارد، نتایج تحقیقات اخیر نشان می‌دهد علاوه بر ریسک سیستماتیک،فاکتور یا فاکتورهای دیگری وجود دارد که با بازده ارتباط مستقیمی وجود دارد. دریافت که اضافه کردن ارزش بازار شرکت (ME) ^[۸۷] به رگرسیون بین بازده و بتای سهام موجب می‌شود تا تفاوت بین میانگین بازده سهام شرکت‌ها هر چه بهتر تشریح شود.
یکی دیگر از تحقیقات انجام شده مطالعه “بندری” می‌باشد. این تحقیق معلوم کرد که اگر درجه اهرم به ME و بتا اضافه شود تغییرات بازده شرکت‌ها نسبت به یکدیگر را بهتر توجیه می‌کند.
“روزنبرگ، رییدولانستین” دریافتند که بین متوسط سهام شرکت‌های امریکایی و نسبت به ارزش دفتری سهام عادی (BE) ^[۸۸] به ME رابطه مثبت وجود دارد. “چان و دیگران”^[۸۹] به این نتیجه رسیدند که نسبت BE/ME نقش زیادی در تشریح رگرسیون متوسط بازده شرکت‌های ژاپنی دارد.
“باسو" ^[۹۰] (۱۹۸۳) نشان داد علاوه بر اندازه شرکت (ME) و بتای سهام، نسبت سود به قیمت (E/p) در تشریح متوسط بازده نقش زیادی دارد (دی بوسکی^[۹۱]، ۲۰۱۲).
یکی دیگر از تحقیقات انجام شده مطالعه “فاما و فرنچ" ^[۹۲] (۱۹۹۲) می‌باشد. نتایج تحقیق آنها مؤید این است که دو متغیر اندازه (ME) و نسبت BE/ME ، تغییر متوسط بازده سهام از یک شرکت دیگر را تشریح می‌کند.اما آیا این نتایج منطبق با تئوری قیمت‌گذاری دارایی‌ها می‌باشد؟ بر طبق تئوری آربیتراژ (APT) ^[۹۳] چندین عامل بر قیمت گذاری دارایی‌ها تاثیر دارد. اگر چه این تئوری عوامل موثر را مشخص می‌کند ولی از لحاظ تئوری اقتصاد مقبولیت دارد.
“راوی جاگاناتان” و “وانگ” (۱۹۹۹) در پژوهش خود به نتایجی غیر از یافته‌های “فاما” و “فرنچ” رسیدند. تحقیق آنها مبین این امر بود که اگر فرض شاخص بودن پرتفوی سهام به جای پرتفوی بازار و ثابت بودن بتا را کنار بگذاریم، شواهد تجربی متقنی در حمایت CAPM بدست می‌آید و اگر سرمایه انسانی نیز در سنجش ثروت مورد ملاحظه قرار گیرد، CAPM قادر خواهد بود، ۲۸ درصد تغییرات مقطعی بازده سهام را در ۱۰۰ پرتفویی که در پژوهش فاما و فرنچ مبنا قرار گرفته را تشریح نماید و اگر تغییر بتا در چرخه تجاری اضافه کنیم، قدرت تشریح CAPM به ۵۷ درصد افزایش می‌یابد (تورک^[۹۴]، ۲۰۱۰).
“فاما و فرنچ” (۱۹۹۲) به این نتیجه رسیدند که بتا در تشریح تفاوت بازده ها نقش ضعیفی دارد ولی متغیر نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار در این خصوص اهمیت بیشتری دارد.خلاصه اینکه معلوم شد مطالعات اولیه CAPM را تایید و پژوهش‌های اخیر CAPM را رد می‌کند (برویلته^[۹۵]، ۲۰۱۰).
تحقیقات صورت گرفته در زمینه مدیریت سود
دچو و اسکینر(۲۰۰۲) به بررسی رفتار مدیریت سود در شرکت‌هایی که دارای محرک‌های قوی برای شکستن الگوی زنجیره سود شرکت هستند پرداختند اما نتیجه تحقیق آنها بیانگر این مطلب نبود که تا چه حد و در چه زمانی مدیران تمایل به شکستن زنجیره سود شرکت دارند.
