در دسترس­بودن ابزارهای کاربردی و بازیابی داده: بسیاری ابزارهای کاربردی در ابر دقیقاً مشابه با ابزار­های کاربردی مورد استفاده فعلی مشتریان نمی­باشند، برای همین مشتریان تمایلی به تغییر ابزارهای فعلی­شان ندارند و از طرفی همه ابزارهای کاربردی در ابر کار نمی­کنند.

مشکلات مدیریتی: مدیریت زیرساخت و بستر ابر دشوار است. ویژگی­هایی مثل مقیاس­پذیری خودکار نیاز حیاتی هر بنگاهی است و فراهم­کردن مواردی از قبیل مقیاس­پذیری و توازن­بار در چنین محیط­هایی دشوار است.
محدودیت­های قانونی: در بسیاری کشورها، دولت­ها اجازه قرار دادن اطلاعات شخصی شهروندان و اطلاعات حساس را در مکانی خارج از کشور نمی­دهند و فراهم­کنندگان نیاز به تنظیم و تهیه یک مرکز داده در داخل کشور دارند و داشتن این زیرساخت همیشه امکان­ پذیر نیست.
قفل کردن^[۱۱] مشتری: در بسیاری مواقع فروشندگان سرویسی را به کاربران ارائه می­ دهند که باعث وابسته شدن مشتری به خودشان می­ شود، در این حالت امکان تغییر فراهم­کننده وجود ندارد و یا با هزینه بالایی امکان­ پذیر است.
SLA: همان­طور که گفته شد فراهم­کنندگان باید به­گونه ­ای نیازمندی­های کاربران را فراهم کنند که میزان نقض SLA حداقل باشد چرا که هزینه فراهم کردن SLA و جریمه نقض آن مسئله­ای چالش برانگیز در ابرهاست.
مدل­های کسب و کاری: پیاده­سازی و مدل­سازی محیط­های نرم­افزار به عنوان سرویس و بستر به عنوان سرویس دشوار است.
۲-۹ تکنولوژی­های مرتبط
محاسبات ابری ادامه تکامل مجازی­سازی، معماری مبتنی بر سرویس، محاسبات سودمند و محاسبات گریدی است. محاسبات ابری یک پارادایم محاسباتی جدید است که سرویس­هایی با کیفیت، سفارشی­شده و قابل­اطمینان را فراهم می­ کند، بنابراین با مفاهیم محاسباتی مشابه مثل محاسبات گریدی، محاسبات سودمند و محاسبات خود­مختار^۲ اشتباه گرفته می­ شود.
محاسبات سودمند: محاسبات سودمند منابع محاسباتی و ذخیره­سازی را به عنوان سروری قابل انداره­گیری مثل آب، برق، گاز و تلفن مطرح کرد. کاربران می­توانند سرویس­های سودمند را در هر جا و در هر زمانی که بخواهند بدون پرداخت هزینه اولیه برای دستگاه­ها استفاده کنند. این ایده در دهه ۱۹۶۰ بسیار محبوب شد، اما در اواسط دهه ۱۹۷۰ از بین رفت، چرا که تکنولوژی در آن زمان برای رسیدن به آن وجود نداشت. در محاسبات سودمند کاربر برای منابعی که استفاده می­ کند هزینه پرداخت می­ کند، اما زیرساخت را تحت مالکیت خود ندارد.
محاسبات گریدی: محاسبات گریدی در اواسط دهه ۱۹۹۰ مطرح شد. ایان فوستر محاسبات توزیع­شده، برنامه­نویسی شی­گرا و سرویس­های وب را یکپارچه کرد و زیرساخت محاسبات گریدی را به وجود آورد.گرید نوعی سیستم توزیع­شده و موازی است که به اشتراک­گذاری، انتخاب و مجتمع­سازی منابع خودکار توزیع­شده از لحاظ جغرافیایی را به­ صورت پویا و بر اساس قابلیت دسترسی، قابلیت ظرفیتی، کارایی، هزینه و نیازهای کیفیت سرویس مشتریان امکان­ پذیر می­سازد. براساس این تعریف، کلاسترها یا کامپیوترهای به شدت جفت­شده و شبکه­بندی شده­ای که به عنوان یک قالب اصلی^۳ مجازی برای اجرای حجم زیادی وظیفه کار می­ کنند را گرید گویند. نقطه مشترک گرید با محاسبات ابری استفاده از تکنیک مجازی­سازی در پیاده­سازی­شان است. گرید در بسیاری از پیاده­سازی­های ابر به­کار می­رود و بسیاری از شبکه ­های گرید را می­توان نمونه ­ای از محاسبات ابری دانست، اما الزاما محاسبات ابری وابسته به گرید نمی ­باشد، یعنی محاسبات ابری­هایی وجود دارند که زیرساخت نرم­افزاری و سخت­افزاری­شان از گرید استفاده نمی­کنند.
محاسبات خود­مختار: محاسبات خود­مختار به وسیله IBM در ۲۰۰۱ معرفی شد. این نوع محاسبات وظایفی را انجام می­داد که در آن، حرفه­ای­های فناوری اطلاعات به تکنولوژی براساس سیاست­هایی تفویض اختیار می­کردند. با توجه به افزایش سریع تعداد دستگاه­ها، پیش ­بینی، طراحی و نگهداری سیستم­های محاسباتی توزیع­شده و نامتجانس بسیار دشوار شد. پیچیدگی­های مدیریتی فاکتور محدود­کننده ­ای برای توسعه ­های آینده به شمار می­رفت، محاسبات خودمختار بر قابلیت مدیریت خودگردان سیستم کامپیوتری تمرکز داشت و به این ترتیب بر فاکتور محدود­کننده مدیریت غلبه شد، به عبارت دیگر IBM یک سیستم مدیریت خود­گردان پیشنهاد داد که می­توانست به صورت خودکار پردازش کند و این سیستم شامل پیکربندی مؤلفه­ ها (پیکربندی خود­گردان)، نظارت و کنترل منابع خودمختار، نظارت و بهینه­سازی منابع است و همه اینها تنها به وسیله اطلاعات سیاست­های وارد شده به ­وسیله بشر انجام می­شوند، به­ عبارت­ دیگر سیستم خودمختار قوانین سطح بالا را برای بررسی وضعیتش بررسی می­ کند تا بتواند خودش را به صورت خودمختار با توجه به شرایط به­روزرسانی کند.
با توجه به تعاریف بالا نتیجه می­گیریم که محاسبات سودمند بررسی می­ کند که آیا منابع محاسباتی بسته­بندی­شده می­توانند به عنوان یک سرویس اندازه ­گیری­شده بر اساس خواسته­ های کاربران استفاده شوند یا نه، محاسبات گریدی از نظر مفهومی مشابه تعریف فوستر از محاسبات ابری است، اما موجودیت­های مالی را مورد توجه قرار نمی­دهد و محاسبات خودمختار بر مدیریت خودگردان سیستم­های کامپیوتری تمرکز دارد که این تنها یکی از ویژگی­های محاسبات ابری است. محاسبات ابری گام بعدی در این تکامل است که تکنولوژی گرید، ویژگی­های محاسبات خودمختار و شیوه پرداخت محاسبات سودمند را دارا می­باشد.
۲-۱۰ اولین فراهم­کنندگان ابر
آمازون، گوگل و مایکروسافت به عنوان اولین فراهم­کنندگان محیط­های محاسبات ابری سرویس­هایی را ارائه کرده ­اند که در ادامه به شرح برخی از خدمات آنها پرداخته شده است.
آمازون: سرویس­هایی که توسط آمازون ارائه می­شوند در ادامه معرفی شده ­اند.
ElasticComputeCloud (EC2): ماشین­های مجازی و چرخه CPU اضافه را به سازمان­ها پیشنهاد می­دهد.
(S3) SimpleStorageService: اجازه ذخیره داده تا پنج گیگابایت را در سرویس ذخیره­سازی مجازی آمازون می­دهد.
(SQS) SimpleQueueService: به ماشین­ها اجازه برقراری ارتباط با هم، با بهره گرفتن از واسط برنامه­نویسی ابزار کاربردی^[۱۲] عبور پیام را می­دهد.
Simple DB: یک سرویس وب برای اجرای پرس­­و­جوها در داده ­های ساخت­یافته، به صورت بلادرنگ است. این سرویس با S3 و EC2 کار می­ کند و امکان ذخیره­سازی، پردازش و جستجوی مجموعه ­داده را در ابر فراهم می­ کند. برای استفاده از این سرویس­ها باید از خط فرمان^۲ استفاده کرد و برای همین استفاده از آنها دشوار است. ماشین­های مجازی آمازون نسخه­هایی از لینوکس هستند، بنابراین این سرویس­ها برای افرادی که تجربه کار با لینوکس دارند مناسب است.آمازون گران­ترین سرویس ابری است.
گوگل: سرویس ابری گوگل GoogleAppEngine نام دارد. در آمازون امکان دسترسی به ریشه وجود دارد، اما در سرویس گوگل نمی­ توان فایلی را روی دایرکتوری خودتان بنویسید. گوگل ویژگی “نوشتن” را به عنوان یک معیار امنیتی حذف کرده است و برای ذخیره داده نیاز به پایگاه داده گوگل می­باشد.گوگل مستندات و صفحات گسترده آنلاین را پیشنهاد داده است و توسعه­دهندگان را به ساخت ویژگی­هایی برای آنها و دیگر نرم­افزارهای آنلاین با بهره گرفتن از AppEngine تشویق می­ کند.
مایکروسافت: راه­حل محاسبات ابری مایکروسافت WindowsAzure است که سیستم­عاملی است که به سازمان­ها اجازه می­دهد ابزارهای کاربردی ویندوزی را اجرا کرده و فایل­ها و داده ­ها را با بهره گرفتن از مرکز داده مایکروسافت ذخیره کنند. همچنین بسته سرویس_­های Azure را نیز پیشنهاد می­دهد. سرویس­هایی که به توسعه­دهندگان اجازه می­دهد شناسه کاربر را ایجاد، جریان­کاری را مدیریت و داده را همزمان می­ کنند. مؤلفه­ های این بستر شامل windowsAzure، MicrosoftNetService و MicrosoftSQLService است.