جنسن(۲۰۰۵) بیان می‌کند مدیرانی که به طور پیوسته به اهداف از پیش تعیین شده سود دست می‌یابند، باید از مدیریت سود استفاده کرده باشند. او بیان می‌کند که تنها راه مدیریت برای رسیدن به اهداف سود این است که اعداد را به گونه‌ای نمایش دهند که عدم اطمینان ذاتی موجود در تجارت خود را بپوشاند.
تان و همکاران(۲۰۰۷) به بررسی دلایل استفاده مدیران از مدیریت سود پرداخته است. او در پژوهش خود بیان می‏کندکه تعدادی از مدیران قوانین حسابداری موجود (اصول پذیرفته شده حسابداری) را به گونه‌ای خاص و به نحوی که مد نظر آنهاست، تعبیر می‌کنند و از این طریق، سود گزارش شده را دستکاری می کنند. در این پژوهش نتیجه گیری شده است که به دلایل متفاوت از جمله افزایش قیمت بازار سهام، افزایش پاداش مدیریت و امنیت شغلی مدیر و کاهش هزینه سرمایه، مدیران را ترغیب به استفاده از مدیریت سود می کند.
پالارموس و سچولز(۲۰۱۰) به رابطه مدیریت سود با قوانین و استانداردها در اندونزی پرداخت. نتیجه پژوهش او بیان کننده این مطلب بود که مدیریت سود در شرکت‌های مورد مطالعه او تحت تاثیر قوانین حسابداری و حسابرسی انجام شده نیستند.
مشایخی و دیگران (۱۳۹۰) نقش اقلام اختیاری در مدیریت سود شرکت‌های پذیرفته شده‌ در بورس اوراق بهادار تهران را مورد بررسی قرار دادند و به این نتیجه دست یافتند که در شرکت‌های مورد مطالعه این تحقیق مدیریت سود اعمال شده است و مدیران این شرکت‌ها به هنگام کاهش وجه نقد حاصل از عملیات که بیانگر عملکرد ضعیف واحد تجاری بوده است به منظور جبران این موضوع اقدام به افزایش سود از طریق افزایش اقلام تعهدی اختیاری کرده است.
شواهدی وجود دارد مبنی بر اینکه مدیران شرکت‌های دارای زنجیره سود، انگیزه‌هایی برای درگیر شدن در مدیریت سود و اجتناب از شکست زنجیره سود شرکت، به هر طریق ممکن دارند. برای مثال، بیتی و همکاران(۲۰۰۲) دریافتند که شرکت‌های دارای زنجیره سود طولانی، در دوره‌های متعددی، افزایش سود ناچیزی را گزارش کرده‌اند. این محققین استدلال کردند که این افزایش‌های ناچیز، ناشی از تمایل این مدیران برای حفظ زنجیره سود، بوده است.
ریچاردسون و همکاران(۲۰۰۲) ثابت کردند که شرکت‌هایی که بیشترین تجدید ارائه را در صورت‌های مالی خود داشته‌‌اند؛ شرکت‌هایی بوده‌اند که زنجیره افزایشی سود طولانی‌تری داشته‌اند. این تحقیقات، شواهدی را در خصوص ویژگی‌های شرکت‌های دارای زنجیره سود و تمایل مدیران به حفظ این زنجیره نشان می‌دهد. آنچه که کمتر به آن توجه شده است، این است که مدیریت سود افزاینده شرکت‌ها، تا چه اندازه ناشی از تمایلات آنها برای تداوم و بقای زنجیره سود بوده و آنها چه تلاش‌هایی برای اجتناب از شکست زنجیره سود انجام می‌دهند. در این رابطه شواهدی وجود دارد مبنی بر اینکه، مدیران رفتارهایی از خود نشان می‌دهند که ثابت می‌کند آنها به‌طور نسبی از زمان شکست زنجیره سود اطلاع دارند. بر این اساس، به‌نظر می‌رسد که شرکت‌ها در سال‌های قبل از شکست زنجیره سود، به طور بالقوه در مدیریت سود افزاینده درگیر می‌شوند.