۲-۱۱ برخی مسائل مطرح در محاسبات ابری
هدف محاسبات ابری مواردی از قبیل مقیاس­پذیری، در دسترس­پذیری، گذردهی، سودمندی منابع، مدیریت منابع و امنیت است و برای دستیابی به این اهداف با چالش­هایی مواجه است. برخی از مسائل مرتبط با چنین محیط­هایی در ادامه مطرح شده ­اند.
میان­افزار: به منظور هماهنگ­­سازی و استفاده هماهنگ از ابزارهای کاربردی، میان­افزارها نقش مهمی در محاسبات ابری ایفا می­ کنند. میان­افزار ابر نرم­افزاری است که سرویس­ها، ابزارهای کاربردی و محتویات در دسترس روی لایه­ های مشابه یا متفاوت را یکپارچه می­ کند، به­گونه ­ای که سرویس­ها و دیگر مؤلفه­ های نرم­افزاری از طریق اینترنت استفاده مجدد می­شوند.
مجازی­سازی بستر: تعریف مجازی­سازی در همین فصل ارائه شده است. از آنجاییکه میان­افزارهای زیادی در محاسبات گریدی استفاده می­ شود چگونگی ترکیب آن­ها با میان­افزارهای ابر یکی ازمسائلی است که باید در ابر بررسی شوند.
مدل برنامه­نویسی: از آنجاییکه مهاجرت به ابر اجتناب ناپذیر است، برنامه­نویسی و دسترسی به بسترهای ابر باید به صورت یکپارچه و مؤثر انجام شود. در آینده بسترهای محاسباتی تعداد زیادی گره­ را برای پردازش خواهند داشت، بنابراین مدل­های موازی­سازی سنتی مثل مدل­های پردازش دسته­ای به اندازه کافی برای مواجه شدن با محاسبات توزیع­شده مقیاس بالا مناسب نخواهند بود.
مدیریت منبع: از دیدگاه فروشنده لازم است تعداد زیادی ماشین­ مجازی به هزاران کاربر توزیع­شده به صورت پویا، منصف و سودده تخصیص داده شود. از دید مشتری، کاربران موجودیت­هایی هستند که در رابطه با بهره گرفتن از سرویس ابری بر مبنای اقتصادشان تصمیم می­گیرند. برای داشتن منابع کافی و با هزینه مناسب، یک کاربر قیمت سرویس را بین فراهم­کنندگان متفاوت مقایسه می­ کند. برای منابع کمیاب کاربران خودشان رقیبانی هستند که بر روی قیمت آینده تأثیر می­گذارند، بنابراین تهیه منبع درآینده یک مسئله چند هدفی و چند معیاری می­باشد. تهیه منابع نیاز به مذاکره، نظارت، اندازه ­گیری و فیدبک به صورت مؤثر و قابل اطمینان دارد.
SLA: ابزاری برای تعریف قرارداد و اندازه ­گیری معیارها در سناریوهای کسب­و­کاری است. SLA یک مجموعه از نیازهای غیر ­عملیاتی از سرویس را تعریف می­ کند و همچنین مشخص می­ کند که در صورت نقض SLA چه جریمه­ای باید پرداخت شود، در نتیجه ابزار­ها برای شرح قرارداد باید استاندارد­سازی شوند.
۲-۱۲ جمع­بندی
محاسبات ابری ادامه تکامل مجازی­سازی، معماری مبتنی بر سرویس، محاسبات سودمند و محاسبات گریدی است که تکنولوژی گرید، ویژگی­های محاسبات خودمختار و شیوه پرداخت محاسبات سودمند را دارا می­باشد. محاسبات ابری مدلی رایانه­ای است که تلاش می­ کند دسترسی کاربران بر اساس نوع تقاضایی که از منابع اطلاعاتی و محاسباتی دارند، آسان شود. این مدل سعی دارد با کمترین نیاز به منابع انسانی و کاهش هزینه­ها و افزایش سرعت دسترسی به اطلاعات پاسخگوی نیازهای کاربران باشد. محاسبات ابری یک مدل تهیه سرویس است که نرم­افزار، سخت­افزار، بستر، زیرساخت، داده را به عنوان یک سرویس، بر حسب تقاضا و بر مبنای مدل “پرداخت در ازای استفاده” به کاربران تحویل می­دهد. با محاسبات ابری فراهم­کنندگان سرویس­ها از آسان­شدن نصب، نگهداری و کنترل متمرکز نسخه­های مختلف نرم­افزارها بهره­مند می­شوند و کاربران می­توانند در هر زمان و هر مکان به داده ­ها و سرویس­ها دسترسی داشته باشند، داده ­ها را به اشتراک بگذارند و آنها را به صورت امن­تری در زیرساخت ذخیره کنند. هدف ابر این است که مرکز داده ­های نسل بعد را به عنوان شبکه­ ای از سرویس­های مجازی­شده معماری و طراحی کند تا کاربران بتوانند ابزارها را مستقر کرده و به آنها از هر مکانی و در هر زمانی دسترسی یابند.
محاسبات ابری باعث می­ شود شرکت­های فناوری اطلاعات به جای تمرکز بر روی خرید و تنظیم سخت­افزار، نرم­افزار، بستر و زیرساخت مورد نیاز بر روی اهداف استراتژیکشان تمرکز کنند. در این فصل بعد از بررسی مفاهیم اولیه محاسبات ابری چندین مسئله در رابطه با آن مطرح شدند از جمله میان­افزار­ها، مدل برنامه­نویسی و مدیریت منبع. مسئله مدیریت منبع شامل تهیه و تخصیص منبع و زمانبندی کار^[۱۳] می­باشد. در بخش­های بعدی تهیه و تخصیص منبع و روش­های مختلف تخصیص منبع مورد بررسی قرار گرفته است.
فصل سوم
مفهوم و تعریف تخصیص منبع
۳-۱ مقدمه
همانطور که در فصل دوم اشاره شد محاسبات ابری به عنوان یک مدل محاسباتی جدید است که در آن نرم­افزار، سخت­افزار، زیرساخت، بستر، داده و دیگر منابع به عنوان سرویس از طریق اینترنت و بر حسب تقاضا توسط فراهم­کنندگان ابر در اختیار کاربران ابر قرار می­گیرند. این مدل مبتنی بر پرداخت در ازای استفاده می­باشد، یعنی کاربران تنها برای منابعی که از آنها استفاده می­ کنند هزینه پرداخت می­ کنند. محیط­های ابری منابع بی­شماری را در اختیار کاربران قرار می­ دهند و کاربران می­توانند میزان منابع مورد نیاز خود را کاهش و یا افزایش دهند، بنابراین مدیریت منبع یکی از موضوعات بسیار مهم در محاسبات ابری است. در این فصل ابتدا مفهوم و چارچوب تخصیص منبع شرح داده شده، سپس زیرموضوعات و روش­های مرتبط به آن مطرح گردیده و در پایان به مشکلات و کارهای آینده آن اشاره شده است.
۳-۲ مفهوم تخصیص منبع
در یک محیط محاسبات ابری وقتی کاربری درخواستی را مطرح می­ کند منابع به درخواست تخصیص می­یابند. میزان و نوع منبع تخصیص­یافته با توجه به درخواست و در دسترس بودن منابع تعیین می­ شود، به عبارت دیگر در محیط محاسبات ابری دو گروه شامل فراهم­کنندگان و کاربران ابر وجود دارند، فراهم­کنندگان مجموعه ­ای از منابع با ویژگی­های مشخص را در مرکز داده ­های خود دارند و آنها را به کاربران اجاره می­ دهند. کاربر یک درخواست منبع می­­دهد، فراهم­کننده آنرا دریافت می­ کند، سپس منابع در دسترس را جستجو و در نهایت آنها را به کاربر متقاضی اجاره می­دهد، بنابراین تخصیص منبع به معنای تصمیم درباره آن است که چه منابعی، به چه میزان، در چه زمان و کجا در اختیار کاربر قرار گیرند. بعد از تخصیص، ابزار کاربردی کاربر کارهایش را بر اساس منبع در دسترسش زمانبندی می­ کند تا به صورت بهینه از منابع استفاده شود. مدل­ها و تکنیک­های متفاوتی برای تهیه و تخصیص منبع در محاسبات ابری ارائه شده­ است که برخی از آنها در این فصل معرفی شده ­اند.
۳-۳ چارچوب تخصیص منبع
کاربر نهایی درخواست سرویس را ایجاد می­ کند، این درخواست به معنای انتخاب یک منبع مبتنی بر سرویس است. هدف انتخاب منبع این است که لیستی از منابعی که برای کاربر در دسترس هستند تعیین شود. یادگیری درباره ­منابع سرویس فعال و انتخاب مناسب­ترین منبع، یک هدف بسیار مهم در محیط­های محاسبات ابری است. در ]۵[ یک چارچوب انتخاب منبع (شکل۳-۱) معرفی شده است. درخواست سرویس کاربر ­نهایی از لایه تجرید سرویس ابر به لایه دوم یعنی تخصیص منبع حرکت می­ کند. این روش، روشی بالا به پایین است. لایه تجرید سرویس ابر درخواست مشتری را می­­ پذیرد وآن درخواست را
به مدیر منبع^[۱۴] می­­فرستد. بار هر منبع بوسیله مفهوم توازن بار^۲ و یا به اشتراک­گذاری بار^۳ در شبکه ­های توزیع­شده مدیریت می­ شود (لایه سوم). منابع خاص با توجه به معیارهای از قبل تعیین شده انتخاب می­شوند.
کاربر ۱
کاربر ۲
کاربر n
………….
انتزاع سرویس ابر
مدیر منبع
توازن بار و به اشتراک گذاری بار
تخصیص منبع
شکل ۳-۱: فرایند انتخاب منبع]۵[.
۳-۳-۱ لایه­ های مختلف چارچوب تخصیص منبع
همانطور که در شکل ۳-۱ مشاهده شد چارچوب تخصیص منبع دارای چهار لایه است. در ادامه این چهار لایه معرفی شده و وظیفه­های هر یک تشریح شده است.

• • رشد اقتصادی ^[۵]

رشد اقتصادی به تعبیر ساده عبارت است از افزایش تولید یک کشور در یک سال خاص در مقایسه با مقدار آن در سال پایه. در سطح کلان، افزایش تولید ناخالص ملی (GNP) یا تولید ناخالص داخلی (GDP) در سال مورد بحث به نسبت مقدار آن در یک سال پایه رشد اقتصادی محسوب می‌شود. علت این که برای محاسبه رشد اقتصادی، از قیمت‌های سال پایه استفاده می‌شود آن است که افزایش محاسبه شده در تولید ناخالص ملی، ناشی از افزایش میزان تولیدات باشد و تأثیر افزایش قیمت‌ها (تورم) حذف گردد. به طور کلی رشد اقتصادی در برگیرنده شاخصهای کمی اقتصادی است .)سلمانی، ۱۳۸۸، هافر^[۶]، ۲۰۱۳).

• • عدم اطمینان بازار^[۷]

عدم اطمینان شکی است که شخص در ارتباط با توانائی خویش برای پیش بینی تعدادی از پیشامدهای ممکنی که اتفاق می افتند دارد. بطور کلی حالت ذهنی ای که واژه عدم اطمینان ایجاد می کند، نتیجه عدم دانش کافی شخص در مورد حوادث آینده است که بر میزان اطمینان تصمیم گیرنده از آینده اثر خواهد گذاشت. عدم اطمینان بازار خودآگاهی شخص از ریسک در شرایط معین می باشد. عدم اطمینان نسبت به پذیرش محصول توسط بازار، عدم اطمینان از برگشت اصل و فرع تسهیلات اعطا شده، نوسانات بازدهی سرمایه گذاری که بر اثر اتفاقات یا وقایع دریک صنعت خاص محتمل است … از جمله این شرایط است(رجوعی و مرتضی،۱۳۹۱).
یا به تعریفی دیگر عدم اطمینان بازار، نوعی ناتوانی برای تخصیص احتمالات به حوادث ممکن الوقوع آینده است. (دونکن^[۸]، ۱۹۷۲).
عدم اطمینان بازار، فقدان اطلاعات درباره روابط علی و معلولی است.(لارنس و لورش^[۹]، ۱۹۶۷).
ریسک و عدم اطمینان
ریسک و عدم اطمینان دو مفهوم مکمل و اجزای تشکیل دهنده فرایند تصمیم گیری در سازمان هستند. این امر مخصوصاً در سطح استراتژیک از اهمیت بیشتری برخوردار است؛ زیرا ماهیت این گونه تصمیمات مربوط به سرمایه گذاری های آینده و یا فرصت های ممکن بازار در آینده است. یا فرصت های ممکن بازار در آینده است. وقتی که این مفاهیم در موضوعاتی مانند اقتصاد، تئوری مالی و … مطرح می گردد اکثر نویسندگان برای این دو مفهوم تفاوت قائل شدند و معمولاً عدم اطمینان در تعریف ریسک گنجانده می شود.
به طور کلی حالت ذهنی ای که واژه عدم اطمینان ایجاد می کند، نتیجه عدم دانش کافی شخص در مورد حوادث آینده است که بر میزان اطمینان تصمیم گیرنده از آینده اثر خواهد گذاشت.
عدم اطمینان دارای طیف گسترده ای است که ناشی از عوامل متعددی است، از جمله:

• • ماهیت شرایط تصمیم گیری

• • نوسان محیط

• • تعداد اهدافی که باید بین آن ها تعادل برقرار شود.