استفاده از مدیریت سود باعث می‌شود هم خالص دارایی عملیاتی دوره و هم سود دوره متاثر شود. بنابراین اگر مدیران در هر دوره بر پایه خوش بینی و قضاوت خود مدیریت سود را انجام دهند و قادر نباشند تاثیر دوره‌های گذشته را در این دوره تعدیل کنند امکان دارد باعث شود به جایی برسند که به علت ماهیت بازگشتی اقلام تعهدی دیگر قادر نباشند طبق استانداردهای لازم سود خود و وضعیت شرکت را در حد قابل قبول نگه دارند. در نتیجه، مدیریت افزاینده سود نمی‌تواند پایدار باشد و به‌کارگیری مداوم این روش، منجر به شکست زنجیره سود می‌شود.
بارتون و اسکیمو(۲۰۰۲) در تحقیقی استدلال کردند که شرکت‌های با نسبت بالاتر خالص دارایی‌های عملیاتی به فروش، انعطاف‌پذیری حسابداری کمتری برای دستکاری سود دارند. هدف آنها بررسی این امر بود که چرا برخی از شرکت‌ها، موفق به تحقق ارقام پیش‌بینی شده نمی‌شوند. آنها فرض کردند که احتمالا این شرکت‌ها، توانایی مدیریت سود افزاینده را از دست داده اند و از نسبت دارایی‌های عملیاتی به فروش، به‌عنوان معیاری مدیریت سود گذشته و میزان انعطاف‌پذیری باقیمانده در سیستم حسابداری شرکت برای ادامه روند افزاینده سود، استفاده کردند. نتایج آنها نشان داد که احتمال رسیدن به اهداف سود در شرکت‌های با نسبت دارایی‌های عملیاتی به فروش بالاتر، کمتر از سایر شرکت‌هاست. بر این‌ اساس، به نظر می‌رسد که کاهش سطح انعطاف‌پذیری حسابداری شرکت‌ها، رفتارهای مدیریت سود آنها را محدودتر می‌کند و آنها را به سوی نقطه شکست زنجیره سود هدایت می‌کند.
تمامی شرکت‌ها، مقداری انعطاف‌پذیری نهفته در اصول و رویه‌های حسابداری را در اختیار دارند که می‌توانند از آن به منظور منحرف کردن سود گزارش شده استفاده کنند. بارتون و اسکینر (۲۰۰۲) ادعا کردند که گزارشگری مالی مبتنی بر اصول پذیرفته شده حسابداری، سطح مدیریت سود افزاینده را محدود می‌کند. زیرا مدیریت سود افزاینده منجر به بیش نمایی سود و در نتیجه بیش نمایی دارایی‌ها در ترازنامه شده و این آثار به‌صورت تجمعی در ترازنامه انباشته می‌شود.
بارتون و اسکیمو از نسبت دارایی‌های عملیاتی به فروش به منظور سنجش مدیریت سود گذشته استفاده کردند و ادعا کردند که چنانچه مدیر، به طور مکرر، سود گزارش شده را منحرف کند؛ این نسبت یک روند رشد را تجربه می‌کند. در این رابطه، یانگ(۲۰۱۱) استدلال کرد که از آنجایی که نسبت دارایی‌های عملیاتی به فروش، یک معیار کارآیی و بهره‌وری شرکت نیز محسوب می‌شود؛ تغییرات کارآیی شرکت، موجب ایجاد اختلالاتی در این معیار می‌شود. به منظور رفع این مشکل، یانگ(۲۰۱۱) از نسبت سرمایه در گردش دارایی‌های عملیاتی به فروش، استفاده کرد. معیار نسبت سرمایه در گردش دارایی‌های عملیاتی به فروش، سطح مدیریت سود اعمال شده در سال‌های گذشته را نشان می دهد.
مقادیر بالاتر، منعکس کننده انعطاف‌پذیری حسابداری محدودتر برای به کارگیری مدیریت سود است. بنابراین، کل رابطه در ۱- ضرب شده است تا مقادیر حاصله منعکس‌کننده سطح انعطاف‌پذیری حسابداری برای هر سال-شرکت باشند. رابطه یادشده، دارایی‌های عملیاتی را به دو جزء جاری و غیرجاری تفکیک می‌کند. شواهد نشان می‌دهد که اجزای اقلام تعهدی نسبت به اقلام تعهدی کل، توانایی بیشتری برای تبیین سطح مدیریت سود دارند (برای مثال تحقیق دیفوند و جیامبالو، ۱۹۹۴). تفکیک دارایی‌های عملیاتی به اجزای آن به پیروی از این شواهد است و در این راستا اویانگ (۲۰۱۱) نشان داد که قدرت آزمون‌های آماری پس از تفکیک این اقلام، افزایش یافته است.
روش تحقیق
مقدمه

۲-۵- تلقیح باکتری به نمونه ها ۳۶
۲-۶- تیمار نمونه ها ۳۶
۲-۷- آنالیز آماری ۳۸
۳- فصل سوم: نتایج
۳-۱- توصیف رشد باکتری لیستریا مونوسایتوژنز تحت تاثیر اسید لاکتیک، نایسین، تیمول و حالتهای ترکیبی آنها در دوره ی مطالعه ۴۰
۳-۲- مقایسه ی میانگین لگاریتم تعداد باکتری بین گروه های مختلف در دوره ی مطالعه ۴۳
۴- فصل چهارم: بحث و نتیجهگیری
۴-۱- بحث ۴۸
۴-۲- نتیجه گیری و پیشنهادات ۶۰
منابع و مراجع ۶۱
فهرست جدولها
عنوان و شماره صحفه
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
جدول شماره ۳- ۱: جدول میانگین، انحراف معیار، مینیمم وماکزیمم لگاریم تعداد باکتری در گروه کنترل، اسیدلاکتیک، نایسین و تیمول ۴۱
جدول شماره ۳- ۲: جدول میانگین، انحراف معیار، مینیمم و ماکزیمم تعداد باکتری در حالتهای ترکیبی و کل گروه های مورد مطالعه ۴۲
جدول شماره ۳- ۳: مقایسه میزان کاهش لگاریتم تعداد باکتری در گروه های مختلف مورد مطالعه ۴۵
فهرست تصاویر
عنوان و شماره صحفه
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
تصویر شماره ۱- ۱: ساختار شیمیایی اسید لاکتیک ۱۹
تصویر شماره ۱- ۲: فرمول ساختمانی نایسین ۲۱
تصویر شماره ۱- ۳: ساختار شیمیایی تیمول ۲۳
تصویر شماره ۲- ۱: دستگاه بگ میکسر ۳۷
تصویر شماره ۲- ۲: رشد باکتری لیستریا مونوسایتوژنز روی محیط کشت Palcam 37
تصویر شماره ۳- ۱: نمودار میانگین لگاریتم تعداد باکتری در گروه های مختلف ۴۶
«مقدمه»
مقدمه
گوشت طیور یکی از مساعدترین مواد غذایی برای رشد باکتری های پاتوژن می باشد که به علت نحوه خاص کشتار و عمل آوری گوشت در معرض آلودگی قرار می گیرد. اکثر مراحل کشتار، در کشتارگاه طیور را می توان به عنوان مراحلی محسوب کرد که بالقوه می توانند لاشه ها را آلوده کنند. سرد کردن لاشه های طیور در مراحل آخر زنجیره کشتار، یکی از فاکتورهای مهم حفظ و نگهداری کیفیت گوشت مرغ به حساب می آید(۱).