• • نتایج آتی تصمیم

• • کیفیت واحد تصمیم گیرنده

این مطلب این واقعیت را اشکار می سازد که عدم اطمینان یک مشخصه عینی قابل اندازه گیری نیست که در ذات تصمیم گیری ها وجود داشته باشد؛ بلکه یک مشخصه در نوسان است که میزان آن روز به روز در حال تغییر است. عدم اطمینان را فقط می توان به طور نسبی و یا به صورت مقایسه ای ارزیابی کرد. اما ریسک در تصمیمات دارای تعریف گسترده ای است و به عنوان یک قضاوت ارزشی قلمداد می شود و بیانگر این واقعیت است که آیا نتایج احتمالی یک تصمیم قابل قبول است یا غیرقابل قبول. برخی دیگر اساس ریسک را فقدان قابلیت پیش بینی ماهیت و اندازه نتایج می دانند.
بطور کلی عدم اطمینان محیطی نتیجه غیرقابل پیش بینی بودن تغییرات آینده محیط است در حالی که ریسک ناشی از شکست احتمالی سازمان در پاسخگویی مناسب به این تغییرات است. به عنوان مثال تغییرات آتی در رفتار مصرف کنندگان ممکن است به سختی قابل پیش بینی باشد از اینرو غیرقابل اطمینان است اما شکست در پاسخ به این تغییرات احتمالی ممکن است ریسک زیادی برای سهم بازار، سودآوری و نهایتاً بقای سازمان داشته باشد.(به نقل از ماتئوت و فتحی، ۱۳۸۸)
عوامل اثرگذار بر میزان عدم اطمینان

• • اطلاعات کافی: کیفیت و کمیت اطلاعات در دسترس در مساله مورد تصمیم گیری بر کاهش یا افزایش عدم اطمینان اثرگذار است.

• • عدم وضوح ساختار مشکل: اگر تصمیم گیرنده نتواند به آسانی اجزای مشکل را از هم شکافته و آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد، عدم اطمینان افزایش خواهد یافت.

• • ماهیت آینده نگری تصمیم

• • عدم توانایی در تعریف راه حل های جایگزین برای حل مشکل

• • عدم دسترسی به منابع اطلاعاتی عدم اطمینان را افزایش می دهد.

• • تعدد اهدافی که باید تصمیم گیری به آن ها دست یافت.

• • اجرای تصمیمات که در مرحله بعد از تصمیم گیری قرار دارد.

• • ویژگی های شخصی تصمیم گیرنده مانند تجربه، مهارت، آموزش و توانایی های شناختی.

• • سرمایه گذاری

سرمایه‌گذاری عبارت است از عدم استفاده از منابع در زمان حال و به جریان اقتصادی انداختن آن به امید به دست آوردن منابع جدید در آینده که منابع جدید از منابع فعلی دارای ارزش بیشتری می‌باشد. شایان ذکر است در این فرایند نرخ بهره، تورم و بازده مورد انتظار  نیز می‌بایست بررسی شود. سرمایه‌گذاری بر اساس زمان به کوتاه مدت، میان مدت، و بلند مدت تقسیم می شود که در سرمایه‌گذاری کوتاه مدت در دوره‌های کمتر از یک سال و سرمایه‌گذاری در دوره‌های میان مدت و بلند مدت در دوره‌های بیش از یک سال اتفاق می‌افتد. بحث ریسک سرمایه‌گذاری نیز که به معنای عدم اتفاق افتادن سودهای آینده و یا عدم رشد سرمایه‌گذاری و یا هر موضوع دیگری که منجر به زیان سرمایه‌گذار می‌شود نیز از مباحث مهم سرمایه‌گذاری می‌باشد. سرمایه‌گذاران براساس ریسک پذیربودن به سرمایه‌گذاران ریسک پذیر یا محافظه کار تقسیم می‌گردند.(بو و استرکن^[۱۰]، ۲۰۰۷)
انواع زمینه های سرمایه گذاری

• • دارائیهای واقعی

دارائیهایی هستند که ماهیت فیزیکی داشته مانند: املاک، اتومبیل،مستغلات، سکه طلا و …

• • دارائیهای مالی

دارائیهایی مانند سهام و اوراق قرضه و سپرده های بانکی هستند که ماهیت خارجی ندارند و ارزش آنها به ارزش تولیدات و خدمات ارائه شده توسط شرکتهای آنها وابسته است.

• • بازارهای مالی

بازارهایی هستند که در آنها دارائیهای مالی مبادله می‌گردند. در اقتصاد، بازار مالی به مکانیزی اطلاق می‌گردد که امکان خرید و فروش دارائیهای مالی را با هزینه‌هایی پایین‌تر فراهم می‌آورد. وظیفه بازارهای مالی گرد آوری خریداران و فروشندگان علاقه‌مند به مشارکت در بازار است. در واقع تمام بازارهای مالی در پی گردآوری سرمایه و برقراری ارتباط بین جویندگان سرمایه و داراندگان سرمایه هستند .
نقش کارآفرینی در رشد اقتصادی

افزایش سهم بازار شرکت
۲-۲-۱) مفهوم مشتری و انواع آن
مشتری واژه­ای است که حدود ۱۰۰ سال پیش تعریف شده است با وجود این، هنوز شرکت­ها سعی می کنند تعریف جدیدی از آن ارائه کنند. طبق تعریف برخی از صاحب­نظران، مشتری به اشکال زیر تقسیم می شود: (شافر^[۷۶] و همکاران، ۲۰۰۱، ص ۱۱۶)
مصرف کننده: کسی که محصول یا خدمت در سطح خرده خرید می­ کند.
توزیع کننده: کسی که محصول یا خدمت را در سطح عمده به منظور توزیع خرید می­نماید.
سازمان اقتصادی: هر شرکت یا سازمانی که محصول یا خدمتی را از دیگری خریداری می­ کند.
بخش درونی: یک بخشی از سازمان که محصول یا خدمتی را از بخش دیگر همان سازمان می خرد.
هرکدام از این مشتریان در برابر سطحی از فروش قرار می­گیرند و لذا به سرویس دهی متناسب با همان سطح نیاز دارند، پس این مشتریان متفاوت به استراتژی­ های بازاریابی متفاوت نیز نیازمند هستند. مشتری کسی است که نیاز خود را تعریف می­ کند، کالاها و خدمات تولیدی را مصرف می­ کند و حاضر است بابت آن هزینه ی مناسبی بپردازد اما زمانی این هزینه را متقبل می شود که در کالاها یا خدمات تحویلی، ارزشی را ببیند که پرداخت آن هزینه را توجیه کند (اسکندری و همکاران، ۱۳۸۹، ص ۱۵۶).
در سال­های اخیر با توجه به رقابت فزاینده­ی جهانی، تعدادی از سازمان­ها نیاز توجه به مشتریان را شناسایی کرده ­اند. در نتیجه مدیریت ارتباط با مشتری در طراحی استراتژی­ های سازمانی مورد توجه قرار گرفته است. سیستم­های ارتباط با مشتری می­توانند به عنوان یک رویکرد منسجم یه شناسایی، جذب و نگهداری مشتریان کمک نموده و سازمان­ها را قادر می­سازند تا تعاملات با مشتریان را مدیریت و هماهنگ نمایند. بنابراین، مدیریت ارتباط با مشتری سازمان­ها را درخصوص تلاش­ های­شان برای حداکثرسازی ارزش تعامل با هر مشتری حمایت نموده و به طرف عملکرد برتر هدایت می­ کند (روتنبرگر^[۷۷]، ۲۰۰۷، ص ۴۶۲). سازمان های کنونی تعریف جدیدی از مشتری ارائه داده­اند به این مضمون که، مشتری رییس و پادشاه است. در نتیجه سازمان­ها در دنیای رقابتی ایجاد شده، باید به مشتریان توجه­ی خاص نمایند. در حقیقت، مشتری کسی است که کیفیت را تعیین می­ کند، راه را نشان می­دهد و آینده را ترسیم می­نماید (شریفی، ۱۳۹۰، ص ۳۲).

با گذر از اقتصاد سنتی و شدت یافتن رقابت در ابعادی نوین، مشتری به صورت رکن اصلی و محور تمام فعالیت­های سازمان­ها درآمده است به گونه ­ای که از دیدگاه رقابتی بقاء و تداوم حیات سازمان­ها در گروی شناسایی و جذب مشتریان موجود بیان می­ شود. در این میان اندیشمندان مدیریت و بازاریابی نسخه­ حفظ مشتری و شیوه ­های صحیح ارتباط با آن­ها را تحت عنوان استراتژی ارتباط با مشتری تجویز می­ کنند. درحالی که تا مدتی پیش تمرکز برای جذب مشتریان جدید، عمده­ترین سازمان­ها بود، امروزه سیاست های راهبردی و تجاری برای حفظ و بهبود وفاداری و افزایش اعتماد مشتریان به سازمان متمرکز شده است. مشتریان ماندگار عمدتا خریدهای خود را گسترش می­ دهند و هزینه­ فروش به این­گونه مشتریان بسیار کمتر از مشتریان جدید یا بالقوه است و مشتریان ماندگار به صورت پیوسته، سازمان را به دیگران توصیه می کنند. در دنیای تجارت امروز توجه و عمل به اصول بازاریابی رابطه­مند و استراتژی ارتباط با مشتری می تواند سهم عمده­ای در حفظ و نگهداری مشتریان کنونی و در نتیجه سودآوری شرکت داشته باشد و برای شرکت به عنوان مزیت رقابتی پایدار به شمار می ­آید. در واقع، یکی از مهم­ترین تعهدات شرکت­ها، تعهد به مشتریان می­باشد. در دیدگاه سنتی، مشتری کسی است که محصولات تولیدی شرکت را خریداری می­ کند اما امروزه دیگر این تعریف مورد قبول همگان نیست و مشتری را چنین تعریف می­نمایند که مشتری کسی است که سازمان مایل است با ارزش­هایی که می­آفریند بر رفتار وی تاثیر گذارد. در فرهنگ لغات آکسفورد، لغت مشتری به معنای کسی است که از یک فروشنده خرید می­ کند. اصطلاحی معروف در عرصه­ تجارت وجود دارد مبنی بر این­که «مشتری همواره وفادار می­ماند» و این همان نظری است که بایستی شرکت­ها و بنگاه­های اقتصادی در عرصه­ تجارت آن را درنظر داشته و صرف نظر از دانش فنی و علمی، همواره به آن توجه نمایند. باید توجه داشت که مشتری به کسی اطلاق می­ شود که می ­تواند از حاصل کار واحد تحت نظارت مدیر، بهره جوید لذا یک مدیر به دو شیوه می ­تواند تعهد خود را به طور موثر به مشتری نشان دهد (عالی، ۱۳۸۱، ص ۶۷).
خدمت به مشتری
خدمات به مشتریان با وقف آگاهانه و مداوم خود به نیازهای مشتریان صورت می­گیرد و این امر حساسیت بیشتری را نسبت به مشتریان می­طلبد که از طریق تشویق آنان به استفاده­ی بیشتر از محصولات و خدمات و اظهار نظر صادقانه پیرامون این محصولات و خدمات و پذیرش نظرات آنان از سوی مدیر حاصل می­ شود. تشخیص نیازهای مشتری به طور روشن و به هنگام، برای ارائه­ خدمات واقعی و تولید محصولات مناسب به مشتری ضروری می باشد.
اهمیت دادن به مشتری
شناساندن درست و اصولی مشتری به کسانی که در واقع تولیدکننده­ی محصول و ارائه دهنده خدمات به او هستند، اهمیت بسزایی دارد. مدیران کمال­جو، یه شیوه­ هایی نظیر: بیان اهمیت مشتری به طور روشن برای کارمندان، اختصاص بیشترین اهمیت و اولویت برای مشتری و ممنوع نمودن اظهارنظر مخرب درخصوص مشتری، برای مشتریان خود اهمیت قائل می­شوند (سعیدی، ۱۳۸۰، ص ۹۰).
مشتریان مفهوم و یا عملیاتی هستند که محصول یا نتایج یک عملکرد را مصرف می کنند یا به آن­ها نیاز دارند یا از آن­ها بهره می برند. زیرا هر عملکردی در سازمان به یقین دارای هدفی است، بنابراین مشتریانی دارد. در مجموع می­توان مشتریان را به دو دسته تقسیم نمود: مشتریان خارجی و مشتریان داخلی
مشتریان خارجی در بیرون از سازمان بوده و محصولات و یا خدمات آن را خریداری می­ کنند. در برابر مشتریان خارجی، هر سازمان مشتریان داخلی نیز دارد که به اندازه­ مشتریان خارجی پراهمیت هستند. در تمام مراحل عملیات و فرآیندهای سازمانی همواره یک مشتری داخلی وجود دارد که محصولات یا خدمات را دریافت می­ کند و در عوض محصول و یا خدمتی را ارائه می­نماید (عباسی و ترکمنی، ۱۳۸۹، ص ۶۳). کاپلان و نورتون^[۷۸] (۱۹۸۷)، در سنجش عملکرد سازمان، دیدگاه مشتری را مهم­ترین دیدگاه دانسته ­اند و پیترز و واترمن^[۷۹] (۱۹۹۰)، دانستن نیازهای مشتریان را از خصوصیات سازمان­های موفق بیان کرد­ه­اند و در دیدگاه سیستمی نیز بررسی و چگونگی رضایت و وفاداری مشتریان، از مهم­ترین شاخصه­های سلامت سازمانی به حساب می آید. چهار جنبه از نیازهای مشتریان عبارتند از:
آگاهی از نتایج (اهداف استفاده از خدمات) و وسایل یا راه­های دستیابی به نتایج
تعیین و تعریف دقبق احتیاجات مشتری
مشارکت مشتری در اولین زمان ممکن
تعیین انتظارات مصرف کننده (مشتری) از محصولات تولیدی یا خدمات
اگر قرار باشد یک محصول یا خدمت عرضه شود، توازن بین انتظارات مشتری و آن­چه را که می­توان عرضه کرد، ضروری می­باشد. به طور کلی نیازها و توقعات مشتری بیشتر حول محورهای زیر می­باشد:
مشتریان داخلی شامل: ارائه­ به موقع کار، دریافت کار با کیفیت قابل قبول، انجام کار گروهی و وجود ساختار و تشکیلات سازمانی مناسب.
مشتریان خارجی شامل: تحویل به موقع محصول یا خدمت، قیمت مناسب در مقابل محصولات یا خدمات مشابه (رقابتی)، کیفیت قابل قبول و مورد اطمینان و تحویل یا دریافت محصول مطابق نیاز (نه مشابه آن) (اسدی، ۱۳۹۰، ص ۸۹).
۲-۲-۲) شناخت مشتریان