باکتری لیستریامونوسایتوژنز^[۱] کوکوباسیل، گرم مثبت غیرهاگ زا می باشد. میزان و پراکندگی این باکتری در طبیعت زیاد است. این باکتری در انسان و حیوان بیماری زا است و عوارض مختلفی را ایجاد می کند. راه اصلی انتقال این باکتری به انسان از طریق مصرف غذاهای آلوده است. گوشت مرغ و ماهی دو منبع غذایی اصلی و مهم برای انسان به شمار می رود(۲).
به منظور ماندگاری طولانی تر غذا ها و جلوگیری از رشد باکتری ها، از نگهدارنده های شیمیایی استفاده می گردد. اما امروزه بر استفاده کمتر از این روش ها تاکید می شود زیرا از یک سو مصرف کنندگان مواد غذایی خواستار غذاهای طبیعی با ماندگاری طولانی، همراه با کمترین تغییر در ساختار آن می باشند و از سوی دیگر خاصیت سرطان زایی و سمی بودن برخی از نگهدارنده های شیمیایی نیز برای انسان به اثبات رسیده است. از این رو فشار بر روی صنایع غذایی برای جایگزینی سریع نگهدارنده های شیمیایی و استفاده از نگهدارنده های طبیعی یکی از رویکرد های جدید در جهت ارتقاء سلامت غذا ها و به دنبال آن افزایش سطح سلامت عمومی جوامع می باشد(۳).
«فصل اول»
مروری بر تحقیقات انجام شده
فصل اول کلیات و مروری بر تحقیقات انجام شده
۱-۱- لیستریا
۱-۱-۱- رده بندی لیستریا
لیستریا باکتری گرم مثبت، فاقد توانایی تشکیل اسپور و میله ای غیر اسید فست^[۲] است که زمانی به عنوان (لیسترلا)^[۳] طبقه بندی شده بود. نام جنس آن در سال ۱۹۴۰ به لیستریا تغییر یافت. کلنی های لیستریا رنگ سبز-آبی براقی را زیر نور مورب نشان می دهند. اسیدهای تیکوئیک^[۴] نوع پلی (ریبیتول فسفات)^[۵] از ترکیب متداول یا تنها پلیمر ضمیمه ی دیواره ی سلولی گونه های لیستریا می باشند. لیپوتیکوئیک^[۶] اسید لیستریا گرایی^[۷] از نوع تغییر یافته می باشد که باعث تفکیک آن از گونه های دیگر می شود. اگرچه گونه های لیستریا معمولا کاتالاز تولید می کنند، اما سویه های کاتالاز منفی لیستریامونوسایتوژنز از مواد غذایی جداسازی شده اند. تست CAMP^[8] به عنوان آزمایشی قطعی جهت لیستریا مونوسایتوژنز مورد توجه افراد زیادی قرار گرفته است(۴).
۱-۱-۲- گونه های لیستریا
شش گونه ی لیستریا عبارتند از: لیستریا مونوسایتوژنز، لیستریا اینوکوا^[۹]، لیستریا سیلیجری^[۱۰]، لیستریا ولشیمری^[۱۱]، لیستریا ایوانووی^[۱۲]، لیستریا گرایی، لیستریا مورایی^[۱۳] و لیستریا گرایی با هم در یک گروه قرار گرفته اند(۴).
۱-۱-۳- سروتایپ ها
شش گونه ی لیستریا با داشتن آنتی ژن هایی که به ۱۷ واریته ی سرولوژیکی تقسیم شده اند، شناخته می شوند. گونه ی بیماری زا یعنی لیستریا مونوسایتوژنز، از طریق ۱۳ واریته ی سرولوژیکی مشخص می گردد و برخی از آن ها در لیستریا اینوکوآ و لیستریا سیلیجری نیز وجود دارند. اگرچه لیستریا اینوکوآ تنها دارای ۳ واریته ی سرولوژیکی می باشد، ولی این باکتری گاهی اوقات به عنوان واریته ی غیر بیماریزایی از لیستریا مونوسایتوژنز به حساب می آید. متداول ترین سروتایپ های جداشده انواع ۱و۴می باشند(۴).