شناخت مشتری برای نقطه­ی شروع هر شرکت و سازمانی، ضروری می­باشد. یک شرکت نمی­تواند شروع به توجه به نیازها و خواسته­ های مشتریان کند و بدان وسیله ارزش ایجاد نماید، مگر این­که به طور واضح آن­چه را که مشتریان می­خواهند، درک نماید. سه روش مکمل برای تعیین شناخت مشتریان توسط شرکت ها به کار می­روند که عبارتند از:
کسب و ادغام اطلاعات
اولین گام در رسیدن به شناخت مشتریان، به دست آوردن و ادغام اطلاعات درباره آن­ها از منابع متعدد می باشد. اطلاعات به دست آمده شامل داده ­های جمعیتی، روانشناختی، تاریخ­های استفاده از خدمات و خرید، عملکردها، شکایات و همه ارتباطات دیگر با مشتری می­باشد. منابع می­توانند داخلی بوده و از تعاملات مشتریان با بخش­های متفاوت (مانند: توزیع، فروش و خدمات)، با بهره گرفتن از کانال­های ارتباطی مختلف (نظیر: حضوری، تلفنی، ایمیل، وب سایت، فکس، نامه ی پستی و غیره) و یا منایع خارجی مانند: ارائه دهندگان داده ­های بازاریابی، باشند. اطلاعات مشتری هم­چنین شامل پاسخ­های مشتری به برنامه ­های بازاریابی و فروش می­باشد. داده ­ها برای دو منظور مورد استفاده قرار می­گیرند.
برای ایجاد بانک اطلاعات مشتری که می ­تواند برای متناسب نمودن تعاملات با مشتری
برای بخش بندی مشتریان به منظور توسعه خدمات و محصولات مناسب و برنامه ­های ارتباطی و بازاریابی
به دست آوردن اطلاعات معمولا شامل توسعه یک بانک داده ­ها به منظور ادغام داده ­ها از طریق سیستم های شبکه­ ای متعدد و یا از منابع خارجی می­باشد. این داده ­ها که برای درک رفتار مشتری ضروری است، برای تمامی قسمت­ های شرکت قابل دسترس می شوند.
ایجاد بانک اطلاعاتی یا پروفایل مشتری
پروفایل مشتری، ویژگی­های آماری، نیازها، خواسته ­ها، الگوی خرید، ترجیحات کانال خرید و رفتارهای فردی مشتریان را مشخص می­ کند. پروفایل­های مشتریان برای افراد و سیستم­ها در تمامی نقاط تماس با مشتریان، قابل دسترسی می­باشند.
طبقه بندی مشتریان هر بخش برمبنای قابلیت سودآوری
قانون ۲۰-۸۰ بیان می­ کند که ۸۰ درصد سود یک شرکت از ۲۰ درصد مشتریان شرکت حاصل می­ شود. بنابراین، احساس می­ شود که شناختن ۲۰ درصد از مشتریانی که بیشترین سودآوری را دارند و توجه­ی خاص به نیازهای فعلی و آتی آنان، ضروری می­باشد. بخش­بندی فراتر از قابلیت سودآوری، برمبنای پروفایل­های مشتریان، به منظور شناسایی بخش­های مختلف مشتریان مورد نیاز می­باشد. درحالی که بازاریابی «فرد به فرد» به طور فزاینده­ای رواج پیدا می­ کند، ممکن است تمایل بیشتری برای هدف­گذاری بخش­های زیادی از بازار را موجب شود (عباسی و ترکمنی، ۱۳۸۹، ص ۶۳).
برای شناسایی نیازهای مشتری، یعنی بررسی و ارزیابی نیازها، خواسته ­ها و تمایلات مشتری، شرکت بایستی کارهای زیر را انجام دهد: تجزیه و تحلیل اطلاعات مربوط به مشتری، ارزیابی استراتژی­ های مربوط به تعیین جایگاه سازمان در بازار، تهیه­ برنامه­هایی برای شناسایی هرچه بیشتر خواسته­ های مشتری و تعیین استراتژی­هایی برای شناسایی بخش­های مطلوب بازار. برای تعیین ماموریت سازمان، اطلاعات حاصل از اقداماتی که در زمینه­ شناسایی نیازهای مشتری به عمل می ­آید، بسیار مفید خواهد بود. بررسی وضع مشتریان باعث می­ شود که شرکت از ویژگی­های مشتریان، از نظر ترکیب جمعیتی، آگاه شود. شناسایی نیازها و خواست­های مشتریان و گردآوری اطلاعات درمورد افرادی نظیر: خریداران، فروشندگان، توزیع کنندگان یا کارکنان دایره فروش، مدیران عمده فروشان، خرده فروشان، عرضه کنندگان مواد اولیه و بستان­کاران، نقش مهمی ایفا می­ کنند. سازمان­های موفق به طور دائم الگوی خرید مشتریان کنونی و آینده را تحت نظارت دارند (فرد آر دیوید، ۱۳۸۴، ص ۳۰۵).
۲-۲-۳) شناسایی و طبقه بندی مشتریان کلیدی
کدام گروه از مشتریان از دیدگاه شرکت مهم و کلیدی به شمار می­روند؟ برای بسیاری از شرکت­ها، مشتری کلیدی کسی است که سهمی بزرگ در سودآوری شرکت داشته باشد اما این تعریف نمی­تواند مبنای شناسایی مشتریان قرار گیرد. مشتریان کلیدی، مشتریانی هستند که سهم به سزایی در دست­یابی شرکت به اهدافش داشته باشند و از آن­جا که اهداف شرکت تنها به سودآوری و درآمد ختم نمی­ شود، سودآوری و درآمدزایی تنها معیار تعریف مشتریان کلیدی نخواهد بود. دو طبقه­ی مهم در الویت بندی مشتریان کلیدی وجود دارد که عبارتند از:
جغرافیایی
تمرکز طبقه ی جغرافیایی بر مبنای پتانسیل فروش و سود قرار دارد و از روش آنالیز پاره تو بهره می­گیرد. ویلفردو پاره تو^[۸۰]، اقتصاددان ایتالیایی، قانون پاره تو را به منظور توضیح نحوه­ توزیع درآمد و ثروت در ایتالیا، ابداع نمود. این قانون به قانون ۲۰-۸۰ نیز مشهور است. بر این اساس ۸۰ درصد درآمد شرکت، ناشی از خریدهای ۲۰ درصد از مشتریان می باشد.
روانشناختی
از لحاظ روانشناختی مشتریان به ۴ طبقه دسته بندی می­شوند:
مشتریان وفادار: مشتریانی که کالای تولیدی شرکت را کاملا بهتر از کالای رقیب می­دانند.
مشتریان نسبتا وفادار: مشتریانی که کالای تولیدی شرکت را کمی بهتر از کالای رقیب می دانند.
مشتریان بی­وفا: مشتریانی که کالای تولیدی شرکت را بهتر از کالای رقیب نمی­دانند.
مشتریان وفادارِ رقیب: مشتریانی که کالای رقیب را کاملا بهتر از کالای تولیدی شرکت می دانند.
نکته­ی مهم دیگر در اولویت­ بندی مشتریان با توجه به «جاذبه ی مشتری» است. جاذبه­ی مشتری بایستی از چهار منظر مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد:
کسب و کار مشتری

۴-۲- ۴- ۲- منابع آب و توسعه کشاورزی
برای بررسی رابطه منابع آب با میزان توسعه کشاورزی سکونتگاه های شهرستان خنداب از آزمون همبستگی اسپیرمن استفاده شد که نتایج آن در جدول زیر آمده است. در این آزمون مقدار p با میزان صفر کمتر از ۰۵/۰ است. به عبارت دیگر رابطه معناداری در سطح خطای ۰۵/۰ بین منابع آب با میزان توسعه کشاورزی سکونتگاه های شهرستان خنداب وجود دارد. مقدار آماره آزمون (۸۸۱/۰) نشان می دهد که ارتباط بین منابع آب و میزان توسعه کشاورزی در حد بالایی ارزیابی می شود.

جدول(۴-۲-۱۹): آزمون همبستگی ارتباط منابع آب و میزان توسعه کشاورزی

جدول زیر اهمیت توان اکولوژیکی شاخص های منابع آب را در بخش کشاورزی سکونتگاه های روستایی شهرستان خنداب نشان می دهد. وضعیت کلی با میانگین ۶۸/۳ نشان از شرایط نسبتا مناسب منابع آب در بخش کشاورزی سکونتگاه های روستایی شهرستان خنداب دارد.
جدول(۴-۲-۲۰): اهمیت اوزان شاخص های منابع آب در کشاورزی

ساختار اهمیت اوزان شاخص های منابع آب در شهرستان خنداب بیانگر کاهش تدریجی سطح ذخایر آب در بخش کشاورزی است. براساس تحقیقات صورت گرفته در شهرستان خنداب کیفیت آب منطقه در کلاس C2SI طبقه بندی شده است و جز کیفیت های آبی از نوع خوب در بخش کشاورزی محسوب می شود. این وضعیت در بهبود خصوصیات فیزیکی و هیدرولیکی خاک موثر است و موجب رشد گیاه و در نتیجه مقدار محصول دهی می شود. تعداد دفعات آبیاری محصولات زراعی و باغی در منطقه ۸ دور می باشد که از متوسط معمول در کشور یعنی ۶ دور بالاتر است. این امر نشان دهنده نیاز آبی بالای گیاه و مصرف بی رویه آب در بخش کشاورزی سکونتگاه های روستایی شهرستان خنداب است. درواقع، نیاز به افزایش محصول و کسب ارزش افزوده بالا درسایه نبود مکانیسم مدیریت و ارزش گذاری بر آب موجب مصرف بی رویه آب و بالابردن تعداد دفعات آبیاری در منطقه شده است. با مشاهده جریان های ورودی و خروجی آب در شهرستان خنداب متوجه می شویم که بیلان آب در این منطقه منفی و تغییرپذیری ذخیره آب خوان ۱۲- می باشد. اگرچه این وضعیت تا حدودی به حدتعادل نزدیک است و نسبت به سایر نقاط کشور تصویری مطلوب از سطح ذخایر آب به نمایش می گذارد، ولی برای بهره برداری پایدار از منابع آب در بخش کشاورزی منطقه باید تمهیداتی اندیشه شود و الزامات لازم جهت مدیریت بهینه منابع آب فراهم آید.
۴-۲- ۴- ۳- شرایط آب و هوا و توسعه کشاورزی
بطورکلی، بخش کشاورزی بشدت تحت تاثیر متغیرهای آب و هوایی است که گاه به صورت اهرمی برای توسعه و گاه در قالب عامل بازدارنده توسعه ظاهر می شوند. در این ارتباط، برای بررسی رابطه شرایط آب و هوا با میزان توسعه کشاورزی سکونتگاه های شهرستان خنداب از آزمون همبستگی اسپیرمن استفاده شد که نتایج آن در جدول زیر آمده است. در این آزمون مقدار p با میزان ۰۲۱/۰ کمتر از ۰۵/۰ است. به عبارت دیگر رابطه معناداری در سطح خطای ۰۵/۰ بین شرایط آب و هوا با میزان توسعه کشاورزی سکونتگاه های شهرستان خنداب وجود دارد. مقدار آماره آزمون (۲۳۰/۰) نشان می دهد که ارتباط بین شرایط آب و هوا و میزان توسعه کشاورزی در حد متوسط به پایین ارزیابی می شود.
جدول(۴-۲-۲۱): آزمون همبستگی ارتباط شرایط آب و هوایی و میزان توسعه کشاورزی

نیازهای آموزشی فردی و گروهی (Soriano, 1997).

۲-۹- مسوول تعیین نیازهای آموزشی

قبل از هر مقام مسوولی خود “فرد” است که باید نیاز آموزشی خود را تشخیص دهد و معمولا این کار را انجام می دهد. “فرد” بهتر از هر شخص دیگری نارساییها و کمبودهای خود را تشخیص می دهد و می داند برای آینده خود با توجه به جریان خدمتی پیش بینی شده اش به چه میزان دانش و مهارت نیاز دارد و یا از نظر رفتار و طرز تلقی چه تغییرات مطلوبی را باید در خود ایجاد نماید. گذشته از خود فرد، سازمان مسوول یا کارشناس آموزش، موظف به تعیین نیاز آموزشی سازمان خود است. البته سرپرستان مستقیم و مدیران سطوح بالاتر سازمانی نیز در تشخیص و تعیین نیازهای آموزشی دخیل و مسوولند.

اهم وظایف مسوول آموزش را به شرح زیر می توان خلاصه نمود:

برآورد احتیاجات آموزشی از طریق بررسی آمارها و گزارشات واصله از واحدهای اجرایی، نظر خواهی از سرپرستان و مدیران، انجام بازدید و بازرسی های لازم با کمک و هماهنگی سرپرستان اجرائی، مطالعه و تحقیق در زمینه پیشرفت های علمی و تکنولوژی در رابطه با کار موسسه و پیشنهاد آموزشهای جدید.

تجزیه و تحلیل نتایج حاصل از ارزیابی های کارکنان و تعیین کمبودها و نارسائیهای تخصصی، فکری و ارزشی.

تنظیم برنامه های آموزشی با توجه به تمام ملاحظات بند فوق.

پیش بینی وسایل، مربی، کلاس درس و سایر تسهیلات لازم جهت آموزش.

نظارت در اجرای صحیح برنامه های آموزشی.

تشویق کارکنان و حتی مدیران و سرپرستان به کسب دانش و افزایش مهارتهای لازم.

کنترل و ارزیابی عملکرد برنامه های آموزشی.

تنظیم گزارشات بعد از آموزش و ارائه این گزارشات به مدیریت موسسه، در این گزارشات معمولا نتیجه اجرای برنامه های آموزشی، نواقص و کمبودها و سرانجام اقداماتی که در جهت رفع نواقص اعمال یا پیشنهاد شده گنجانده می شود(میرسپاسی، ۱۳۸۲).

۲-۱۰- مسوول رفع نیازهای آموزشی

آموزش کارکنان دولت و تجهیز آنان به تخصص ها و مهارتهای مورد نیاز همواره به عنوان یکی از هدفهای مهم و اساسی در جهت تحول نظام اداری مورد توجه بوده است. از آنجا که نظام آموزش عمومی در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، پاسخگوی نیازهای واقعی مشاغل موجود موجود در بخش دولتی نمی باشد، تهیه و تنظیم برنامه های آموزشی و چگونگی برگزاری دوره های آموزشی از اهمیت خاصی برخوردار است.

پس از تشخیص و تعیین نیازهای آموزشی، خود فرد، سرپرست مستقیم او و مدیر آموزش مسوول رفع نیازها هستند. هر یک به سهم خود و با همکاری یکدیگر باید در رفع نیازها بکوشند ولی مسوول اصلی ” واحد آموزش” یا مسوول آموزشی سازمان است(ابطحی، ۱۳۶۸).

۲-۱۱- روش های آموزش و توسعه

روش های آموزش و توسعه را می توان به دو گروه تقسیم کرد:

روشهایی که اساسا ماهیت اطلاعاتی یا انتقالی دارند، به این معنا که از ارتباط یک طرفه ای استفاده می شود که اطلاعات را به یادگیرندگان منتقل می کند.

روشهایی که اساسا ماهیت تجربی دارند، به این معنا که یادگیرنده با مربی یا کامپیوتر، یا سایر آموزشگران مهارت مورد نظر را اجرا و تمرین می کند.

ازآنجا که یک روش آموزشی که بتواند به بهترین نحو جوابگوی تمام اهداف باشد نمی توان یافت، لذا در اکثر برنامه های آموزشی از چندین روش استفاده می شود. به منظور انتخاب بهترین ترکیب از روش های موجود برای یک برنامه آموزشی خاص، ابتدا اهداف آموزش (توسط برآورد نیازها) و مخاطبین آن باید مشخص شوند. افزون بر این ، ارزیابی منابع قابل دسترسی برای تدوین آموزشی، بودجه تخصیص یافته به تقاضای آموزشی است.