۱-۱-۴- طبقه بندی زیرگونه ها
علاوه بر تقسیم بندی سرولوژیکی، روش های دیگری برای شناسایی گونه ها و زیرگونه های لیستریامونوسایتژنز به کار رفته است. این روش ها عبارتند از : تقسیم بندی بر اساس باکتریوفاژ، الکتروفورز آنزیمی چند منطقه ای (MEE)^[14]، آنالیز آنزیم محدودکننده (REA)^[15]، ژل الکتروفورز با بستر پالسی (PFGE)^[16]، چند شکلی بودن قطعات محدودکننده (RFLP)^[17] و ریبوتایپینگ^[۱۸] (۴).
۱-۱-۵- رشد
احتیاجات غذایی لیستریا شاخصی از ترکیباتی است که برای دیگر باکتری های گرم مثبت لازم است. آن ها به خوبی در بسیاری از محیط کشت های معمول مانند : برین هارت اینفیوژن^[۱۹]، تریپتیکازسوی^[۲۰] و تریپتوز براث^[۲۱] رشد می کنند. حداقل چهار ویتامین گروه B (بیوتین، ریبوفلاوین، تیامین و اسید تیوکتیک) برای این باکتری ضروری است. همچنین اسید آمینه های سیستئین، گلوتامین، ایزولوسین و والین نیز برای رشد لازم می باشند. گلوکز رشد
تمامی گونه‌ها را تقویت می نماید. تمامی گونه‌ها گلوکز را از طریق مسیر امبدان- میرهوف^[۲۲] مصرف می کنند و برخی از گونه های لیستریا کربوهیدرات های مختلف ساده و کمپلکس دیگری را نیز به مصرف می رسانند و برخی از گونه های لیستریا همانند اکثر انتروکوکسی ها قادر به هیدرولیز اسکولین، رشد در غلظت ۱۰ درصد یا ۴۰ درصد (w/v) نمک های صفراوی، رشد درغلظت حدود ۱۰ درصد NaCl، ۲۵/۰ درصد استات تالوس و ۰۴/۰ درصد تلوریت پتاسیم می باشند اما بر خلاف انتروکوکسی ها نمی توانند در حضور غلظت ۰۲/۰ درصد سدیم آزید رشد کنند. بر خلاف سایر باکتری های گرم مثبت، این باکتری ها قادرند در محیط کشت مک کانگی آگار^[۲۳] رشد نمایند. اگرچه آهن برای رشد این باکتری در محیط درون تنی ^[۲۴]مهم است، ولی لیستریا مونوسایتوژنز به ظاهر دارای ترکیبات متصل به آهن نمی باشد و احتیاجات خود را از احیای آهن آزاد که به سطح گیرنده متصل می باشد، برآورده می سازد(۴).
۱-۱-۶- اثرpH
با اینکه بهترین رشد لیستریا در دامنه ی pH معادل ۸-۶ صورت می گیرد، حداقل pH، که اجازه ی رشد و زنده ماندن را به این باکتری می دهد موضوع بسیاری از مطالعات بوده است. اکثر پژوهش ها در مورد سویه های لیستریا مونوسایتوژنز انجام گرفته است ولی اینکه آیا نتایج به دست آمده برای دیگر گونه های لیستریا نیز صدق می کند تنها در حد فرضیه است. به طور معمول برخی از گونه ها و یا سویه ها در دامنه pH 1/4 تا حدود۶/۹ و دامنه ی حرارتی C‌˚۱ تا حدود C‌˚۴۵ قادر به رشد می باشند. به طور معمول حداقل pH رشد یک باکتری
تابعی از درجه ی حرارت گرمخانه گذاری، ترکیب غذایی سوبسترای رشد، a_w، حضور و مقدار NaCl و سایر نمک ها یا بازدارنده ها می باشد(۴).