هر روشی که انتخاب گردد باید: ۱) انگیزش یادگیری مهارت جدید را در آموزشگیر به وجود آورد، ۲) مهارتی را که باید یاد دهد مجسم و تشریح کند، ۳) با محتوای آموزش سازگار باشد، ۴) مشارکت فعالانه آموزشگیران را در قالب مدلهای مناسب یادگیری بزرگسالان امکان پذیر سازد، ۵) فرصتهایی را برای تمرین و بیش آموزی فراهم کند، ۶) بازخورد بر عملکرد را در طول آموزش فراهم کند، ۷) انتقال صحیح آموزش را به شغل فراهم سازد، ۸) از نظر هزینه مقرون به صرفه باشد(جزئی، ۱۳۷۸).

۲-۱۲- مزایای آموش در توسعه نیروی انسانی

آموزش و بهسازی نیروی انسانی، کوشش مداوم و برنامه ریزی شده ای است که برای افزایش توانایی های کارکنان و بهبود سطح عملکرد و شایستگی آنان انجام می گیرد به همین دلیل آن را از بهترین فعالیت های سازمانی تشخیص داده اند. چنانچه کارکنان آموزش لازم را ببینند، در انجام کارهای زیر موفق تر عمل خواهند نمود:

۱- کسب مهارت و انعطاف پذیری در انجام کارها:

آموزش باعث ایجاد معلومات و شناخت های کاری که موجبات افزایش کارایی را فراهم می سازد، می گردد. کارکنان اگر آموزش لازم را ببیند در انجام کارهای زیر مهارت و انعطاف پذیری زیادتری خواهند یافت.

تصدی مشاغل جدید در سایه کسب مهارت های تازه
انطباق با شرایط جدید و منحصر به فرد در محیط کار
شناخت و قبول سیاست ها و مقررات سازمان
آشنایی و استفاده از روش های متفاوت انجام کار در صورت لزوم
استفاده از آموزش های ارائه شده در جهت پیشبرد اهداف سازمانی
برخورداری از امکان حفظ خود در سازمان و رقابت با نیروهای آموزش دیده تازه نفس
ایجاد تغییرات بنیادی در سازمان
به روز نگهداری معلومات کارکنان^[۸] ، همراه با تحولات تکنولوژی سازمان.
بهبود کمی و کیفی محصولات و خدمات:
آموزش عملکرد فردی، تیمی و مشارکتی را بر حسب ستاد، کیفیت، سرعت و به طور کلی بهره وری را بهبود می بخشد. آموزش کارامد می تواند سطح خدمات بالاتری را برای مشتریان فراهم نماید. مهارت در انجام وظایف و مسئولیت ها مستلزم سرعت عمل، صحت و دقت است. آموزش به کارکنان امکان می بخشد مهارت خویش را در انجام تکالیف سازمانی افزایش دهند و در نتیجه محصول کار خود را از حیث کیفیت و کمیت بهبود بخشند. از طرفی افزایش تولید به مدیریت موسسات امکان می دهد اعضای سازمان را از مزایای مالی بیشتری بهره مند سازند. زیرا با آموزش، افراد سازمان به تنها محصولات و خدمات بهتر و بیشتری را تولید می کند. بلکه موجبات کاهش ضایعات و جلوگیری از هدر رفتن مواد و ملزومات و استفاده موثر از وسایل و ماشین آلات فراهم می گردد.
جلوگیری از بروز حوادث در حین کار و کاهش ضایعات:
غالب حوادث محیط کار در نتیجه جهل و بی اطلاعی و عدم مهارت کارمند یا کارگر به وقوع می پیوندد. نقص در مهارت ها و نا مناسب بودن رفتار افراد ،حوادث و مخا طرات سازمانی را
به وجود می آورد ، را حل اساسی و موثر بر جلوگیری از این قبیل حوادث و رفع نقایص کارکنان تعلیم روش های ایمنی و انجام امور به طور صحیح می باشد. آموزش ضمن خدمت علاوه بر جلوگیری ازبروز حوادث در حین کار باعث جلوگیری و کاهش ضایعات در حین کار نیز می گردد( عسگریان، ۱۳۷۰).
۴- ایجاد ثبات در سازمان و رعایت انعطاف در موارد ضروری:
انعطاف عملیاتی را به وسیله توسعه دامنه مهارت های ارائه شده به وسیله کارکنان ( چند مهارتی ) بهبود می بخشد. آموزش کار می تواند به افزایش سطح درک تغییرات اداری کمک نماید و دانش و مهارت های لازم را برای کارکنان به منظور تطبیق با شرایط جدید مهیا نماید. آموزش کارکنان اعتبار و ارزش سازمان را از طریق ایجاد ثبات در عملیات و استفاده از تغییرات ضروری بالا می برد. سازمان وقتی از ثبات برخوردار است که به علت از دست دادن وعده ای از کارمندان شایسته و یا لزوم استفاده از روش های نوین در عملیات، دچار وقفه و تعطیلی نگرددو یکی از وظایف اولیه هر دوره آموزشی، ایجاد طرز فکر صحیح نسبت به کار و سازمان است و انتظار می رود بعد از پایان دوره، بینش و نگرش مورد نظر در کارکنان بوجود آمده باشد که رفتار آنها را در جهت مطلوب و همکاری موثر با سازمان تغییر دهد و ذهن آنها طوری شکل گیرد که اهداف سازمان پشتیبانی کنند .
۵- کاهش در نظارت:
با آموزش به کارمندان یک نوع نظارت شخصی و خودکاری مهیا می گردد. به عبارت دیگر، کارمندان تعلیم یافته و آموزش دیده اغلب خود ناظر بر عملیات خویش هستند و کمتر به کنترل مستقیم و نظارت دائمی سرپرست احتیاج دارند. برعکس، کارمندان آموزش ندیده یک منبع نگرانی و تشویق برای روسای بلاواسطه می باشند. در این حالت سرپرست مربوطه ناچار است وقتی خود را پیوسته صرف نظارت دائمی و رفع مشکلات و ثصحیح اشتباهات کارمندان تعلیم نیافته نماید(کاظمی، ۱۳۸۴).
۶- تقویت روحیه کارکنان و ایجاد غرور و حیثیت در آنان:
صلاحیت کارکنان را به وسیله تشویق و ترغیب آنان در شناخت و توصیف رضایت و اهداف سازمان بالا می برد. با آموزش کارمندان قادر می شوند با کسب مهارت بیشتر وظایف خویش را به نحو موثرتری انجام دهند. در نتیجه سازمان از نیروی کار به طور مطلوب تری منتفع می گردد. در چنین حالتی کارمند نیز از نتایج کار خویش رضایت بیشتری حاصل می کند و در خود احساس غرور و آرامش و اهمیت می کند( اسداله، ۱۳۸۴).
۲-۱۳- فرایند آموزش
الف) تعیین نیازهای آموزشی: به منظور اثر بخشی و سودمندی آموزش، می باید توجه کافی در خصوص نیازهای آموزش فرد و سازمان صورت گیرد. قبل از اینکه به آموزش پرداخته شود، تجزیه و تحلیل واقعه بینانه ای از نیازهای آموزشی ضرورت پیدا می کند. نیازهای آموزشی از طریق شرایط شغل، تجزیه و تحلیل فرد قابل تعیین است.
تجزیه و تحلیل سازمانی: یک فرایند مستمر جمع آوری اطلاعات و بازبینی آن برای تعیین نیازهای آموزشی است. اطلاعات جمع آوری شده در زمینه نیروی انسانی، مهارتهای آنان است که از طریق این اطلاعات نیازهای آموزشی تعیین می گردد ( سقاری، ۱۳۵۱).
تجزیه و تحلیل وظیفه: هر شغل از وظایف مختلفی تشکیل شده است برای اینکه نیازهای آموزشی این وظایف مشخص گردد. می باید مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. “تجزیه و تحلیل شغل عبارتند از فرایندی که در آن مهارتها، تواناییها و دانش مورد نیاز برای انجام وظایف مختلف که در یک شغل وجود دارد، تعیین می گردد.